II SA/Bk 246/24

II SA/Bk 246/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Leszczyński
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 9, art. 64 § 2, art. 145 § 1 pkt 4 i 5, art. 145a i 145b,art. 148, art. 149 §2, art. 151 § 1 pkt 1 i 2, art. 235 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi O. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 16 kwietnia 2020 r. nr 400.65/C-21/VI/20 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Starosty Hajnowskiego z dnia 12 marca 2020 r. numer GK.6821.2.2.2020; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku na rzecz skarżącej O. A. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skarga została wywiedziona na tle następujących zdarzeń.
Decyzją z 13 listopada 2006 r. Starosta Hajnowski, orzekając na wniosek Z. G., nieodpłatnie przyznał jej na własność działkę nr [...] o powierzchni 0,2999 ha położoną we wsi S. gm. N.. Decyzja została wydana na podstawie art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stała się ostateczna 4 grudnia 2006 r.
W piśmie z 30 grudnia 2019 r. O. A. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) wystąpiła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej opisaną wyżej decyzją Starosty z 13 listopada 2006 r. Pismo to poprzedziła kilkoma innymi pismami procesowymi złożonymi w 2019 r. do Starosty, w których nawiązywała do zagadnienia nieodpłatnego przekazania działki.
Następnie w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji złożyła wyjaśnienia dotyczące zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (pismo z 10 lutego 2020 r.).
Postanowieniem z 12 marca 2020 r. znak GK.6821.2.2.2020 Starosta odmówił wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 149 § 3 k.p.a. – z uwagi na niedochowanie terminu do złożenia żądania wznowienia postępowania oraz niewykazanie wystąpienia podstaw wznowienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła wnioskodawczyni.
Postanowieniem z 16 kwietnia 2020 r. znak 400.65/C-21/VI/20 SKO w Białymstoku utrzymało w mocy postanowienie Starosty z 12 marca 2020 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazało art. 145 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 148 k.p.a.
Skargę na ww. postanowienie Kolegium złożyła do sądu administracyjnego O. A.. Skarga została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 434/20. W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wskazało, że postanowieniem z 10 czerwca 2020 r. znak 400.65/C-21/VI/20 zastosowało instytucję autokontroli. Sentencja postanowienia autokontrolnego obejmowała: uwzględnienie skargi w całości, uchylenie postanowienia Kolegium z 16 kwietnia 2020 r. i postanowienia Starosty Hajnowskiego z 12 marca 2020 r. oraz wznowienie postępowania przed Starostą Hajnowskim w przedmiocie nieodpłatnego przyznania działki na rzecz Z. G. Kolegium oceniło, że jego własne postanowienie z 16 kwietnia 2020 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Starosty zostały wydane w oparciu o błędną ocenę okoliczności sprawy, bowiem istnieją podstawy do wznowienia postępowania na skutek wniosku skarżącej.
Postanowieniem z 6 lipca 2020 r. tutejszy sąd umorzył postępowanie sądowe w sprawie II SA/Bk 434/20 z uwagi na cofnięcie skargi przez O. A., która powołała się na wydanie postanowienia autokontrolnego. Postanowienie sądu umarzające postępowanie stało się prawomocne bez poddania kontroli instancyjnej.
W międzyczasie skargę na postanowienie autokontrolne z 10 czerwca 2020 r. złożyła Z. G. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 836/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił tę skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Z. G.. Wyrokiem z 17 lutego 2022 r. w sprawie I OSK 908/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Sąd kasacyjny wywiódł, że nie było podstaw do zastosowania instytucji autokontroli, a w pozostałym zakresie - że niedopuszczalne jest wyjaśnianie kwestii zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie dopiero po wznowieniu postępowania, jak również - z uwagi na konieczność zachowania właściwości organów w sprawie o wznowienie postępowania - zakwestionował pogląd o możliwości wznawiania postępowania w instancji odwoławczej po uchyleniu postanowienia pierwszoinstancyjnego o odmowie wznowienia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem z 14 stycznia 2021 r. o sygnaturze II SA/Bk 208/22 uchylił zaskarżone postanowienie autokontrolne SKO w Białymstoku z 10 czerwca 2020 r. Sąd wskazał, że organ nie zastosował prawidłowo art. 54 § 3 P.p.s.a., gdyż faktycznie nie wszystkie zarzuty, podstawy prawne i wnioski zawarte w tej skardze zostały uwzględnione. Mimo więc pożądanego przez stronę wyniku końcowego tj. uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji z 12 marca 2020 r. oraz wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Starosty Hajnowskiego z 13 listopada 2006 r., całość skargi nie została uwzględniona. Nieuwzględnienie wszystkich zarzutów i wniosków zawartych w skardze nie wypełniło treści normatywnego pojęcia "uwzględnienia skargi w całości". Sąd podkreślił, że w rozstrzygnięciu wydanym na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. uwzględniając skargę organ stwierdza jednocześnie w sentencji swego orzeczenia, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał sąd, w przedmiotowej sprawie ocena taka została zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, gdzie wskazano, że postanowienie nie zostało wydane bez podstawy prawnej, co stanowi o naruszeniu prawa (art. 54 § 3 P.p.s.a). WSA wskazał także, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia autokontrolnego nie wynika, jakie konkretne okoliczności świadczą o zachowaniu terminu do wznowienia postępowania. Także w postanowieniu z 10 czerwca 2020 r. SKO z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 i art. 149 § 3 w zw. art. 149 § 1 i art. 150 § 1 k.p.a. uchyliło postanowienie Starosty z 12 marca 2020 r. i wznowiło postępowanie w sprawie, podczas gdy zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. wyłącznie właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, a tym organem jest Starosta Hajnowski. Tylko zatem Starosta właściwy był do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania.
Wyrok w sprawie II SA/Bk 208/22 uprawomocnił się 13 sierpnia 2022 r.
Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku postanowieniem z 16 września 2022 r. nr 400.171/C-14/2/2022 po ponownym rozpoznaniu zażalenia O. A. na postanowienie Starosty Hajnowskiego z 12 marca 2020r., uchyliło w całości zaskarżone postanowienie Starosty z 12 marca 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zdaniem SKO zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia zażalenia O. A. na postanowienie Starosty z 12 marca 2020 r., bowiem uprzednio wydane przez SKO w tej sprawie rozstrzygnięcia zostały uchylone.
Po wymianie korespondencji między O. A. jako wnioskodawczynią wznowienia a Starostą, organ ten postanowieniem z 21 lutego 2023 r. nr GK.6821.2.2020 odmówił po raz kolejny wznowienia postępowania z wniosku O. A. z 30 grudnia 2019 r. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Starosty z 13 listopada 2006 r. w przedmiocie przyznania nieodpłatnie działki numer [...], położonej we wsi S., gmina N. na rzecz Z. G..
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła wnioskodawczyni.
Postanowieniem z 24 maja 2023 r. SKO w Białymstoku utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Skargę na ostatnio wskazane postanowienie SKO złożyła O. A..
Skarga została uwzględniona. Wyrokiem z 7 listopada 2023r. wydanym w sprawie o sygn. II SA/Bk 566/23, sąd stwierdził nieważność postanowienia SKO w Białymstoku z 24 maja 2023r. oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia Starosty Powiatowego w Hajnówce z 21 lutego 2023r. a także postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 16 września 2022r. (nr 400.171/C-14/2/2022). Sąd stwierdził, że wszystkie trzy postanowienia objęte sentencją wyroku zostały wydane w warunkach nieważności albowiem uchylenie postanowienia autokontrolnego nie wywołało konieczności ponownego procedowania zażalenia od postanowienia Starosty z 12 marca 2020r. a w konsekwencji konieczności wydania postanowienia Starosty Hajnowskiego z 21 lutego 2023r. i kolejnego postanowienia SKO z 24 maja 2023r.
Sąd dostrzegł jednak skomplikowaną sytuację procesową O. A. Na skutek bowiem wyroku stwierdzającego nieważność postanowień odmownych w sprawie niniejszej, powstała sytuacja, w której w obrocie prawnym pozostaje postanowienie SKO w Białymstoku z 16 kwietnia 2020 r. i postanowienie Starosty Hajnowskiego z 12 marca 2020 r. o odmowie wznowienia postępowania na skutek wniosku O. A., od których to postanowień wniosła ona skargę a następnie ją cofnęła wobec wydania postanowienia autokontrolnego przez SKO – które nie było prawomocne i ostatecznie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Cofnięcie skargi wywołało umorzenie postępowania sądowego w sprawie II SA/Bk 434/20, które to umorzenie jest prawomocne. Było ono jednak przedwczesne, bowiem nie uwzględniało, że postanowienie autokontrolne przymiotu prawomocności nie posiada. Inaczej rzecz ujmując, umorzenie postępowania sądowego powinno było nastąpić dopiero po ewentualnym uprawomocnieniu się postanowienia autokontrolnego a nie przed tym dniem. Gdyby zatem nie doszło do umorzenia postępowania sądowego – w zaistniałej sytuacji procesowej byłoby możliwe procedowanie skargi O. A. na postanowienie SKO w Białymstoku z 16 kwietnia 2020 r., tj. skargi zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Bk 434/20 bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności (skardze byłby nadany bieg). W obecnym stanie prawnym ukształtowanym postanowieniem umarzającym jest to niemożliwe bez wzruszenia tego postanowienia, tj. postanowienia z 6 lipca 2020 r. w sprawie II SA/Bk 434/20. Może to nastąpić wyłącznie na skutek inicjatywy skarżącej.
Dlatego sąd, dostrzegając powyższą skomplikowaną sytuację procesową O. A. i mając na względzie konieczność realnego zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu (at. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), które powinno znaleźć wyraz w nadaniu biegu skardze w sprawie II SA/Bk 434/20 oraz uwzględniając, że skarżąca w sprawie II SA/Bk 434/20 nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, stwierdził konieczność pouczenia skarżącej na zasadzie art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o możliwości wnioskowania do sądu o uchylenie postanowienia z 6 lipca 2020 r. w sprawie II SA/Bk 434/20 umarzającego postępowanie sądowe, z uwagi na okoliczności opisane w niniejszym uzasadnieniu. Wskazał, że umożliwi to otwarcie drogi sądowej i procedowanie przez sąd na skutek skargi złożonej przez O. A. oraz przeprowadzenie kontroli legalności postanowień Starosty z 12 marca 2020 r. i Kolegium z 16 kwietnia 2020 r. o odmowie wznowienia postępowania. Bez inicjatywy ze strony skarżącej w sprawie II SA/Bk 434/20 nie będzie jednak – jak stwierdził sąd - możliwe wzruszenie postanowienia umarzającego postępowanie sądowe w tamtej sprawie.
Wnioskiem z 14 marca 2024 r. skarżąca zwróciła się do WSA w Białymstoku o uchylenie postanowienia sądu z 6 lipca 2020 r. wydanego w niniejszej sprawie powołując się na uzasadnienie wyroku w sprawie II SA/Bk 566/23.
Postanowieniem z 9 kwietnia 2024r. sąd uchylił własne postanowienie z 6 lipca 2020r. umarzające postępowanie sądowe w sprawie II SA/Bk 434/20 stwierdzając, że uchylenie tego postanowienia umożliwi otwarcie drogi sądowej i procedowanie przez sąd na skutek skargi złożonej przez O. A. na postanowienie SKO w Białymstoku z 16 kwietnia 2020r. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Postanowienie sądu stało się prawomocne. W konsekwencji prawomocnego uchylenia postanowienia umarzającego postępowanie w sprawie ze skargi O. A. na postanowienie ostateczne SKO w Białymstoku z 16 kwietnia 2020r., zaistniała konieczność kontroli legalności postanowień organów obu instancja z 12 marca 2020r. (Starosty Hajnowskiego) i 16 kwietnia 2020r. (SKO w Białymstoku) o odmowie wznowienia postępowania. Konieczność powyższa uzasadnia przypomnienie argumentacji zaskarżonych postanowień oraz przytoczenie zarzutów skargi.
Organ I instancji w uzasadnieniu postanowienia z 12 marca 2020r. stwierdził, że O. A. co najmniej kilka miesięcy przed złożeniem wniosku (sporządzonego 30 grudnia 2019r.) wiedziała o wydanej decyzji Starosty Hajnowskiego z 2006r. przyznającej działkę nr [...] na rzecz Z. G.. Za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika J. Z. zapytywała w piśmie z 24 maja 2029r. w jakiej dacie została wydana decyzja przyznająca prawo własności działki nr [...] na rzecz Z. G.. Na powyższe zapytanie organ udzielił wyczerpującej odpowiedzi w dniu 12 czerwca 2019r. wskazując numer i datę wydania decyzji. Ponadto poinformowano, że O. A. nie była uczestniczką postępowania z wniosku Z. G. Ponadto, jak wskazał organ, O. A. w dniu 26 września 2019r. złożyła kolejny wniosek w tej samej sprawie, na który otrzymała odpowiedź pismem z 7 października 2019r. Na tej podstawie organ przyjął, że O. A. dowiedziała się o decyzji z 2006r. w czerwcu 2019r, mając wiedzę, że decyzja nie była do niej skierowana. Następnie organ nawiązał do treści art. 148 K.p.a. par. 2 i stwierdził, ze O. A. uchybiła miesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 k.p.a.
Organ stwierdził także, że nie wystąpiła w sprawie przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 1 K.p.a. tj oparcia decyzji z 2006r. na okolicznościach faktycznych sfałszowanych tj. fałszywych w treści oświadczeniach świadków co do faktu przystąpienia przez Z. G. do uprawy gruntów rolnych działki nr [...] po śmierci rodziców. Organ podkreślił, że dla skuteczności wznowienia postępowania w oparciu o tę przesłankę, sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu.
Postanowieniem z 16 kwietnia 2020 r. znak 400.65/C-21/VI/20 SKO w Białymstoku po rozpoznaniu zażalenia O. A. utrzymało w mocy postanowienie Starosty z 12 marca 2020 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Kolegium wskazało już art. 145 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 148 k.p.a. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium stwierdziło, ze analiza dokumentacji zebranej w aktach sprawy potwierdza, że O. A. posiadała wiedzę o wydanej decyzji z 13 listopada 2006r. najpóźniej w dacie 21 lipca 2019r. Wskazuje na to niezbicie okoliczność, że w tej dacie złożyła do organu I instancji pismo nazwane wnioskiem, w którym wniosła o "ustosunkowanie się " organu do "wydanej decyzji z dnia 13 listopada 2006r." w związku z tym, że "dowiedziała się "o podstawie "zwrotu działek po rodzicach" a "nie istniały ustawowe przesłanki do przyznania Z. G. działki [...]".
Ponadto dowodem na to, że O. A. wcześniej niż na miesiąc przez wnioskiem, który wpłynął do organu 3 stycznia 2020r., miała wiedzę o wydanej w 2006r. decyzji, jest także korespondencja między jej pełnomocnikiem a organem instancji tj pismo pełnomocnika z 24 maja 2019r. i odpowiedź organu z 12 czerwca 2019r. Powyższe oznacza, ze składając w dniu 3 stycznia 2020r. wniosek o wznowienie postępowania O. A. przekroczyła termin jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o wydanym rozstrzygnięciu.
W skardze na postanowienie SKO z 16 kwietnia 2020 roku O. A. podniosła szereg zarzutów a mianowicie:
1. zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1, 2, 4, 5 kpa w zw. z art. 147 kpa i art. 148 § 1 i § 2 kpa poprzez odmowę wznowienia postępowania wskutek:
a) całkowitego zaniechania analizy kwestii ujawnienia się w sprawie nowych okoliczności i dowodów wskutek oświadczeń świadków: N. S. i J. P. z dnia 12.12.2019 r., z których wynika wprost, że to skarżąca była osobą zamieszkującą wraz z rodzicami na nieruchomości stanowiącej obecnie m.in. działkę [...], zaś następnie po ich śmierci władała nieruchomością aż do dnia dzisiejszego, w tym w 2006 r. w dacie złożenia wniosku o przyznanie nieruchomości na własność przez Z. G., które to dowody ujawniły się w dniu 12.12.2019 r. kiedy to skarżąca rozmawiała z w/w osobami i otrzymała od nich informacje o ich wiedzy o prawidłowym stanie faktycznym, stąd też składając wniosek o wznowienie postępowania w dniu 30.12.2019 r. była w pełni uprawniona do żądania wznowienia postępowania w oparciu o tę podstawę;
b) błędnego przyjęcia, na podstawie poczynienia przez organ domniemań i dowolnych apriorycznych założeń, daty dowiedzenia się przez skarżącą o decyzji z 13.11.2006 r., jako że de facto tak naprawdę nigdy nie powzięła nie budzącej wątpliwości wiedzy o przyczynach przejęcia działki [...] na własność przez Z. G., gdyż od szeregu lat była zbywana przez urzędników Starostwa Powiatowego w Hajnówce, którzy nie tylko odmawiali udzielenia jakichkolwiek informacji, co wręcz wywołali powstanie poczucia, iż kwestia własności Z. G. jest niemożliwa do podważenia;
c) pominięcia, iż w przedmiotowej sprawie doszło do sytuacji zaniechania działania przez Starostę Hajnowskiego z urzędu w trybie art. 147 kpa w zw. z art. 61 § 1 kpa już w 2013, kiedy to skarżąca zgłosiła się do siedziby Starostwa żądając wyjaśnień odnośnie podstawy nabycia na własności działki nr [...] przez Z. G., których to wyjaśnień odmówiono, podczas gdy w sytuacji powzięcia wówczas przez organ informacji o naruszeniu przepisów prawa przy wydawaniu decyzji w 2006 r., powinno dojść do wznowienia postępowania z urzędu z uwagi na ważny interes skarżącej jako strony.
2. zarzut naruszenia art. 145 § 2 i § 3 kpa poprzez zaniechanie weryfikacji przedłożonych oświadczeń świadków w osobach: N. S. i J. P. poprzez zestawienie ich z oświadczeniem złożonym w toku postępowania przez Z. G. i jej świadków, z błędnym wskazaniem przez organ, iż wznowienie postępowania w przypadku stwierdzenia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 kpa może nastąpić tylko w przypadku potwierdzenia faktów wskazanych w tym przepisie orzeczeniem sądu, podczas gdy zgodnie z art. 145 § 2 kpa organ powinien rozważyć również oczywistość sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa w dążeniu do uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego, który to interes będzie zagrożony w przypadku utrzymania w mocy decyzji wydanej z rażącym naruszeniem przepisów prawa;
4. zarzut naruszenia art. 149 par. 1-3 kpa w zw. z art. 145 par. 1 kpa i art. 148 kpa poprzez zaniechanie konieczności analizy zagadnienia zachowania 1-miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania przez pryzmat wszystkich przesłanek z art. 145 § 1 kpa i poprzestanie na analizie daty rzekomego powzięcia przez skarżącą informacji o decyzji, z pominięciem konieczności analizy zachowania terminu dla każdej z przesłanek z art. 145 § 1 kpa oddzielnie, w tym w szczególności analizy faktu złożenia przez skarżącą wniosku w terminie 1 miesiąca od powzięcia informacji o nowych dowodach w sprawie poprzez uzyskanie oświadczeń świadków, co spowodowało błędne automatyczne wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, zamiast wszczęcia postępowania wznowieniowego i dopiero następczo orzeczenia o zasadności wniosku zgodnie z art. 151 kpa;
5. zarzut naruszenia art. 8 kpa, art. 9 kpa, art. 10 kpa, art. 12 § 1 i § 2 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 145 § 1 kpa poprzez:
a) dopuszczenie się przez organ działania podważającego zaufanie obywateli do organów administracji wskutek odmowy wznowienia postępowania i zaniechania obowiązku wnikliwego działania oraz informowania stron i doprowadzenie do sytuacji, poprzez brak rozważenia wszystkich przesłanek wznowienia postępowania w sprawie, w której skarżąca jako osoba faktycznie władająca nieruchomością po śmierci rodziców i w momencie złożenia wniosku o przyznanie nieruchomości na własność przez Z. G., została pozbawiona możliwości przedstawienia swoich racji i to pomimo powzięcia przez organ w osobie Starosty Hajnowskiego informacji determinujących konieczność wznowienia postępowania z urzędu już w 2013 r., kiedy to skarżąca pojawiła się w Starostwie, okazując postanowienie Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim w sprawie [...], z którego wynikało, że skarżąca jest spadkobierczynią B. i W. A. i stwierdziła, że to ona a nie Z. G. władała nieruchomością;
b) zaś dodatkowo naruszenie art. 9 kpa w zw. z art. 64 § 2 kpa i art. 235 § 1 kpa poprzez:
- zaniechanie przez organ I instancji udzielenia skarżącej niezbędnych pouczeń wskutek pisma z dnia 21.07.2019 r. i w dalszej korespondencji z organem oraz brak poinformowania o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania, która to okoliczność dotyczyła praw i obowiązków wnioskodawczyni, zaś brak dążenia organu do wyjaśnienia czy pismo z dnia 21.07.2019 r., w którym wnosiła o "ustosunkowanie się do wydanej decyzji z dn. 13 listopada 2006 r." winno być traktowane jako wniosek o wznowienie postępowania, przy jednoczesnym pouczeniu w piśmie z dnia 2.09.2019 r. o możliwości skierowania sprawę na drogę postępowania cywilnego;
- zaniechanie rozważenia na podstawie art. 235 § 1 kpa potraktowania pisma z dnia 21.07.2019 r. jako wniosku o wznowienie postępowania.
6. zarzut naruszenia art. 157 § 1 i § 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez brak rozważenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, jako organ wyższego rzędu, konieczności zainicjowania z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nr GK.6016-2/32/06 z 13.11.2006 r. Starosty Hajnowskiego, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez przyznanie osobie Z. G. prawa własności nieruchomości o nr. [...] decyzją nr GK.6016-2/32/06 z 13.11.2006 r. Starosty Hajnowskiego, która w dniu złożenia wniosku nie była osobą władającą nieruchomością, co winno skutkować automatycznym zawieszeniem niniejszego postępowania o wznowienie postępowania, do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku w całości oraz poprzedzającego je postanowienia Starosty Hajnowskiego i nakazanie organowi wznowienia postępowania w zakończonej ostateczną decyzją Starosty Hajnowskiego z dnia 13.11.2006 r. sprawie GK.6016- 2/32/06 w przedmiocie przyznania nieodpłatnie działki o nr. [...], położonej we wsi S., gm. N., na rzecz Z. G..
2. nakazanie organowi I instancji rozważenia konieczności wystąpienia z urzędu do
organu wyższego stopnia z informacją o okolicznościach sprawy, celem ewentualnego rozważenia przez tenże organ konieczności wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Hajnowskiego z dnia 13.11.2006 r. w sprawie GK.6016-2/32/06 w przedmiocie przyznania nieodpłatnie działki o nr. [...], położonej we wsi S., gm. N., na rzecz Z. G., jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyznanie, wbrew art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nieruchomości na własność osobie, która w dniu złożenia wniosku nie była wyłącznym faktycznym władającym nieruchomością, gdyż nieruchomością władała O. A..
Nadto skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z:
a) złożonej skargi z 2.12.2013 r. na postępowanie urzędników Starostwa Powiatowego w Hajnówce;
b) odpowiedzi Starostwa Powiatowego z 2.01.2014 r. na w/w skargę na okoliczność zaniechania przez Starostwo udzielenia jakichkolwiek informacji skarżącej oraz utwierdzanie skarżącej w błędnym poczuciu, iż w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe podjęcie jakichkolwiek działań;
c) pisma do Starostwa z dnia 21.07.2019 r. które winno zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do obywateli z art. 8 kpa i zasadą informowania z art. 9 kpa skutkować skierowaniem przez organ do skarżącej zapytania czy wniosek należy traktować jako wniosek o wznowienie postępowania oraz poinformowanie z udzieleniem wskazówek o treści przepisów prawa;
d) odpowiedzi ze Starostwa z 23.08.2019 r., w którym organ nie udzielił de facto żadnych pouczeń oraz wyjaśnień oraz odpowiedzi ze Starostwa z 2.09.2019 r., w którym organ wprowadził skarżącą w błąd sugerując wyłącznie możliwość skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego w przypadku stwierdzenia, że świadkowie poświadczyli nieprawdę,
e) pisma skarżącej do Starostwa z 22.09.2019 r., które nie spowodowało żadnego udzielenia pouczeń przez organ - dowodów z ppkt. c-e - na okoliczność naruszenia przez organ zasady informowania stron i udzielania wyjaśnień;
d) dodatkowego oświadczenia J. S. z 30.04.2020 r. - na okoliczność władania przez skarżącą sporną nieruchomością na przestrzeni lat, w tym w dacie złożenia wniosku przez Z. G., co również stanowi nowy, nieznany dotąd dowód w sprawie. Skarżąca oświadczyła przy tym, iż dopiero w chwili obecnej dowiedziała się, że w/w osoba posiada informacje odnośnie istotnych okoliczności faktycznych sprawy.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o dołączenie przez Sąd do niniejszej sprawy akt postępowania GK.6821.2.4.2019, z której pochodzi korespondencja z ppkt. 3c-e. Nadto wniosła o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 119 Ppsa i art. 120 Ppsa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Przede wszystkim organy obu instancji orzekające w sprawie nie rozważyły, czy niesprecyzowany wniosek O. A. z 21 lipca 2019r., wcześniejszy niż złożony 3 stycznia 2019r., nie stanowił wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Starosty Hajnowskiego z 13 listopada 2006r. Ten bowiem wniosek został złożony po wystosowaniu przez organ I instancji odpowiedzi na zapytanie pełnomocnika skarżącej z 24 maja 2029r. o okolicznościach i dacie wydania decyzji o przekazaniu prawa własności działki o numerze [...] na rzecz Z. G. Z pisma organu opatrzonego datą 12 czerwca 2019r. wynikały dane dotyczące oznaczenia i daty wydania decyzji, podstawa prawna decyzji oraz informacja, że O. A. została pominięta jako strona postępowania administracyjnego. Reakcją na uzyskane informacje było pismo skarżącej z 21 lipca 2019r. skierowane do Starosty Hajnowskiego zatytułowane "wniosek" w którym zawarła prośbę o ustosunkowanie się do wydanej w 2006r. decyzji w kontekście podniesionych w piśmie okoliczności faktycznych zaprzeczających faktowi, że jej siostra Z. G. przystąpiła po śmierci rodziców do użytkowania działki.
Skład orzekający zgadza się z twierdzeniem skarżącej, że organ dysponując w lipcu 2019r. niesprecyzowanym wnioskiem osoby, która posiadła wiedzę o decyzji wydanej w postępowaniu pomijającym ją jako stronę i zawierającym prośbę ponownej oceny decyzji z 2006r., zaniedbał obowiązku należytego poinformowania wnioskodawczyni o możliwościach, podstawach prawnych i przesłankach wzruszenia decyzji ostatecznej.
Stosownie do treści art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają m niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W wyroku z 19 listopada 2015r. sygn. I OSK 1457/15, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, powinno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika i w sposób wskazujący na jej niezaradność. ponadto o charakterze pisma procesowego decyduje jego treści a nie nazwa, a mylne oznaczenie pisma nie stanowi przeszkody do nadania mu właściwego biegu.
Trafnie zatem skarżąca zwraca uwagę, że organ I instancji otrzymując pismo z dnia 21 lipca 2019 r. powinien był w trybie art. 64 § 2 kpa w zw. z art. 9 kpa i art. 235 § 1 kpa, udzielając jednocześnie wskazówek i wyjaśnień oraz dążąc do wyjaśnienia treści żądania, zażądać od wnioskodawczyni sprecyzowania stanowiska. Ewentualnie, w trybie art. 235 § 1 kpa powinien rozważyć czy pisma nie potraktować jako wniosku o wznowienie postępowania, co umożliwiłoby wznowienie postępowania, jako że pismo z dnia 21.07.2019 r. mogło zostać złożone z zachowaniem miesięcznego terminu.
Sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się w kwestii tak pojmowanej zasady informowania wynikającej z art. 9 K.p.a. Jak wskazał WSA w Rzeszowie w wyroku wydanym sprawie o sygnaturze II SA/Rz 1279/19: "To organ w reakcji na pismo procesowe strony ma zastosować właściwy tryb, odpowiedni do treści sformułowanego w nim żądania, a w razie gdy istnieją w tym zakresie wątpliwości organ powinien, stosując art. 9 k.p.a. zwrócić się do strony, udzielając jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w celu doprowadzenia do sprecyzowania żądania. Brak precyzji w określeniu trybu wzruszenia ostatecznej decyzji uzasadnia zażądanie przez organ stosownego oświadczenia. Mając wątpliwości, organ powinien zapytać stronę czego w istocie dochodzi, pouczyć ją w trybie art. 9 k.p.a. o jej prawach i obowiązkach, a w zależności od powziętych wątpliwości zażądać stosownych wyjaśnień i uzupełnień. Jeżeli organ odwoławczy uznał, że decyzja, od której odwołanie składała strona, była w chwili jego składania decyzją ostateczną, organ powinien rozważyć w trybie art. 235 § 1 k.p.a., czy pisma nie potraktować jako wniosku o wznowienie postępowania lub żądania stwierdzenia nieważności decyzji.
Wiedzę o tym, jaka jest treść żądania zawartego w piśmie posiada jedynie strona je wnosząca, a nie organ administracji publicznej, do którego zostało ono skierowane."
Ponadto, jak przypomniał WSA w Krakowie w sprawie II SA/Kr 1395/19: "Jeżeli treść pisma nie pozwala jednoznacznie zakwalifikować go procesowo, organ powinien w
trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać stronę do dokonania stosownych uściśleń, pouczając ją jednocześnie o przysługujących jej prawach i ciążących na niej obowiązkach, adekwatnie do konfiguracji procesowej, w oparciu o art. 9 k.p.a."
Skład orzekający podziela trafność stwierdzenia zawartego w skardze, popartego odwołaniem się do stanowiska sądu administracyjnego (wyroku WSA w Łodzi o sygn. II SA/Łd 992/18), że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, opartego na kilku podstawach, należy liczyć odrębnie dla każdej przesłanki wznowienia. W sytuacji zatem gdy pismo strony nasuwa także wątpliwości co do skonkretyzowania podstawy wznowienia, obowiązkiem organu jest dokładne pouczenie o ustawowych podstawach wznowienia.
Niesprecyzowany, wskutek braku stosownego pouczenia przez organ wnioskodawczyni, wniosek z 21 lipca 2019r. nawiązywał do pominięcia udziału wnioskodawczyni w postępowaniu oraz do oparcia decyzji z 2006. na krzywoprzysięskich zeznaniach świadków co do faktu przystąpienia przez Z. G. po śmierci rodziców do uprawy gruntów rolnych. Rozpatrzony jako żądanie wznowienia postępowania wniosek, złożony 3 stycznia 2020r., także nie powoływał postawy wznowienia postępowania zarzucając Z. G. oszustwo przy ubieganiu się o przyznanie prawa własności działki nr [...]. Organ I instancji w swoim postanowieniu z 12 marca 2020r. rozpatrzył ten wniosek jako żądanie wznowienia postępowania oparte na treści art. 145 par. 1 pkt 1 K.p.a. tj. fałszerstwie dowodów, w oparciu o które wydana została decyzja Starosty Hajnowskiego z 13 listopada 2006r. Ta jedynie przesłanka wznowienia postępowania została bowiem przez organ I instancji przywołana w komparycji postanowienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku rozpatrując natomiast zażalenie O. A. wniesione na postanowienie organu I instancji z 12 marca 2020r. w komparycji swojego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji, przywołało inne podstawy wznowienia postępowania tj. art. 145 par. 1 pkt 4 i art. 145 par. 1 pkt 5 K.p.a. Zarówno zatem organ I instancji, jak i organ II instancji, podstawy prawne przesłanek wznowienia ustaliły same w oparciu o powoływane przez skarżącą okoliczności tj. bez uprzedniego żądania sprecyzowania wniosku po pouczeniu o treści przepisów prawa.
Dostrzeżony brak należytej oceny wniosku skarżącej uzasadnia uchylenie postanowień organów obu instancji wydanych 20 marca 2020r. i 16 kwietnia 2020r. Rozpatrując żądanie wznowienia postępowania organ administracji publicznej zawsze powinien mieć jasność co do ustawowych podstaw wznowienia. Przy ocenie dopuszczalności wznowienia powinien przy tym mieć na uwadze, że w tej fazie postępowania wznowieniowego bada jedynie, czy żądanie zostało oparte na ustawowych podstawach wznowienia postępowania, którymi mogą być tylko podstawy określone w art. 145 oraz 145a i 145b K.p.a., o treści których wnioskodawca działający bez profesjonalnego pełnomocnika powinien być pouczony oraz czy został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania określony w art. 148 K.p.a. Odmowa wznowienia postępowania może nastąpić więc tylko ze względów formalnych, a nie merytorycznych. Dopiero we wznowionym postępowaniu administracyjnym organ zweryfikować może rzeczywiste zaistnienie ustawowych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego. Postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego stanowi bowiem podstawę do przeprowadzenia. postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy (vide: art. 149 par. 2 K.p.a.)
W "postępowaniu co do przyczyn wznowienia" należy ustalić i ocenić, czy powołana przez wnioskodawcę podstawa wznowienia postępowania rzeczywiście istnieje. W tej fazie organ nie przystępuje jeszcze do wyjaśniania i rozstrzygania sprawy materialnej, ale koncentruje się wyłącznie na ocenie wystąpienia podstawy wznowienia. Efektem tych ustaleń może być rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. (o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej), jeśli podstawa wznowienia w rzeczywistości nie wystąpiła lub też, w przypadku ustalenia, że podstawa wznowienia w rzeczywistości wystąpiła, rozstrzygnięcie na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. (o uchyleniu decyzji ostatecznej i wydaniu nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy), ewentualnie na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 K.p.a. (stwierdzeniu wydania decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa oraz wskazaniu okoliczności z powodu których organ nie uchylił decyzji ostatecznej).
Ustalenie przy tym podmiotowej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania administracyjnego (posiadania przez wnioskodawcę statusu strony danego postępowania administracyjnego) zawsze łączy się ściśle z ustaleniem rzeczywistego zaistnienia podstawy wznowienia postępowania administracyjnego, a ta kwestia – co wynika z art. 149 par. 2 k.p.a. – zawsze podlega badaniu dopiero po wznowieniu postępowania, w drugiej fazie postępowania wznowieniowego. Odmowa wznowienia postępowania administracyjnego z tego powodu, że żądający wznowienia nie jest stroną postępowania może nastąpić tylko wówczas, gdy ta okoliczność jest oczywista.
Mając powyższe na uwadze sąd orzekł o uchyleniu postanowień organów obu instancji (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o zasądzeniu od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego skarżącej albowiem od ponoszenia kosztów sądowych skarżąca została zwolniona w ramach przyznanego prawa pomocy.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.