II SA/Gl 759/06

II SA/Gl 759/06 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2007-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Iwona Bogucka
Maria Taniewska-Banacka /przewodniczący/
Rafał Wolnik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego – zameldowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...]r. nr [...] i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości, 2) przyznaje adwokatowi P. R. kwotę [...] zł ([...] złote i o [...] groszy), w tym [...] zł ([...] groszy) podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] roku J. G. zwrócił się do B. R. o zameldowanie na pobyt czasowy w R. przy ul. A B. R., K. R. i M. R.. Pismem z dnia [...] roku Urząd Miasta w R. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w tej sprawie wzywając je do złożenia w terminie siedmiu dni wyjaśnień. Pismami z dnia [...] roku i [...] roku obecnie skarżąca B. G. oświadczyła, że nie wyraża zgody na zameldowanie wnioskowanych osób. Z dalszych wyjaśnień skarżącej oraz z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżąca jest żoną wnioskodawcy J. G., że małżonkowie pozostają w separacji prawnej i faktycznej, skarżąca nie zamieszkuje pod adresem przy ul. A, jednakże przysługuje jej prawo własności do tej nieruchomości na zasadzie ustawowej wspólności wraz z J. G.. W toku jest postępowanie sądowe związane z podziałem majątku dorobkowego, jak i roszczeniem alimentacyjnym.
Decyzją z dnia [...] roku Burmistrz R. po przeprowadzeniu postępowania orzekł o zameldowaniu wnioskowanych osób na pobyt czasowy. W wyniku złożonego od tej decyzji odwołania przez skarżącą decyzją z dnia [...] roku Wojewoda [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ. W uzasadnieniu wskazał na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 10, 61 § 1 oraz 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) i konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał czynności, jakich w tym postępowaniu winien dopełnić organ pierwszej instancji.
W toku ponownego rozpoznania sprawy wnioskodawca J. G. na wezwanie organu sprecyzował wniosek określając okres, na jaki mają być zameldowane wnioskowane osoby, podając datę [...] roku. Wskazał też świadków, którzy mieliby być przesłuchani w sprawie. Ponadto pismem z dnia [...] roku cofnął swój wniosek odnośnie zameldowania K. R.. W tej ostatniej kwestii Burmistrz R. wydał w dniu [...] roku decyzję o umorzeniu postępowania.
Organ pierwszej instancji przed ponownym wydaniem decyzji przeprowadził postępowanie, w którym przesłuchał świadków, dokonał oględzin domu przy ul. A oraz zapoznał strony z treścią zebranego w sprawie materiału. Wreszcie w dniu [...] roku wydał decyzję nr [...] orzekając w niej o zameldowaniu na pobyt czasowy B. R. z synem M. R. w budynku przy ul. A w R. do dnia [...] roku. W podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia organ wskazał na art. 10 ust. 1 oraz art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 z późn. zm.). W uzasadnieniu wskazano, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, że B. R. wraz z synem M. przebywają w przedmiotowym budynku i w jego bezpośrednim otoczeniu w sposób trwały i stały, stołują się tam i nocują, mają zgromadzone rzeczy osobiste i przedmioty majątkowe, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z J. G., a to w ocenie organu prowadzi do wniosku, że lokal ten stanowi ich centrum życiowe. Dalej organ wskazał, że brak zgody współwłaścicielki nieruchomości na zameldowanie pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a to w związku z uchyleniem art. 9 ust. 2 ustawy na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (Dz.U. Nr 78, poz. 716).
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca ponownie zakwestionowała legalność zameldowania B. R. wraz z synem. Podważyła wiarygodność przesłuchanych świadków, a także ustalenia oględzin co do rzeczy znajdujących się w domu. Wskazała, że jednym z możliwych rozwiązań w związku z podziałem majątku może być sprzedaż domu, która to czynność może stać się utrudniona z uwagi na zameldowanie innych osób. Dodała, że opuściła ten dom wraz ze swoimi dziećmi wyłącznie z winy męża.
Rozpoznając to odwołanie zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazał w uzasadnieniu, że przesłanką zameldowania jest faktyczne zamieszkiwanie w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Wskazał na ewidencyjny charakter meldunku. Stwierdził, że w postępowaniu tym organ nie bada uprawnienia strony do lokalu a jedynie stan fatyczny.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca nie zgodziła się z treścią zaskarżonej decyzji. Wskazała, że skoro brak jej zgody nie stanowi przeszkody do zameldowania, to sytuacja związana z uregulowaniem majątku dorobkowego małżonków winna mieć przynajmniej wpływ na ograniczenie w czasie zameldowania (np. do roku) z ewentualną możliwością jego przedłużenia. Wniosła o zmianę decyzji w tym zakresie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie odniósł się jednak do postulatu skarżącej w zakresie ewentualnej zmiany decyzji.
W piśmie procesowym z dnia [...] roku uczestnik postępowania J. G. zakwestionował stanowisko skarżącej wyrażone w skardze oraz podniósł okoliczności, w których dopatruje się przyczyn rozkładu ich wzajemnego pożycia.
Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2007 roku pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę, akcentując, że jego zdaniem wniesienie sprzeciwu przez skarżącą wobec planowanego zameldowania powodowało, że podział majątku dorobkowego winien zostać potraktowany przez organy administracji jako zagadnienie wstępne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione przez skarżącą zarzuty Sąd podziela.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem, albowiem wydane zostały bez dostatecznego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Na wstępie wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 2 powołanej ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Do takiego obowiązku zalicza się m.in. zameldowanie się w miejscu pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 1 ustawy). Osobą zobowiązaną do zameldowania na pobyt stały lub czasowy jest osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby (art. 10 ust. 1 ustawy).
W niniejszej sprawie organ meldunkowy ustalił, że B. R. wraz z synem M. R. przebywają pod wskazanym adresem dłużej niż trzy doby, co z kolei powodowało obowiązek meldunkowy po ich stronie. W celu dopełnienia tego obowiązku w ponownym postępowaniu przed organem pierwszej instancji złożone zostały wypełnione druki zgłoszenia pobytu czasowego trwającego ponad dwa miesiące. Zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy zgłoszenie to zawierało potwierdzenie pobytu w lokalu dokonane przez osobę dysponującą tytułem prawnym do lokalu. Jak wynika z akt sprawy, zgłaszający dołączył dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu (odpis z księgi wieczystej SR w W. Kw Nr [...]). Wskazać przyjdzie, że wymagana przez art. 9 ust. 2a czynność osoby potwierdzającej pobyt nie jest czynnością przekraczająca zakres zwykłego zarządu w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, w tym przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W przypadku zatem, kiedy właścicielem jest więcej niż jedna osoba, to każda z nich będzie uprawniona do potwierdzenia faktu przebywania w lokalu przez inną osobę.
W tym stanie rzeczy podnoszone przez skarżącą zarzuty, iż pobyt B. R. wraz z synem w domu stanowiącym jej współwłasność nastąpił wbrew jej woli i z naruszeniem jej dóbr osobistych, nie podlegają ocenie organu meldunkowego. Organ ten jest uprawniony jedynie do prowadzenia ewidencji, nie zaś do badania tytułu prawnego do lokalu. Zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Obecne brzmienie art. 9 ustawy jest wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (Dz.U. Nr 78, poz. 716) i prowadzi do wniosku, że zameldowanie nie daje tytułu prawnego do lokalu, jak również że samo posiadanie tytułu prawnego do lokalu nie stwarza obowiązku zameldowania. Innymi słowy zameldowanie jest li tylko potwierdzeniem (rejestracją) stanu faktycznego polegającego na przebywaniu w określonym miejscu (pod określonym adresem). W tym zakresie Sąd podziela stanowisko organów administracyjnych.
Brak natomiast zgody skarżącej na zameldowanie, a ponadto znana organowi konfliktowa sytuacja pomiędzy małżonkami G. spowodowały, że organ nie ograniczył się do dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu (co jest regułą w postępowaniu meldunkowym – art. 47 ust. 1 ustawy) lecz przeprowadził postępowanie wyjaśniające zakończone wydaniem decyzji w tym przedmiocie na zasadzie art. 47 ust. 2 ustawy. W takiej sytuacji postępowanie meldunkowe podlega takim samym rygorom jak każde postępowanie administracyjne prowadzone w trybie kpa. W szczególności wydanie decyzji w sprawie może nastąpić po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności tak prawnych jak i faktycznych.
Tymczasem Sąd doszedł do przekonania, że pomimo przeprowadzenia obszernego postępowania wyjaśniającego i dowodowego organy obu instancji pominęły w swoich ustaleniach i decyzjach okoliczności, które mogłyby uzasadniać zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad dwa miesiące. Z treści wniosku, jak i z okoliczności sprawy wynika, że intencją tak wnioskodawcy, jak i osób zameldowanych było dokonanie zameldowania na pobyt czasowy (vide: wniosek z [...]r., pismo z dnia [...]r., druki zgłoszenia pobytu czasowego). Świadczy o tym także brak zamiaru wymeldowania się B. R. i jej syna z ich aktualnego pobytu stałego tj. S.., ul. B. Zasadą wyrażoną w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy jest, że pobyt pod danym adresem uważa się za czasowy jeżeli nie trwa on dłużej niż dwa miesiące. Dłuższy okres zameldowania na pobyt czasowy może mieć miejsce jedynie w sytuacji, kiedy zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Zgodnie z treścią powołanego przepisu za takie okoliczności uważa się w szczególności wykonywanie pracy poza miejscem stałego pobytu, pobyt związany z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych, odbywanie czynnej służby wojskowej, pobyt w zakładach karnych i poprawczych, aresztach śledczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach wychowawczych. Wyliczenie tych okoliczności nie jest co prawda enumeratywne, jednakże wskazuje na określone rodzaje przyczyn uzasadniających dłuższy niż dwumiesięczny pobyt czasowy, a przede wszystkim na wymóg uzasadnienia takiego pobytu. Zgodnie z kolei z art. 8 ust. 2 na organie meldunkowym spoczywa obowiązek rozstrzygnięcia wątpliwości co do charakteru takiego pobytu.
W niniejszej sprawie żaden z organów nie zajął się tą kwestią. Co prawda wnioskodawca wskazał, że zameldowanie jest niezbędne w celu zapisania dzieci do szkół, jednak sama ta okoliczność nie stanowi w ocenie Sądu okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy. Wnioskodawca wskazał bowiem, że chodzi o szkołę podstawową i gimnazjum. Te rodzaje szkół należą do szkół powszechnych i uczęszczanie do nich nie jest związane z koniecznością zamieszkania, czy też zameldowania w R.. Nawet, gdyby tak miało być z jakichkolwiek innych powodów (np. szczególny profil kształcenia, warunki komunikacyjne itp.) to organy nie dokonały w najmniejszym nawet stopniu ustaleń, które prowadziłyby do uzasadnienia tej okoliczności, w szczególności w kontekście określonej na dzień [...] roku daty ograniczającej pobyt czasowy. W świetle powołanych przepisów ustalenie tych okoliczności było obowiązkiem organów, zaś ich ewentualne wykazanie na żądanie tych organów obciążało osobę podlegającą obowiązkowi meldunkowemu tj. B. R. będącą równocześnie ustawowym przedstawicielem syna M..
Przedstawione wyżej uchybienia organów przemawiają zatem za koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., w związku z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa Brak bowiem należytego wyjaśnienia sprawy, jak i wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, a ponadto brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do okoliczności uzasadniających zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad dwa miesiące mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania w trybie art. 200 p.s.a. Sąd nie orzekł, a to wobec zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie WSA z dnia 20 grudnia 2006 roku). Sąd przyznał natomiast ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na zasadzie art. 250 p.s.a. w związku z § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), a ich wysokość ustalono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) powołanego rozporządzenia i podwyższono o 22% stawkę podatku od towarów i usług po myśli § 2 ust. 3 rozporządzenia.
Stanowiska uczestnika postępowania J. G., wyrażonego w piśmie procesowym z dnia [...] roku Sąd nie brał pod uwagę, albowiem w ocenie Sądu pozostawało ono bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w przedmiocie zameldowania B. R. i M. R..
Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji z uwagi na znaczny upływ czasu od dnia złożenia wniosku ponownie przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w całości z uwzględnieniem konieczności ustalenia okoliczności uzasadniających zameldowanie na pobyt czasowy. Organ winien przy tym pamiętać, iż jest związany granicami wniosku po myśli art. 61 § 1 kpa, zaś ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie przewiduje w tym zakresie prowadzenia postępowania z urzędu.