II SA/GL 1665/24

II SA/Gl 1665/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna
Artur Żurawik /przewodniczący/
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 22 listopada 2024 r. nr SKO.IV/424/842/2024 w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 2 grudnia 2024 r. M. C. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Kolegium"), opisaną w rubrum nn. wyroku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
Decyzją z dnia 9 października 2024 r. nr [...], Burmistrz Miasta P. (dalej jako: "organ I instancji" lub "Burmistrz"), działając na podstawie art. 11 ust. 2 oraz art. 106 ust. 5 Ustawy z dnia12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.p.s.", uchylił własną decyzję z dnia 18 grudnia 2023 r., nr [...] z późn. zm., w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, od dnia 1 października 2024 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że ostatnia aktualizacja wywiadu środowiskowego w sprawie została przeprowadzona w dniu 15 lutego 2024 r. W związku z powyższym pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. strona została poinformowana o nowym terminie przeprowadzenia wywiadu, który został ustalony na dzień 28 sierpnia 2024 r. Pismem z tego samego dnia organ I instancji zawiadomił stronę także o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie weryfikacji uprawnień do świadczenia w formie zasiłku stałego. W dniach 9 sierpnia 2024 r., 13 sierpnia 2024 r., 20 sierpnia 2024 r. oraz 28 sierpnia 2024 r. (notatki urzędowe) pracownik socjalny udał się w miejsce zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w związku z pobieranym świadczeniem w formie zasiłku stałego, jednakże skarżący nie był obecny w miejscu zamieszkania.
Z uwagi na powyższe pracownik socjalny w dniach 3 września 2024 r., 16 września 2024 r. 24 września 2024 r. oraz 30 września 2024 r. ponownie próbował zastać stronę w miejscu zamieszkania, jednak w dalszym ciągu skarżący nie przebywał w swoim mieszkaniu. Informacja pracownika socjalnego z prośbą o kontakt nadal znajdowała się w drzwiach.
Pismem z dnia 28 sierpnia 2024 r. strona została poinformowana o przysługującym jej prawie do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od dnia doręczenia powyższego zawiadomienia, z którego nie skorzystała. Pismo zostało odebrane przez stronę.
Pismem z dnia 9 września 2024 r. poinformowano skarżącego o nowym terminie załatwienia sprawy i konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismo to skarżący odebrał w dniu 18 września 2024 r. Skarżący nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym.
Ze względu na brak możliwości skontaktowania się ze skarżącym w wyżej wskazanych terminach Burmistrz doszedł do przekonania, że skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, co może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ I instancji podkreślił, że nie miał możliwości oceny sytuacji strony, co pozwoliłoby ustalić, czy skarżący spełnia przesłanki do otrzymywania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego, pomimo, iż strona była informowana o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym, organ I instancji uchylił skarżącemu prawo do zasiłku stałego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że wielokrotnie był w siedzibie OPS w P. i rozmawiał z pracownikami ośrodka. Wskazał na swój zły stan zdrowia i konieczność korzystania z usług wielu lekarzy. Zaprzeczył, aby kiedykolwiek został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zarzucił również, że nie został wysłuchany przez organ I instancji.
Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił w ślad za Burmistrzem, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji i powinien polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji oraz wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony czynnego udziału, albowiem postępowanie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej toczy się w jej interesie. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy wskazał, że załączony materiał dowodowy potwierdza ustalenia zawarte w uzasadnieniu decyzji Burmistrza co do tego, że skarżący w żaden sposób nie udzielił organowi odpowiedzi na kierowane do niego wezwania, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie wymaganej aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz ustalenie jego aktualnej sytuacji dochodowej, od której zależy dalsze otrzymywanie świadczenia. Postawa strony, zdaniem Kolegium, jednoznacznie wyczerpuje znamiona art. 11 ust. 2 u.p.s. i uzasadnia uchylenie świadczenia.
W skardze sądowej na powyższą decyzję skarżący podkreślił, że jest osobą samotnie gospodarującą, bez dochodów. Podkreślił swój zły stan zdrowia i to, że legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ważnym do dnia 30 grudnia 2026 r. Ponownie zaprzeczył, aby pracownicy OPS usiłowali się z nim skontaktować. Wskazał też, że wielokrotnie był w siedzibie OPS i zgłaszał swoje potrzeby, w tym wnioskował o zasiłek celowy. Według skarżącego organ I instancji zbywał zgłaszane przez niego potrzeby i zasłaniał się brakami kadrowymi i urlopami pracowników.
Skarżący w dalszej kolejności wskazał, że w dniu 30 września 2024 r. podczas wizyty u niego w domu osoba trzecia znalazła na podłodze przy drzwiach informację z OPS "że ktoś był". Podniósł on, że poinformował OPS, że w dniu 30 września 2024 r. był w miejscu zamieszkania, zaś przez sierpień i wrzesień 2024 r. przebywał u matki i leczył się u lekarzy specjalistów.
Mając na względzie powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał twierdzenia i wnioski, zawarte w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą uchylenia przyznanego skarżącemu świadczenia z zakresu pomocy społecznej w formie zasiłku stałego był art. 11 ust. 2 u.p.s. Z przepisu tego wynika, że brak współdziałania osoby korzystającej z pomocy społecznej z pracownikami organu pomocy społecznej może stanowić podstawę do uchylenia przyznanych świadczeń. Jakkolwiek pojęcie braku współdziałania nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć jako gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Brakiem tego współdziałania będzie zatem bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotu objętego pomocą społeczną, jak również utrudnianie lub uniemożliwianie prowadzenia postępowania, mającego na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej osoby ubiegającej się o pomoc (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt: II SA/Gl 2004/23). Ponadto, jak wskazał WSA w Kielcach w wyroku z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt: II SA/Ke 27/25: "na osobie ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W celu otrzymania pomocy społecznej, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki, zaś pierwszym z nich jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej."
W postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń pomocy społecznej podstawowym dowodem, który musi zostać przeprowadzony, jest rodzinny wywiad środowiskowy. Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. wywiad ten przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przeprowadzenie tego dowodu jest zatem obowiązkowe. Ze względu na wyjątkową wagę tego dowodu w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej przyjąć należy, że utrudnianie bądź uniemożliwianie jego przeprowadzenia jest przejawem braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s. i może stanowić samoistną podstawę do wydania decyzji odmownej lub do uchylenia wcześniej przyznanego świadczenia (tak chociażby WSA w Krakowie w wyroku z dnia 1 marca 2024 r., sygn. akt: III SA/Kr 471/23, a także WSA w Lublinie w wyrokach z dnia 24 października 2024 r., sygn. akt: II SA/Lu 467/24 i z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt: II SA/Lu 679/24).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, a podnoszone w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim z akt administracyjnych sprawy wynika, że wbrew twierdzeniom skarżącego pracownicy socjalni wielokrotnie usiłowali się z nim skontaktować przez nieomal dwa miesiące. Ze sporządzonych notatek służbowych wynika, że próba kontaktu ze skarżącym w miejscu jego zamieszkania miała miejsce w dniach: 9 sierpnia 2024 r., 13 sierpnia 2024 r., 20 sierpnia 2024 r., 28 sierpnia 2024 r., 3 września 2024 r., 16 września 2024 r. 24 września 2024 r. oraz 30 września 2024 r., a więc ośmiokrotnie w ciągu niecałych dwóch miesięcy. Jakkolwiek można zrozumieć czasową nieobecność skarżącego w miejscu jego zamieszkania, szczególnie w okresie letnim, to jednak zważyć należy, że w przypadku długotrwałego wyjazdu, w szczególności gdy strona miała, albo powinna mieć świadomość o toczącym się postępowaniu (odebrane przez skarżącego zawiadomienie z dnia 28 sierpnia 2024 r. o przysługującym prawie do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz ponowne zawiadomienie z dnia 9 września 2024 r., odebrane w dniu 18 września 2024 r.), dochowania należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw wymagało przynajmniej poinformowania organu o aktualnym miejscu pobytu. Skarżący tymczasem pozostawał w tym zakresie bierny, brak jest także dokumentacji świadczącej o ewentualnym podjęciu przez niego prób kontaktu z pracownikami organu w rozpatrywanej sprawie. Dodatkowo wskazać wypadnie, że skarżący nie przedłożył także dokumentacji, która świadczyłaby o długotrwałym leczeniu poza jego miejscem zamieszkania.
W tej sytuacji w ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie uznały, że skarżący nie współdziałał z pracownikiem socjalnym i utrudniał lub uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a więc podstawowego dowodu w sprawie. Dlatego też wydanie decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 11 ust. 2 u.p.s. o uchyleniu skarżącemu zasiłku stałego było zasadne.
Wyrażając zrozumienie dla trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, w jakiej znalazł się skarżący, Sąd wskazuje, że przywoływane w treści jego skargi, jak również w odwołaniu okoliczności związane z jego złym stanem zdrowia, trudną sytuacją majątkową i osobistą, pozostają bez wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jego wydanie podyktowane było wyłącznie brakiem współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej, wyrażającym się uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Sytuacja zdrowotna, majątkowa czy osobista skarżącego nie miała dla wydania zaskarżonej decyzji znaczenia, podobnie jak jego zastrzeżenia względem pracowników organu I instancji oraz innych postępowań z jego udziałem prowadzonych, takich jak postępowanie w sprawie przyznania mu zasiłku celowego.
Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu w całości, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl