II SA/Gl 1526/22

II SA/Gl 1526/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 31 ust. 1, art. 25, art. 33, art. 35, art. 28
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 8 września 2022 r. nr SOIa.621.50.2022 w przedmiocie odmowy uchylenia czynności materialno-technicznej wymeldowania stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta L. z dnia 14 czerwca 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
S. B. (dalej: "skarżący") pismem z dnia 17 lutego 2022 r., skierowanym do Burmistrza Miasta L. , wniósł o anulowanie czynności materialno-technicznej wymeldowania go z pobytu stałego w lokalu położonym przy ulicy [...] w L. .
Pismem z 3 marca 2022 r. Burmistrz Miasta L. (dalej: "organ I instancji") zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie złożonego wniosku oraz wezwał obecnych właścicieli lokalu do złożenia wyjaśnień – E. B. i T. B. (dalej: "uczestnicy postępowania").
Decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r., nr [...], organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, odmówił skarżącemu anulowania czynności materialno-technicznej wymeldowania z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu.
Skarżący złożył od tej decyzji odwołanie, w którym podał, że sam się nie wymeldował i nikomu na to zgody nie udzielał. Nadto, jego rzeczy osobiste nadal się znajdują w rodzinnym domu, czyli w lokalu położonym przy ulicy [...] w L. Jego zdaniem, został oszukany przez uczestników postępowania i nie pracującego już pracownika organu I instancji.
Wojewoda Śląski decyzją z dnia 8 września 2022 r., nr SOla.621.50.2022, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 33 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191), po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji zacytował treść art. 25, art. 31 i art. 33 ustawy o ewidencji ludności oraz zaznaczył, że w myśl przepisów obowiązujących w dacie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego (tj. 30 czerwca 2015 r.), jak i obecnie, obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy, co wynika z art. 24 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Zdaniem organu odwoławczego, skarżący wiedzę o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego posiadał już od miesiąca grudnia 2015 r. i przez okres prawie 7 lat nic z tą wiedzą nie uczynił oraz nie dążył do zmiany tej sytuacji, przenosząc swoje centrum życiowe do T. . Zatem, skoro w dacie wymeldowania nie zamieszkiwał w lokalu z zamiarem stałego pobytu i nadal w nim nie zamieszkuje, to nawet pomimo, że jak twierdzi nigdy czynności wymeldowania nie dokonywał, a w Urzędzie Miasta L. brak jest formularza zgłoszenia wymeldowania z pobytu stałego, to uznać należy, że brak jest podstaw do anulowania czynności wymeldowania z pobytu stałego z lokalu. Również na dzień wydania decyzji skarżący nadal nie spełnia kryteriów do zameldowania na pobyt stały, bowiem doszło do spełnienia ustawowej przesłanki wymeldowania z miejsca pobytu, tj. opuszczenia miejsca w sposób dobrowolny i trwały. Na fakt, że do opuszczenia doszło dobrowolnie i z zamiarem trwałego opuszczenia wskazuje informacja, że między skarżącym a uczestnikami postępowania doszło do porozumienia podpisanego przez skarżącego, co do przejęcia opieki nad jego matką – K. P. (w ramach umowy dożywocia), w zamian za uzyskanie własności nieruchomości położonej przy ulicy [...] w L. Znajduje to potwierdzenie w księdze wieczystej nr [...], jak i w wyjaśnieniach uczestników postępowania z dnia 4 maja 2022 r. Dodatkowo, skarżący otrzymał na początek kwotę 10 000 zł. z kwoty 65 000 zł. za wymeldowanie się z rodzinnego domu położonego oraz za zrzeknięcie się praw spadkowych.
W osobistej skardze z dnia 29 września 2022 r. jej autor zarzucił organom obu instancji brak należytego wyjaśnienia sprawy i błąd polegający na uznaniu, że dobrowolnie opuścił dom rodzinny.
Postanowieniem Sądu z dnia 7 grudnia 2022 r. ustanowiono dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, który pismem z dnia 25 stycznia 2023 r. poszerzył zarzuty skargi. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 136 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego, polegającego na nieprawidłowym przyjęciu, iż skarżący w sposób dobrowolny i trwały opuścił lokal mieszkalny oraz nie ma zamiaru tam wrócić, a także zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Wobec tych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 8 września 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia 14 czerwca 2022 r. w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z lokalu położonym przy ulicy [...]w L. .
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W tym trybie Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego - miejsca pobytu osoby. Zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jest związane z potwierdzeniem faktu zamieszkiwania pod danym adresem (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 695/14). Nie należy utożsamiać zameldowania z nabyciem, a wymeldowania z utratą uprawnień do lokalu. Są to dwie niezależne od siebie sprawy, z których jedna dotyczy kwestii przebywania w określonym miejscu, a druga - praw majątkowych uprawnionego (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 27/07). Wymeldowanie z lokalu nie pozbawia osoby prawa dochodzenia roszczeń o charakterze majątkowym (np. z tytułu poniesionych na nieruchomość nakładów) na drodze sądowej. Dla postępowań meldunkowych bez znaczenia pozostają również osobiste stosunki pomiędzy stronami postępowania, ich wzajemne relacje i rozliczenia finansowe (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 597/17). Decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny oraz służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1739/19. Ma bowiem odzwierciedlać stan rzeczywisty a nie pozorowany, odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1120/13 oraz z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1478/10).
Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela i uznaje, że zachowuje on aktualność także na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Porównanie przepisów tej ustawy z przepisami ustawy poprzednio obowiązującej prowadzi do wniosku, że norma prawna zawierająca definicję pobytu stałego została przez ustawodawcę zachowana w dotychczasowym brzmieniu. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. stanowił bowiem, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. To samo dotyczy normy zawartej w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, określającej podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o wymeldowaniu, w tym również zaskarżonej decyzji.
Przepis ten stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z uregulowania tego wynika, że postępowanie może być zainicjowane z urzędu, a także na wniosek właściciela lokalu oraz podmiotu dysponującego tytułem do lokalu (np. najmu lokalu). Powyższy przepis określa ponadto przesłanki wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z nim podstawą do wydania takiej decyzji jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Ostatnia z wymienionych przesłanek nie rodzi wątpliwości interpretacyjnych, a mianowicie należy ją wiązać z brakiem przedsięwzięcia czynności formalnych wymeldowania, określonych w art. 34 ustawy o ewidencji ludności. Wniosek taki jest naturalną konsekwencją wynikającą z prawa szerszego, np. własności lub innego prawa rzeczowego. Zameldowany nie może zatem twierdzić, że nie opuścił miejsca zameldowania, jeżeli lokal lub budynek został sprzedany przez właściciela, a on nie miał do niego tytułu prawnorzeczowego lub obligacyjnego o rozszerzonym skutku, np. najmu, natomiast nabywca nie wyraża zgody na dalsze zameldowanie (por. Z. Czarnik [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Z. Czarnik, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2016, art. 35).
W rozpoznawanej sprawie przyjąć należy, co potwierdziły organy obu instancji, że skarżący nigdy czynności wymeldowania nie dokonywał, a w Urzędzie Miasta L. brak jest formularza zgłoszenia jego wymeldowania z pobytu stałego z urzędu, jak też na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanego w art. 28 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności.
Analiza akt administracyjnych dowodzi, że brak jest również decyzji o wymeldowaniu skarżącego. Nie istnieje zatem podstawa prawna do anulowania czynności wymeldowania z pobytu stałego z lokalu. Oparcie się wyłącznie na zaświadczeniu o zameldowaniu na okres od dnia 24 września 1992 r. do dnia 30 czerwca 2015 r. w przedmiotowym lokalu nie daje podstawy do przyjęcia, że skarżący został z niego prawidłowo wymeldowany. Brak było zatem podstaw do uznania, że istnieje czynność materialno-techniczna, która wymaga anulowania wymeldowania z pobytu stałego w lokalu. Z tego powodu, skoro nie istnieje decyzja o wymeldowaniu, to nie można anulować czynności wymeldowania, bowiem ona nie nastąpiła. Znajdująca się w aktach mailowa korespondencja organu I instancji potwierdza konsultację przeprowadzoną z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego, jednakże nie daje podstaw do uznania przeprowadzonych czynności za zgodne z prawem wobec braku dokumentów potwierdzający wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego.
Wskazać należy, że czynność materialno-techniczna zameldowania jest stwierdzeniem pewnej okoliczności faktycznej, niezależnie od przysługujących osobie uprawnień do lokalu. Właściwy organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest zobowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca pobytu oraz innych zdarzeń objętych obowiązkiem meldunkowym. Dopiero jeśli przesłanka powyższa nie jest spełniona, to czynność materialno-techniczna zameldowania może zostać uchylona w drodze decyzji (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt II SA/GI 345/17). Nadto, uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania jest możliwe, gdy okaże się, że w dacie tej czynności osoba nie przebywała z zamiarem stałego pobytu w lokalu. Zameldowanie jest czynnością wtórną wobec faktu zamieszkiwania w danym lokalu. Czynność ta nie ma cech ostateczności ani prawomocności, co oznacza, że w każdym czasie możliwe jest skorygowanie błędnego wpisu (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt II OSK 386/21 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 483/15).
Przesłankę stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie decyzji stanowi rażące naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, które nie budzi wątpliwości interpretacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2020 r. sygn. akt II OSK 1176/20).
W konsekwencji, Sąd uznał, że organy administracji naruszyły art. 35 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., dlatego na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.