II SA/Gl 1313/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2020-01-13
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona przyrodyusuwanie drzewkara pieniężnaprzedawnieniepostępowanie administracyjneustawa o ochronie przyrodyWSAGLIWICE

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie kary za usunięcie drzew, uznając, że przepis o przedawnieniu nie miał zastosowania do sprawy wszczętej przed jego wejściem w życie.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej za usunięcie drzew. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie z powodu przedawnienia, powołując się na 5-letni termin od końca roku, w którym drzewa mogły zostać usunięte. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, również uznając przedawnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając, że przepis wprowadzający przedawnienie karalności nie miał zastosowania do spraw wszczętych przed jego wejściem w życie, a organy błędnie zastosowały prawo materialne i procesowe.

Sprawa dotyczyła wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew. Wójt Gminy N. umorzył postępowanie z powodu przedawnienia, wskazując, że od roku domniemanego usunięcia drzew upłynęło 5 lat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało tę decyzję w mocy, również opierając się na przedawnieniu wynikającym z art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Gliwicach wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organom naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności brak prawidłowego uzasadnienia decyzji i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Stwierdził, że przepis art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody, wprowadzający 5-letni termin przedawnienia karalności, wszedł w życie 27 sierpnia 2015 r. Zgodnie z przepisami przejściowymi, do spraw wszczętych i niezakończonych przed tą datą stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że nowe przepisy są względniejsze. Sąd uznał, że przepis o przedawnieniu nie jest względniejszy w kontekście dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania, a jedynie dotyczy wysokości kary. W związku z tym, do sprawy, która została wszczęta przed wejściem w życie nowelizacji, nie można było zastosować przepisu o przedawnieniu. Sąd podkreślił, że organy obu instancji błędnie zastosowały prawo materialne, a także naruszyły przepisy postępowania (art. 7, 77, 80, 107 k.p.a.), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N., nakazując organowi pierwszej instancji ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazań sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten nie ma zastosowania do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie nowelizacji, chyba że nowe przepisy są względniejsze. W tym przypadku przepis o przedawnieniu nie był względniejszy w kontekście dopuszczalności wszczęcia postępowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej z 25 czerwca 2015 r., do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie przepisów stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że nowe przepisy są względniejsze. Przepis o przedawnieniu nie jest względniejszy w kontekście dopuszczalności wszczęcia postępowania, a jedynie dotyczy wysokości kary. Dlatego nie można było zastosować przedawnienia do sprawy, która została wszczęta przed wejściem w życie nowelizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.o.p. art. 89 § ust. 10

Ustawa o ochronie przyrody

Przepis wprowadzający 5-letni termin przedawnienia karalności za usunięcie drzew. Sąd uznał, że nie ma zastosowania do spraw wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji.

Pomocnicze

u.o.p. art. 88

Ustawa o ochronie przyrody

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wymogów uzasadnienia decyzji administracyjnej. Sąd uznał, że organy naruszyły ten przepis.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady praworządności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie. Sąd uznał, że organy naruszyły ten przepis.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Sąd uznał, że organy naruszyły ten przepis.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy oceny materiału dowodowego. Sąd uznał, że organy naruszyły ten przepis.

Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw art. 53 § ust. 3

Przepis przejściowy regulujący stosowanie przepisów o ochronie przyrody po nowelizacji. Sąd oparł na nim swoją argumentację dotyczącą braku zastosowania przedawnienia.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i lit c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 i 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwe zastosowanie przepisu o przedawnieniu do sprawy wszczętej przed wejściem w życie nowelizacji. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77, 80, 107 k.p.a.) przez organy administracji. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji organów administracji.

Godne uwagi sformułowania

nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto drzewa upłynęło 5 lat przepis art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody powinien być, jako względniejszy, stosowany do postępowań wszczętych i nie zakończonych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej przepis art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu nadanym przepisem art. 29 pkt 11 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. [...] ma zastosowania do postępowań wszczętych i deliktów ujawnionych nie wcześniej niż w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. zmieniającej ustawę o ochronie przyrody tj. w dniu 28 sierpnia 2015 r. zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego art. 89 ust. 10 ustawy polegającym na zastosowaniu tego przepisu i uznaniu uregulowanego tym przepisem przedawnienia jako przesłanki uzasadniającej umorzenie postępowania [...] pomimo, że w świetle art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej z 25 czerwca 2015 r. w odniesieniu do sprawy wszczętej i niezakończonej przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów stosuje się przepisy dotychczasowe, w których ustawodawca nie przewidział przedawnienia karalności usunięcia drzew bez zezwolenia.

Skład orzekający

Bonifacy Bronkowski

przewodniczący

Tomasz Dziuk

sprawozdawca

Andrzej Matan

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych dotyczących stosowania nowelizacji prawa administracyjnego, w szczególności w kontekście przedawnienia karalności w sprawach ochrony środowiska."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją ustawy o ochronie przyrody z 2015 r. i jej zastosowaniem do postępowań wszczętych wcześniej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa ochrony środowiska – kar za usuwanie drzew – oraz kluczowej kwestii proceduralnej, jaką jest przedawnienie i stosowanie przepisów przejściowych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Przedawnienie kary za usunięcie drzew: Kiedy nowe przepisy nie działają wstecz?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gl 1313/19 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-01-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
III OSK 2811/21 - Wyrok NSA z 2023-10-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1614
art. 89 ust. 10
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant Specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] r. nr [...].
Uzasadnienie
Wójt Gminy N. decyzją z dnia [...] nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie wymierzania kary pieniężnej za usunięcie drzew wszczętego w dniu 23 listopada 2011 r. Wskazał w sentencji decyzji, że umorzenie następuje z powodu przedawnienia, gdyż od roku, w którym mogło mieć miejsce domniemane usunięcie drzew, upłynęło 5 lat.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji przypomniał najpierw, że decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło na skutek odwołania Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G., wcześniejszą decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] nr [...] orzekającą o umorzeniu z powodu przedawnienia postępowania w przedmiocie wymierzania kary pieniężnej za usunięcie drzew wszczętego w dniu 23 listopada 2011 r. Wskazał ponadto, że procedura, stan faktyczny i prawny dotyczące przedmiotowej sprawy zostały szczegółowo przedstawione w uzasadnieniach wcześniejszych decyzji organu I instancji tj. decyzji nr [...] z dnia [...] decyzja nr [...] z dnia [...] oraz decyzji nr [...] z dnia [...] Organ I instancji zaakcentował także, że w sposób wyczerpujący w toku przedmiotowego postępowania, zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy ustalając, że okoliczności w nim wskazane zostały udowodnione.
W uzasadnieniu decyzji organu I instancji przywołano także art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto drzewa upłynęło 5 lat. W kontekście tej regulacji prawnej organ zwrócił uwagę na to, że domniemane usunięcie drzew mogło mieć miejsce w dniu 20 kwietnia 2011 r. - oznacza to więc, że upływ pięcioletniego okresu liczy się od dnia 1 stycznia 2012r., czyli pięcioletni okres przedawnienia upłynął w dniu 31 grudnia 2016r. Na poparcie tego stanowiska organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 października 2016 roku, sygn. akt II SA/Gl 774/16. Organ I instancji zaakcentował, że art. 88 ustawy o ochronie przyrody w okresie sprzed zmiany regulował jedynie przedawnienie wymierzonej a nieuiszczonej kary, nie przewidywał natomiast przedawnienia karalności. Natomiast obecne rozwiązania dotyczące kar są dla sprawcy względniejsze, a tym samym to nowe regulacje ustawowe winny stanowić podstawę orzekania. W ramach tych nowych unormowań zastosowanie znaleźć zatem winien m.in. obecnie obowiązujący art. 89 ust. 10 tej ustawy.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Prokurator Prokuratury Okręgowej w G. We wniesionym odwołaniu Prokurator zarzucił naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ I instancji prawidłowego uzasadnienia decyzji, tj. wskazania zarówno faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł, a ponadto zaniechanie wskazania przyczyn, z powodu których jedne dowody uznał, a innym odmówił wiarygodności i mocy, oraz zaniechanie wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji. W odwołaniu zarzucono również naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegające na wydaniu decyzji o umorzeniu postępowania, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co sprawia, że zapadła decyzja jest przedwczesna. W uzasadnieniu odwołania Prokurator zaakcentował, że wbrew wyraźnemu obowiązkowi ustawowemu z art. 107 § 3 k.p.a. organ I instancji pominął zupełnie przytoczenie ustalonego stanu faktycznego sprawy i w tym zakresie odesłał do treści trzech własnych decyzji, które po kolei zapadły w sprawie na przestrzeni lat. Nie wynika w sposób precyzyjny z uzasadnienia, jakie fakty organ uznał za udowodnione, na jakich oparł się dowodach i z jakich powodów jedne dowody uznał, a innym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Od analizy zgromadzonych w sprawie dowodów organ całkowicie odstąpił. Ocena dowodów zarówno pro jak i contra powinna bezwzględnie następować we wzajemnym ich powiązaniu i przy uwzględnieniu pojawiających się sprzeczności. Prawidłowe zastosowanie prawa materialnego wymaga w pierwszej kolejności trafnego ustalenia stanu faktycznego. Tymczasem organ I instancji przyjął, że "mogło mieć miejsce domniemane usunięcie drzew", po czym w uzasadnieniu stwierdził, że "(...) domniemane usunięcie drzew (...) mogło mieć miejsce w dniu 20 kwietnia 2011 r." Jednocześnie w uzasadnieniu organ I instancji podnosi, że "(...) w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy ustalając, że okoliczności w nim wskazane zostały udowodnione". W ocenie Prokuratora tak sformułowana decyzja w zakresie najważniejszego faktu w postaci usunięcia drzew jest wewnętrznie sprzeczna. Ponadto organ I instancji nie zastosował się do wskazań organu odwoławczego wynikających z poprzednio wydanych decyzji tego organu uchylających wcześniejsze rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjne. Wskazania te były związanie z wadliwością uzasadnienia faktycznego i prawnego wcześniejszych rozstrzygnięć podjętych w niniejszej sprawie przez organ I instancji. Ponadto dotyczyły prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego.
Odwołanie Prokuratora nie przyniosło jednak skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium najpierw przytoczyło treść art. 88 oraz art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody, przepisy proceduralne stanowiące podstawę wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym, przy czym te ostatnie dodatkowo omówiło i wyjaśniło. Kolegium stwierdziło, że postępowanie organu I instancji w przedmiotowej sprawie było prawidłowe. Również zaskarżona decyzja tego organu, wydana po przeprowadzeniu tego postępowania nie zawiera wad, które mogłyby skutkować usunięciem tej decyzji z obrotu prawnego. Z akt sprawy wynika, że usuwanie drzew z terenu opisanej w decyzji organu I instancji nieruchomości miało miejsce w 2011 r. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdził, że usunięcie drzew bez zezwolenia miało miejsce w dniu 20 kwietnia 2011r., niemniej jednak ostatnie potwierdzone i jednoznacznie udowodnione usunięcie drzew, czy to za zezwoleniem czy bez zezwolenia, nastąpiło w dniu 28 grudnia 2011 r. Zatem do dnia wydania zaskarżonej decyzji organu I instancji upłynęło ponad 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło ostatnie usunięcie drzew, co dało podstawy do umorzenia przedmiotowego postępowania, w oparciu o przepis art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody.
Kolegium dostrzegło rozbieżności dotyczące wskazywanych dotychczas przez organ I instancji dat usunięcia drzew jednak rozbieżności te nie wpłynęły na wynik postępowania z uwagi na fakt, że nawet przy przyjęciu, że usunięcie drzew nastąpiło w dniu 28 grudnia 2011 r. istnieje podstawa do umorzenia postępowania ze względu na przedawnienie.
Według Kolegium podstawa do umorzenia wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a także takie rozstrzygnięcie jest względniejsze dla potencjalnego sprawcy. Na poparcie swojego stanowiska Kolegium przytoczyło fragment wyroku Naczelnego Sąd Administracyjny z dnia 26 października 2016r., sygn. akt: II OSK 132/15 w Warszawie, wskazując m.in. że zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 u.o.p., w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia wżycie ustawy zmieniającej ustawę o ochronie przyrody stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy ochronie przyrody, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, byłaby względniejsza. Według Kolegium ten ostatni przypadek - "względniejszej" kary wymierzanej według nowych przepisów - zachodzić może w rozpoznawanej sprawie, już choćby z uwagi na sygnalizowany wyżej fakt, że zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w nowym brzmieniu, administracyjną karę pieniężną, o której mowa art. 88 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o ochronie przyrody, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, podczas gdy według dotychczasowych przepisów kara administracyjna wynosiła trzykrotność tej opłaty. W konsekwencji, w rozpoznawanej sprawie znajdą zastosowanie przepisy art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu ustalonym w ustawie zmieniającej.
Kolegium odniosło się także do kwestii podmiotowych, przedstawiając kto i w jakich okresach był właścicielem działek, z terenu których doszło do spornego usunięcia drzew, przy czym w konkluzji stwierdziło, że ustalenie kręgu stron w postępowaniu przez organ I instancji było prawidłowe.
Kolegium wskazało również, że zaskarżona decyzja, choć powołuje się na wcześniej wydane rozstrzygnięcia, to zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne pozwalające zrozumieć motywy, którymi kierował się organ I instancji wydając rozstrzygnięcie. Niewątpliwie nieprawidłowe jest odwołanie się tego organu do uprzednio wydanych orzeczeń, które zostały definitywnie wyeliminowane z obrotu prawnego, a nadto zawierały odmienne rozstrzygnięcia, jednakże przyczyna umorzenia postępowania w sprawie została przez organ I instancji wystarczająco wyjaśniona i omówiona. Zdaniem Kolegium sporządzone uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest prawidłowe i Kolegium podziela co do zasady poglądy organu I instancji w nim wyrażone. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy wynikające z treści art. 107 k.p.a.
Na powyższą decyzję Kolegium Prokurator wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucił naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a., polegające na zaniechaniu przez organ I instancji prawidłowego uzasadnienia decyzji, tj. wskazania zarówno faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł, a ponadto zaniechanie wskazania przyczyn, z powodu których jedne dowody uznał, a innym odmówił wiarygodności i mocy. Ponadto zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji, która została wydana z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. mającym istotny wpływ na wynik sprawy przez co zasadnym było jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący Prokurator odniósł się przede wszystkim do wadliwości decyzji organu I instancji, polegającej na pominięciu ustalonego stanu faktycznego i zamiast tego na odesłaniu do treści trzech poprzednich decyzji tego organu, które w trybie odwoławczym zostały uchylone. Przedstawił przy tym szczegółową argumentację dotyczącą wad wydanej decyzji organu I instancji powtarzając w znacznej mierze wywód zawarty w odwołaniu. Zaakcentował, że wadliwość uzasadnienia decyzji organu I instancji idzie tak daleko, że uniemożliwia poznanie motywów faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ I instancji, co wyklucza merytoryczną kontrolę w toku instancji. Prokurator odniósł się także do wadliwości postępowania dowodowego, akcentując wskazania organu odwoławczego zawarte w poprzednio wydawanych w sprawie decyzjach kasatoryjnych tego organu, do których organ I instancji się nie zastosował. W ocenie skarżącego Prokuratora na skutek powierzchownego przeprowadzenia postępowania dowodowego bez dokładnego wyjaśnienia pozostają istotne okoliczności faktyczne, których ustalenie wpływa na prawidłową kwalifikację prawną zdarzenia i trafne zastosowanie prawa materialnego. Kolegium błędnie oceniło decyzję organu I instancji jako legalną, podejmując jednocześnie próbę uzupełnienia uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie stanu faktycznego tj. faktu usunięcia drzew oraz wskazania czasu i miejsca usunięcia drzew. Jedynak w tym zakresie uzasadnienie organu drugiej instancji jest tak szczątkowe, że nie spełnia cech kompletnego i jedynie arbitralnie stwierdza, że usuwanie drzew miało miejsce w 2011 r., jednak - w jego ocenie - materiał dowodowy nie potwierdza, że odbyło się to bez zezwolenia. Kolegium konstatuje, że ostatnie usunięcie drzew miało miejsce w dniu 28 grudnia 2011 r., jednak nie ustala, czy odbyło się ono za zezwoleniem, czy z jego pominięciem. Organ drugiej instancji uchylił się ostatecznie nie tylko od ustalenia, czy w rzeczywistości nastąpiły zdarzenia sankcjonowane karą za usunięcie drzew, ale także od wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Podobnie w odniesieniu do oceny prawidłowego oznaczenia stron Kolegium nie przedstawiło jakiejkolwiek analizy dowodów, poprzestając na odesłaniu do akt sprawy. Z powyższych względów skarżący Prokurator zarzucił naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.c., albowiem decyzja Kolegium nie została uzasadniona w taki sposób, który usuwałby wady decyzji organu I instancji dotyczące braku prawidłowego uzasadnienia w zakresie faktu i prawa. Kolegium naruszyło przy tym art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., albowiem pomimo istnienia podstaw do uchylenia utrzymało decyzję organu I instancji w całości w mocy, co też pozostaje w sprzeczności z całą dotychczas prezentowaną w niniejszej sprawie linią orzeczniczą Kolegium.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie, ze względu na braki formalne, a w razie ich ewentualnego uzupełnienia o oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019r., poz. 2325, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzone w powyższym zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniem uzasadniającym jej uchylenie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Kolegium i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 1614 z późn. zm.). Utrzymana w mocy przez Kolegium decyzja organu I instancji o umorzeniu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew została wydana na podstawie art. 89 ust. 10 powyższej ustawy. Zgodnie z tym przepisem nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat.
W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma to, że przewidziana w art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody możliwość umorzenia postępowania została wprowadzona przepisem art. 29 pkt 11 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. pod. 1045). Nowelizacja ta weszła w życie z dniem 27 sierpnia 2015 r. W przepisie art. 53 ust. 3 tej ustawy zmieniającej ustawodawca postanowił jednocześnie, że do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 11 w zakresie art. 88 i art. 89 ustawy zmienionej w art. 29 (tj. ustawy o ochronie przyrody) stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 29 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (tzn. ustawy zmieniającą z dnia 25 czerwca 2015 r.) byłaby względniejsza. W świetle przywołanych powyżej przepisów przejściowych kryterium ograniczenia dla stosowania przepisów dotychczasowych, czyli obowiązujących do dnia 27 sierpnia 2015 r. jest stosowanie względniejszej dla sprawcy kary pieniężnej. Tak sformułowana zasada dotyczy jednak samego wymiaru wysokości kary za usunięcie drzew i nie obejmuje kwestii dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie jej wymierzenia. Konsekwencją takiej sytuacji jest powinność stosowania w sprawie - zgodnie z treścią powołanego wcześniej art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw - przepisów obowiązujących do dnia 27 sierpnia 2015 r., które nie przewidywały możliwości umorzenia postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Kwestia stosowania art. 89 ust. 10 do postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw była już przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska zawartego w przywoływanym przez organy obu instancji wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt. II SA/Gl 774/16, wedle którego przepis art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody powinien być, jako względniejszy, stosowany do postępowań wszczętych i nie zakończonych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z dnia 25 czerwca 2015 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko odmienne w tym zakresie, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie akceptuje i przyjmuje za swoje. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r. ustawodawca w art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej z 25 czerwca 2015 r. w odniesieniu do sprawy wszczętej i niezakończonej przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów jednoznacznie unormował, obowiązek stosowania przepisów obowiązujących do dnia 27 sierpnia 2015 r., które nie przewidywały możliwości umorzenia postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Podzielić przy tym należy stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt. II SA/Wr 447/17, wedle którego względy praworządności i ładu konstytucyjnego, postrzegane m.in. poprzez treść art. 74, art. 86 i art. 167 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, nakazują uznać, że przepis art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu nadanym przepisem art. 29 pkt 11 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, uprawniający do odstąpienia od wszczęcia postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i umorzenia postępowania wszczętego w sprawie o takim przedmiocie, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat, ma zastosowania do postępowań wszczętych i deliktów ujawnionych nie wcześniej niż w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. zmieniającej ustawę o ochronie przyrody tj. w dniu 28 sierpnia 2015 r.
Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego art. 89 ust. 10 ustawy polegającym na zastosowaniu tego przepisu i uznaniu uregulowanego tym przepisem przedawnienia jako przesłanki uzasadniającej umorzenie postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew pomimo, że w świetle art. 53 ust. 3 ustawy nowelizującej z 25 czerwca 2015 r. w odniesieniu do sprawy wszczętej i niezakończonej przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów stosuje się przepisy dotychczasowe, w których ustawodawca nie przewidział przedawnienia karalności usunięcia drzew bez zezwolenia.
Zważywszy na to, że ze względu na błędnie zastosowaną instytucję przedawnienia organy obu instancji w istocie zaniechały prowadzenia dalszego postępowania dowodowego, zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy nie pozwala ustalić, czy i jakim zakresie w rozpoznawanej sprawie doszło do sankcjonowanego na gruncie ustawy o ochronie przyrody usunięcia drzew bez zezwolenia. Tym samym w ocenie Sądu organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., przy czym naruszenia ta mogły mieć wpływ na wynik sprawu. Nadto organ I instancji, po części na skutek zaniechania dalszego postępowania dowodowego, nie spełnił wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji wynikających z art. 107 §1 i § 2 k.p.a. Taka wadliwość decyzji organu I instancji, przy jednoczesnym wykluczeniu możliwości umorzenia postępowania ze względu na przedawnienie, o którym mowa w art. 89 ust. 10 ustawy, powoduje, że rozstrzygnięcie tego organu w istocie nie poddaje się ocenie i kontroli. Wad wydanej przez organ I instancji decyzji i braków przeprowadzonego przez ten organ postępowania nie usuwa decyzja organu odwoławczego, który powinien był decyzję organu I instancji uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. Tym samym zarzuty podniesione w skardze należało uznać za uzasadnione.
Mając na względzie wskazane powyżej naruszenia prawa materialnego i procesowego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przeprowadzonych dotychczas rozważań Sądu. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji w sposób nie budzący wątpliwości ustali, kto i kiedy z terenu wskazanej na wstępie nieruchomości dokonał usunięcia bez zezwolenia rosnących tam drzew. Czyniąc powyższe ustalenia organ odniesie się także do wydanych w sprawie zezwoleń i jednoznacznie ustali, czy i jakim zakresie na podstawie tych zezwoleń doszło do usunięcia drzew, w tym w szczególności ustali, jakie z tego tytułu zostały wniesione opłaty. Prowadząc postępowanie dowodowe organ weźmie także pod uwagę zalecenia zawarte w decyzjach kasatoryjnych wydanych dotychczas w sprawie. Wydając decyzję organ I instancji będzie respektował wymogi dotyczące jej treści wynikające z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI