II SA/GL 544/24

II SA/Gl 544/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Artur Żurawik
Krzysztof Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/429/2024/2970 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 18 stycznia 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r. M. B. (dalej "skarżąca" lub "strona"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisane w rubrum nn. wyroku. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:
Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działający z upoważnienia Prezydenta M. (dalej "organ" lub "organ I instancji") postanowieniem nr [...] z dnia 18 stycznia 2024 r. odmówił stronie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na niepełnosprawnym mężem S. B. .
Wnioskiem z dnia 18 grudnia 2023 r. strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej "organ" lub "organ I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. B.. Po "ponownej" analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie, organ ustalił, iż w obrocie prawnym istnieje już ostateczna decyzja z dnia 11 stycznia 2023 r. znak: [...], którą odmówiono stronie przyznania takiego świadczenia. W ocenie organu, z dokumentów dołączonych do wniosku strony z dnia 18 grudnia 2023 r. oraz z odpowiedzi na wezwanie z dnia 16 stycznia 2024 r., otrzymanej od pełnomocnika strony, wynika, iż od daty wydania decyzji z 11 stycznia 2023 r. nie nastąpiły nowe okoliczności faktyczne lub prawne mające wpływ na ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał również, że okoliczność wstrzymania wypłaty emerytury stronie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") była uwzględniona w decyzji organu z dnia 11 stycznia 2023 r. W związku z powyższym organ I instancji, postanowieniem nr [...] z dnia 18 stycznia 2024 r. odmówił stronie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na niepełnosprawnym mężem.
Od powyższego postanowienia strona złożyła zażalenie do Kolegium, które postanowieniem z dnia 11 marca 2024 r., SKO.PSŚ/41.5/429/2024/2970 utrzymało je w mocy.
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania i zacytowaniu przepisów mających zastosowanie w sprawie, stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W jego ocenie w sprawie wystąpiły inne uzasadnione przyczyny uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania tj. tożsama sprawa została już rozstrzygnięta prawomocną decyzją administracyjną (powaga rzeczy osadzonej). Tym samym postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku strony z dnia 18 grudnia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może być wszczęcie.
Odnosząc się do argumentacji podniesionej przez pełnomocnika strony w zażaleniu, Kolegium stwierdziło, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności męża strony zostało wydane na czas określony tj. do 31 października 2024 r., a decyzja organu I instancji z dnia 11 stycznia 2023 r. (zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – tj. Dz.U z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej "u.ś.r.") dotyczy okresu do 31 października 2024 r. tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Zatem, zdaniem Kolegium, wniosek strony z dnia 18 grudnia 2023 r. obejmuje także okres od 01.12.2023 r. do 31.10.2024 r., którego dotyczyła już decyzja organu pierwszej instancji z dnia 11 stycznia 2023 r.
W skardze sądowej na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła organowi naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 61a k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w związku z tożsamością sprawy załatwionej decyzją z dnia 11 stycznia 2023 r., nr [...]
W oparciu o tak sformułowane zarzut pełnomocnik skarżącej wniósł o:
1. rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej " p. p. s. a.";
2. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania;
3. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości twierdzenia i wnioski, zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona w powyższym zakresie analiza zaskarżonego postanowienia wykazała, że jest ono dotknięte uchybieniami, uzasadniającymi jego uchylenie.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej. Rozważania w niniejszej sprawie należy zacząć od wskazania, że podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w sytuacji, gdy żądanie o wszczęcie postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten przewiduje dwie przesłanki ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania – przesłankę podmiotową, tj. sytuację, gdy z wnioskiem o wszczęcie postępowania zwróciła się osoba, która nie posiada stosownej legitymacji procesowej, tj. nie jest stroną postępowania, oraz przesłankę przedmiotową, tj. gdy istnieją inne uzasadnione przyczyny, dla których postępowanie nie może być wszczęte.
Ustawodawca uchwalając art. 61a k.p.a. wprowadził w postępowaniu administracyjnym swego rodzaju postępowanie wstępne, mające na celu weryfikację warunków i możliwości wszczęcia postępowania. Prowadząc postępowanie wstępne organy ograniczają się wyłącznie do zbadania formalnoprawnych warunków jego wszczęcia. W tym postępowaniu wstępnym prowadzenie ewentualnych czynności procesowych jest ograniczone bądź w ogóle niedopuszczalne, albowiem takie czynności muszą odbywać się w ramach procedury administracyjnej, regulowanej przez k.p.a., przy zachowaniu podstawowych zasad postępowania i gwarancji procesowych jego uczestników, a zatem ze swej natury już po wszczęciu postępowania. Oznacza to, że przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania muszą być oczywiste, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 2205/17).
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy organy zasadnie uznały, że zachodzi podstawa do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej z dnia 18 grudnia 2023 r. o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zaistnienie stanu powagi rzeczy osądzonej, tzn. z uwagi na fakt, że wniosek dotyczy tej samej sprawy, która już została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Kolegium z dnia 11 stycznia 2023 r.
Jak stwierdził w swoim wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 213/24, LEX nr 3739366, "Warunkiem sine qua non wydania postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą będącą w toku oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta istnieje wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Sąd podziela przy tym zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tożsamość sprawy wyrażone w uchwale z dnia 13 listopada 2023 r., sygn. akt II GPS 2/22 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy określające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotów oraz identyczność obu podstaw - prawnej i faktycznej. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej."
Jak wynika z uzasadnień postanowień organów obu instancji uznały one, iż wniosek strony został już rozpatrzony decyzją organu I instancji z dnia 11 stycznia 2023 r., od której nie został skutecznie złożony środek odwoławczy. W konsekwencji przyjęły, że w sprawie wystąpiła res iudicata.
W rozstrzyganej sprawie nie sposób mówić o tożsamości rozstrzyganych spraw. Świadczenia przyznaje się (co do zasady) począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek. Pierwotny wniosek strony został złożony 3 listopada 2022 r. Zatem świadczenie pielęgnacyjne mogło przysługiwać (ewentualnie) od tego miesiąca. Kolejny wniosek został złożony dopiero w 18 grudnia 2023 r. Zatem dotyczył on zupełnie innego okresu świadczeniowego. Nie można więc uznać, że sprawy wszczęte wymienionymi wnioskami są tożsame. Brak było zatem podstaw by w sprawie zastosować rozwiązanie przewidziane w art. 61a § 1 k.p.a. Skład orzekający w sprawie w pełni aprobuje stanowisko zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1608/21, przywołanym w skardze.
W konsekwencji powyższego zaskarżone postanowienie jako naruszające przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponadto, na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylono także postanowienie je poprzedzające. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl
.