II SA/GL 415/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2022-10-19
NSAbudowlaneŚredniawsa
pozwolenie na budowęprawo budowlaneplan miejscowyzacienieniemiejsca postojoweochrona przyrodyinteresy osób trzecichsąsiedztwobudynki mieszkalne wielorodzinne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję Wojewody Śląskiego, utrzymującą w mocy pozwolenie na budowę trzech budynków mieszkalnych wielorodzinnych, uznając, że projekt spełnia wymogi prawa budowlanego i planu miejscowego, a zarzuty dotyczące zacienienia, miejsc postojowych i ochrony przyrody są nieuzasadnione.

Skarżąca A. P. wniosła skargę na decyzję Wojewody Śląskiego, która utrzymała w mocy pozwolenie na budowę trzech budynków mieszkalnych wielorodzinnych. Zarzucała naruszenie przepisów Prawa budowlanego, warunków technicznych dotyczących zacienienia, miejsc postojowych oraz przepisów o ochronie przyrody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę, uznając, że organy administracji prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, a projekt budowlany jest zgodny z prawem. Sąd podkreślił, że prawo budowlane nie chroni hipotetycznych przyszłych inwestycji sąsiadów ani nie reguluje zacienienia ogrodów, a kwestia miejsc postojowych została zbilansowana zgodnie z planem miejscowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę A. P. na decyzję Wojewody Śląskiego, która utrzymała w mocy pozwolenie na budowę trzech budynków mieszkalnych wielorodzinnych. Skarżąca podnosiła zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Prawa budowlanego (m.in. art. 5 i 6) poprzez zacienienie jej nieruchomości i uniemożliwienie przyszłej zabudowy, § 18 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych (niewystarczająca liczba miejsc postojowych) oraz przepisów przeciwpożarowych. Dodatkowo zarzuciła naruszenie ustawy o ochronie przyrody w związku z występowaniem chronionych gatunków ptaków na terenie inwestycji oraz naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że organy administracji prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Sąd wyjaśnił, że przepisy Prawa budowlanego chronią jedynie uzasadnione interesy osób trzecich, a nie hipotetyczne możliwości zabudowy sąsiednich nieruchomości. Podkreślono, że prawo budowlane nie reguluje kwestii zacienienia ogrodów, a jedynie pomieszczeń mieszkalnych, a analiza projektu wykazała spełnienie wymogów nasłonecznienia. W kwestii miejsc postojowych, sąd uznał, że inwestor zbilansował potrzeby parkingowe zgodnie z planem miejscowym, który nie narzucał konkretnego przelicznika na mieszkanie. Zarzuty dotyczące ochrony przeciwpożarowej zostały uznane za nieuzasadnione, gdyż projekt uwzględniał specyfikę budynku sąsiedniego. Kwestia ochrony przyrody została uznana za nieistotną dla postępowania o pozwolenie na budowę, gdyż przepisy te dotyczą inwestora niezależnie od posiadania pozwolenia. Sąd uznał, że materiał dowodowy został zebrany wyczerpująco, a ustalenia faktyczne są prawidłowe.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo budowlane chroni jedynie uzasadnione interesy osób trzecich, które mają umocowanie w przepisach prawa, a nie hipotetyczne możliwości zabudowy czy interesy faktyczne. Przepisy nie regulują zacienienia ogrodów, a jedynie pomieszczeń mieszkalnych, a projekt musi spełniać konkretne normy, a nie zapewniać możliwość realizacji identycznej zabudowy na sąsiedniej działce.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że ochrona uzasadnionych interesów osób trzecich nie może uniemożliwić realizacji zgodnego z prawem zamierzenia inwestycyjnego. Prawo budowlane nie nakłada obowiązku zapewnienia możliwości realizacji identycznej zabudowy na sąsiedniej działce ani nie chroni przed zacienieniem ogrodów. Kluczowe jest spełnienie konkretnych norm prawnych, a nie hipotetycznych oczekiwań sąsiada.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

PrBud art. 35 § ust. 1 i 4

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

PrBud art. 5 § ust. 1 pkt 9

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

PrBud art. 32 § ust. 4

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

RozpWT art. 13

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

RozpWT art. 18

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

RozpWT art. 60 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

RozpWT art. 232 § ust. 4 i 5

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

u.o.p. art. 52 § ust. 1 pkt 7 i 8

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

u.o.p. art. 50 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Projekt budowlany jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Projekt budowlany spełnia wymogi Prawa budowlanego i przepisów techniczno-budowlanych, w tym dotyczące odległości od granicy i zacienienia pomieszczeń mieszkalnych. Zapewniono wystarczającą liczbę miejsc postojowych zgodnie z ustaleniami planu miejscowego. Projekt uwzględnia wymogi ochrony przeciwpożarowej. Przepisy Prawa budowlanego nie chronią hipotetycznych możliwości zabudowy sąsiednich nieruchomości ani nie regulują zacienienia ogrodów. Obowiązki związane z ochroną przyrody obciążają inwestora niezależnie od pozwolenia na budowę.

Odrzucone argumenty

Projektowana zabudowa spowoduje zacienienie działki skarżącej i uniemożliwi jej przyszłą zabudowę. Niewystarczająca liczba miejsc postojowych dla obsługi inwestycji. Naruszenie przepisów z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Naruszenie ustawy o ochronie przyrody poprzez potencjalne występowanie chronionych gatunków ptaków. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

Ochrona uzasadnionych interesów osób trzecich, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego nie ma charakteru absolutnego. Nie można zaakceptować takiego rozumienia art. 5 ust. 1 pkt 9 PrBud, które pomimo tego, że projektowana zabudowa spełnia wymagania wynikające z przepisów prawa, wykluczałoby możliwość uzyskania pozwolenia na budowę dla realizacji tej zabudowy. Prawo budowlane nie normuje kwestii zacieniania pomieszczeń mieszkalnych przez obiekty budowlane. W planie miejscowym mowa jest wyłącznie o konieczności zbilansowania potrzeb parkingowych w ramach własnej inwestycji z dopuszczeniem budowy zespołu garaży (minimum 3 boksy) dla obsługi funkcji podstawowej.

Skład orzekający

Stanisław Nitecki

przewodniczący

Tomasz Dziuk

sprawozdawca

Renata Siudyka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich, wpływu inwestycji na sąsiednie nieruchomości (zacienienie, możliwość zabudowy), wymogów dotyczących miejsc postojowych oraz relacji między pozwoleniem na budowę a ochroną przyrody."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której projekt budowlany jest zgodny z planem miejscowym i przepisami technicznymi, a zarzuty skarżącej opierają się na hipotetycznych możliwościach i interesach faktycznych, a nie prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnych konfliktów sąsiedzkich związanych z inwestycjami budowlanymi, takich jak zacienienie i miejsca parkingowe, a także wyjaśnia granice ochrony prawnej interesów sąsiadów w kontekście Prawa budowlanego.

Czy sąsiad może zablokować Twoją budowę przez cień rzucany na ogród? Sąd wyjaśnia granice prawa.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 415/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Renata Siudyka
Stanisław Nitecki /przewodniczący/
Tomasz Dziuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 35 ust. 1 i 4, art. 32 ust. 4
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 24 stycznia 2022 r. nr IFXIV.7840.9.100.2021 w przedmiocie pozwolenia na budowę oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. nr IFXVI.7840.9.100.2021 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 82 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2351 dalej w skrócie "PrBud"), po rozpatrzeniu odwołania A. P., Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr [...] o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania terenu i projektu architektoniczno-budowlanego oraz udzieleniu pozwolenia na budowę trzech budynków mieszkalnych wielorodzinnych posadowionych na wspólnym garażu podziemnym wraz z zagospodarowaniem terenu na działce nr 1 (obręb [...]) przy ulicy [...] w G.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2020 r. "I." sp. z o.o. z siedzibą w K. (inwestor) wystąpiła do Prezydenta Miasta G. o wydanie pozwolenia na budowę trzech budynków mieszkalnych wielorodzinnych posadowionych na wspólnym garażu podziemnym wraz z zagospodarowaniem terenu na działce nr 1 (obręb [...]) przy ulicy [...] w G. Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego tym wnioskiem organ I instancji w dniu 12 sierpnia 2021 r wydał decyzję nr [...], w której zgodnie z wnioskiem inwestora zatwierdził projekt zagospodarowania terenu i projekt architektoniczno-budowlany oraz udzielił inwestorowi pozwolenia na budowę.
Od decyzji organu I instancji odwołanie wniosła A. P. (skarżąca), zarzucając naruszenie:
- art. 5 i 6 PrBud poprzez niezastosowanie tych przepisów, pomimo, iż projektowana zabudowa spowoduje zacienianie terenu należącej do skarżącej nieruchomości nr 2, o powierzchni 3528m2, na całej jej długości, uniemożliwiając skarżącej realizację zabudowy o analogicznych parametrach i odległości od granicy działki, jak w przypadku zabudowy projektowanej;
- § 18 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie poprzez niezapewnienie wystarczającej ilości miejsc postojowych dla obsługi projektowanej inwestycji, w związku z tym, że dla 176 projektowanych mieszkań przewidziano jedynie 149 miejsc postojowych zlokalizowanych w projektowanych budynkach i 34 miejsca na terenie nieruchomości inwestora;
- przepisów z zakresu bezpieczeństwa przeciwpożarowego, w związku z tym, że budynek B ma zostać usytuowany ścianą z oknami i balkonami w odległości mniejszej niż 8 m od istniejącego budynku gospodarczego na działce skarżącej.
Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez wnoszącą je stronę skutku, gdyż wskazaną na wstępie decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W oparciu o akta sprawy Wojewoda ustalił, że wniosek inwestora obejmował budowę trzech budynków tj.
- ośmiokondygnacyjnego (budynek A) – 114 mieszkań i 2 lokale usługowe na parterze wraz garażem na 25 miejsc postojowych,
- pięciokondygnacyjnego (budynek B) – 27 mieszkań wraz z garażem na 20 miejsc postojowych,
- sześciokondygnacyjny (budynek C) - 35 mieszkań,
a także wspólnego garażu podziemnego na 104 miejsca postojowe oraz realizację zagospodarowania terenu, w tym 34 miejsc postojowych.
Wojewoda wskazał, że zgodnie z uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w G. z dnia [...]r, w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu położonego w centralnej części miasta, obejmującego Centrum i Śródmieście, tzw. centralne tereny miasta planowana inwestycja jest zlokalizowana na terenie oznaczonym symbolem 35 MW o przeznaczeniu podstawowym pod zabudowę mieszkaniowo-usługową wysokiej intensywności zabudowy. Organ odwoławczy przytoczył ustalenia planu miejscowego obowiązujące dla tego terenu, odnotowując stanowisko organu I instancji, według którego projektowana inwestycja spełnia wymogi tego planu (Wojewoda opisał przy tym poszczególne wymogi planu miejscowego).
Odnosząc się do zarzutów odwołania w kwestii zacieniania ewentualnej przyszłej zabudowy na działce skarżącej (nr 2) Wojewoda wskazał, iż przepisy PrBud nie przewidują ograniczeń z tytułu zacienienia działki, normując jedynie kwestię zacieniania pomieszczeń mieszkalnych przez obiekty budowlane. Po przytoczeniu zaś przepisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1225, dalej w skrócie "RozpWT") Wojewoda stwierdził, że projekt budowlany zawiera analizę przesłaniania i zacieniania, w której wykazano zapewnienie wymaganego oświetlenia naturalnego pomieszczeń zarówno w budynkach projektowanych, jak i istniejących na działkach sąsiednich. Z analizy tej wynika, że w każdym projektowanym mieszkaniu przynajmniej jeden pokój mieszkalny ma zapewniony czas nasłonecznienia wynoszący co najmniej 3 godziny w dniach równonocy w godzinach 7:00- 17:00. W odniesieniu do budynku mieszkalnego skarżącej, analiza rysunku pt. Analiza zacieniania - równonoc wiosenna - na stronie 37 projektu zagospodarowania terenu, wskazuje, że budynek ten już od godziny 9.00 będzie się znajdował poza zasięgiem cienia budynku "B", a więc w stosunku do tego budynku nie zachodzi ograniczenie wymaganego czasu nasłonecznienia w rozumieniu § 60 ust. 1 RozpWT. Ponadto z uwagi na wysokość budynku B (części pięciokondygnacyjnej), która wynosi 16,68 m n.p.t i jej odległość od budynku skarżącej - około 31 m - nie zachodzi przesłanianie, o którym mowa w § 13 RozpWT ponieważ wysokość przesłaniania jest mniejsza niż odległość pomiędzy budynkami.
Wobec wykazania przez projektanta, że projektowana zabudowa nie powoduje przesłaniania ani ograniczenia nasłonecznienia pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi w zakresie regulowanym przepisami § 13 i § 60 RozpWT m.in. w istniejącym budynku mieszkalnym na działce skarżącej, Wojewoda uznał, że nie może zostać uwzględniony zarzut odwołania dotyczący naruszenia art. 5 i 6 PrBud, a sprowadzający się do tego, że realizacja projektowanej inwestycji uniemożliwi realizację analogicznej zabudowy na działce skarżącej. Powołując się zaś na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2001 r. sygn. akt II OSK 672/05, Wojewoda zaakcentował, że jeżeli decyzja o pozwoleniu na budowę nie wykazuje żadnej sprzeczności z wymogami dotyczącymi zacieniania lub przesłaniania, to spowodowane realizacją inwestycji dolegliwości dla otoczenia nie mogą zostać zakwalifikowane jako naruszające uzasadnione interesy osób trzecich.
Według Wojewody nie można zaaprobować stanowiska, że w celu niejako "rezerwacji" możliwości realizacji dla siebie przyszłej inwestycji w najbardziej odpowiednim miejscu na nieruchomości, dopuszczalne jest blokowanie zamierzenia inwestycyjnego właściciela działki sąsiedniej, w sytuacji, gdy zamierzenie to jest zgodne z przepisami PrBud.
Wojewoda nie podzielił także zarzutów odwołania, dotyczących braku zapewnienia wymaganej ilości miejsc postojowych, nie dopatrując się w tym zakresie naruszenia § 18 RozpWT. Plan miejscowy, nie zawiera bowiem współczynników określających liczbę miejsc postojowych przypadających na jedno mieszkanie, a wynika z niego jedynie obowiązek zbilansowania potrzeb parkingowych w ramach własnej inwestycji. Ten zaś obowiązek został według Wojewody spełniony. Co prawda, według Wojewody w projekcie nie przewidziano wystarczającej liczby miejsc postojowych dla użytkowników okresowych, lecz wobec nieokreślenia wymaganej w tym zakresie liczby miejsc postojowych w planie miejscowym subiektywna ocena organu odwoławczego nie może być podstawą do zakwestionowania decyzji o pozwoleniu na budowę projektowanej inwestycji.
Według Wojewody nieuzasadnionym jest także zarzut skarżącej dotyczący naruszenia wymogów przeciwpożarowych w związku ze zlokalizowaniem budynku oznaczonego literą B ścianą z oknami i balkonami w odległości mniejszej niż 8m od usytuowanego w granicy działki budynku gospodarczego skarżącej, którego elementy nie posiadają wymaganej odporności ogniowej. Z projektu wynika bowiem, że projektant uwzględnił, iż usytuowana w granicy działki ściana, dach i konstrukcja budynku gospodarczego skarżącej nie spełniają wymogów określonych § 232 ust 4 i 5 RozpWT. Zwrócona w stronę budynku gospodarczego skarżącej, ściana budynku B oddalona od granicy działki o 4,63m została zaprojektowana jako ściana oddzielenia przeciwpożarowego i będzie około 1,5m wyższa niż wysokość budynku gospodarczego skarżącej. Ponadto odległości od budynku gospodarczego i od granicy z działką nr 2, ścian budynku B z oknami i balkonami należących do kondygnacji mieszkalnych od 2 do 5 (cofniętych w głąb działki inwestora o 3,38m i 2,23m) wynoszą 8,11 m i 8,04 m, a więc więcej niż 8 m.
W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że była ona błędna i zawierała liczne wady.
Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 5 i 6 PrBud oraz § 18 RozpWT poprzez wydanie pozwolenia na budowę w sytuacji, w której projekt nie uwzględnia interesów właścicieli nieruchomości sąsiednich, w tym nie zaplanowano budowy odpowiedniej ilości miejsc parkingowych, a usytuowanie budynków utrudni w przyszłości dokonanie zabudowy na nieruchomości skarżącej, a także spowoduje jej znaczne zacienienie.
Skarżąca zarzuciła także naruszenie art. 52 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy o ochronie przyrody poprzez wydanie pozwolenia na budowę w sytuacji, gdy na terenie nieruchomości objętej zamierzeniem inwestycyjnym znajdują się siedliska sowy pójdźki, kawki, słowika szarego tj. gatunków ściśle chronionych.
Nadto zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasad postępowania w powiązaniu z brakiem wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego oceny.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację mającą przemawiać za słusznością podniesionych zarzutów, a na poparcie swojego stanowiska przytoczyła wyroki sądów administracyjnych. Zaakcentowała, że utrzymana w mocy decyzja organu I instancji narusza jej prawo do swobodnego dysponowania nieruchomością, której jest właścicielem. Organ odwoławczy nie dokonał przy tym analizy, w jaki sposób usytuowanie projektowanego budynku wpływa na możliwość przyszłych inwestycji skarżącej, nie ocenił kwestii ewentualnych utrudnień i ograniczeń w zakresie dalszej zabudowy jej działki. Pominięto również ograniczenie w zakresie nasłonecznienia nieruchomości skarżącej. Ponadto liczba miejsc parkingowych jest niewystarczająca, co spowoduje konieczność parkowania w innych miejscach i wpłynie na możliwość korzystania przez skarżącą z jej nieruchomości.
Skarżąca wskazała także, że w związku z poświadczeniem nieprawdy przez projektanta zostało złożone zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa (zawiadomienie to zostało załączone do skargi). Podniosła również, że inwestor nie uwzględnił okoliczności, że na terenie objętym jego inwestycją żyją gatunki ptaków objęte ścisłą ochroną, a udzielone mu zezwolenie na niszczenie siedlisk w odniesieniu do sroki nie obejmuje odstępstwa w stosunku do innych chronionych gatunków.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W dniu 11 maja 2022 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo inwestora będącego uczestnikiem postępowania, w których zawarto wniosek o oddalenie skargi oraz przedstawione argumenty mające na celu podważanie zasadności zarzutów podniesionych w skardze.
Na rozprawie w dniu 19 października 2022 r. stawił się pełnomocnik inwestora, wnosząc o oddalenie skargi i podtrzymując stanowisko przedstawione we wcześniejszym piśmie skierowanym do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd we wskazanym powyżej zakresie była decyzja Wojewody Śląskiego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania terenu i projektu architektoniczno-budowlanego oraz udzieleniu pozwolenia na budowę trzech budynków mieszkalnych wielorodzinnych posadowionych na wspólnym garażu podziemnym wraz z zagospodarowaniem terenu.
W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych powyżej reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły, zdaniem Sądu, wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.
Prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (obecnie: t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej w skrócie jak dotychczas PrBud).
Stosownie do art. 35 ust. 1 PrBud przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza m.in.:
1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;
2) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi;
3) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia;
4) wykonanie lub sprawdzenie projektu przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane.
W powyższych regulacjach normatywnych określono zakres działania organu administracji architektoniczno-budowlanej przy zatwierdzeniu projektu budowlanego i wydawaniu pozwolenia na budowę. Do jego kompetencji należy sprawdzenie kompletności projektu budowlanego, w tym, czy posiada on wszystkie wymagane opinie, uzgodnienia, pozwolenia i sprawdzenia, a także sprawdzenie, czy projekt ten został sporządzony przez osobę posiadającą właściwe uprawnienia budowlane.
Przywołany art. 35 ust. 1 PrBud określa zakres obowiązków organu, którego celem jest kompleksowe sprawdzenie projektu budowlanego w fazie wyjaśniającej postępowania administracyjnego o pozwoleniu na budowę i zatwierdzeniu projektu budowlanego. Z treści art. 35 ust. 4 PrBud wynika, że w razie spełnienia wymagań określonych w ust. 1 oraz w art. 32 ust. 4, organ administracji architektoniczno-budowlanej nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Powyższe oznacza, że decyzja o pozwoleniu na budowę jest decyzją związaną w tym znaczeniu, że jeżeli inwestor spełni warunki opisane w przepisach, to organ administracji architektoniczno-budowlanej nie może odmówić jej wydania. Przepis art. 35 ust. 4 PrBud nie dopuszcza więc jakiejkolwiek uznaniowości w sprawie wydania pozwolenia na budowę, ani możliwości uzależnienia wydania tego pozwolenia od spełniania dalszych warunków.
W rozpoznawanej sprawie przedłożony przez inwestora projekt budowlany nie narusza przepisów prawa. Jest on kompletny, sporządzony przez osobę z odpowiednimi uprawnieniami (projektanta posiadającego odpowiednie uprawnienia), a także posiada wymagane opinie, uzgodnienia, pozwolenia i sprawdzenia. Ponadto według organów zamierzenie jest również zgodne z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd zaś powyższą ocenę organów podziela.
Wbrew zarzutom skarżącej organ I instancji wydał prawidłową decyzję. Stąd rozpatrując odwołanie Wojewoda, zdaniem Sądu, zasadnie utrzymał w mocy tę decyzję. Nie doszło zatem do zarzucanego przez skarżącą naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Za nieuzasadniony należało uznać zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 5 i art. 6 PrBud oraz § 18 RozpWT. Skarżąca nie sprecyzowała, której jednostki redakcyjnej zawartej w art. 5 PrBud dotyczą jej zarzuty, zważywszy jednak na przedstawione w skardze rozwinięcie tego zarzutu w istocie dotyczy on art. 5 ust. 1 pkt 9 PrBud. Zgodnie z tym przepisem obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając między innymi poszanowanie, występujących w obszarze oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich, w tym zapewnienie dostępu do drogi publicznej. Jednak zaakcentować należy, że fakt niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowania sąsiednich nieruchomości, może mieć miejsce tylko wtedy gdy planowany obiekt naruszałby w tej mierze konkretne przepisy. Tymczasem w realiach rozpoznawanej sprawy do naruszenia takich konkretnych przepisów nie doszło. Wojewoda w zaskarżonej decyzji przenalizował kwestię projektowanego posadowienia budynków względem granicy z działką skarżącej oraz posadowionych na jej terenie zabudowań, a przyjęte w tej analizie wielkości oraz przeprowadzone obliczenia nie są w istocie kwestionowane przez skarżącą. Stanowisko skarżącej sprowadza się zaś do tego, że pomimo zachowania opisanych w decyzji norm dotyczących odległości względem granicy z jej nieruchomością dozna ona ograniczeń w zakresie możliwości dalszej, zabudowy swojej działki. Nieuwzględnienie zaś tych ograniczeń świadczyć ma, według skarżącej, o wadliwości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednak w ocenie Sądu takiego stanowiska skarżącej podzielić nie można. Należy bowiem zaakcentować, że jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym z treści przepisu art. 5 ust. 1 pkt 9 PrBud wynika, iż poszanowaniu podlegają nie wszystkie, lecz tylko uzasadnione (kwalifikowane) interesy osób trzecich. Uzasadnione interesy osób trzecich, o których mowa w tym przepisie, to interesy mające umocowanie w przepisach prawa. Nie chodzi więc o wszelkie utrudnienia, jakie może spowodować planowana inwestycja, lecz jedynie o takie, które dotyczyć mogą naruszeń interesów prawnych, nie zaś interesów faktycznych innych osób (por. np. wyroki NSA z dnia: 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2184/15, 18 listopada 2021 r. sygn. II OSK 582/19, 23 lutego 2022 r. sygn. II OSK 623/19, 4 lipca 2022 r. sygn. II OSK 2541/20, 14 września 2022 r. sygn. II OSK 2299/19). Należy jednocześnie zaakcentować, że ochrona uzasadnionych interesów osób trzecich, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego nie ma charakteru absolutnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela i przyjmuje za własne stanowisko, wedle którego ochrona ta nie może sięgać tak daleko, by uniemożliwić inwestorowi realizację zamierzenia budowlanego, gdy jest ono zgodne z przepisami (por. wyroki NSA z 8 marca 2011 r., sygn. II OSK 402/10 oraz z dnia 2 lipca 2013 r., sygn. II OSK 2607/1). Nie można przy tym zapominać, że z reguły każda inwestycja powoduje uciążliwości dla sąsiednich nieruchomości (ogranicza światło, widok, emituje hałas, powoduje zwiększony ruch drogowy). Jeżeli jednak nie można mówić o naruszeniu konkretnych przepisów prawa (w tym przede wszystkim norm wynikających z RozpWT), to organ architektoniczno-budowlany nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumienia art. 5 ust. 1 pkt 9 PrBud, które pomimo tego, że projektowana zabudowa spełnia wymagania wynikające z przepisów prawa, wykluczałoby możliwość uzyskania pozwolenia na budowę dla realizacji tej zabudowy. W sytuacji zatem, w której usytuowanie projektowanego budynku nie narusza obowiązujących w tym zakresie norm prawa budowlanego organy nie miały podstaw do tego, aby analizować, tak jak oczekuje tego skarżąca, w jaki sposób usytuowanie projektowanych budynków wpływa na możliwość przyszłych, nieskonkretyzowanych i jedynie hipotetycznych inwestycji skarżącej oraz ewentualnych podziałów działki i aby dopiero w zależności od wyników tej analizy rozstrzygać o udzieleniu lub odmowie udzielenia pozwolenia na budowę. Oznaczałoby to bowiem, że przy ocenie skonkretyzowanego w projekcie zamierzenia inwestycyjnego należy dać pierwszeństwo sformułowanej ogólnie zasadzie poszanowania prawa własności, czyniąc w istocie zbytecznymi szczegółowe normy prawne wynikające z przepisów zawartych w przepisach PrBud, a przede wszystkim przepisach RozpWT. Wyważenie interesów inwestora i właściciela sąsiedniej działki odbywałoby się wówczas według tego, jak dany organ rozumie zasadę równej dla wszystkich ochrony własności, a nie według tego jak rozumie ją prawodawca, który wykonując delegację ustawową ustanowiły normy zawarte w przepisach RozpWT. Z tego względu w realiach rozpoznawanej sprawy organy nie miały podstaw do tego po ustaleniu, że spełnione zostały wymagania dotyczące odległości projektowanych budynków względem nieruchomości skarżącej prowadzić dalsze analizy dotyczącego tego, jak projektowana zabudowa wpłynie na hipotetyczne możliwości zabudowy nieruchomości sąsiedniej lub działek, które ewentualnie zostaną z niej wydzielone przez skarżącą w bliższej nieokreślonej przyszłości.
Jakkolwiek można sobie wyobrazić badanie, czy właściciele sąsiednich nieruchomości, w tym skarżąca, będą mogli dokonać w przyszłości zabudowy identycznej do tej, której dotyczy udzielone przez organy pozwolenie na budowę i to w tej samej odległości względem granicy z działką obecnego inwestora. Jednak taka analiza, w istocie dotycząca możliwości zagospodarowania działki sąsiedniej na zasadzie swoistego "lustrzanego odbicia" wobec projektowanej zabudowy, musiałby mieć oparcie wprost w obowiązujących konkretnych normach prawa. Wobec zaś ich braku zastosowanie takiego kryterium oceny wniosku o udzielenie pozwolenia na budowę nie ma wystarczających podstaw.
Zdaniem Sądu nie mogły odnieść zarzuty dotyczące wpływu przewidzianej w zatwierdzonym przez organy projekcie zabudowy na nasłonecznienie ogrodu skarżącej, gdyż w obowiązującym stanie prawnym uregulowano wyłącznie kwestię nasłonecznienia pomieszczeń w budynkach znajdujących się na sąsiadujących z inwestycją nieruchomościach. W zatwierdzonym zaś projekcie budowlanym zawarto analizę przesłaniania i zacieniania, z której, w ocenie Sądu, organy wywiodły słuszny wniosek, że zarówno w budynkach przewidzianych w przedmiotowym projekcie, jak i istniejących na działkach sąsiednich, spełnione będą normy dotyczące oświetlenia naturalnego (§ 60 ust. 1 i 2 RozpWT) i nie zachodzi również przesłanianie, o którym mowa w § 13 RozpWT.
Nietrafne okazały się także zarzuty dotyczące liczby miejsc parkingowych przewidzianych w zatwierdzonym przez organy projekcie. Zagadnienia dotyczące miejsc parkingowych uregulowane zostały w § 18 RozpTW. Zgodnie z tym przepisem zagospodarowując działkę budowlaną, należy urządzić, stosownie do jej przeznaczenia i sposobu zabudowy, stanowiska postojowe dla samochodów użytkowników stałych i przebywających okresowo, w tym również stanowiska postojowe dla samochodów, z których korzystają osoby niepełnosprawne (ust. 1). Liczbę stanowisk postojowych i sposób urządzenia parkingów należy dostosować do wymagań ustalonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, z uwzględnieniem potrzebnej liczby stanowisk, z których korzystają osoby niepełnosprawne (ust. 2). W ocenie Sądu organy prawidłowo zastosowały przytoczony przepis. Wbrew stanowisku skarżącej nie wynika z niego wymóg zastosowania określonego przelicznika wskazującego ilość miejsc parkingowych mających przypadać na jeden lokal mieszkalny. Rozstrzygając kwestię, czy w przedmiotowym projekcie prawidłowo określono liczbę miejsc parkingowych organy słusznie sięgnęły do ustaleń, jakie w tym zakresie wynikają z planu miejscowego. W planie tym mowa jest zaś wyłącznie o konieczności zbilansowania potrzeb parkingowych w ramach własnej inwestycji z dopuszczeniem budowy zespołu garaży (minimum 3 boksy) dla obsługi funkcji podstawowej. W sytuacji, w której inwestor przyjął, że na każde mieszkanie przypadać ma jedno miejsce parkingowe nie sposób uznać, że potrzeby parkingowe nie zostały zbilansowane. Nie można oczywiście wykluczyć, że użytkownicy poszczególnych mieszkań posiadać będą więcej niż jeden pojazd. Jednak z planu miejscowego nie wynika obowiązek zaspokojenia wszelkich możliwych potrzeb parkingowych mieszkańców. Zważywszy na treść przywołanych powyżej ustaleń planu miejscowego, zdaniem Sądu, przyjąć należy, że lokalny prawodawca zadanie oszacowania potrzeb parkingowych pozostawił inwestorowi, przy czym również jemu pozostawił decyzję, w jaki konkretny sposób potrzeby te zostaną zaspokojone. Przyjęcie odmiennego założenia byłoby możliwe wyłącznie wtedy, gdyby w planie miejscowym wprost wskazano konkretny wskaźnik ilość miejsc parkingowych, przypadających na jeden lokal mieszkalny. Bez takiego wskazania organ administracji architektoniczno-budowlanej nie może kwestionować przyjętej przez inwestora liczby miejsc parkingowych. To samo dotyczy przyjętej przez inwestora liczby miejsc postojowych dla użytkowników okresowych, liczby miejsc przystosowanych dla potrzeb osób niepełnosprawnych, jak i liczby miejsc przewidzianych do obsługi funkcji usługowej.
W ocenie Sądu nie można zaaprobować oczekiwania skarżącej (zgłoszonego już w odwołaniu, a obecnie powtórzonego), dotyczącego przeprowadzenia ekspertyzy i inwentaryzacji należącego do niej budynku gospodarczego w celu ustalenia, czy spełnia on normy przeciwpożarowe. Zgodzić się bowiem należy z organem odwoławczym, że jak wynika z projektu projektant uwzględnił okoliczności niespełniania przez budynek gospodarczy wymagań w zakresie odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego i w związku z tym ścianę budynku B oddaloną od granicy działki o 4,63 m zaprojektowano jako ścianę oddzielenia przeciwpożarowego – bez otworów, o odporności ogniowej REI 120. Poczynione w tym zakresie ustalenia i wyjaśnienia Wojewody znajdują potwierdzenie w znajdującym się w aktach sprawy projekcie architektonicznym.
Nie mógł także odnieść skutku, podniesiony dopiero w skardze, zarzut dotyczący potencjalnego występowania na terenie objętym przedmiotową inwestycją ptaków objętych ochroną gatunkową. Zaskarżona decyzja nie usuwa ani nie ogranicza zakazów wynikających ze wskazanego przez skarżącą art. 52 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 916 ze zm.). Ich adresatem jest bowiem także podmiot legitymujący się ostatecznym pozwoleniem na budowę. W utrzymanej zaś przez Wojewodę decyzji organu I instancji na inwestora nałożono wprost obowiązek przeprowadzenia oględzin drzew przed dokonaniem ich wycinki w celu wykluczenia obecności siedlisk gatunków chronionych, a w przypadku stwierdzenia zasiedlenia drzewa gatunkami zwierząt objętych ochroną prawną, wskazano inwestorowi na obowiązek dodatkowego uzyskania zezwolenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. na odstępstwo od zakazów, w tym na zniszczenie siedliska lub ostoi gatunków chronionych. (str. 3 pkt 8 decyzji). Ponadto w razie istotnego naruszenia tych obowiązków, niezależnie od sankcji uregulowanych na gruncie ustawy o ochronie przyrody, zachodzić będą podstawy do wstrzymania prowadzonych przez inwestora robót budowlanych (art. 50 ust. 1 pkt 4 PrBud).
Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że w ocenie Sądu ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie pozwolenia na budowę i zatwierdzenia projektu budowlanego. Ponadto organy administracji dokonały właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosowały normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna. Skoro zaś żaden z podniesionych w skardze zarzutów nie mógł odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, to Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI