Pełny tekst orzeczenia II SA/Gl 540/25

II SA/Gl 540/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /sprawozdawca/
Edyta Kędzierska /przewodniczący/
Krzysztof Nowak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 172a ust. 5
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2025 r. sprawy ze skargi B. W., Z. W. na akt [...] Ośrodka Adopcyjnego w S. z dnia 12 lutego 2025 r. nr DOA89/2025/PW w przedmiocie negatywnej opinii kwalifikacyjnej o kandydatach do przysposobienia dziecka 1. uchyla zaskarżony akt, 2. zasądza od [...] Ośrodka Adopcyjnego w S. na rzecz skarżących solidarnie 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
[...] Ośrodek Adopcyjny w S. (dalej: organ, organ administrujący), orzekając wobec B. W. i Z. W. (dalej: "strony", "skarżący"), działając w trybie ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 49 – dalej u.w.r.), wydał w dniu 12 lutego 2025 r. negatywną opinię kwalifikacyjną (L. dz. DOA 89/2025/PW) z powodu utraty zaufania i zerwania kontaktu z Ośrodkiem. Pismo nie zawierało szczegółowego uzasadnienia.
Strony, działając przez pełnomocnika, złożyły skargę na ww. opinię kwalifikacyjną. Zarzucono naruszenie:
1) art. 172a ust. 5 u.w.r., poprzez:
a) brak szczegółowego uzasadnienia przyczyn wydania opinii negatywnej;
b) brak wskazania obszarów wymagających poprawy;
c) brak pouczenia o przysługującym prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego;
d) brak właściwego określenia charakteru wydanego aktu w sytuacji, gdy wskazano jedynie na "cofnięcie kwalifikacji do adopcji", gdy z całokształtu okoliczności i obowiązujących przepisów wynika, iż akt stanowi wydanie negatywnej opinii kwalifikującej o kandydatach do przysposobienia dziecka, a więc zmiany wydanej wcześniej w dniu 1 lipca 2024 r. pozytywnej opinii kwalifikacyjnej;
2) art. 172a ust. 1 w związku z ust. 4 i ust. 5 u.w.r., poprzez:
a) podanie w treści aktu informacji, które odbiegały od rzeczywistej sytuacji kandydatów do przysposobienia dziecka i nieobejmujących kwestii, które powinna objąć opinia;
b) brak odpowiedzi Ośrodka Adopcyjnego na wezwanie do zmiany opinii i jej uszczegółowienia;
c) przywołanie w akcie niezgodnych ze stanem faktycznym zachowań kandydatów do przysposobienia dziecka;
Z podanych wyżej przyczyn wniesiono o uchylenie zaskarżonego aktu i zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu wskazano m. in., że Ośrodek przekazał skarżącym informacje o bliźniaczkach – E. i W., urodzonych w 2015 r., które były w rodzinie zastępczej od około 7 lat. Sąd Rejonowy w D. wydał postanowienie z dnia [...] r., na mocy którego określił formę osobistej styczności przysposabiających z przysposabianymi w ten sposób, że powierzył wnioskodawcom sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnim rodzeństwem do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Dopiero od tego postanowienia Sądu mogło zaistnieć regularne zamieszkanie dzieci w domu kandydatów na rodziców adopcyjnych. Wcześniej były to tylko krótkie spotkania, co pewien czas, w sobotę i niedzielę. Wtedy dopiero zaczęły wychodzić na jaw takie kwestie jak to, że dziewczynki mają bardzo silną więź z dotychczasową rodziną zastępczą, która to wieź w ogóle nie była brana pod uwagę przez Ośrodek Adopcyjny. W rodzinie zastępczej zostało również rodzeństwo bliźniaczek. Małoletnia E. przyjęła wobec ubiegających się o adopcję małżonków postawę opozycyjną - buntowniczą. Przed przeprowadzką dzieci dotychczasowa rodzina zastępcza umieściła swój numer telefonu na misiach pluszowych należących do dzieci. Były poproszone, aby tego numeru telefonu nauczyły się na pamięć. Z uwagi na wyraźny brak woli co do adopcji po stronie jednego z dzieci małżonkowie podjęli trudną decyzję, że wycofają wniosek o adopcję, mając na względzie przede wszystkim dobro małoletnich. Małżonkowie posiadają wszelkie predyspozycje i kwalifikacje jako rodzice adopcyjni.
[...] Ośrodek Adopcyjny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu przyznał, że informacja przekazana Kandydatom w dniu 12 lutego 2025 r. drogą elektroniczną nie zawierała szczegółowego uzasadnienia przyczyn decyzji komisji. Wskazano, że otrzymali oni wszystkie niezbędne informacje dotyczące dzieci, które były w posiadaniu Ośrodka. Wniosek o nauczanie domowe lub nauczanie indywidualne do dyrektora placówki może wnieść tylko rodzic lub opiekun prawny. Złożony wniosek o takie nauczanie nie był uzasadniony. Wymiana e-maili pomiędzy kandydatami a instytucją nadzorującą jest dalece niewystarczającą formą kontaktu w tak ważnej sprawie, jak proces adopcyjny i los powierzonych im dzieci. Ośrodek nie prowadzi wsparcia drogą e-mailową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 – dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 172a ust. 5 u.w.r. ustawy negatywna ocena kandydata do przysposobienia dziecka podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Poddana sądowej kontroli wstępna ocena jest aktem władczym z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Z jego wydaniem wiążą się określone prawem konsekwencje.
Procedura, której poddali się skarżący, unormowana została w Dziale V wspomnianej ustawy zatytułowanym "Postępowanie adopcyjne" oraz w Dziale II Tytuł II ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm. - dalej: k.r.o.) zatytułowanym "Przysposobienie". Wedle tych unormowań przysposobienie małoletniego odbywa się w dwóch niezależnych od siebie etapach - administracyjnym i sądowym. Świadczy o tym brzmienie art. 154 ust. 1 u.w.r., wedle którego prowadzenie procedur przysposobienia oraz przygotowanie osób zgłaszających gotowość do przysposobienia dziecka, zwanych "kandydatami do przysposobienia dziecka", stanowi wyłączną kompetencję ośrodka adopcyjnego oraz art. 117 § 1 k.r.o. stanowiący, że przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie przysposabiającego.
Sprawując kontrolę zaskarżonego aktu zaakcentowania wymaga, że kontrola ta ma charakter ograniczony w tym znaczeniu, że jest ona sprawowana pod kątem formalnym. Sąd administracyjny nie posiada bowiem kompetencji do merytorycznej oceny zasadności, czy też prawidłowości zgromadzonej w toku postępowania poprzedzającego podjęcie zaskarżonego aktu dokumentacji. Ponadto Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek, jakimi kierować powinien się organ wydający kontrolowaną opinię. Nie oznacza to jednak, że poza zakresem kontroli Sądu pozostaje to, czy pomiędzy opinią a zgromadzoną dokumentacją nie występują oczywiste sprzeczności, a także to, czy w świetle treści opinii zajęte w niej negatywne stanowisko wyrażone zostało po rozważaniu wszystkich istotnych okoliczności wynikających ze zgromadzonej w toku postępowania poprzedzającego podjęcie zaskarżonego aktu dokumentacji.
Sprawując kontrolę opinii negatywnej Sąd nie może również tracić z pola widzenia, że przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra (art. 114 § 1 k.r.o.). W toku kontrolowanego postępowania nadrzędną, a zarazem kluczową wartością, którą powinien kierować się organ jest dobro dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości, zrozumienia, troski o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego w niniejszej sprawie aktu wskazać należy na treść art. 172a ust. 1 i 5 u.w.r. Pierwsza jednostka redakcyjna powołanego przepisu stanowi: "Po ukończeniu przez kandydata do przysposobienia dziecka szkolenia, o którym mowa w art. 172 ust. 1, ośrodek adopcyjny na podstawie zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji sporządza opinię kwalifikacyjną, zawierającą w szczególności informacje dotyczące:
1) spełnienia przez kandydata do przysposobienia dziecka wymagań niezbędnych do przysposobienia dziecka;
2) posiadania przez kandydata kwalifikacji osobistych pozwalających na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego;
3) oceny motywacji i oczekiwań kandydata do przysposobienia dziecka;
4) sytuacji materialnej i mieszkaniowej kandydata do przysposobienia dziecka;
5) niekaralności kandydata do przysposobienia dziecka;
6) stanu zdrowia kandydata do przysposobienia dziecka".
Z kolei art. 172a ust. 5 u.w.r. stanowi, że w przypadku wydania negatywnej opinii kwalifikacyjnej opinia ta zawiera szczegółowe uzasadnienie przyczyn wydania negatywnej opinii i ewentualne wskazanie obszarów wymagających poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi.
Te dwa przepisy ściśle korespondują ze sobą i wyznaczają elementy, jakie powinna zawierać opinia negatywna. Co istotne, we wprowadzeniu do wyliczenia zawartego art. 172a ust. 1 ww. ustawy ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności". Oznacza to, że wyliczenie to nie ma charakteru wyczerpującego, a sama opinia powinna zawierać więcej elementów, niż zostały one wskazane w art. 172a ust. 1 i 5 ustawy.
W ocenie Sądu kontrolowana w realiach rozpoznawanej sprawy opinia nie spełnia w żadnym zakresie wymogów określonych przez wskazane powyżej przepisy. Jest skrajnie lakoniczna, kilkulinijkowa, bez należytego uzasadnienia, a przez to arbitralna. Nie poddaje się z tych powodów żadnej kontroli merytorycznej, a zatem nie może ostać się w obrocie.
Za niedopuszczalne uznać należy podejmowane przez Ośrodek w udzielonej odpowiedzi na skargę próby konwalidowania uchybień i braków uzasadnienia negatywnej opinii o skarżących jako kandydatach do przysposobienia. Należy zdecydowanie podkreślić, że to opinia a nie odpowiedź na skargę podlega ocenie Sądu z punktu widzenia zgodności z prawem. W konsekwencji odpowiedź na skargę, jako pismo procesowe składane w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nie może stanowić swego rodzaju "aneksu" do objętego skargą rozstrzygnięcia. Wniesienie odpowiedzi na skargę umożliwia jedynie odniesienie się do podniesionych w skardze zarzutów. Nie stanowi natomiast miejsca do dokonywania przez organ brakujących ustaleń faktycznych, czy też formułowania nowych ocen prawnych. Innymi słowy, organ nie może zastępować braków uzasadnienia rozstrzygnięcia argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę.
Organ ma obowiązek, by przy wydawaniu opinii wszechstronnie i wyczerpująco rozważyć wszystkie okoliczności sprawy. Wymagane ustalenia powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu opinii i powinny być ściśle powiązane ze zgromadzonym materiałem źródłowym.
Zaakcentować przy tym należy, że uchylając zaskarżony akt Sąd w żaden sposób nie przesądza o istnieniu lub braku okoliczności przemawiających za ewentualnym wydaniem opinii negatywnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administrujący zobowiązany będzie do uwzględnia wyrażonej przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wynikających z przeprowadzonych przez Sąd rozważań.
W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (200 zł) i koszty zastępstwa procesowego (497 zł, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.