II SA/Gl 127/26

II SA/Gl 127/26 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2026-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Renata Siudyka /sprawozdawca/
Tomasz Dziuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1208
art. 17 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 grudnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1188/2025/17381 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 6 października 2025 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z 5 grudnia 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1188/2025/17381 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach ( Kolegium, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia 6 października 2025 r., w części pkt 2 orzekającego o odmowie przyznania A. S. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 2025-02-01 do 2025-09-10 w związku z opieką nad wnukiem O.S., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w zaskarżonej części, tj. pkt 2.
Decyzja organu zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 9 maja 2025 r. A. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wnukiem O. S.. Do ww. wniosku załączyła orzeczenie o niepełnosprawności dziecka O. S. nr [...] z dnia [...] ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki tub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W dniu 9 czerwca 2025 r. Prezydent Miasta R. wydał decyzję nr [...] odmawiającą A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wnukiem O. S..
W wyniku odwołania od tej decyzji, Kolegium decyzją z dnia 15 lipca 2025 r., nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W trakcie ponownego przeprowadzenia postępowania w dniu 23 lipca 2025 r. Dział Świadczeń Rodzinnych zwrócił się do Działu Pomocy Środowiskowej w miejscu o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego mającego na celu weryfikację okoliczności, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. dotyczących faktycznego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W trakcie przeprowadzonego wywiadu ustalono, że A. S. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sygn. akt [...] ma powierzoną pieczę nad wnukiem O. S. Wnioskodawczyni opiekuje się wnukiem całodobowo, gdyż dziecko z racji choroby (autyzm) wymaga ubierania, przebierania, zmiany pampersów, przygotowania i podawania posiłków. Dziecko uczęszcza 2 razy w tygodniu na zajęcia z psychologiem, pedagogiem i logopedą, a ponadto pozostaje pod opieką poradni neurologicznej i okulistycznej, alergologicznej, psychologicznej i logopedycznej.
Decyzją z dna 6 października 2025 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R., przyznano A. S. świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 2025-09-11 do 2030-04-30 w związku z opieką nad O. S., a mianowicie: od 2025-09-11 do 2025-09-30 w wysokości 2191,40 zł miesięcznie, od 2025-10-01 do 2030-04-30 w wysokości 3287,00 zł miesięcznie oraz odmówiono jej przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 2025-02-01 do 2025-09-10.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył i omówił przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podkreślił, że zarówno uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, która co prawda została podjęta w stanie prawnym ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., jak i orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazują pierwszeństwo osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy jest kilku członków najbliższej rodziny niepełnosprawnego, zobowiązanych do alimentacji. Są oni zobowiązani do sprawowania nad nim opieki w kolejności zależnej od stopnia pokrewieństwa. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do których ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazują kolejność alimentacji, pierwszeństwo przyznając osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu (wstępnym, zstępnym- czyli rodzicom, dzieciom), a dopiero w następnej kolejności dalszym krewnym. Zdaniem organu przytoczone wyżej orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może mieć odniesienie do przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w aktualnym brzmieniu, gdyż przepisy art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zostały zmienione.
Do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne strona dołączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w R. sygn. akt [...] z dnia 2 kwietnia 2024 r., z którego wynika, że postanowieniem tego Sądu z dnia [...] dokonano ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzicom O. S., zaś A. S. powierzono pieczę nad wnukiem. Natomiast w dniu 19 września 2025 r. dostarczyła postanowienie Sądu z dnia [...] sygn. akt [...] o ustanowieniu jej i męża rodziną zastępczą dla wnuka O. S., postanowienie jest prawomocne z dniem [...]. W konsekwencji organ stwierdził, że obowiązek alimentacyjny babci wobec wnuka powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma zobowiązanych w bliższej kolejności (tj. rodziców). Z tego też powodu w okresie od 1 lutego 2025 r. do 10 września 2025 r. wnioskodawczyni nie spełniała przesłanek art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od dnia 11 września 2025 r. wnioskodawczyni znajduje się natomiast w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jako rodzina zastępcza i tym samym w okresie od 11 września 2025 r. do 30 kwietnia 2030 r. spełnia przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad O. S..
Od powyższej decyzji strona wniosła w terminie odwołanie wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Podkreśliła, że okoliczności niniejszej sprawy należy rozpatrywać przez pryzmat celu świadczenia pielęgnacyjnego, a także generalnej klauzuli – dobra dziecka. W konsekwencji wniosła o uchylenie decyzji w części odmawiającej przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego i pozytywne rozpatrzenie wniosku.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 5 grudnia 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1188/2025/17381 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w zaskarżonej części, tj. pkt 2.
W uzasadnieniu decyzji nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło przepisy ustawy stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podzieliło argumentację organu I instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zgodnie z przytoczonymi wyżej rozważaniami, obowiązek alimentacyjny babci wobec wnuka powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma zobowiązanych w bliższej kolejności (tj. rodziców). Jak natomiast wynika z akt sprawy rodzice dziecka O. S. żyją. Z tego też powodu w okresie od 1 lutego 2025r. do 10 września 2025 r. strona nie spełniała przesłanek art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie znajdowała się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję Kolegium wniosła A. S., podnosząc w zasadzie te same zarzuty zawarte w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w sprawie jest ustalenie, czy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lutego 2025 r. do 10 września 2025 r.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208, ze zm., dalej jako u.ś.r.). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa pod świadczeń rodzinnych oraz zasady ich przyznawania i wypłacania (art. 1 ust.1), a wśród nich – świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 oraz z 2025 r. poz. 897) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W świetle powyższego, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również opiekunowi faktycznemu dziecka. Zgodnie z art. 3 pkt 14 u.ś.r. jest to osoba, która faktycznie opiekuje się dzieckiem, pod warunkiem jednak, że wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne dołączyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w R. sygn. Akt [...] z dnia 2 kwietnia 2024 r., z którego wynika, że postanowieniem Sądu z dnia [...] dokonano ograniczenia władzy rodzicielskiej rodzicom O. S, a skarżącej powierzono pieczę nad tym wnukiem.
Z kolei na mocy powołanego przez organ postanowienia ww. Sądu Rejonowego z dnia [...] sygn. akt [...] skarżąca oraz B. S. zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla wnuka (orzeczenie prawomocne z dniem [...]).
W oparciu o to ostatnie orzeczenie Sądu powszechnego, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., organy postanowiły przyznać w sprawie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na wnuka na okres od 11 września 2025 r. do 30 kwietnia 2030 r. Odmówiły natomiast tego świadczenia w okresie od 1 lutego 2025 r. do 10 października 2025 r. wskazując, że obowiązek alimentacyjny skarżącej jako babci powstał dopiero wówczas gdy nie było zobowiązanych do alimentacji w bliższej kolejności (tj. rodziców). Zdaniem organów, skarżąca, w spornym okresie, nie znajdowała się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie jest sporne w niniejszej sprawie między stronami, że w okresie od 1 lutego 2025 r. do 10 października 2025 r. skarżąca nie wypełniała przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 1,2 oraz 4 u.ś.r.
Sama skarżąca przyznaje również, że nie może być uznana za osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem (art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r.). Prawodawca ograniczył bowiem krąg uprawnionych do świadczenia jedynie do tych osób sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (powołany już art. 3 pkt 14 u.ś.r.).
Jednocześnie należy mieć jednak na względzie, że na mocy powołanego przez organy postanowienia Sądu powszechnego z dnia 30 października 2023 r. skarżącej powierzono pieczę nad wnukiem.
W świetle powyższego w rozpoznawanej sprawie skarżąca jako opiekun sprawujący pieczę bieżącą nie ma możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka mimo, że obowiązek ich zaspokojenia wynika z orzeczenia sądowego. Uznać więc należy, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przede wszystkim nie chronią prawa dzieci, na rzecz których świadczenie jest przewidziane celem wsparcia ich w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Poszukując zatem lepszej ochrony zarówno dzieci, jaki i ich opiekuna sprawującego bieżącą pieczę, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i Konwencji o Prawach Dziecka.
W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2019 r., sygn. I OSK 203/19 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Sąd ten wskazał, że sam fakt że ustawa posługuje się autonomiczną definicją, a sama wykładnia językowa pozwala na ustalenie jej treści, nie wyłącza potrzeby i konieczności zastosowania innych zasad wykładni w sytuacji, gdy wynik wykładni językowej jest sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi.
Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (na co wskazuje jej art. 8), także w sferze praw i wolności jednostki (J. Trzciński, Bezpośrednie stosowanie zasad naczelnych Konstytucji przez sądy administracyjne, wykład). W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP zapisano, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (W. Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP).
Nie bez znaczenia pozostaje także zasada równego traktowania wynikająca z art. 32 ust 1. Konstytucji RP.
Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa, pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania. Zgodnie bowiem z Konwencją o Prawach Dziecka, formą sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Pogląd taki przyjęty został w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. m.in. wyroki WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 175/21, w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., sygn. II SA/Łd 567/17, w Warszawie z 3 września 2014 r., sygn. VIII SA/Wa 421/14, w Gliwicach z 25 sierpnia 2021 r., sygn. II SA/Gl 700/21, w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., sygn. II SA/Po 127/21 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wprawdzie na gruncie art. 4 ust.2 u.ś.r., lecz regulacji która tożsamo wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o zasiłek rodzinny wskazała opiekuna faktycznego dziecka) pojawiły się poglądy, które Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób nierówny i niedostateczny chronią prawa dzieci i ich rzeczywistych opiekunów, co nie powinno mieć miejsca w państwie prawa (zob. m.in. wyroki tut. Sądu z dnia 5 września 2019 r. , sygn. akt II SA/Gl 595/19, z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 803/19, czy z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 700/21)
Tożsame stanowisko jest zresztą prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. wykładni przepisów art. 4 ust. 2, w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. (por. wyroki: NSA z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2708/17; WSA w Rzeszowie z 14 lutego 2024 r., II SA/Rz 1673/23; WSA w Łodzi: z 13 grudnia 2023r., II SA/Łd 867/23; z 7 marca 2024 r., II SA/Łd 46/24; z 12 marca 2024 r., II SA/Łd 27/24).
Co więcej stanowisko powyższe wyraził tut. Sąd orzekając w sprawach zainicjowanych skargą A. S.wydając w dniu 21 stycznia 2026 r. prawomocne obecnie wyroki o sygn. akt II SA/Gl 1161/25-1163/25 w przedmiocie świadczenia wychowawczego, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sygn. akt [...] dot. pieczy bieżącej skarżącej nad wnukiem O.
Wobec powyższego Sąd stanął na stanowisku, że w celu zagwarantowania należytej ochrony interesów opiekuna dziecka należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 3 pkt 14 u.ś.r. Niezgodne z konstytucyjną zasadą równości byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania tych świadczeń wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Zgodnie natomiast z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy ( art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).
W przedmiotowej sprawie małoletni wnuk postanowieniem Sądu Rejonowego w R. został powierzony pieczy skarżącej. Kwestionowaną decyzją orzekające w sprawie organy odmówiły jednak wnioskowanego świadczenia - tj. świadczenia pielęgnacyjnego. Pozbawienie dziecka dostępności do wnioskowanego świadczenia stanowi istotne naruszenie praw, wynikających wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Państwo ma bowiem obowiązek uznawać prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie (w ramach swych możliwości, także finansowych) warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Natomiast Państwo, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, ma obowiązek podejmować właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielać, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy (...) - art. 27 Konwencji.
Uwzględniając powyższe uregulowania za nieuzasadnioną należy uznać taką wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. art. 17 ust 1. pkt 3 w związku z art. 3 pkt 14), której rezultatem jest ograniczenie dostępności osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka do świadczenia rodzinnego, mającego na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, również w sytuacji, gdy władza rodzicielska rodziców jest ograniczona, bądź też kiedy zostali jej pozbawieni.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uwzględniając skargę, przyjął zatem jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze i ust. 2) oraz Konwencji o Prawach Dziecka (art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27) i uznał, że unormowania te muszą być brane pod uwagę w procesie interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ograniczenia w dostępności do tego świadczenia na podstawie tej ustawy dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Sąd dostrzegł nadto, iż literalna wykładnia wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych narusza także art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które stanowią, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej; wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne; nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Statuują one zatem zasadę państwa prawa, zasadę równości i zakaz dyskryminacji. Jakkolwiek nie budzi zastrzeżeń możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady różności podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to owo różnicowanie, aby było dopuszczalne, winno opierać się o jasno sformułowane kryterium, na podstawie którego owo zróżnicowanie jest dokonywane.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że zakres działań podejmowanych względem dziecka w rodzinie biologicznej nie różni się od tego, który występuje w ramach pieczy ustanowionej przez sąd powszechny. Skoro zakres opieki jest analogiczny, tym samym uprawnienia osób sprawujących tę opiekę winny być zbieżne.
Zdaniem Sądu, zaprezentowana przez orzekające w tej sprawie organy czysto literalna wykładnia wymienionych powyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uznaje za opiekuna faktycznego dziecka tylko osobę faktycznie się nim opiekującą i która wystąpiła do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, nie uwzględnia norm konstytucyjnych jak i Konwencji o Prawach Dziecka.
W niniejszej sprawie przepis art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. nie wyłącza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które faktycznie (rzeczywiście) tę opiekę sprawują nad dziećmi wykazującymi cechy sprecyzowane w tym przepisie, w warunkach w nim określonych, ale nie są ich rodzicami ani opiekunami faktycznymi w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy. Prawo do otrzymania wnioskowanego świadczenia będą więc miały nie tylko osoby, które złożyły wniosek o przysposobienie małoletnich niepełnosprawnych, ale także osoby, które prawomocnie już je przysposobiły oraz osoby, które w prawnej formie rzeczywiście opiekują się takimi osobami lub dążą do zalegalizowania takiego stanu faktycznego w tym kierunku. Skutkiem takiej interpretacji skarżąca, w okolicznościach faktycznych sprawy, sprawując w spornym okresie, tj. od 1 lutego 2025 r. do 10 września 2025 r. pieczę nad małoletnim dzieckiem (na mocy postanowienia Sądu powszechnego) znajdowała się w kręgu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z żądaniem przyznania ww. świadczenia.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższą ocenę prawną zwłaszcza w kontekście konstytucyjnych zasad i norm wynikających z Konwencji o Prawach Dziecka oraz przeprowadzą postępowanie wyjaśniające co do spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.).
Rozpoznanie w sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w oparciu o art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.