II SA/GO 428/24

II SA/Go 428/24 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /przewodniczący sprawozdawca/
Grażyna Staniszewska
Kamila Karwatowicz
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 24 § 3 i  art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Pismem z [...] roku J. G. złożył do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na miesiąc [...] r. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] r. organ I instancji ustalił, że strona [...] r. opuściła Zakład Kamy w [...], z którego nie otrzymał żadnej pomocy finansowej, lecz jedynie pomoc rzeczową, a od chwili zwolnienia z zakładu karnego nie posiada żadnych środków finansowych według złożonego oświadczenia z [...] r. Zgodnie z tym oświadczeniem strona funkcjonuje z żoną w rozdzielności majątkowej niesformalizowanej i prowadzi oddzielne gospodarstwa domowe. Ponadto strona nie pracuje.
Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym w dniu [...] r. w sprawie uzupełnienia wniosku na pytanie, czy żyje w separacji z żoną i płaci alimenty, strona stwierdziła, że nie. W związku z tym została poinformowana o zasadach korzystania z pomocy społecznej, po czym zobowiązała się do przedłożenie kopii decyzji rentowej żony oraz zgłoszenia się do organu celem złożenia dodatkowego oświadczenia o dochodach.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że relacje strony z żoną układają się bardzo dobrze i wspólnie wychowują córkę. Żona strony nie wystąpiła o alimenty
i nikt z rodziny stronie nie pomaga. Strona wielokrotnie była wzywana o złożenie dodatkowego oświadczenia o sytuacji materialnej niezbędnej do rozpatrzenia Pomimo odebrania pisma przez stronę, jak i jego kopii podczas pobytu w organie nie uzupełniła dokumentów.
Decyzją z [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (organ I instancji), powołując się na art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 4 i 12, art. 8, art. 9, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej jako u.p.s.), § 1 pkt. 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r.,, poz. 1296; dalej jako rozporządzenie) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej jako k.p.a.) odmówił przyznania J. G. świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na bieżące życie, opłaty, leczenie, zakup żywności, odzieży, bielizny, obuwia, środków czystości i higieny osobistej z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. G., który wniósł o:
1. zmianę zaskarżonej decyzji i nakazanie Burmistrzowi [...] wypłatę stosownych środków finansowych w formie zasiłku celowego za miesiąc [...] r. jako pilnej pomocy postpenitencjarnej.
2. przeprowadzenie dowodu z akt sprawy OPS w [...] o nr [...] na okoliczność istnienia nieprawidłowego i złośliwego działania M. J. (prawidłowo J.) , jak i jej przełożonej A. S., na szkodę jego samego oraz jego rodziny przez bezzasadne
i złośliwe spowodowanie wstrzymania zasiłku rodzinnego na dziecko w sprawie jego żony, ewentualnie o:
3. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem wyłączenia od rozpoznania sprawy M. J. (prawidłowo J.) i A. S..
W odwołaniu strona zaskarżyła również postanowienie nr [...]
o odmowie wyłączenia pracownika socjalnego M. J..
W uzasadnieniu strona skarżąca stwierdziła, iż składając wniosek o pomoc postpenitencjarną z OPS-u w formie zasiłku celowego za miesiąc [...] r. spełniła wszystkie wymogi. Skarżący oświadczył, że w pełni współpracował z pracownikiem OPS-u, skutkiem tego było przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania strony i ustalenie najważniejszych przyczyn do udzielenia pomocy takich jak ubóstwo, bezrobocie po opuszczeniu ZK w [...]. Strona podała, że na żądanie organu dostarczyła stosowne oświadczenia o stanie majątkowym i zawarła w nich wszystkie niezbędne informacje, na podstawie których można było i należało niezwłocznie wydać decyzję.
W ocenie strony skarżącej celowe i złośliwe przeciąganie sprawy przez wezwanie jej po raz kolejny do sporządzenia oświadczenia było całkowicie zbędne
i w sposób ewidentny zmierzało do przeciągania sprawy z zamiarem jej nie załatwienia.
Zdaniem skarżącego z uwagi na powyższe właściwym było złożenie wniosku
o wyłączenie pracowników socjalnych M. J. (prawidłowo J.) i A. S.. Z akt sprawy OPS w [...] o nr [...] jasno wynika, że bezpodstawnie zainterweniowano wstrzymując świadczenia rodzinne na dziecko, z czego po bezpośredniej interwencji strony jako pełnomocnika żony B. G. wycofano się. Tak więc wniosek o wyłączenie wskazanego pracownika od zajmowania się sprawą był w ocenie strony całkowicie zasadny.
Skarżący uznał ponadto za niedopuszczalne zachowanie urzędnika celowo zmuszające obywatela do wykonywania czynności w istocie zbędnych, bo wcześniej ustalony stan faktyczny w pełni nakazywał wydać pozytywną decyzję
o udzieleniu pomocy postpenitencjarnej.
Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], powołując się na art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11. 2, art. 106 ust. 4 u.p.s., § 1 pkt. 1 lit. b rozporządzenia oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 i 127 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W pierwszej części uzasadnienia Kolegium przytoczyło treść art. 39 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 i 3, art. 3 ust. 3 u.p.s. oraz stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Następnie wskazało, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby
i możliwości. Użycie określenia "umożliwienie przezwyciężenia" wskazuje na doraźny charakter pomocy. Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego są wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać to świadczenie. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyczerpujące wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie.
Zdaniem Kolegium organ I instancji wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, od jakich w świetle u.p.s. uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i dokonał ich prawidłowej oceny, nie przyznając stronie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego. Załatwiając bowiem sprawę przyznania zasiłku celowego, organ I instancji powinien się kierować nie tylko interesem obywatela, ale także interesem społecznym oraz własnymi możliwościami finansowymi. Uznanie administracyjne nie pozwala co prawda organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale również nie nakazuje mu spełnianie każdego żądania obywatela.
Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w szczególności nieprzedkładanie dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji materialnej, osobistej, ponoszonych kosztach itd. Przyznanie świadczenia z zakresu pomocy społecznej jest uzależnione od spełnienia przez potencjalnego beneficjenta takiej pomocy określonych przez ustawodawcę w u.p.s. warunków uzależnionych m.in. od rodzaju świadczenia, o którego przyznanie się ubiega. Ustalenie przez organ, czy wnioskodawca kwalifikuje się do otrzymania objętej wnioskiem pomocy, wymaga zaś bez wątpienia odpowiedniego zaangażowania z jego strony przy wyjaśnieniu stanu faktycznego. Zaangażowanie to, w przypadku ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego, o który wystąpiła strona, polegać zaś miało na podjęciu przez niego współpracy z pracownikiem socjalnym celem ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy nie tylko sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji, ale powinien polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazaniu i precyzowaniu potrzeb. Kolegium odwołując się do orzecznictwa wskazało, że ustawodawca rygorystycznie podchodzi do współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy odmowa odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, niewywiązywania się
z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów może zostać uznane za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia
z pomocy społecznej.
Strona nie uzupełniła brakujących dokumentów umożliwiających prawidłowe ustalenie jej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej mimo podejmowania wielokrotnych prób i czynności przez organ I instancji przez kontakty telefoniczne, wezwania, które pozostały bez odpowiedzi, czy reakcji strony. Z tych względów Kolegium uznało, iż organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s.
Skargę na powyższą decyzję złożył J. G. zarzucając jej:
– ustalenie nieprawdziwego stanu faktycznego w obu decyzjach organów I i II instancji i w oparciu o niego wydanie niezgodnej z prawem i stanem faktycznym decyzji w przedmiocie zasiłku celowego.;
– celowe i świadome usunięcie z akt sprawy wniosku o wyłączenie M. J. pracownika OPS w [...] zawartego w pisemnej odpowiedzi na wezwanie o usunięcie braków formalnych przez OPS w [...] (dokument został złożony w [...] r. i zatajony przez organ I instancji przed SKO w [...] i celowo pominięty przez ten organ w trakcie pozorowanego rozpoznania sprawy).
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów, z powodu rażącego naruszenia prawa i wyjątkowej stronniczości w ocenie materiału sprawy, skarżący wniósł o:
1. stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji;
2. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem wniosku o wyłączenie M. J. (prawidłowo J.) od jej ponownego rozpoznania,
3. zakreślenie terminu na załatwienie sprawy.
Z ostrożności procesowej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji przez przyznanie pomocy postpenitencjarnej zgodnie z wnioskiem o zasiłek celowy na kwotę [...] zł "za [...]r." oraz nakazanie Burmistrzowi [...] reprezentowanego przez Dyrektora OPS w [...] wypłatę tych środków na jego rzecz bezzwłocznie.
Nadto strona wniosła o zasądzenie kosztów odwołania w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu strona stwierdziła, że organ I instancji celowo zataił materiał dowodowy w aktach sprawy, usuwając odpowiedź strony złożoną w OPS za potwierdzeniem wpływu w dniu [...] r, na wezwanie pisemne wraz z wnioskiem o wyłączenie M. J. (prawidłowo J.) od rozpoznania mojej sprawy, a organ II instancji udał, że tego nie zauważył. Strona podała, że w tym piśmie przedstawiła i wyjaśniła swoje stanowisko w pełni uzasadniające wyłączenie wyżej wymienionego pracownika, jak i ustosunkowała się do treści wezwania.
Skarżący zarzucił organowi manipulowanie treścią akt, jak i uzasadnieniem decyzji przez Dyrektor OPS-u, co w jego ocenie jest rażącym złamaniem prawa. Organ II instancji wyjątkowo szybko, bo po siedmiu dniach rozpoznał trzy sprawy
i wyjątkowo długo sporządzał uzasadnienie. Organ II instancji nie zauważył, że
w aktach sprawy znajduje się postanowienie [...] o niewyłączeniu M. J. (prawidłowo J.), a nigdzie nie ma takiego wniosku na piśmie. Bezwzględnie należało zażądać od OPS-u uzupełnienia akt o ten wniosek na piśmie, tym bardziej że odwołanie dotyczyło także jego podstaw. Skarżący wniósł o włączenie tego dokumentu do akt sprawy, który w pełni podważa fałszywą narrację jakoby strona nie reagowała na wezwania organu.
W ocenie skarżącego prawidłowa analiza materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, z uwzględnieniem zatajonego pisma z wnioskiem
o wyłączenie, winna prowadzić do odmiennych wniosków, niż ustalone. A mianowicie wnioskodawca był osobą zwolnioną z zakładu karnego i o pomoc postpenitencjarną zwrócił się do OPS-u. Aktywnie poszukiwał pracy i miał status osoby bezrobotnej. Nieprawdą jest, że urzędnik OPS-u może w sposób dowolny mnożyć przeszkody
w uzyskaniu pomocy postpenitencjarnej przez żądanie kolejnego oświadczenia na okoliczność nieistotną dla rozpoznania sprawy, celowo wydłużając czas jej załatwienia. Obowiązek współpracy z urzędnikiem dotyczy jedynie działań zgodnych z prawem i k.p.a., natomiast przez SKO zostaje on rozumiany jako uzasadnione wszechwładztwo urzędnicze.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie, podkreślając, że strona zarzucając pracownikowi organu I instancji dowolne żądanie kolejnych dokumentów, tworzenie przeszkód tym samym w uzyskaniu pomocy i celowym jej działaniem w celu udaremnienia uzyskania wnioskowanej pomocy, nie wskazała żadnej przyczyny mogącej stanowić przesłankę wyłączenia pracownika organu w świetle przywołanego wyżej przepisu, podnosząc jedynie subiektywnie przekonanie strony o stronniczości pracownika, który ma obowiązek w sposób wyczerpujący wyjaśnić stan faktyczny sprawy. Stąd
w ocenie Kolegium wniosek o wyłączenie pracownika jest bezpodstawny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na bieżące życie, opłaty, leczenie, zakup żywności, odzieży, bielizny, obuwia, środków czystości i higieny osobistej w [...] r.
Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 39 ust. 1 i 2 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z tym pierwszym przepisem w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy; zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast w myśl tego drugiego przepisu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organy obu instancji uznały, iż brak było współdziałania skarżącego
z pracownikiem socjalnym, co stanowiło podstawę odmowy przyznania świadczenia z opieki społecznej.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż w aktach sprawy znajduje się postanowienie Kierownika OPS w [...] z [...] r. [...] o odmowie wyłączenia pracownika socjalnego M. J. od udziału w postępowaniu.
Stosownie do art. 24 § 3 k.p.a. bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1 (tj. stanowiące podstawę wyłączenia z mocy prawa), które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika.
M. J. wprawdzie nie wydała w kontrolowanej sprawie decyzji, jednakże wykonywała czynności procesowe poprzedzające jej wydanie (m.in. sporządziła wywiad środowiskowy, będący podstawowym dowodem w sprawie w przedmiocie świadczenia socjalnego). Przez udział pracownika w postępowaniu (w wydaniu zaskarżonej decyzji) należy rozumieć zarówno sytuację, w której pracownik ten podpisał zaskarżoną decyzję, jak i sytuację, gdy pracownik ten dokonywał czynności procesowych, przewidzianych w przepisach prawa, niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji (por. wyrok WSA w Olsztynie z 1 czerwca 2011 r., I SA/Ol 242/11, P.M. Przybysz, K.p.a. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, t. 8 do art. 24).
Od postanowień wydanych na podstawie art. 24 i 25 k.p.a., a zatem dotyczących wyłączenia pracownika oraz organu administracyjnego, k.p.a. nie przewiduje prawa wniesienia zażalenia, a w konsekwencji niedopuszczalne jest także wniesienie na nie skargi do sądu. Postanowienie o odmowie wyłączenia organu bądź pracownika od rozstrzygania czy też podejmowania czynności w sprawie z chwilą jego wydania jest w związku z tym ostateczne. Strona może je kwestionować wyłącznie w trybie odwoławczym, dotyczącym orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (art. 142 k.p.a.), a następnie ewentualnie w trybie skargowym przed sądem administracyjnym (por. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, K.p.a. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, V. 4, postanowienie NSA
z 4 października 2012 r., II OSK 1911/12).
Skarżący w trybie art. 142 k.p.a. zaskarżył powyższe postanowienie
o odmowie wyłączenia pracownika w złożonym odwołaniu od decyzji organu I instancji, co w sposób wyraźny i jednoznaczny zaznaczył. Organ odwoławczy uchylił się całkowicie od oceny prawidłowości tego postanowienia, zbywając całkowitym milczeniem zarzuty i argumentację skarżącego odnoszące się do tej kwestii. Co więcej Kolegium nie zauważyło, że w aktach administracyjnych brak jest wniosku strony z [...] r. inicjującego wspomniane postępowanie wpadkowe, a który niewątpliwie został złożony, skoro został powołany w uzasadnieniu powyższego postanowienia.
Dopiero w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy ocenił to orzeczenie. Przy czym zaznaczyć należy, że argumentacja zaprezentowana w odpowiedzi na skargę nie może zastępować czy uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę jest wyłącznie pismem procesowym składanym w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2021 r.,
II OSK 117/21; wyroki WSA: w Olsztynie z 28 czerwca 2023 r., I SA/Ol 183/23; w Łodzi z 29 marca 2023 r., III SA/Łd 28/23; w Gdańsku z 19 października 2021 r.,
I SA/Gd 836/21). Odpowiedź na skargę nie może zatem, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie istotnych braków rozstrzygnięcia organu. Przedmiotem kontroli sądowej nie są bowiem wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA : w Lublinie z 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 366/19; w Gliwicach z 24 lipca 2018 r., I SA/Gl 452/18,
we Wrocławiu z 20 czerwca 2024 r., III SA/Wr 15/24).
Należy również podkreślić, że w ramach sądowej kontroli postanowienia objętego skargą nie jest rolą sądu zastępowanie organu odwoławczego
i merytoryczna ocena postanowienia o odmowie wyłączenia pracownika, od której tenże organ się uchylił. Nie pozwalają na to kontrolne uprawnienia sądu administracyjnego, który nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz bada czy przy wydawaniu aktu poddanego sądowi pod osąd organ prawidłowo zastosował prawo materialne i przepisy postępowania (por. wyrok NSA z 13 czerwca 2019 r., I OSK 2001/17, wyrok WSA w Kielcach z 27 marca 2024 r., II SA/Ke 31/24).
Zaznaczyć także należy, że instytucja wyłączenia, obowiązująca zarówno
w procedurze administracyjnej, jak i sądowej, ma zagwarantować pełne bezstronne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2007 r., I OSK 281/07). Obowiązek wyłączenia pracownika, członka organu kolegialnego bądź całego organu wynika z potrzeby zabezpieczenia w jak największym zakresie neutralności organu, czyli zapewnienia bezstronności i obiektywizmu organu przy rozpoznawaniu sprawy. Zasada wyłączenia pracownika i organu od załatwienia sprawy koresponduje ze standardami procedury mieszczącymi się w pojęciu "prawa do dobrej administracji". Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz.UE.C.2007.303.1) zalicza prawo do dobrej administracji do praw podstawowych (art. 41). Zgodnie z tym przepisem każdy obywatel UE ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie. Rozwinięciem prawa do dobrej administracji jest Kodeks Dobrej Praktyki Administracyjnej (Dz.Urz.UE.C.2011.285.3), który w art. 8 nakazuje urzędnikowi działać bezstronnie i niezależnie. Zasada wyłączenia pracownika od udziału
w postępowaniu w pełni koresponduje z zasadą ogólną postępowania administracyjnego – pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w świetle której organy administracji prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a) oraz zasadą prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. (por. E. Żelasko-Makowska /w/ M. Karpiuk (red.),
P. Krzykowski (red.), A. Skóra (red.), K.p.a. Komentarz do art. 1-60. Tom I, Wyd. UW-M 2020, t. I.1 i II. 2 do art. 24).
W kontekście powyższych uwag niedokonanie przez organ odwoławczy oceny postanowienia o odmowie wyłączenia pracownika, który przeprowadził zasadnicze czynności dowodowe poprzedzające wydanie decyzji przez organ
I instancji, a zaskarżonego w trybie art. 142 k.p.a., należy uznać, za naruszenie tego przepisu oraz art. 7, art. 8 § 1, art. 107 § 3 i art. 24 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935).
Z uwagi na procesowy charakter stwierdzonego uchybienia, jako przedwczesne należy uznać merytoryczne odniesienie się przez Sąd co do istoty zaskarżonej decyzji i zarzutów podniesionych wobec niej w skardze.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy w pierwszej kolejności dokona oceny prawidłowości postanowienia z [...] r. o odmowie wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu, po uprzednim uzupełnieniu akt administracyjnych o wniosek strony z [...] r., a następnie dokona merytorycznej oceny decyzji, o ile uzna, że zasadnie odmówiono wyłączenia wspomnianego pracownika.