II SA/GO 56/25

II SA/Go 56/25 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2025-10-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Grażyna Staniszewska /przewodniczący/
Jacek Jaśkiewicz
Krzysztof Rogalski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 432/25 - Postanowienie NSA z 2025-07-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 32
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 145
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]r., nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2023 r., nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego w [...] Centrum Pomocy Rodzinie Kierownik działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]., na podstawie art. 17, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz art. 104, art. 107, art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 775 – dalej k.p.a.) uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] oraz odmówił P.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na E. K. w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
Jak wynika z uzasadnienia, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. organ wznowił postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...], na mocy której przyznał P. K. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na E. K. w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
Decyzja ta została wydana na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] stwierdzającego, że E. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że został zgłoszony zarzut wadliwości wskazanego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Organ podał, że z § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1118) wynika, iż z dniem 1 lipca 2023 r. odwołano na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-Cov-2. W myśl § 2 ww. rozporządzenia z dniem 1 lipca 2023 r. utraciło moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1028). Z kolei zgodnie z art. 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zawiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.) z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o : 1) częściowej niezdolności do pracy, 2) całkowitej niezdolności do pracy, 3) całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, 4) niezdolności do samodzielnej egzystencji – wydane na czas określony na podstawie odpowiednio przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461), ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 240 i 2476 oraz z 2023 r. poz. 658), ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2189), ustawy z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. z 2020 r. poz. 984), ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039), ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1100), ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. z 2023 r. poz. 156 i 535), którego ważność upływa w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii albo w okresie 30 dni następujących po ich odwołaniu, zachowuje ważność przez okres kolejnych 3 miesięcy od dnia upływu terminu jego ważności, w przypadku złożenia wniosku o ustalenie uprawnień do świadczenia na dalszy okres przed upływem terminu ważności tego orzeczenia.
Organ wywiódł, iż wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 5 lipca 2023 r. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] wynikało, że E. K. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 czerwca 2023 r. Osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez ZUS, którego termin upłynął dnia 30 czerwca 2023 r., by uzyskać dalsze prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, powinna złożyć nowy wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia na dalszy okres przed upływem terminu ważności tego orzeczenia, a więc przed 30 czerwca 2023 r., tj. powinna złożyć nowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres przed upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. W niniejszej sprawie nie został spełniony ten warunek. Z orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr akt [...] wynika, że E.K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem [...] lipca 2023 r. Z tego względu w ocenie organu stronie nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne od początku obowiązywania decyzji, a więc od 1 lipca 2023 r., gdyż E. K. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzje. W ocenie organu strona nie spełniała kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też decyzja z dnia [...] lipca 2023 r. w ogóle nie powinna być wydana. Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W związku z powyższym organ uchylił decyzję pierwotną i orzekł jak w sentencji.
Na skutek rozpatrzenia odwołania P. K. od opisanej wyżej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Jak wyjaśnił organ odwoławczy, zgodnie z art. 145 1 pkt 5 k.p.a. nowe dowody w sprawie muszą istnieć w dnu wydania decyzji. Z akt sprawy wynika natomiast, że decyzja przyznająca stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego została wydana w dniu [...] lipca 2023 r., natomiast orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] nr akt [...], którym ustalono, że E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, zostało wydane[...] lipca 2023 r., a więc 3 dni po wydaniu decyzji. W dacie wydania decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. nie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Z tych względów w ocenie Kolegium przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie mógł mieć zastosowania w sprawie i nie mógł być wskazany jako podstawa do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Przepisem takim mógłby być art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczna wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja został wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Kolegium rozważyło także, czy możliwe było uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. w oparciu o przepis art. 32 u.ś.r., stanowiącego, iż organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W dniu wydania decyzji (postanowienia) z dnia [...] sierpnia 2023 r. decyzja z dnia [...] lipca 2023 r. była decyzją ostateczną i zmianie uległa sytuacja rodzinna. Jednakże niezasadnym byłoby uchylanie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż skutkowałoby to jedynie wskazaniem w podstawie prawnej decyzji przepisu art. 32 ust. 1, a nie art. 32 ust. 2, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Sąd Okręgowy oddalił odwołanie E. K. od decyzji z dnia [...] września 2023 r. [...] o świadczenie uzupełniające. Zatem sprzeciw strony wobec ww. orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nie przyniósł skutku prawnego w postaci zmiany tegoż orzeczenia. Wobec powyższego skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2023 r. E.K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, dlatego zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] oraz odmówił przyznania P. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
Od powyższej decyzji P. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem, wnosząc o jej uchylenie, a także powołując się na trudną sytuację materialną rodziny oraz zdrowotną małżonki. Podniósł, iż z mocy 15zc ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zawiązanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, organ uznał, że małżonka jest niezdolna do samodzielnej egzystencji w okresie od 1 lipca 2023 r. 30 września 2023 r. i wypłacił świadczenie za ten okres.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. z [...] listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. z dnia [...] października 2023 r. w przedmiocie uchylenia pierwotnej decyzji oraz odmowy przyznania P. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.
W pierwszej kolejności należy podnieść, że organ I instancji wydał decyzję na podstawie art. 16, art. 32 ust. 2 u.ś.r., 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Zgodnie z art. 32 ust. 3 u.ś.r. w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), z zastrzeżeniem ust. 3.
W doktrynie wskazuje się, że w art. 32 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca uregulował w sposób szczególny nadzwyczajny tryb weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających prawo do świadczeń rodzinnych. Zawarta w tym przepisie regulacja stanowi rozwiązanie szczególne w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w których uregulowano zasadniczo trzy tryby nadzwyczajne wzruszania decyzji ostatecznych, tj. tryb wznowienia postępowania – art. 145 k.p.a., tryb stwierdzenia nieważności decyzji – art. 156 k.p.a. oraz tryb uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych – art. 154, 155, 161 k.p.a. (Rączka Piotr (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II). Postępowanie o uchylenie przyznanego wcześniej świadczenia nie jest postępowaniem nadzwyczajnym – w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to postępowanie wprawdzie istotnie szczególne, specyficzne dla świadczeń rodzinnych, ale jest ono tylko postępowaniem odrębnym od postępowania o przyznanie tego rodzaju praw, to jest toczy się na zasadach właściwych dla postępowania zwykłego (wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2157/23, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie wskazuje się, że instytucja wznowienia postępowania administracyjnego przewidziana w art. 145 k.p.a. znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy nie ma miejsca żadna z podstaw zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji, wymienionych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Wymienione unormowanie pozostaje w związku z zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. według której uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. zawiera właśnie – w zakresie ograniczonym do wskazanych w nim podstaw zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych – regulację szczególną w stosunku do przepisów kodeksu. W tym zakresie wyłącza zatem zastosowanie przepisów k.p.a. Wobec tego organ administracji uchylając ostateczną decyzję dotyczącą świadczeń rodzinnych, jest zobowiązany szczegółowo uzasadnić podstawy zastosowanego trybu uchylenia decyzji (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 17 września 2007 r., IV SA/Gl 1459/06). Art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie wyklucza stosowania instytucji wznowienia postępowania uregulowanej przepisami k.p.a., choć zastosowanie właściwego trybu w konkretnym stanie faktycznym może budzić istotne wątpliwości (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2016 r., I OSK 3157/14, wyrok WSA w Krakowie z 19 października 2011 r., III SA/Kr 1167/10). Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. dotyczącego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w powiązaniu z treścią art. 32 in fine może być wydana decyzja uchylająca decyzję o świadczeniu z mocą ex tunc. Sięganie do rozwiązań zawartych w k.p.a. możliwe jest w przypadku, gdy nie ma odpowiedniej regulacji w obrębie przepisów szczególnych ustawy o świadczeniach rodzinnych i w sposób zgodny z zasadami prawa administracyjnego. Zastosowanie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do uprawniającej decyzji w zamkniętym przedziale czasowym usytuowanym w przeszłości może prowadzić i prowadzi w pewnych zakresie do naruszenia zasady lex retro non agit (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2016 r., I OSK 3157/14).
W niniejszej sprawie organ I instancji nie wyjaśnił powodu niezastosowania trybu określonego w art. 32 ust. 1 u.ś.r., co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu stanowisko Kolegium nie jest spójne. Z jednej strony organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż decyzja przyznająca skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego została wydana w dniu [...] lipca 2023 r., natomiast orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] nr akt [...] ustalające, że E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, zostało wydane [...] lipca 2023 r., a więc 3 dni po wydaniu decyzji. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że takim przepisem "mógłby być" art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., co w ocenie Sądu stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Z drugiej strony Kolegium uznało, że podstawą uchylenia decyzji może stanowić art. 32 ust. 1 u.ś.r.
Organ przytoczył bowiem treść ww. przepisu i wskazał, że w dniu wydania decyzji (postanowienia) z dnia [...] sierpnia 2023 r. decyzja z dnia [...] lipca 2023 r. była decyzją ostateczną i zmianie uległa sytuacja rodzinna skarżącej. Jednocześnie z uwagi na zasadę szybkości postępowania oraz pogłębianie zaufania do organów państwa niezasadnym w ocenie Kolegium byłoby uchylanie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdyż skutkowałoby to jedynie wskazaniem w podstawie prawnej decyzji przepisu art. 32 ust. 1, a niej jak w zaskarżonej decyzji art. 32 ust. 2 u.p.s. (winno być u.ś.r.), zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe prowadzi do wniosku, że w ocenie Kolegium podstawą prawną rozstrzygnięcia decyzji organu I instancji stanowił art. 32 ust.1 u.ś.r. Należy dodać, że organ odwoławczy nie uzasadnił podstaw zastosowanego przez organ I instancji trybu weryfikacji decyzji ostatecznej, lecz odniósł się co do obydwu trybów; zarówno przewidzianego w art. 145 k.p.a. i n. jak i w art. 32 ust. 1 u.ś.r. pomimo że nie mogą być stosowane łącznie (art. 32 ust. 2 u.ś.r.). W rezultacie w sprawie doszło do swoistego "pomieszania" dwóch trybów postępowania weryfikującego decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny. Zdaniem Sądu stanowisko Kolegium nie może zostać również zaakceptowane mając na uwadze treść art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa a także z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Stanowisko organu odwoławczego nie powinno w tym zakresie budzić wątpliwości.
Analizując sprawę w kontekście art. 32 ust. 1 u.ś.r. przywołanego przez Kolegium jako podstawy prawnej uchylenia decyzji, należy wskazać, że przewidziany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (por. wyroki WSA w Poznaniu z 5 października 2022 r., II SA/Po 657/22, WSA w Gdańsku z 7 maja 2025 r., II SA/Gd 1303/24). Uzasadnione jest co do zasady stanowisko Kolegium, że w świetle orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. w sprawie [...] E. K. nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, co świadczy o zaistnieniu negatywnej przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust.1 u.ś.r.). Zważyć jednak trzeba, że w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja o zmianie albo uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, wydawana w oparciu o art. 32 ust. 1 u.ś.r., ma charakter konstytutywny.
Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu. Nadto może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. Nie jest zatem dopuszczalne uchylenie lub zmiana decyzji z mocą wsteczną (por. wyroki NSA z 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15, z 26 października 2016 r., I OSK 2307/14, z 24 maja 2018 r., I OSK 2842/17, z 17 lutego 2022 r., I OSK 896/21, z 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2157/23, a także wyroki WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 października 2023 r., II SA/Go 386/23, WSA w Gdańsku z 13 grudnia 2023 r., II SA/Gd 3678/23). Dodatkowo w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wykluczone jest jednoczesne uchylenie i zmiana tej samej decyzji ostatecznej. Skoro bowiem w wyniku uchylenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. strona traci uprzednio przyznane uprawnienie, to nie ma podstawy faktycznej i prawnej do rozstrzygnięcia o odmowie przyznania tego prawa, gdyż rozstrzyganie takie jest bezprzedmiotowe (wyrok WSA w Gdańsku z 7 maja 2025 r., II SA/Gd 1303/24). Wskazana odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2 decyzji organu I instancji z [...] października 2023 r.) jest sprzeczna z katalogiem rozstrzygnięć określonych w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Nadto rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 ww. decyzji odnosi się częściowo do okresu sprzed wydania decyzji uchylającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 1 decyzji). Jak wyżej wskazano – w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie można dokonywać rozstrzygnięć (uchylenia lub zmiany decyzji) z mocą (datą) wsteczną.
Wymaga również podkreślenia, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki NSA z 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; z 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; z 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; z 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; z 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; z 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; z 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15; z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20).
Wskazane uchybienia o charakterze procesowym i materialnym miały istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ponownie rozpoznające sprawę organy administracji związane są wyrażoną oceną prawną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni zatem przedstawioną wyżej ocenę prawną co do zakresu stosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 145 § 1 k.p.a. jako podstaw uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych. W przypadku zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ uchyli postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego i umorzy postępowanie w tym zakresie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 września 2007 r., IV SA/Gl 1459/06). Z kolei w przypadku stwierdzenia braku podstaw do zastosowania art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ rozważy możliwość prowadzenia postępowania wznowieniowego na podstawie – jak wskazało Kolegium – przesłanki z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i uzasadni podstawy zastosowanego trybu uchylenia decyzji.