II SA/Gl 1733/23

II SA/Gl 1733/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Stanisław Nitecki
Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Sygn. powiązane
II OSK 1241/24 - Wyrok NSA z 2025-06-17
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1988
art. 4 ust. 1
Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 153,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 14 sierpnia 2023 r. nr SOI.6233.15.2023 w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska małoletniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącego 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewoda Śląski (dalej – organ odwoławczy, Wojewoda) decyzją z dnia 14 sierpnia 2023 r. nr SOI.6233.15.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 4 ust. 1 i art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988 – dalej u.z.n.), po rozpoznaniu odwołania K. S. – przedstawiciela ustawowego małoletniego J. S. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymał w mocy decyzję Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. (dalej – organ I instancji, Kierownik USC) z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...] o odmowie dokonania zmiany nazwiska małoletniego.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia 27 kwietnia 2023 r. Wnioskodawczyni zwróciła się do organu I instancji o zmianę nazwiska małoletniego z S. na S1. Na poparcie wniosku podała, że małoletni jest przywiązany do nazwiska rodowego, jednocześnie pragnie przyjąć nazwisko rodowe matki. Uzasadniono to tym, że wprawdzie nie znał swoich dziadków, ale jest emocjonalnie związany z matką i wujkiem J. K. Ponadto zaznaczono, że pozwoli to na zachowanie i przekazanie nazwiska następnym pokoleniom (brak męskich potomków noszących to nazwisko). Jedocześnie ojciec małoletniego R. S. oraz sam J. S. oświadczyli, że wyrażają zgodę na zmianę nazwiska.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Kierownik USC decyzją z dnia 5 lipca 2023 r. odmówił dokonania zmiany nazwiska małoletniego. W uzasadnieniu wskazano, że przywiązanie do nazwiska rodowego matki, jako przesłanka subiektywna, choć istotna nie ma znaczenia decydującego dla uwzględnienia wniosku. Organ I instancji uznał, że żądania nie uzasadnia powoływanie się na tradycję nazwiska rodowego matki, w sytuacji gdy z osnowy wniosku wynika, że małoletni nie znał dziadków, a kojarzy łączność z nazwiskiem przez pryzmat znajomości z wujkiem (bratem matki). Zwrócono uwagę, że rodzice i brat małoletniego noszą nazwisko S. Wobec tego Kierownik USC nie doszukał się "ważnych powodów" zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1988 – u.z.n.). Ponadto wskazano, że nadanie małoletniemu dwuczłonowego nazwiska w rozpatrywanym przypadku byłoby sprzeczna z art. 8 ust. 1 i 2 u.z.n., skoro oboje rodzice noszą nazwisko jednoczłonowe.
W odwołaniu z dnia 20 lipca 2023 r. pełnomocnik przedstawiciela ustawowego zarzucił decyzji pierwszoinstancyjnej naruszenie:
1) przepisu prawa procesowego co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i art. 80 k.p.a.;
2) przepisu prawa materialnego, a to:
a) art. 4 u.z.n. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że brak jest podstaw do zmiany nazwiska małoletniego zgodnie z żądaniem wniosku, w sytuacji gdy w świetle prawidłowo wyprowadzonych wniosków na podstawie poczynionych ustaleń faktycznych zmiana nazwiska jest uzasadniona i stanowi dla małoletniego ważny powód w sferze jego doznań i więzi duchowych, które podtrzymują na tym tle łączność rodzinną oraz rodową oraz kontynuują nazwisko rodowe matki, co w sferze uczuć i doznań małoletniego stanowi istotny element i potrzebę zmiany;
b) art. 8 u.z.n. poprzez jego błędną subsumcję i jego zastosowanie poprzez uznanie, że na podstawie tego przepisu nie można dokonać zmiany nazwiska małoletniego, w sytuacji gdy jego rodzice noszą jednoczłonowe nazwisko S.
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik stanął na stanowisku, że odczucia subiektywne małoletniego, które są również elementem obiektywnym, stanowią "ważne powody" dla zmiany jego nazwiska. Zdaniem pełnomocnika, organ I instancji spłycił argumentację podania jedynie do kwestii przywiązania małoletniego do nazwiska. Tymczasem dodanie drugiego członu ma wyraz emocjonalny i stanowi o potrzebie kontynuacji elementu rodowego, a także ma stanowić o identyfikacji z historią i tradycją rodziny K. Ponadto jest ostatnim męskim potomkiem, który może podtrzymać nazwisko K. Podkreślił, że decyzja w tej kwestii nie jest kaprysem małoletniego, lecz efektem pewnego dłuższego procesu. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że z faktu, iż małoletni nie znał dziadków nie można wywodzić negatywnych dla niego skutków, podobnie jak z tego, że rodzice noszą jednoczłonowe nazwisko. Podniesiono również, że Kierownik USC całkowicie pominął interes małoletniego koncentrując się na małoistotnych zagadnieniach (jak np. relacja z wujkiem). Wskazano również na błędne zastosowanie art. 8 u.z.n., gdyż dotyczy on innego rodzaju sytuacji niż zmiana nazwiska.
Argumentując zarzuty naruszania prawa procesowego pełnomocnik podniósł, że organ I instancji nie wziął pod uwagę słusznego interesu małoletniego, który nie jest sprzeczny z interesem społecznym. Ponadto – jego zdaniem – organ I instancji rozpoznając sprawę nie uwzględnił całości materiału dowodowego, koncertując się wyłącznie na kwestii przywiązania Skarżącego do nazwiska rodowego matki.
Wojewoda nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 14 sierpnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Analiza materiału dowodowego doprowadziła organ odwoławczy – podobnie jak Kierownika USC - do wniosku, że w sprawie nie wystąpiły "ważne powody", o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.n. Jego zdaniem, kryterium "ważnych powodów" musi być szczególnie przestrzegane, gdyż tylko one mogą przemawiać za odstępstwem od uzasadnionej względami społeczno - państwowymi zasady względnej stabilizacji imion i nazwisk. Ponadto – jak wskazano w zaskarżonej decyzji - "ważne powody" przemawiające za zmianą imienia i nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym kryteriom ich oceny. Zwrócono również uwagę, że dokonując oceny możliwości zmiany nazwiska na gruncie przepisów u.z.n. i wykładni przepisów prawa w tym zakresie nie można wyłączyć stosowania regulacji prawa cywilnego, w tym w regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z tego też względu Wojewoda – powołując się na art. 88 k.r.i.o. – zauważył, że oboje rodzice małoletniego noszą nazwisko S. Zatem zmiana nazwiska małoletniego dziecka na nazwisko inne od nazwisk noszonych przez jego rodziców naruszałaby te zasady. Odnosząc się do więzi rodzinnych organ odwoławczy stwierdził, że nie można w pewnych konkretnych stanach faktycznych w sposób zupełnie bezkrytyczny założyć, że wola noszenia nazwiska przodków nie mieści się w zakresie pojęciowym ważnych powodów, niemniej jednak nie dotyczy to rozpatrywanej sprawy. Jak zauważył, można czuć więź z przodkami i kontynuować tożsamość rodową, identyfikować się z historią rodzinną i tradycją również nie nosząc identycznego nazwiska. W końcowej części decyzji Wojewoda przyznał rację pełnomocnikowi, że w niniejszej sprawie do oceny możliwości zmiany nazwiska nie ma zastosowania art. 8 ust. 1 i 2 u.z.n., ponieważ dotyczy sytuacji obejmowania małoletniego dziecka zmianą nazwiska rodzica. Niemniej jednak – jego zdaniem -powyższe nie wpływa na wynik niniejszej sprawy.
W skardze z dnia 18 września 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawcy zarzucił decyzji Wojewody naruszenie:
1) przepisu praw a procesowego co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 i art. 80 k.p.a.;
2) przepisu prawa materialnego, a to art. 4 u.z.n. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że brak jest podstaw do zmiany nazwiska małoletniego zgodnie z żądaniem wniosku, w sytuacji gdy w świetle prawidłowo wyprowadzonych wniosków na podstawie poczynionych ustaleń faktycznych zmiana nazwiska jest uzasadniona i stanowi dla małoletniego ważny powód w sferze jego doznań i więzi duchowych, które podtrzymują na tym tle łączność rodzinną oraz rodową oraz kontynuują nazwisko rodowe K., co w sferze uczuć i doznań małoletniego stanowi istotny element i potrzebę zmiany.
Wobec tych zarzutów pełnomocnik wniósł o uchylnie zaskarżonej decyzji i zmianę decyzji organu I instancji poprzez zmianę nazwiska małoletniego zgodnie z żądaniem. W skardze zawarto również wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W motywach skargi pełnomocnik w głównej mierze przywołał argumentację zaprezentowaną w odwołaniu. Dodatkowo podniósł, że zmiana nazwiska pozwoli małoletniemu na posługiwanie się w nazwisku drugim członem K., co stanowi dla niego duży wydźwięk emocjonalny i wyraża jego potrzebę kontynuacji elementu rodowego w dwuczłonowym nazwisku. Kontynuowanie elementu rodowego to również możliwość posługiwania się nazwiskiem wobec osób trzecich, instytucji, organów, itp. Nie da się tego osiągnąć tylko i wyłącznie przez "podtrzymywanie łączności rodzinnej i rodowej", jak zaznaczył to Wojewoda. Odnosząc się do zagadnienia art. 88 k.r.i.o. pełnomocnik stwierdził, że przepis ten nie pozbawia rodziców prawa do zmiany nazwiska ich dziecka w trybie art. 4 u.z.n. Zauważył również, że wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, Skarżąca nigdzie nie wspomina o zaniknięciu więzi rodzinnych, ani o skutkach z prawa rodzinnego. To – zdaniem pełnomocnika - świadczy o niezrozumieniu powodów jakim i kieruje się małoletni i jego matka. Utrzymanie bowiem nazwiska rodowego K. dla syna Wnioskodawczyni stanowi w istocie sferę przeżyć i doznań o bardzo głębokim znaczeniu. Dla historii i tradycja w kontynowaniu rodu jest to kluczowe. Rozpoznawalność bowiem zawsze w pierwszej kolejności sprowadza się do nazwiska. Bagatelizowanie przez organy obu instancji potrzeby i spłycanie odczuć małoletniego, jego wewnętrznej i zewnętrznej potrzeby identyfikacji również w stosunku do innych osób, organów, instytucji jest niezrozumiałe.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody z dnia 14 sierpnia 2023 r., którą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska małoletniego poprzez dodanie drugiego członu.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 4 ust. 1 u.z.n. Przepis ten stanowi, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka; 2) na imię lub nazwisko używane; 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione; 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
Zwrócić należy uwagę, że zamieszczenie w przywołanej regulacji uznania administracyjnego oznacza, że organ administracji obowiązany jest do podjęcia rozstrzygnięcia po przeprowadzeniu analizy obowiązujących przepisów oraz wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. W przepisie tym uwagę zwracają dwa pojęcia, a mianowicie "ważne powody" oraz "w szczególności". Pierwsze z pojęć odnosi się do sytuacji osoby występującej o zmianę imienia i nazwiska, natomiast drugie z nich wskazuje, że przesłanki ważnych powodów wskazane w przywołanym przepisie nie posiadają charakteru wyczerpującego i ujęte zostały w sposób przykładowy. W świetle takich ustaleń pojęcie "ważne powody" widzieć należy w kontekście sytuacji osoby występującej o zmianę oraz przy występowaniu interesu społecznego w podjęciu takiej decyzji (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 159/21, Lex nr 3214279).
O zaistnieniu ważnych powodów, które dostatecznie uzasadniają zmianę nazwiska lub imienia, mają decydować nie tylko przesłanki subiektywne, ale również obiektywne. W aspekcie ich oceny w każdej jednostkowej sprawie, pożądane jest zrównoważenie pierwiastka subiektywnego i obiektywnego. Oznacza to, że wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za istotny obiektywnie (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 685/19, Lex nr 2752214). Podkreślić jednak należy, że "ważne powody" nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (zob. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r. sygn. akt II OSK 69/16, Lex nr 2380907). Pod uwagę należy również wziąć, że obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza to, że imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne, a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 874/22, Lex nr 3518829).
Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy podnieść należy, że Wnioskodawczyni uzasadniała żądanie zmiany nazwiska syna polegającej na dodaniu drugiego członu przede wszystkim tym, że zabieg ten ma wyrażać emocjonalną więź jej syna, jaką odczuwa on wobec przodków rodziny matki. Posługiwanie się takim nazwiskiem w życiu ma też pozwolić na manifestację owej przynależności, a także zapewnić jego kontynuację wobec braku męskich potomków w rodzinie noszącej nazwisko K.
W zaprezentowanej argumentacji, która ma uzasadniać zmianę nazwiska poprzez dodanie drugiego członu, szczególnie widoczny jest element o charakterze subiektywnym. Przejawia się to w głębokiej emocjonalnej więzi z pochodzeniem matki i potrzebą manifestacji tego faktu w relacjach z innymi ludźmi i to zarówno na gruncie prywatnym, jak i instytucjonalnym. Niemniej jednak nie można odmówić jej również waloru czysto obiektywnego. Otóż wolą małoletniego, zaakceptowaną przez obojga jego rodziców, jest posługiwanie się nazwiskami rodowymi tak ojca, jak również swojej matki. Wprawdzie wprost to nie zostało wyartykułowane, ale wywieść z treści wniosku można, że zmiana nazwiska ma być wyrazem szacunku dla rodziców i ich rodzin. Małoletni posiada już nazwisko swego ojca, a pragnie mieć prawo do posługiwania się także nazwiskiem swej matki. Trudno doszukać się w takim postępowaniu przejawów kaprysu, czy jakiejkolwiek fanaberii. Podkreślić bowiem należy jeszcze raz, że wskazana w podaniu zmiana nazwiska ma polegać na dodaniu do nazwiska rodowego małoletniego jeszcze nazwiska rodowego matki. W dalszej kolejności, choć w mniej ważnym aspekcie należy mieć na uwadze również dążenie do zachowania wspomnianego nazwiska wobec braku męskich potomków w linii matki. Wobec powyższego przyjąć należy, że okoliczności te pozwalają na stwierdzenie o wystąpieniu "ważnych powodów" uzasadniających zmianę nazwiska małoletniego, a więc odstąpienie od zasady stabilności.
Uczynienie zadość żądaniu matki małoletniego, a więc realizacja ich interesu nie pozostaje w sprzeczności z interesem społecznym. Otóż, jak już zauważono to wcześniej, zmiana nazwiska małoletniego polega na dodaniu do jego nazwiska rodowego, drugie członu w postaci nazwiska rodowego matki.
Wynika z powyższego, że organy administracji dokonały błędnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, wskutek czego naruszyły art. 4 ust. 1 u.z.n. Z tego też względu w ramach ponownie prowadzonego postępowania – w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) - organ I instancji uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyda stosowne orzeczenie w ramach uznania administracyjnego.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania w kwocie 597 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) oraz uiszczoną opłatę skarbową w wysokości 17 zł.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Wojewody w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy zgłoszonym w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku organu odwoławczego.