II SA/Go 629/24

II SA/Go 629/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący/
Grażyna Staniszewska
Kamila Karwatowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1336
art. 87a, art. 88
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 81a, art. 84
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi E. T. i A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uszkodzenia drzew I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] solidarnie na rzecz skarżących E. T. i A. T. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 17 maja 2023 r. E. i A. T., właściciele działki nr [...], obręb [...], zgłosili do Urzędu Miasta i Gminy [...] zniszczenie przez właściciela sąsiedniej działki (nr [...]) ponad 30% objętości korony drzew rosnących na granicy działek [...] i [...].
Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2023 r. Burmistrz wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uszkodzenia drzew rosnących na granicy nieruchomości o nr [...] i [...] w obrębie [...], gmina [...]. .
W toku postępowania organ przeprowadził oględziny w dniu [...] czerwca 2023 r. i [...] lipca 2023 r. oraz [...] września 2023 r., wykonując w jej trakcie dokumentację fotograficzną dotyczącą w/w drzew (k. 70-74 i k. 78-81 oraz k. 86 akt sądowych). Ponadto do akt załączono opracowanie specjalistów służby leśnej z [...] września 2023 r., w którym określono na podstawie ustaleń i w toku badań uśredniony ubytek objętości korony świerka na poziomie 27,18%.
Mając na uwadze wyniki ustaleń dokonanych w toku postępowania wskazujących, że nie doszło do uszkodzenia ani zniszczenia drzew, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2023 r. Burmistrz umorzył postępowanie w sprawie.
Właściciele nieruchomości nr [...] złożyli odwołanie od powyższej decyzji, na skutek którego decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu podano, iż umorzenie postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość było przedwczesne, postępowanie zostało przeprowadzone jedynie w zakresie uszkodzenia drzew, a powinna być ustalona również możliwość jego zniszczenia. SKO zwróciło uwagę, iż załączona ekspertyza pracowników Nadleśnictwa nie zawierała informacji na temat uprawnień oraz wykształcenia osób ją sporządzających, w związku z czym nie mogła być brana pod uwagę.
Ponownie rozpoznając sprawę organ wydał postanowienie z dnia [...] stycznia 2024 r. o powołaniu M. K. w charakterze biegłego celem sporządzenia opinii dendrologicznej dotyczącej uszkodzenia lub zniszczenia dwóch drzew z gatunku świerk sitkajski rosnących na granicy działek [...] i [...], z określeniem jakie opinia ma obejmować zagadnienia.
Biegły przeprowadził oględziny z udziałem obu stron w dniu [...] lutego 2024 r. Podczas oględzin dokonano pomiarów parametrów wielkościowych drzew, oceniono stan systemów korzeniowych i sporządzono dokumentację fotograficzną. W dniu [...] kwietnia 2024 r. do organu złożona została opinia dendrologiczna, w której podano, iż "w wyniku przeprowadzonych cięć w koronach przedmiotowych świerków sitkajskich nie doszło do uszkodzenia zniszczenia koron, które rozwinęły się w całym okresie rozwoju przedmiotowych drzew", natomiast "systemy korzeniowe drzew w wyniku przeprowadzonych prac ziemnych zostały w znacznym stopniu odcięte (około 30%). Nie zaobserwowano negatywnego wpływu redukcji systemów korzeniowych świerków na pogorszenie ich kondycji zdrowotnej i żywotności".
W dniu [...] maja 2024 r. A. i E. T. wnieśli następujące uwagi odnośnie opinii dendrologicznej:
"1. Zgodnie z obowiązującym prawem autor opracowania na str. 3 z 12 w punkcie 3d zapowiada, że nie będzie pomijał tych gałęzi korony, które zostały usunięte w ramach wszystkich przeprowadzonych zabiegów. Również na str. 6 z 12 w punkcie 4.2 autor opracowania pisze o koronie drzewa w całym rozwoju drzewa. Wbrew tym zapowiedziom i wbrew obowiązującemu prawu, autor w swoim opracowaniu całkowicie pomija gałęzie korony drzew od poziomu terenu ±0,00 m (tj. góry skarpy na której rosną drzewa) do poziomu +1,50 m ponad terenem (tj. ponad górą skarpy). Podczas wizji w terenie wyjaśniliśmy autorowi opracowania, że na początku kwietnia 2019 roku nasza sąsiadka usunęła dolne gałęzie koron drzew po swojej stronie i dla zachowania symetrii koron drzew byliśmy zmuszeni usunąć gałęzie tych koron do wysokości + 1,50 m również po naszej stronie. Dowodem na to, że korony drzew zaczynały się od poziomu góry skarpy jest też dokumentacja archiwalna przekazana przez M.R. str. 4 z 4, fot. 21. Zdjęcie znakomicie pokazuje również to, że kolizja budynku ze świerkiem nastąpiła w związku z powiększeniem tarasu w kierunku granicy działek. Bez wymaganego pozwolenia wymurowano ścianę wr odległości od wymurowano kominy dymiące i sypiące iskry na pobliski świerk. Wcześniej zarówno otwarty taras, jak i budynek, kończyły się w miejscu gdzie na zdjęciu widać stojący szpadel, tj. ok. 3,80 m od granicy działek, i nie kolidował}' z zadrzewieniem. Odnosi się to również do punktu 6.2.c na str. ł 1 z 12. Jeżeli te drzewa kolidowały, to z nową samowolą budowlaną, a nie z elewacją istniejącego pierwotnie budynku.
We wspomnianym powyżej punkcie 3.d, na str. 3 z 12, jest zgodnie z obowiązującym prawem wyjaśnione, że w opracowaniu chodzi o objętość korony, a nie o powierzchnię przekroju korony. Czyli tabela na str. 9 z 12 nie jest przedmiotem opracowania i nie może być brana pod uwagę, zwłaszcza, że nie uwzględnia ona usunięcia gałęzi koron do wysokości 1 ,50 m oraz nie uwzględnia usunięcia korony na więcej niż połowie jej obwodu. Wprowadza ona tyiko niepotrzebnie w błąd, ponieważ powierzchnia przekroju pionowego brył obrotowych nie jest proporcjonalna do ich objętości. To samo dotyczy drugiej kolumny w tabeli 5 na str. 11 z 12.
Tabela 4. Ocena procentowego wymiaru usunięcia gałęzi tworzących koronę dla świerków sitkajskich w ujęciu objętości koron, w obliczeniu geometrycznym, na stronie 10 z 12. W związku z rozbieżnościami wymiarów liniowych, do sprawdzenia obliczeń przyjęliśmy za prawidłowe wymiary z obliczeń w tabeli, a nie z załącznika graficznego. Mało istotny błąd obliczeń jest taki, że objętość korony [m 3] jako objętość stożka dla świerka nr i wynosi 351,68 a nie "351,86". Bardzo istotne błędy rzutujące na ostateczny wynik są dwa inne.
Pierwszy z nich, to w przedostatniej kolumnie tabeli jest obliczona "połowa wycięcia". Nie odpowiada to stanowi faktycznemu. Gałęzie korony zostały wycięte również po naszej stronie granicy. Zwracaliśmy na to uwagę podczas wizji w terenie. Jest to widoczne również na zdjęciach. Naszym zdaniem gałęzie korony zostały usunięte na obszarze około trzech czwartych obwodu, a nie na połowie. Nasz szacunek jest zbieżny z ustaleniami leśników biorących udział w pierwszym postępowaniu, którzy dokładnie zmierzyli i obliczyli, że uszkodzone zostało 70% obwodu. Można to sprawdzić na miejscu. Obliczenie powinno uwzględniać usunięcie gałęzi korony drzewa po obu stronach granicy.
Drugim istotnym błędem jest to, że obliczenie nie uwzględnia wcześniejszego usunięcia gałęzi na początku kwietnia 2019 roku, pomimo że zgodnie z prawem i zapowiedzią powinno. Ostatnia kolumna tabeli powinna być zatytułowana:
Procentowy wymiar usunięcia gałęzi tworzących koronę, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (od strony działki [...] i od strony działki [...]). Jak łatwo policzyć procentowy wynik dla świerka nr 1 uwzględniający wyłącznie ostatnie cięcie wynosi 34,82%, a dla świerka nr 2 są to 38,41 %. Procentowy wynik uwzględniający usunięcia gałęzi w całym okresie rozwoju, a więc również usuniętych na początku kwietnia 2019 roku, dla świerka nr I wynosi 47,35% (zaokr. 47%) i dla świerka nr 2 wynosi 49,69% (zaok50%). (Załącznik 1 i Załącznik 2). Dotyczy to również procentowej objętości usuniętej korony w wyszczególnionej w trzeciej kolumnie zbiorczej tabeli 5 na stronie 11 z 12.
W opinii dendrologicznej tylko jako informacja dodatkowa, punkt 6.2.d na stronie 11 z 12, możemy przeczytać, że system korzeniowy w wyniku przeprowadzonych prac ziemnych został uszkodzony w około 30%. Na zdjęciach widzimy uszkodzony system korzeniowy do głębokości ok. 0,60 m w przypadku świerka nr 1 i do głębokości ok. 0,40 m w przypadku świerka nr 2. Tymczasem prace ziemne uszkadzające korzenie drzew były przeprowadzane koparką do głębokości ok. 1,5 m. Nie jest prawdą, że ich celem było ratowanie piwnicy, gdyż w tej części budynek nie ma piwnicy. Nie jest też prawdą, że ich celem było szukanie rury, gdyż było wiadomo, że rura jest zupełnie w innym miejscu. Prawdziwym celem tych prac ziemnych było zniszczenie systemu korzeniowego drzew od strony północno zachodniej, aby drzewa przewróciły się na nasz dom w kierunku południowo wschodnim.
Wbrew opinii autora opracowania my widzimy negatywny wpływ podcięcia korzeni. Po zniszczeniu korzeni drzewa te chorują, mają małe przyrosty i produkują wiele szyszek dla zachowania gatunku. Mają taki mechanizm obronny. Autor opracowania definiuje zniszczenie drzewa jako proces nieodwracalny (całkowite unicestwienie) i w omawianym przypadku nie stwierdza ww. cechy. A co będzie jeżeli przyjdzie północno zachodni wiatr i pozbawione korzeni drzewo i przewróci na nasz dom?
Pogląd autora opracowania stoi w sprzeczności z poglądem doktryny, zgodnie z którym "W żadnym razie zniszczenie drzewa nie musi być także tożsame z całkowitym pozbawieniem go żywotności. Gdyby bowiem tak było, to zbędne byłyby postanowienia art. 88 ust. 4 u.o.p. pozwalające na odroczenie płatności kary, jeżeli stopień zniszczenia drzewa nie wyklucza zachowania przez nie żywotności. Ocena taka może być trudna, ale nie niemożliwa.5' - (K. Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody, Komentarz, System Informacji Prawnej Lex, tezy do art. 88)
Opracowanie ma też inne błędy, które jednak naszym zdaniem nie są istotne w sprawie. Przykładowo na str. 4 z 4 na fot. 22 błędnie oznaczono drzewa, a za tym też i ich wysokości w 2015 roku. W rzeczywistości linia łącząca kalenice dachów budynków przebiega między świerkiem 1 i świerkiem 2, tak jak prawidłowo pokazano na rys. 1 , na str. 4 z 12. To znaczy, że na fot. 22 świerkiem nr 1 jest drzewo po lewo od linii kalenic, a świerkiem nr 2 jest drzewo po prawej stronie linii kalenic, czyli drzewo, które błędnie oznaczono "1". Natomiast, jako świerk nr "2" została błędnie oznaczona daglezja. Przedmiotowe dwa świerki zawsze były i są prawie jednakowej wysokości. Ten błąd z fot. 22 został też przeniesiony do tabeli 2 na str. 7 z 12, w rzędzie Lp. 2. W rzeczywistości w 2015 roku wysokość 15,25 m miał świerk sitkajski nr 2, a wysokość 11 m miała daglezja."
W dniu [...] czerwca 2024 r. M. R. wniosła odwołanie oraz wniosek o wydanie pozwolenia na całkowite usunięcie drzew na ich koszt i zastąpienie ich bardziej odpowiednimi drzewami, ponieważ:nadmiernie zacieniają, co powoduje przedostawanie się wilgoci i wody na dach domu,nadmiernie tracą szyszki i igły, co powoduje zatkanie rynien i zabrudzenie posesji skutkiem czego są dodatkowe koszty sprzątania,nadmierny wprost korzeni pod domem, powoduje uszkodzenie fundamentów oraz ewentualnych przewodów wodociągowych i elektrycznych,nadmierna wysokość (ponad 20 m) i za bliska odległość od domu (3,10 m), może nieść za sobą katastrofalne skutki w przypadku upadku drzew na skutek zjawisk meteorologicznych.
W odpowiedzi na powyższe poinformowano M. R., iż odwołanie można składać od decyzji, natomiast pismo z [...] lipca 2024 r. stanowiło tylko zawiadomienie o zakończeniu postępowania, a w kwestii wydania zezwolenia na wycinkę drzew przesłano wniosek o wydanie zezwolenia na wycinkę drzew z informacją, iż drzewa rosną na granicy dwóch działek, więc wniosek musi być podpisany przez wszystkich współwłaścicieli.
W dniu [...] czerwca 2024 r. biegły dendrolog odniósł się do uwag Państwa T. w następujący sposób: "Odgałęzienia koron drzew od korony skarpy od strony działki nr [...] zostały przez Państwa T., na co wskazują w piśmie, usunięte do wys. 1,5 m n,p.g. jako "odpowiedź" na jednostronne cięcia dolne wykonane od strony działki nr [...]. Cięcia te miały, jak wskazują ich wykonawcy, zachowanie symetrii koron drzew. Faktycznie, biegły pominął w wyliczeniach objętości korony ten zakres cięć. Zakres cięć został włączony w dalej przedstawione wyliczenia oraz ujęte w zmienionej opinii w niniejszej sprawie.
Uwaga dodatkowa. Drzewa iglaste w warunkach naturalnych same odrzucają dolne niedoświetlone odgałęzienia, które często suche - to naturalny proces. Cięcia w dolnej partii koron drzew iglastych (wykonane przez obie strony postępowania), to tzw. podkrzesywanie, wykonuje się często u drzew, m.in. kolidujących z infrastrukturą budowalno-techniczną lub drogową. Oczywiście, zakres cięć nie może być nadmierny (musi spełniać zapisy ustawy o ochronie przyrody, z wiedzą, że cięcia dolnych partii koron "podnoszą" środek ciężkości drzew i wykonane zbyt wysoko mogą negatywnie wpływać na ich stabilność) i prowadzony z nadrzędną zasadą minimalizacji cięć, wyłącznie do rozwiązania konfliktu drzewo-infrastruktura budowlano- techniczna. Tego typu cięcia podkrzesujące wykonywane są także, np. w sprawach dot. ustalenia stopnia immisji (oddziaływania drzew na otoczenie, czy nie jest nadmierne), spowodowanych przez obecny stan drzew, (bardzo często w rozprawach sądowych w postaci braku dostępu światła, podwyższonej nadmiernie wilgotności - świerki odznaczają się wysoką intercepcją. czy też braku prawidłowego wzrostu roślin).
Pomiary terenowe i przeprowadzone analizy oraz zaktualizowane wyliczenia wskazują, że usunięcie koron przedmiotowych świerków sitkajskich nastąpiło w zakresie: świerk nr 1 od strony działki nr [...] na poziomie 25,86% i od strony działki nr [...] na poziomie 10,99%, co dało łącznie 36,85%, świerk nr 2 od strony działki nr [...] na poziomie 25,82% i od strony działki nr [...] na poziomie 9,83%, co daje łącznie 35,65%.
KONKLUZJA: W odniesieniu do zapisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, art. 87a ust. pkt. 2 w wyniku przeprowadzonych cięć w koronach przedmiotowych świerków sitkajskich doszło do przekroczenia wymiaru 30% usunięcia koron przedmiotowych drzew, czyli ich uszkodzenia, które rozwinęły się w całym okresie rozwoju przedmiotowych drzew.
Biegły jednocześnie wyraźnie podkreślił, że ustalenie procentowego wymiaru objętości koron drzew jest trudne i obarczone ryzykiem błędu, na co wskazywali w swojej opinii "Obliczenie objętości korony" również T. i O. (2023). Biegły, zaznacza, że podobnie należy potraktować ww. wyniki obliczeń empirycznych na podstawie pomiarów wykonanych podczas wizji terenowej. Granica błędu najczęściej używana to 5% (95% poziom ufności). Dodatkowo precyzując pomiary, biegły do zaktualizowanych wyliczeń zastosował, na podstawie wyników pomiarów promieni koron drzew w 4 kierunkach (opinia pierwotna, tab. 2, wiersz 3), po połączeniu punktów tworzących kształt eliptyczny (zał. 2 w poprawionej i uzupełnionej opinii dendrologicznej). Zaznaczyć należy, że praktycznie każda z metod niesie z sobą pewne uwarunkowania, a wyniki w pewnym stopniu mogą od siebie odbiegać. Jedyną metodą znana biegłego, ale kosztowną i której biegły nie posiada umiejętności przeprowadzenia, jak też nie ma możliwości sprzętowych, jest UDAR, czyli trójwymiarowe skanowanie laserowe terenu. Na podstawie technologii UDAR określono wysokość przedmiotowych świerków w 2015 roku, a w załączniku 3 w poprawionej i uzupełnionej opinii dendrologicznej przedstawiono pozyskane udostępnionych biegłemu przez specjalistę pomiarów UDAR obrazy przedmiotowych drzew i ich otoczenia. T. i O. (2023) oszacowali zakres objętości usunięcia korony świerka (oznaczonego w niniejszej opinii nr 1) przez właścicieli działki nr [...] na podstawie 2 wariantów, podając uśredniony ubytek objętości korony, co uznali za najbliższe stanowi faktycznemu. Otrzymany wynik - uśredniony ubytek objętości korony - 27,18%, jest bardzo zbliżony do otrzymanego wyniku 25,86% (tabela 1, zakres cięć od strony działki [...]).
Ustalenie procentowego obwodu koron drzew przedstawione w opracowaniu T. i O. (2023) jako 70%. jest wskazywane przez P. T. Podczas prac terenowych biegły nie obserwował, takiego procentu obwodowego usunięcia koron, przyjmując, jako niebudzącą wątpliwości wartość 50%.
Prawdopodobnie mogło tu dojść do naturalnego kierunkowego wypełnienia się koron drzew w miejscu powstałych luk.W odpowiedzi na zagadnienia dotyczące uszkodzeń systemu korzeniowego świerków i ich możliwego wpływu na ich stabilność, biegły wskazał, że istnieje metoda tzw. "pulling test" - test obciążeniowy, tzw. metoda pociągowa, umożliwiająca uzyskanie wiarygodnych wyników w zakresie stabilności systemu korzeniowego drzew w gruncie i podatności złamania pnia. Świerki charakteryzują się płytkim systemem korzeniowym. Płytki talerzowy system korzeniowy świerka sięga do 40 cm głębokości; 85% korzeni skupia się do głębokości 10 cm [Boratyński A., Bugała W., (red.) 1998].
W odniesieniu do powierzchni usunięcia koron świerków - w opinii podano ją jako dodatkową cenną informację o przeprowadzonym zakresie cięć. W wersji poprawionej i uzupełnionej opinii pominięto te wiarygodne dane, opracowane w programie specjalistycznym.W zakresie oceny terminu zniszczenia drzew zgodnie z zapisem art. 87a. ust. 1 pkt. 5 ustawy o ochronie przyrody, nie stwierdzono takiej cechy, w postaci usunięcia ponad 50% objętości obu koron świerków, które rozwinęły się w całym okresie rozwoju drzew."
W piśmie z dnia [...] lipca 2024 r. M. R. odniosła się do poprawionej opinii dendrologicznej informując, iż z ich strony uszkodzenie korony drzew nie przekroczyło 30 % objętości, co potwierdza opinia dendrologa oraz wcześniejsze obliczenia pracownikówNadleśnictwa.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r., nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...], powołując się na art. 88 ust. 1 pkt 4 i art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 ze zm., dalej jako u.o.p.) w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. poz. 1330) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, ze zm., dalej jako k.p.a.) wymierzył M. R. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za uszkodzenie drzew z gatunku świerk sitkajski rosnących na granicy działek o numerze ewidencyjnym [...] i [...], obręb [...], gmina [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na przebieg postępowania (odpowiadający opisowi powyżej). Następnie organ wskazał, iż na podstawie art. 87a ust 4 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa.Powyższy przepis wskazuje, iż usunięcie gałęzi całego drzewa nie może przekroczyć 30% korony, w związku z czym należy brać pod uwagę podcięcie świerków z obu stron, nie dzieląc drzewa na stronę właścicieli poszczególnych działek. Zgodnie z powyższym świerki sitkajskie, których korona została podcięta w wymiarze ponad 30 % zostały uszkodzone. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za uszkodzenie drzewa spowodowany wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa. Opinia dendrologiczna wykazuje, iż stan fitosanitarny drzew jest bardzo dobry. Świerki zachowują swoją żywotność, którą według skali Kasprzaka (2005) określono na IV (najwyższy) stopień, czyli powyżej 80% żywotności, mimo zredukowanej korony i podciętych korzeni.Administracyjna kara pieniężna została ustalona zgodnie z art. 89 ust 2 u.o.p. jako opłata za usunięcie drzew zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r.
Od powyższej decyzji M. R. wniosła odwołanie, podnosząc, iż w jej ocenie organ I instancji nie uwzględnił art. 89 ust. 7 u.o.p. W jej ocenie jest ona osobą poszkodowaną, która zmuszona została do usunięcia gałęzi i jednocześnie działałam w stanie wyższej konieczności, celem odwrócenia niebezpieczeństwa wynikającego z możliwości złamania gałęzi dochodzących do 5 metrów długości. Jej budynek usytuowany jest 3 metry od granicy działki a długość gałęzi sięgała ok 5 m. Od strony przedmiotowych drzew posiada na parterze salon natomiast na piętrze sypialnie. W czasie silnych wiatrów, deszczy czy też obfitych pokryć śnieżnych ze względu na bezpieczeństwo śpi w salonie. Zdaniem odwołującej odpowiedzialność za całą sytuację ponoszą sąsiedzi. Za niezrozumiałe uznała strona dlaczego są rozbieżne opinie dendrologiczne. Drzewa iglaste w warunkach naturalnych same odrzucają obumarłe, wyschnięte gałęzie i jest to proces naturalny. Taki proces miał i w tym przypadku miejsce. Dodała przy tym, że nadmierny wzrost korzeni pod domem powoduje uszkodzenie fundamentów oraz przewodów elektrycznych. Przez 2 świerki i ich rozległe gałęzie doszło do uszkodzenia elewacji budynku mieszkalnego.
Decyzją z dnia [...] października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.,uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie przed organem I instancji.
SKO wskazało, że zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa. Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust 2 ochr. przyr.). Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna (art. 88 ust. 3 ochr. przyr.).Administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 4, ustala się w wysokości opłaty za usunięcie drzewa, o której mowa w art. 84 ust. 1, pomnożonej przez 0,6 (art. 89 ust. 2 u.o.p.).Przepis art. 87a ust. 1 u.o.p. stanowi, że prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, zwykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. Zgodnie art. 87a ust. 2 u.o.p., prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu:usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych;utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa;wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa.
Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa (art. 87a ust. 4 u.o.p.). Kolegium podkreśliło, że decyzja w przedmiocie wymiaru kary administracyjnej za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku ziszczenia się warunków przewidzianych ustawą, organ zobligowany jest do jej wymierzenia. Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna z art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a cięciami drzew prowadzącymi do nich zniszczenia lub uszkodzenia. Bez znaczenia dla tej odpowiedzialności pozostają motywy, jakimi kieruje się strona dokonująca tych cięć.
SKO wskazało, że w niniejszej sprawie niesporne jest, M. R. dokonała od strony swojej działki tj. działki o nr ewid. [...] przycięcia dwóch drzew gatunku świerk sitkajski, których korony znajdowały się częściowo nad nieruchomością stanowiącą jej własność, a także dokonała podcięcia części sytemu korzeni ww. drzew, które znajdywały się na jej nieruchomości. Jak podało Kolegium, z urzędu posiada ono również wiedzę, że od strony działki o nr ewid. [...] należącej do A. i E. T., ww. dokonali przyjęcia gałęzi obu drzew dla utrzymania statyki i zachowania symetrii koron drzew - vide pismo A. i E. T. z dnia [...] listopada 2023r. stanowiące odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] października 2023r., znak [...].Mając powyższe na względzie, w niniejszej sprawie należało zatem dokonać rozważań w zakresie ustalenia czy ww. działania stron postępowania należy zakwalifikować jako zniszczenie lub uszkodzenie ww. drzew. W tym celu słusznie organ I instancji zasięgnął w niniejszej sprawie opinii biegłego dendrologa.
Z akt sprawy wynika, że biegły dendrolog w dniu [...] czerwca 2024r. wydał ostateczną opinię w zakresie uszkodzenia lub zniszczenia 2 drzew z gatunku świerk sitkajski rosnących na granicy działek [...] i [...] obręb [...], Gmina [...].Z opinii tej wynika, że w odniesieniu do drzewa nr 1 od strony działki [...] usunięto gałęzie i konary w wymiarze 25,86% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, a od strony działki [...] usunięto gałęzie i konary w wymiarze 10,99% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Łączny wymiar procentowy objętości usuniętej korony wyniósł 36,85%.W odniesieniu do drzewa nr 2 od strony działki [...] usunięto gałęzie i konary w wymiarze 25,82% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, a od strony działki [...] usunięto gałęzie i konary w wymiarze 9,83% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Łączny wymiar procentowy objętości usuniętej korony wyniósł 35,65%.
Nadto biegły stwierdził, że w przypadku obu drzew stan fitosanitarny wykonaniu cięć w koronach uznano za bardzo dobry, świerki sitkajaskie zachowały żywotność, którą określono na IV stopień w skali Kasprzaka (powyżej 80% żywotności). Z opinii dendrologicznej wynika także, że systemy korzeniowe drzew w wyniku przeprowadzonych prac ziemnych zostały w znacznym stopniu odcięte (około 30%), niemniej w dniu oględzin nie obserwowano negatywnego wpływu redukcji systemów korzeniowych świerków na pogorszenie ich kondycji zdrowotnej i żywotności, przez co biegły uznał, iż nie doszło w rozpatrywanym przypadku do zniszczenia drzew. Do opinii biegły dołączył dokumentację zdjęciową, schemat podstaw koron świerków sitkajaskich, obrazy świerków w technologii LIDAR.
Kolegium ponadto zaakcentowało, że fakt dokonana cięć gałęzi obu świerków sitkajaskich zarówno przez A. i E. T. (od strony działki o nr ewid. [...]) jak również przez M. R. (od strony działki o nr ewid. [...]) znalazł również odzwierciedlenie w sporządzonej przez biegłego opinii dendrologicznej.
Dalej SKO podało, że w jego ocenie opinia biegłego jest kompletna, spójna i logiczna, wskazuje sposób i wielkość dokonanego przycięcia korony drzew oraz usunięcia części systemu korzeniowego drzew, a ponadto sporządzona opinia spełnia wymagania wynikające z przepisu art. 84 k.p.a.: biegły poddał bowiem analizie stan drzew przed i po redukcji ich koron na podstawie oględzin oraz korzystając z możliwych, dostępnych źródeł i w oparciu o posiadaną wiedzę i doświadczenie.
Ponownie wskazano, że każdorazowe usunięcie powyżej 30% gałęzi korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, na cele inne niż wymienione powyżej zgodnie z art. 87a ust. 4 u.o.p. jesttraktowane jako uszkodzenie drzewa. Natomiast na gruncie art. 87a ust. 5 u.o.p. za zniszczenie drzewa uznaje się usunięcie gałęzi w wymiarze ponad 50% rozmiarów korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Przekroczenie powyższych norm zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 u.o.p. jest deliktem administracyjnym sankcjonowanym karą pieniężną za uszkodzenie drzewa, bądź zniszczenie drzewa lub krzewu wymierzaną przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta.
Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z ww. przypadkami, ponieważ z materiału dowodowego w sprawie wynika, ze M. R. w odniesieniu do drzewa nr 1 od strony działki [...] usunęła gałęzie i konary w wymiarze 25,86% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. W odniesieniu do drzewa nr 2 od strony działki [...] usunęła gałęzie i konary w wymiarze 25,82%) objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa.Z kolei A. i E. T. w odniesieniu do drzewa nr 1 od strony działki [...] usunęli gałęzie i konary w wymiarze 9,83% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, a w odniesieniu do drzewa nr 2 od strony działki [...] usunęli gałęzie i konary w wymiarze 10,99% objętości korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa.Mając powyższe na względzie, w przekonaniu Kolegium nie została wypełniona dyspozycja, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 4 wz. z art. 87a ust. 4 u.o.p., tj. nie doszło do uszkodzenia drzewa, skutkującym obowiązkiem nałożenia kary administracyjnej.W przekonaniu Kolegium, w niniejszej sprawie nie mamy również do czynienia ze zniszczeniem drzewa, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p.W tym miejscu Kolegium podaje, że pojęcie zniszczenia drzew nie zostało zdefiniowane w przepisachu.o.p., a więc należy nadać mu znaczenie przyjęte w języku potocznym. Jakkolwiek brak jest definicji legalnej tego określenia, to należy zwrócić uwagę, że w art. 88 ust. 4 u.o.p. wskazano na odraczanie płatności kary wymierzonej m.in. za zniszczenie drzewa, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności. Z zestawienia tego przepisu z pojęciem zniszczenia zawartym w art. 88 ust. 1 pkt 3 wynika po pierwsze, że pojęcie to nie obejmuje każdego przypadku uszkodzenia drzewa, lecz powinno być powiązane z żywotnością drzewa. Zniszczeniem będzie bez wątpienia taka sytuacja, w ramach której żywotność drzewa nie zostanie zachowana. Pojęcie zniszczenia będzie obejmować również sytuację, w której żywotność drzewa w następstwie niewłaściwie przeprowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych zostanie poważnie zagrożona, choć nie ma pewności, że drzewo tę żywotność ostatecznie utraci.
W opinii Kolegium pojęcie zniszczenia nie jest abstrakcją i oznacza utratę żywotności lub niemożność odtworzenia korony przez drzewo. Zatem jeżeli zabiegi pielęgnacyjne, nawet przekraczające dozwolony zakres, nie doprowadziły do zniszczenia drzewa, to nie ma podstaw do zastosowania art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy (por. W. Radecki, Ustawa o ochronie..., Warszawa 2012, s. 348).W niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem, bowiem w znajdującej się w aktach sprawy opinii dendrologicznej wyraźnie podano, iż w wyniku przeprowadzonych prac ziemnych systemy korzeniowe drzew zostały w znacznym stopniu odcięte (około 30%>), niemniej jednak nie wpłynęło to na pogorszenie kondycji zdrowotnie i żywotności drzew. W przekonaniu Kolegium powyższa ocena biegłego, przeprowadzona z punktu widzenia dendrologii, nie dała podstaw do uznania, iż doszło do zniszczenia drzew.
W niniejszej sprawie z uwagi na ustalenie, że nie doszło do zniszczenia, ani uszkodzenia przedmiotowych świerków sitkajaskich oraz zachowały one swoją żywotność, spraw wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej stała się bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wnieśli E. i A. T. Zaskarżonej decyzji zarzucili niezgodność z prawem i niezgodność ze stanem faktycznym. W ocenie skarżących SKO dokonało nieprawidłowej interpretacji art. 87a u.o.p. Przepis prawa mówi jasno i precyzyjnie, że o uszkodzeniu drzewa decyduje przekroczenie granicy 30%. Nie ma żadnego znaczenia ile osób i w ilu etapach tych cięć dokonywało. Uzasadnienie i wywód SKO prowadzi do nonsensownej konkluzji, że gdyby gałęzie korony w czterech terminach usuwały cztery osoby i każda z nich by usunęła 25% gałęzi korony, to pomimo tego, że drzewo zostałoby całkowicie zniszczone nie byłoby winnego tego czynu, bo żadna z tych osób nie przekroczyła granicy 30% objętości korony.
Ponadto skarżący stwierdzili, iż zaskarżana decyzja zawiera wiele stwierdzeń niezgodnych ze stanem faktycznym: decyzja SKO powiela nieprawdę, że podczas ostatniego cięcia M. R. wycięła gałęzie na 50% obwodu pnia. W rzeczywistości wycięła gałęzie na 70% obwodu pnia, jak to zgodnie z prawdą stwierdziło dwu biegłych leśników w pierwszym postępowaniu, oraz skróciła wiele gałęzi nad naszą działką z tych pozostawionych na 30% obwodu. SKO przyjmuje za słuszną, jako wytłumaczenie nieuznania przez dendrologa rzeczywiście wyciętych 70% gałęzi, niedorzeczną tezę, że"Prawdopodobnie mogło tu dojść do naturalnego kierunkowego wypełnienia się koron drzew w miejscu powstałych luk". Czyli w miejsce gałęzi oberżniętych przy samym pniu w ciągu niespełna roku wyrosło 20% nowych. Decyzja SKO bezrefleksyjne przejmuje z opinii dendrologicznej nieprawdę, że stan fitosanitarny drzew jest bardzo dobry mimo zniszczenia 30% korzeni. Decyzja SKO powiela opinię dendrologa, że niedoświetlone świerki gubią dolne gałęzie. Jest to prawda dla wszystkich oczywista, ale nie ma nic wspólnego z tym przypadkiem. Dendrolog niepotrzebnie sugeruje nieprawdę, że te świerki mogły być niedoświetlone.
Powyższe stanowisko skarżący podtrzymali w piśmie procesowym z [...] stycznia 2025 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia [...] stycznia 2025 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania wniósł o oddalenie skargi, uznając stanowisko i ocenę SKO za prawidłowe. Podkreślił przy tym, że z opinii biegłego wynika, iż skarżąca swoimi działaniami nie doprowadziła do uszkodzenia drzewa, gdyż nie przekroczono 30% objętości korony, a do tego należy uwzględnić, iż szacunki biegłego oscylują w granicach 30%, a granica błędu przez niego wskazana to 5%. Do tego zwrócił też uwagę na okoliczności działania skarżącej w stanie wyższej konieczności mając na uwadze zagrożenie jakie stwarzały drzewa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył organ, a skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiot tak rozumianej kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2024 r. uchylająca w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. o nałożeniu na M. R. kary pieniężnej w wysokości [...] zł za uszkodzenie drzew z gatunku świerk sitkajski rosnących na granicy działek o nr [...] i [...], obręb [...] w gminie [...] i umarzająca postępowanie przed organem I instancji.
Materialno prawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy o ochronie przyrody. Stosownie do art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną m.in. za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa (pkt 4). Kara, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (ust. 2). Przepis art. 87a ust. 1 u.o.p. stanowi, że prace ziemne oraz inne prace wykonywane ręcznie, z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, wykonywane w obrębie korzeni, pnia lub korony drzewa lub w obrębie korzeni lub pędów krzewu, przeprowadza się w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. Zgodnie art. 87a ust. 2 u.o.p., prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu:
1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych;
2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa;
3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa.
Usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa (art. 87a ust. 4).
Podkreślić trzeba, że decyzja w przedmiocie wymiaru kary administracyjnej za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku ziszczenia się warunków przewidzianych ustawą, organ zobligowany jest do jej wymierzenia. Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna z art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, że wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a cięciami drzew prowadzącymi do nich zniszczenia lub uszkodzenia. Bez znaczenia dla tej odpowiedzialności pozostają motywy, jakimi kieruje się strona dokonująca tych cięć (por. wyrok NSA z 23 maja 2023 r., sygn. III OSK 2255/21; dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).
Do nałożenia kary na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 lub 4 u.o.p. jest zatem niezbędne ustalenie przez organ, że po pierwsze doszło do zniszczenia drzewa lub uszkodzenia drzewa spowodowanego wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa (w rozumieniu u.o.p.), a następnie ustalenie podmiotu za to odpowiedzialnego. W świetle art. 88 ust. 2 u.o.p. kara nakładana jest na posiadacza nieruchomości albo na inny podmiot jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
Odnośnie ustawowego pojęcia ,,uszkodzenia drzewa" wyjaśnić należy, że jako koronę, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa należy rozumieć objętość korony przed pierwszym zabiegiem jej redukcji, plus objętość korony, która przyrosła w okresie po każdej kolejne jej redukcji. Ustawowy zapis mówiący o tym, iż dopuszczalne jest usunięcie do 30% lub 50% korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie jego rozwoju oznacza, że taka część korony może być usunięta łącznie we wszystkich dokonywanych na danym drzewie zabiegach, a nie podczas każdego zabiegu odrębnie. Zauważyć należy, że również gałęzie usunięte tworzyły koronę drzewa w okresie jego rozwoju, czyli w okresie czasu wyraźnie zaznaczonym w art. 87a ust. 2 u.o.p., jako podlegającym ochronie. Tej ochronie podlega bowiem pełna objętość korony uwzględniająca rozwój drzewa od początku jego powstania, a nie tylko ta korona, którą zastano przed ostatnim przycięciem. Obowiązujące przepisy nie pozwalają na każdorazowe obcinanie korony o 30%, bo inaczej w krótkim czasie drzewo mogłoby zostać całkowicie pozbawione korony. Punktem wyjścia do przeprowadzenia oceny prawidłowości wykonanych prac nie musi być zatem stan korony w chwili rozpoczęcia cięć, gdyż w takim układzie użycie przez ustawodawcę sformułowania: "w całym okresie rozwoju" byłoby zbędne (por. wyroki WSA w Gdańsku z 17 kwietnia 2024 r., sygn.. akt II SA/Gd 948/23, WSA w Poznaniu z dnia 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 199/23, dostępne w CBOSA; a także K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za uszkodzenie drzew. Glosa do wyroku WSA z dnia 11 maja 2017 r., II SA/Sz 238/17, OwSS 2017/4/122-126).
Ustawowy zapis mówiący o tym, iż dopuszczalne jest usunięcie do 30% korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie jego rozwoju oznacza zatem, że taka część korony może być usunięta łącznie we wszystkich, w tym wcześniejszych, zabiegach, a nie podczas każdego zabiegu. Przy aktualnej treści art. 87a ust. 2 u.o.p nie jest dopuszczalne usunięcie 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa bez dokładnego zbadania ilości wykonanych zabiegów oraz ich skutków dla objętości korony. W przepisach art. 87a ust. 2 i 5 u.o.p. posłużono się czasownikiem dokonanym "rozwinęła się", co powoduje konieczność każdorazowego ustalenia czy dokonane usunięcie nie spowodowało skrócenia objętości korony o 30%, ale nie tylko względem stanu korony jaki poprzedzał te konkretne czynności, lecz stanu z całego okresu rozwoju drzewa - od chwili powstania korony do czasu sprzed dokonania ostatniego przycięcia, nie pomijając tych gałęzi korony, które zostały usunięte w ramach wszystkich przeprowadzonych zabiegów.
Tak interpretowany przepis art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. zobowiązuje właściwy do jego zastosowania organ do podjęcia trudu każdorazowego ustalenia za pomocą środków dowodowych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego tego, jak rozrastała się korona drzewa w całym okresie jego rozwoju, aby następnie ustalić, czy wykonana praca przycięcia korony mieści się w limitach wyznaczonych w przepisie art. 87a ust. 2 u.o.p. Czynności dowodowe powinny prowadzić do dokładnego zobrazowania stanu korony przed każdym zabiegiem przycięcia oraz po tym zabiegu, bo tylko w ten sposób będzie można zrealizować intencje ustawodawcy.
W praktyce oznacza to konieczność ustalania stanu objętości korony przed każdym wykonanym zabiegiem usuwania gałęzi drzewa wraz z ostatnim z nich, w celu zsumowania przyciętej przez posiadacza objętości, co pozwoli odpowiedzieć na pytanie czy dokonujący przycięcia faktycznie przekroczył dozwolony ustawą limit 30%, jaki wynika z art. 87a ust. 2 u.o.p. Zredagowany w ten sposób przepis może być niezwykle trudny do zastosowania w praktyce ze względu na konieczność udowodnienia w procesie administracyjnym, że ostatnie przycięcie gałęzi spowodowało zmniejszenie objętości korony o ponad 30%, biorąc pod uwagę objętość tej korony z całego okresu życia drzewa, której usunięcia dopuścił się posiadacz nieruchomości. Nie uda się tego wykazać bez dokładnej wiedzy o tym, o ile dokładnie korona drzewa została zmniejszona przy każdym z wykonanych zabiegów pielęgnacyjnych (por. K. Gruszecki, Wymierzanie kar pieniężnych za uszkodzenie drzew. Glosa do wyroku WSA z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 238/17, OwSS 2017/4/122-126, LEX).
Na gruncie przedmiotowej sprawy mamy niewątpliwie do czynienia ze specyficznymi okolicznościami, które nie pozostają bez wpływu na ocenę stanu faktycznego i prawnego w sprawie.
Mianowicie należy wyjaśnić, iż postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte w przedmiocie uszkodzenia dwóch drzew (całych drzew), które znajdują się dokładnie na granicy dwóch nieruchomości tj. działek [...] i [...]. Nie było na gruncie niniejszej sprawy kwestionowane przez strony, iż doszło na tych drzewach do obcięcia ich gałęzi, którego dokonała przede wszystkim właścicielka działki nr [...] M. R. (właściciel dokonał też obcięcia części korzeni), ale takżedokonali tego – jak sami podali skarżący- właściciele działki [...] (skarżący). Jednak dla stwierdzenia, że doszło do uszkodzenia w/w drzew konieczne było potwierdzenie przez organy, że w istocie usunięto gałęzie w wymiarze przekraczającym 30% korony każdego z drzew, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju tych drzewa, i to w celu innym niż: usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych, utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa, wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa.
W tym zakresie organy skorzystały w postępowaniu administracyjnych ze środka dowodowego jakim jest opinia biegłego. Zgodnie z art. 84 k.p.a. organ może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Chodzi tu zatem o przypadki, w których dla rozstrzygnięcia sprawy potrzebna jest szczególna wiedza (K. Kołakowski [w:] Komentarz do k.p.c., 1996, s. 870). W uzasadnieniu wyroku SN z 18.07.1975 r., I CR 331/75, LEX nr 7729, przyjęto, że wiadomości specjalne to wiadomości wykraczające poza zakres tych, jakimi dysponuje ogół osób inteligentnych i wykształconych. Z kolei według E. W. rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych wówczas, gdy przy jej rozpoznaniu wyłoni się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, którego wyjaśnienie przekracza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne i nie jest możliwe bez posiadania wiadomości specjalnych w określonej dziedzinie nauki, sztuki, rzemiosła, techniki, stosunków gospodarczych itp., z którą wiąże się rozpatrywane zagadnienie (E. Wengerek [w:] Komentarz do k.p.c., 1989, s. 458). Pojęcie wiadomości specjalnych nie obejmuje reguł wykładni prawa obowiązującego (wyrok SN z 1.07.1998 r., I PKN 203/98, OSNP 1999/15, poz. 478).
Organ administracji publicznej nie jest związany opinią biegłego ani w zakresie ustalania stanu faktycznego sprawy administracyjnej, ani w zakresie określania konsekwencji prawnych ustalonego stanu faktycznego. Pogląd ten jest powszechnie przyjęty w piśmiennictwie (zob. E. Iserzon [w:] Komentarz, 1970, s. 178).Przy m nie ulega wątpliwości, że organ nie może pominąć bez jasnych podstaw wyników prawidłowo sporządzonej i uzasadnionej opinii biegłego, jako dowodu posiadającego walor szczególny, z uwagi na specjalistyczną wiedzę osoby ją sporządzającej.
W rozpoznawanej sprawie biegły z dziedziny dendrologii, na podstawie powołania go przez organ, sporządził opinię z [...] kwietnia 2024 r., a następnie – w związku z uwagami i wyjaśnieniami skarżących - uzupełnił ją dodatkowym dokumentem z [...] czerwca 2024 r.
Sąd podziela stanowisko organów, iż opinia biegłego nie budzi zastrzeżeń co do prawidłowości jej sporządzenia. Jest ona spójna i logiczna. Zatem za prawidłowe uznać należy powołanie się przez organy na zawarte w opinii ustalenia i wnioski.
Według opinii biegłego, uzupełnionej po zapoznaniu się z zarzutami i argumentami skarżących oraz ekspertyzą z [...] września 2023 r., pomiary terenowe i przeprowadzone analizy oraz zaktualizowane wyliczenia wskazują, że usunięcie koron przedmiotowych świerków sitkajskich nastąpiło w zakresie: świerk nr 1 od strony działki nr [...] na poziomie 25,86% i od strony działki nr [...] na poziomie 10,99%, co dało łącznie 36,85%, świerk nr 2 od strony działki nr [...] na poziomie 25,82% i od strony działki nr [...] na poziomie 9,83%, co daje łącznie 35,65%. Mając na uwadze powyższe biegły uznał, iż w odniesieniu do treści art. 87a ust. pkt. 2 u.o.p. w wyniku przeprowadzonych cięć w koronach przedmiotowych świerków sitkajskich doszło do przekroczenia wymiaru 30% usunięcia koron przedmiotowych drzew, czyli ich uszkodzenia, które rozwinęły się w całym okresie rozwoju przedmiotowych drzew. Przy czym biegły jednocześnie wyraźnie podkreślił, że ustalenie procentowego wymiaru objętości koron drzew jest trudne i obarczone ryzykiem błędu, na co wskazywali w swojej opinii "Obliczenie objętości korony" również T. i O. (2023). Biegły zaznaczył, że podobnie należy potraktować ww. wyniki obliczeń empirycznych na podstawie pomiarów wykonanych podczas wizji terenowej. Granica błędu najczęściej używana to 5% (95% poziom ufności). Dodał, że na podstawie technologii UDAR określono wysokość przedmiotowych świerków w 2015 roku, a w załączniku 3 w poprawionej i uzupełnionej opinii dendrologicznej przedstawiono pozyskane udostępnionych biegłemu przez specjalistę pomiarów UDAR obrazy przedmiotowych drzew i ich otoczenia. Odnośnie zaś naruszenia systemu korzeniowego drzew, biegły ustalił, iż systemy korzeniowe drzew w wyniku przeprowadzonych prac ziemnych zostały w znacznym stopniu odcięte (około 30%), ale jednocześnie nie stwierdził, aby doszło do zniszczenia w tym zakresiedrze, biorąc pod uwagę, że biegły nie zaobserwował negatywnego wpływu redukcji systemów korzeniowych świerków na pogorszenie ich kondycji zdrowotnej i żywotności (żywotność drzew została określona na powyżej 80 % - str. 9 opinii biegłego).
Organ odwoławczy w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy w sprawie w zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2024 r. uznał, iż nie doszło do zniszczenia, a ni uszkodzenia drzew. W przekonaniu Kolegium nie została wypełniona dyspozycja, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 4 wz. z art. 87a ust. 4 u.o.p., tj. nie doszło do uszkodzenia drzewa, skutkującym obowiązkiem nałożenia kary administracyjnej. W przekonaniu Kolegium, w niniejszej sprawie nie mamy również do czynienia ze zniszczeniem drzewa, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. W oparciu o powyższe SKO uchyliło zatem decyzję organu I instancji nakładającą na M. R. karę pieniężną za uszkodzenie drzew i umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe przed organem I instancji.
Zdaniem Sądu za błędną uznać należy dokonaną przez SKO interpretację przepisów prawa w zakresie art. 87a ust. 4 i art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p., to jest że dokonanie usunięcia gałęzi drzewa w zakresie nie przekraczającym 30% korony drzewa przez każdy z podmiotów, który dokonywał usunięcia powoduje, że nie doszło do uszkodzenia drzewa w rozumieniu przepisów u.o.p. Sąd zwraca uwagę, iż ustawodawca nie pozwala na stopniową redukcję drzewa przez różne podmioty. W orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się, że odpowiedzialność ponosi ten podmiot, który doprowadzi do przekroczenia określonej w ustawie wartości tj. usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% lub 50% korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, niezależnie od tego, czy wcześniej dochodziło do przycięcia gałęzi (przez inne osoby). Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do nieracjonalnych wniosków i byłoby sprzeczne z założeniami ustawy. W sposób oczywisty bowiem możliwe byłoby obejście limitów ustawowych poprzez dokonywanie przycinki przez różne osoby (por. wyrok WSAw Lublinie z dnia 9 maja 2024 r., II SA/Lu 1148/23).
Wobec powyższego Sąd uznał rozstrzygnięcie organów obu instancji za przedwczesne, biorąc pod uwagę dokonaną przez nie błędną interpretację przepisów prawa, nie w pełni ustalony przez organy stan faktyczny w sprawie (wymagający uzupełnienia przekraczającego ramy określone w art. 136 § 1 k.p.a.) oraz opisany powyżej stan prawny.
Mając bowiem na uwadze opisaną powyżej interpretację przepisów prawa mających w sprawie zastosowanie należy stwierdzić, iż organy nie ustaliły istotnych z punktu widzenia treści art. 87a ust. 4 i art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. okoliczności. Jak wynika z opinii biegły stwierdził jedynie zakres procentowy objętości usuniętej korony drzew po każdej ze stron działek, na których drzewa się znajdują. Z akt sprawy jednak nie wynika kto, w jakiej kolejności tj. w jakim czasie dokonywał czynności obcięcia gałęzi drzew, w jakim zakresie, ile było takich zabiegów, czy każdy z właścicieli poszczególnych nieruchomości dokonywał tych zabiegów po swojej stronie (ile razy i w jakim czasie). O ile powyższe okoliczności organ będzie w stanie ustalić precyzyjnie, dopiero wówczas może zostać podjęta próba ustalenia kto przekroczył stwierdzona przez biegłego dopuszczalną granicę obcięcia 30% korony drzew. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie sposób określić powyższej okoliczności. Przy czym Sąd podkreśla, iż aby mogła zostać nałożona na podmiot kara pieniężna w trybie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. ustalenia organów muszą być w tym zakresie jednoznaczne i nie budzić wątpliwości.
Sąd za uzasadnione uznał przy tym zwrócenie się dodatkowo przez organy do biegłego, który sporządzał opinię w sprawie, o wyjaśnienie czy opinia ta uwzględniała obcięcie na drzewach także ewentualnych gałęzi obumarłych czy nadłamanych, zobowiązując do wskazania jaki miałoby to wpływ na podane przez biegłego w opinii wartości procentowej objętości usuniętej korony. Ewentualnie organ powinien w tym zakresie dokonać ustaleń z udziałem strony postępowania. Powyższa okoliczność może mieć znaczenie z punktu widzenia brzmienia art. 87a ust. 4 u.o.p., który wskazuje, że 30% nie powinny być objęte gałęzie obumarłe i nadłamane, o których mowa w art. 87a ust. 2 pkt 1 u.o.p.
Sąd zaznacza także, iż dokonując ponownie ustaleń i oceny organy będą zobowiązane uwzględnić, iż w samej opinii biegłyzaznaczył, że ustalenie procentowego wymiaru objętości koron drzew jest trudne i obarczone ryzykiem błędu. Granica błędu najczęściej używana to 5% (95% poziom ufności). Przy czym na trudności w zakresie dokonania takich ustaleń wskazuje tez K. G. w Komentarzu do art. 87a u.o.p. pkt. 8 (opublikowany WKP 2024).Tym bardziej powyższe może mieć znaczenie biorąc pod uwagę, iż wskazane w opinii biegłego poziomy przekroczenia dopuszczalnego wymiaru procentowego objętości usuniętych koron drzew oscylują niewiele ponad 30% bo 36,85 i 35,65%, zatem niewiele ponad wskazana granice. Jednocześnie organy zobowiązane będą uwzględnić przy ponownym orzekaniu treść art. 81a k.p.a. stanowiący, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, co może prowadzić do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego i jego umorzenia.Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. np. wyr. NSA z 21 lutego 2006 r., I OSK 967/05, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze błędną interpretację przepisów prawa przez organ a jednocześnie braki w zakresie ustaleń stanu faktycznego, Sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, jako wydanych z naruszeniem prawa i przedwczesnych, uznając na niezbędne uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie a następnie jego ponowną rzetelną ocenę, uwzględniającą ocenę prawną i wskazania wyrażona przez tutejszy Sąd.
Natomiast zdaniem Sądu prawidłowo organy oceniły, iż brak jest przesłanek wskazujących, aby na gruncie przedmiotowej sprawy doszło do zniszczenia drzew w rozumieniu przepisów u.o.p. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zniszczenia drzewa wskazać należy, że art. 88 ust. 1 u.o.p. przewiduje w zasadzie dwie podstawy wymiaru kar z tego tytułu: w pkt 4 za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, zaś w pkt 3 – za zniszczenie drzewa. Dostrzegając pewną nieścisłość ustawodawcy w zakresie tego wyliczenia należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 pkt 26a u.o.p. przez drzewo rozumie się wieloletnią roślinę o zdrewniałym jednym pędzie głównym (pniu) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących koronę w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny. Powyższe oznacza, że korona nie jest jedyną częścią składową drzewa, jako że oprócz tego drzewo tworzą: pień oraz bryła korzeniowa (mimo, że nie została enumeratywnie wymieniona w art. 5 pkt 26a u.o.p.). W konsekwencji, mówiąc o uszkodzeniu drzewa, należy uwzględnić także prace przeprowadzane w obrębie pnia i bryły korzeniowej, choć powołane wyżej przepisy odróżniają zniszczenie drzewa od uszkodzenia jego korony. W konsekwencji, za prace przeprowadzone w obrębie pnia, bez względu na ich zakres, przewidziana jest odpowiedzialność na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., tj. za zniszczenie drzewa. Różnica jest taka, że w przypadku oddziaływania na koronę drzewa organ będzie zobligowany do ustalania procentowego, o jaką część została ona zredukowana, oraz czy wyczerpuje to przesłanki wymienione w art. 87a ust. 4 lub 5 u.o.p. (30% lub 50%). W przypadku zaś oddziaływania na pień lub korzenie takich ograniczeń nie będzie, a ocena będzie musiała być przeprowadzona z punktu widzenia dendrologii. Takie stanowisko znalazło potwierdzenie w orzecznictwie, w którym przyjmuje się, że: "Korona nie jest jedyną częścią składową drzewa, jako że oprócz tego drzewo tworzą: pień oraz bryła korzeniowa. W konsekwencji, mówiąc o uszkodzeniu drzewa, należy uwzględnić także prace przeprowadzane w obrębie pnia i bryły korzeniowej. W konsekwencji, za prace przeprowadzone w obrębie pnia, bez względu na ich zakres, przewidziana jest odpowiedzialność na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z 16.04.2004 r. o ochronie przyrody, tj. za zniszczenie drzewa" (wyrok WSA w Gdańsku z 29.01.2020 r., II SA/Gd 478/19, LEX nr 2781798). W żadnym razie zniszczenie drzewa nie musi być także tożsame z całkowitym pozbawieniem go żywotności.
W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu organy prawidłowo nie stwierdziły, aby spełniona była przesłanka zniszczenia drzew z uwagi na obcięcie części korzeni przez M. R. Należy w tym zakresie uwzględnić wyniki opinii biegłego z dziedziny dendrologii, który także nie potwierdził takiej okoliczności. Biegły stwierdził, że usunięte zostało około 30% korzeni. Jednocześnie jednak zwrócił uwagę, iż żywotność drzew nie jest w żadnym razie zagrożona i ocenił je w obu przypadkach na ponad 80%. W świetle specjalistycznej wiedzy biegłego nie stwierdzono, aby doszło do zniszczenia drzewa w opisanym zakresie obejmującym korzenie. Mając na uwadze, iż ocena biegłego nie została wżaden sposób skutecznie zakwestionowana, a wykazuje spójność, logiczność i rzetelność, Sąd nie stwierdził, aby zarzuty skarżących w tym zakresie były uzasadnione.
Dodatkowo Sąd wyjaśnia, iż z urzędu dokonał także analizy treści przepisów art. 87a ust. 6 i art. 88 ust. 10 u.o.p. Art. 87a ust. 6 u.o.p. przewiduje, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do drzew, o których mowa w art. 83f ust. 1, a zatem obejmuje to też art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p., który zwalnia z obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (usunięcie takich drzew i krzewów wymaga zgłoszenia). Jednak przepis ten należy interpretować łącznie z art. 88 ust. 10 u.o.p. który z kolei przewiduje, że przepisu ust. 1 (dotyczącego nałożenia kary za poszczególne naruszenia) nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83 f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15, czyli wyraźnie w przepisie tym dotyczącym nałożenia kary wykluczono przypadek, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3a. Powyższe skutkuje tym, że brak podstaw do uznania, iż postępowanie w sprawie mogłoby nosić znamiona bezprzedmiotowości z uwagi na to, że do ewentualnego uszkodzenia drzew doszło na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i cele był niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej.Taką interpretację podzielono także w orzeczeniach: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 lutego 2022 r., II SA/Gd 577/21, wyrok WSA w Lublinie z 13 lipca 2023 r., II SA/Lu 334/23.
Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji(pkt I sentencji wyroku).W zakresie kosztów postępowania sądowego, które wyniosły [...] zł Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań Sądu zawartych w niniejszych uzasadnieniu wyroku. W szczególności organ zobowiązany będzie uzupełnić materiał dowodowy sprawie w opisanym powyżej zakresie, potem zaś dokona ponownej dokładnej oceny i wyda adekwatne do niej rozstrzygnięcie.
-----------------------
#
I /
1