Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

II SA/Gl 1228/24

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SA/Gl 1228/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Artur Żurawik /przewodniczący/
Edyta Kędzierska
Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61 ust. 1, ust. 2d
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. L. (L.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 lipca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/622/2024/12133 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 25 lipca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/622/2024/12133 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach ( dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) - dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu sprawy z odwołania J. L. (dalej "skarżąca") i D. L. (dalej "strona"), od decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta J. (dalej lub "organ" lub "organ I instancji") z dnia 17 lipca 2018 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatność stron za pobyt ojca A. L. w Domu Pomocy Społecznej "[...] " w J. (dalej "DPS") utrzymało ją w mocy.
Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Zawiadomieniem z dnia 6 marca 2017 r. wszczęto wobec skarżącej postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w DPS.
Decyzją nr [...] z dnia 22 listopada 2017 r. organ I instancji ustalił skarżącej odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
W wyniku odwołania skarżącej od tej decyzji Kolegium decyzją z dnia 7 lutego 2018 r., nr [...] , uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji podnosząc, że organ I instancji powinien prowadzić postępowanie administracyjne wobec wszystkich zobowiązanych z danego kręgu osób do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej jednocześnie.
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego organ I instancji decyzją z dnia 17 lipca 2018 r., nr [...] ,
- ustalił odpłatność skarżącej za pobyt ojca w DPS od 1 marca 2017 r. w wysokości 1.312,96 zł miesięcznie do dnia opuszczenia przez pensjonariusza domu pomocy społecznej,
- ustalił całkowitą kwotę zobowiązania wskazanej w pkt 1 za okres od dnia 1 marca 2017 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. w łącznej kwocie 21.007,36 zł. i określił, że opłatę należy wnieść na wskazany nr rachunku bankowego do dnia 31 grudnia 2018 r.,
- ustalił odpłatność stronie (synowi pensjonariusza) za pobyt ojca w DPS od 1 grudnia 2017r. w wysokości 1.312,96 zł miesięcznie do dnia opuszczenia przez pensjonariusza domu pomocy społecznej,
- ustalił całkowitą kwotę zobowiązania wskazanej w pkt 3 za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. w łącznej kwocie 9.190,72 zł, i określił, że opłatę należy wnieść na wskazany nr rachunku bankowego do dnia 31 grudnia 2018 r.,
- stwierdził, że opłaty, o których mowa w pkt 1 i 3 za okres bieżący (od lipca 2018 r.) należy wnosić do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego na konto OPS w J. .
W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił przy tym, że w dniu 26 kwietnia 2012 r. ojciec skarżącej złożył wniosek o skierowanie go do domu pomocy społecznej, ubiegając się o przyjęcie do domu pomocy społecznej oświadczył, iż jest właścicielem lokalu mieszkalnego M-3, nie posiada zasobów majątkowych, a jego dochodem jest emerytura. Potrzebę umieszczenia w domu pomocy społecznej potwierdziło zaświadczenie lekarskie. Na mocy decyzji Zastępcy Dyrektora OPS w J. z dnia 10 maja 2012 r. skierowano go do DPS w J. . Następnie decyzją Dyrektora OPS w J. z 29 maja 2012 r. ustalono odpłatność za jego pobyt w DPS w wysokości 960 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2015 r. Zastępca Dyrektora OPS w J. ustalił odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 1157,58 zł. Wskazał nadto, że w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 26 kwietnia 2012 r. stwierdzono, że syn pensjonariusza zobowiązał się do ponoszenia częściowo kosztów pobytu ojca za pobyt w DPS w kwocie 500 zł miesięcznie. Oświadczył również, że prześle listem poleconym zaświadczenie o wysokości zarobków netto za m-c kwiecień, zgodnie z wydanym drukiem zaświadczenia. Tymczasem ze zobowiązania tego nie wywiązał się, a wielokrotne próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z nim do roku 2016 były nieskuteczne, gdyż nie odbierał kolejnych wezwań. Następnie pismem z dnia 15 listopada 2017 r. zawiadomiono go o zasadności wszczęcia postępowania w sprawie opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej w związku z czym konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zawiadomienie to odebrał w dniu 17 listopada 2017 r. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania skierowano do niego pismem z dnia 13 grudnia 2017 r. Zawiadomienie to odebrał w dniu 22 grudnia 2017 r.
Równocześnie wskazał, że w oświadczeniu z dnia 14 maja 2012 r. skarżąca stwierdziła, że "nie wyraża zgody na podanie informacji dotyczącej jej sytuacji materialnej do dnia uzyskania informacji na temat sytuacji finansowej ojca. Celem rozliczenia jest podanie wielkości środków posiadanych na koncie bankowym wielkości środków pieniężnych na koncie bankowym po sprzedaży domu oraz okazanie własności mieszkania w J. ." Nie wyrażała ona zgody na przeprowadzanie w jej miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 13 czerwca 2016 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta J. o wyjaśnienie czy OPS w J. zgodnie z prawem przyjął do domu pomocy społecznej jej ojca i czy zgodnie z prawem żąda od niej opłacania jego pobytu. Stwierdziła, iż po śmierci matki w roku 2009 jej ojciec odziedziczył mieszkanie o wartości 130.000 zł i środki finansowe w kwocie 150.000,00 zł. Natomiast OPS nie chce jej poinformować co stało się z pieniędzmi ze sprzedaży ww. mieszkania i ze zgromadzonymi środkami na rachunku bankowym ojca. Pismem z dnia 6 marca 2017 r. organ I instancji zawiadomił ją o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej.
W odpowiedzi na to zawiadomienie skarżąca stwierdziła, iż odmawia uiszczania jakichkolwiek opłat za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej. Stwierdziła, że odmawia udziału w wywiadach, sprawdzaniu jej sytuacji i dochodów. Postępowanie OPS uznała za nękanie, co zgłosiła w Prokuraturze Rejonowej w C. . Stwierdziła, że opłatę powinna wnosić kobieta, z którą jej ojciec związał się w roku 2009, albo Kościół, gdyż w trakcie postępowania przed Sądem w sprawie o ubezwłasnowolnienie jej ojciec stwierdził, że posiadane środki "dał na tace w Kościele" albo osoby, które w DPS umieściły go bez wiedzy jego dzieci. Skarżąca wskazała, iż posiadając majątek w wysokości 300.000 zł powinien z niego finansować sam swój pobyt w DPS.
Organ I instancji pismem z dnia 30 czerwca 2016 r. poinformował skarżącą i jej brata, że w maju 2012 r. mieli wiedzę o umieszczeniu ich ojca w domu pomocy społecznej. Zaznaczył, że w roku 2012 pensjonariusz informował, że posiada mieszkanie własnościowe, a w roku 2013 informował, że nie ma żadnych nieruchomości. Podał także, że nie posiada wiedzy o posiadanych środkach finansowych przez pensjonariusza. Pismem z dnia 10 maja 2017 r. Dyrektor OPS poinformował córkę pensjonariusza, iż dochód ze sprzedaży jego mieszkania został wzięły pod uwagę przy ustalaniu jego odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Jednakże ze względu na ochronę danych osobowych brak jest możliwości podania informacji o przeprowadzonej transakcji. Ponadto pracownicy OPS i DPS nie brali udziału w przeprowadzaniu sprzedaży mieszkania. OPS uzyskał informacje dotyczące jej wynagrodzenia z firmy M. S.A. za okres od lutego do kwietnia 2017 r. oraz za maj 2017 r. W maju 2017 r. wyniosło ono 5.149,74 zł. Z kolei - jak zaznaczył - jej mąż [...] emeryturę w kwocie 6.701,59 zł netto. W dalszych motywach wskazał, że za rok 2016 złożyła ona wspólne z mężem zeznanie podatkowe.
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2018 r. OPS w J. połączył postępowania prowadzone w sprawie odpłatności za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej przez dwoje jego dzieci: córkę (zawiadomienie o wszczęciu z dnia 6 marca 2017 r.) i syna (zawiadomienie o wszczęciu z dnia 13 grudnia 2017 r.). Zaznaczył, że z informacji Urzędu Skarbowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. wynika, że 13 kwietnia 2017 r. syn pensjonariusza złożył zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego w roku podatkowym 2016. Wskazano w nim, iż dochód ze stosunku pracy wyniósł 3.497,44 zł, a przychody z praw autorskich wyniosły 74.178,00 zł, koszty uzyskania praw autorskich wyniosły 50% przychodu, czyli 37.089,00 zł.
Rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji Kolegium zaakceptowało ustalenia faktyczne i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazało, iż obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej czy majątkowej nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że ojciec skarżącej nie był pozbawiony władzy rodzicielskiej nad dziećmi i miał prawo oczekiwać, że dzieci będą partycypowały w ponoszeniu przez niego opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. W jego ocenie organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość opłaty dla dzieci pensjonariusza. Ustalił, że posiadają oni dochody przekraczające 300% kryterium, a po uiszczeniu opłat pozostanie im do dyspozycji kwota powyżej 300% kryterium. Odpłatność dla każdego z nich ustalono od daty zawiadomienia każdego z nich o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Uzyskanie przez pensjonariusza dochodu z tytułu sprzedaży mieszkania w roku 2013 mogło mieć znaczenie jedynie do ustalenia jego opłaty przez 12 miesięcy po zyskaniu dochodu przekraczającego 5-krotnie wysokość kryterium dochodowego. Nie dotyczyło więc kwestii ustalenia opłaty za rok 2017. Jednocześnie Kolegium uznało, że ustalając opłatę organ I instancji wziął pod uwagę jego wytyczne dotyczące wspólnego prowadzenia postępowania wobec obojga dzieci zobowiązanych do alimentacji.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca, podobnie jak i jej brat, powtórzyła argumenty przytoczone w odwołaniu i wskazała, że decyzja narusza art. 2 i 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego a także zasady równości wobec prawa, poprzez wydanie orzeczenia nakazującego skarżącej bezwarunkowe opłacanie pobytu ojca w DPS w sytuacji, gdy uprawniony do świadczeń uporczywie postępował sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, nie utrzymywał kontaktu z dziećmi, zmarnotrawił swój majątek bądź na użytek postępowania wskazuje, że go nie ma.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 1029/18 uchylił decyzje obu organów. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że "Zasada kolejności przyjęta w art. 61 ust. 1 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobyty w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Ponadto stwierdził, że "ani z decyzji odwoławczej, ani też pierwszoinstancyjnej, pomimo obszerności uzasadnienia, ani też z akt sprawy nie wynika, jak faktycznie kształtuje się sytuacja materialna mieszkańca DPS, który - co ważne - w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów pobytu w DPS-ie. W ocenie Sądu "skoro strona skarżąca tak córka jak i syn pensjonariusza konsekwentnie podnoszą, że ich ojciec jest dobrze sytuowany, posiada własne zasoby finansowe (określonej wysokości), to organ winien to prawidłowo zweryfikować zgodnie z zasadą, że pensjonariusz najpierw zobowiązany jest wykorzystać te środki, a w dalszej kolejności korzystać z pomocy ze środków publicznych. Z akt sprawy nie wynika ani jakie posiada oszczędności, kiedy, ani za jaką kwotę i czy w ogóle sprzedał mieszkanie, a zatem nie ustalono czy nie ulokował tych środków czerpiąc z nich dochód, co ma nierozerwalne znaczenie dla obowiązku strony skarżącej (córki i syna pensjonariusza). Wskazał, że "prawidłowe ustalenie odpłatności mieszkańcowi DPS jest warunkiem sine qua non dalszych konkretyzowani tego obowiązku względem pozostałych osób ustawowo określonych".
Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 28 kwietnia 2023 r.
- ustalił odpłatność skarżącej za pobyt ojca w DPS w następujący sposób:
1. od 01.04.2012 r. do 24.10.2012 r. w wysokości 1.614,02 zł miesięcznie
2. od 26.09.2013 r. do 31.03.2014 r. w wysokości 1.338,59 zł miesięcznie,
3. od 01.04.2014 r. do 31.03.2015 r. w wysokości 1.099,56 zł miesięcznie,
4. od 01.04.2015 r. do 31.03.2016 r. w wysokości 1.078,20 zł miesięcznie,
5. od 01.04.2016 r. do 31.03.2017 r. w wysokości 1.303,47 zł miesięcznie,
6. od 01.04.2017 r. do 31.03.2018 r. w wysokości 1.349,21 zł miesięcznie,
7. od 01.04.2018 r. do 31.03.2019 r. w wysokości 1.312,96 zł miesięcznie,
8. od 01.04.2019 r. do 31.03.2020 r. w wysokości 1.353,95 zł miesięcznie,
9. od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r. w wysokości 1.787,34 zł miesięcznie,
10. od 01.04. 2021 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 1.986,05 miesięcznie,
11. od 01.04.2022 r. do 28.02.2023 r. w wysokości 2.182,72 miesięcznie,
12. od 01.03.2023 r. do [...] r. w wysokości 1.196,97 zł (do dnia zgonu ojca skarżącej);
- ustalił odpłatność brata skarżącej za pobyt ojca w DPS w następujący sposób:
1. od 01.04.2012 r. do 24.10.2012 r. w wysokości 1.614,02 zł miesięcznie,
2. od 26.09.2013 r. do 31.03.2014 r. w wysokości 1.338,59 zł miesięcznie,
3. od 01.04.2014 r. do 31.03.2015 r. w wysokości 1.099,56 zł miesięcznie,
4. od 01.04.2015 r. do 31.03.2016 r. w wysokości 1.078,20 zł miesięcznie,
5. od 01.04.2016 r. do 31.03.2017 r. w wysokości 1.303,47 zł miesięcznie,
6. od 01.04.2017 r. do 31.03.2018 r. w wysokości 1.349,21 zł miesięcznie,
7. od 01.04.2018 r. do 31.03.2019 r. w wysokości 1.312,96 zł miesięcznie,
8. od 01.04.2019 r. do 31.03.2020 r. w wysokości 1.353,95 zł miesięcznie,
9. od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r. w wysokości 1.787,34 zł miesięcznie,
10. od 01.04. 2021 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 1.986,05 zł miesięcznie,
11. od 01.04.2022 r. do 28.02.2023 r. w wysokości 2.182,72 zł miesięcznie,
12. od 01.03.2023 r. do [...] r. w wysokości 1.196,97 zł (do dnia zgonu ojca).
Po rozpatrzeniu odwołania strony, Kolegium decyzją z dnia 22 września 2023 r. nr [...] uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z przedłożonych mu akt sprawy wynika, że organ I instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjął próbę zawarcia umowy w przedmiocie ponoszenia przez stronę odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, a to zgodnie z art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., informując, że umowa ma charakter dobrowolności, jednocześnie jej podpisanie, a tym samym zgoda na ponoszenie zobowiązania będzie miało charakter wiążący. Odmowa podpisania umowy skutkować będzie wydaniem decyzji administracyjnej. Jednakże z akt sprawy nie wynika, czy organ I instancji zadośćuczynił obowiązkom wynikającym z treści cytowanego wyżej art. 103 ust. 2 u.p.s., który nakłada na organ obowiązek uwzględnienia wysokości dochodów i możliwości strony przy ustalaniu wysokości wnoszonej przez nią opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W ocenie Kolegium postępowanie organu I instancji w sprawie było nieprawidłowe. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji winien był w pierwszej kolejności podjąć skuteczne i zgodne z prawem działania zmierzające do zawarcia ze stroną umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Dopiero zgodna z prawem próba zawarcia przedmiotowej umowy pozwoliłaby organowi I instancji na ustalenie wysokości opłaty strony za pobyt ojca DPS w drodze decyzji administracyjnej, (tu również z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2d ustawy). Ponadto organ odwoławczy w ramach wytycznych dla organu I instancji wskazał, że w ramach ponownego postępowania organ I instancji uwzględni treść art. 103 ust.2 u.p.s., który przy ustalaniu odpłatności za pobyt ojca w DPS wymaga uwzględnienia nie tylko wysokości dochodów osoby zobowiązanej, ale i jej możliwości w zakresie ponoszenia przedmiotowej opłaty. W ocenie organu odwoławczego ma to o tyle istotne znaczenie w sprawie, że opłata została ustalona za okres, który już upłynął, natomiast pełnomocnik skarżącej podnosił poważne problemy zdrowotne skarżącej, które mogą rzutować na jej sytuację zawodową i dochodową. Kolegium stwierdziło, że koniecznym w sprawie będzie więc przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej.
Po ponownym przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego organ I instancji decyzją z dnia 27 maja 2024 r.
- ustalił odpłatność skarżącej za pobyt ojca w DPS w następujący sposób:
1. od 01.04.2012 r. do 30.09.2012 r. w wysokości 1.614,02 zł miesięcznie,
2. od 01.10.2012 r. do 24.10.2012 r. w wysokości 1.249,68 zł,
3. od 26.09.2013 r. do 30.09.2013 r. w wysokości 223,10 zł
4. od 01.10.2013 r. do 31.03.2014 r. w wysokości 1.338,59 miesięcznie
5. od 01.04.2014 r. do 31.03.2016 r. w wysokości 1.099,56 zł miesięcznie,
6. od 01.04.2015 r. do 31.03.2016 r. w wysokości 1.078,20 zł miesięcznie,
7. od 01.04.2016 r. do 31.03.2017 r. w wysokości 1.303,47 zł miesięcznie,
8. od 01.04.2017 r. do 31.03.2018 r. w wysokości 1.349,21 zł miesięcznie,
9. od 01.04.2018 r. do 31.03.2018 r. w wysokości 1.312,96 zł miesięcznie,
10. od 01.04.2019 r. do 31.03.2020 r. w wysokości 1.353,95 zł miesięcznie,
11. od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r. w wysokości 1.787,34 zł miesięcznie,
12. od 01.04.2021 r. do 31.01.2022 r. w wysokości 1.986,05 zł miesięcznie,
13. od 01.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 1.934,60 zł miesięcznie,
14. od 01.04.2022 r. do 28.02.2023 r. w wysokości 2.182,72 miesięcznie,
15. od 01.03.2023 r. do [...] r. w wysokości 1.196,97 zł (do dnia zgonu ojca);
- ustalił odpłatność brat skarżącej za pobyt ojca w DPS w następujący sposób:
1. od 01.04.2012 r. do 30.09.2012 r. w wysokości 1.614,02 zł miesięcznie,
2. od 01.10.2012 r. do 24.10.2012 r. w wysokości 1.249,68 zł miesięcznie,
3. od 26.09.2013 r. do 30.09.2013 r. w wysokości 223,10 zł
4. od 01.10.2013 r. do 31.03.2014 r. w wysokości 1.338,59 zł miesięcznie
6. od 01.04.2014 r. do 31.03.2015r. w wysokości 1.099,56 zł miesięcznie,
6. od 01.04.2015 r. do 31.03.2016 r. w wysokości 1.078,20 zł miesięcznie,
7. od 01.04.2016 r. do 31.03.2017 r. w wysokości 1.303,47 zł miesięcznie,
8. od 01.04.2017 r. do 31.03.2018 r. w wysokości 1.349,21 zł miesięcznie,
9. od 01.04.2018 r. do 31.03.2019 r. w wysokości 1.312,96 zł miesięcznie,
10. od 01.04.2019 r. do 31.03.2020 r. w wysokości 1.353,95 zł miesięcznie,
11. od 01.04.2020 r. do 31.03.2021 r. w wysokości 1.787,34 zł miesięcznie,
12. od 01.04.2021 r. do 31.01.2022 r. w wysokości 1.986,05 zł miesięcznie,
13. od 01.02.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 1.934,60 zł miesięcznie,
14. od 01.04.2022 r. do 28.02.2023 r. w wysokości 2.182,72 zł miesięcznie,
15. od 01.03.2023 r. do [...] r. w wysokości 1.196,97 zł (cło dnia zgonu ojca).
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji ponownie szeroko opisał przebieg postępowania i ustalony stan faktyczny sprawy. Wskazał, że prowadząc ponownie postępowanie zgodnie z wytycznymi Kolegium pismem z dnia 12 października 2023 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącą. Pomimo podjęcia prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i przedłużania z tego powodu postępowania nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego ze skarżącą. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 6 marca 2024 r. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Wnioskami z dnia 10 stycznia 2024 r. organ I instancji zwrócił się do [...] w K. o wskazanie wysokości świadczeń netto wypłacanych I. P. (mężowi skarżącej) i do firmy M. S.A. o świadczenia netto, jakie uzyskuje skarżąca.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji podkreślił, że współpraca ze skarżącą i jej bratem jest bardzo trudna, a właściwie jej nie ma. Podkreślił, iż zastosował się do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i ponownie rozpoznając sprawę w przedmiocie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, w sposób dokładny zbadał sytuację finansową ojca skarżącej i postąpił zgodnie z ustawą, obciążając go pełną kwotą za okres, w którym sprzedał mieszkanie. Zgodnie z zaleceniami WSA w Gliwicach kwestia majątku i oszczędności ojca skarżącej została wyjaśniona. Wywiad środowiskowy z ojcem skarżącej (wywiad z dnia 3 listopada 2021 r.) zawiera informację o osiąganych przez niego dochodach i oszczędnościach. Oszczędności, jakie uzyskał ojciec skarżącej ze sprzedaży mieszkania zostały rozliczone zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. W ocenie organu I instancji podjął on wszelkie możliwe i zgodne z prawem czynności umożliwiające mu uzyskanie informacji o dochodach i oszczędnościach ojca skarżącej.
Zdaniem organu I instancji skarżąca i jej brat powinni w pierwszej kolejności zająć się ojcem, zapewnić mu odpowiednią pomoc, pielęgnowanie i wsparcie w chorobie. Jednym z zadań pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W sytuacji negatywnego stosunku dzieci do ojca, nawet obiektywnie zasadnego, obowiązek ponoszenia opłat za jego pobyt w domu pomocy społecznej, spoczywający na dzieciach w dobrej kondycji finansowej, przechodziłby de facto na społeczeństwo. Takie rozwiązanie godziłoby w idee i cele pomocy społecznej. Ojciec skarżącej został umieszczony w domu pomocy społecznej, gdyż wymagał całodobowej opieki specjalistycznej.
Organ stwierdził, że skarżąca nie wyraziła zgody na wywiad środowiskowy i nie podpisała umowy, podobnie jak jej brat nie odbiera korespondencji, co organ uznał za brak zgody na wywiad środowiskowy i podpisanie umowy. Dodatkowo zaznaczył, że zastosował zasadę proporcjonalnego rozdzielenia opłaty w odniesieniu do każdego z zobowiązanych do jej ponoszenia, nie naruszając przy tym ww. przepisów prawa.
W ocenie organu I instancji sytuacja finansowa, zawodowa i rodzinna zobowiązanych pozwala na pełną odpłatność za pobyt ojca skarżącej w DPS, o czym świadczy zebrana przez organ dokumentacja. Organ sprawdził sytuację dochodową skarżącej i stwierdził, że jest ona nadal zatrudniona w firmie M. S.A. i osiąga dochód w wysokości około 6.340,71 zł (informacja z grudnia 2023 r.), a mąż skarżącej otrzymuje emeryturę w wysokości 7.216,63 zł. Tym samym sytuacja dochodowa skarżącej jest bardzo dobra. Wspólny dochód rodziny skarżącej wynosi 13.557,34 zł a na osobę w rodzinie jest to kwota w wysokości 6.778,67 zł. Różnica pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie, a 300 % kryterium dochodowego osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe wynosi 4.978,67 zł. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej strony organ stwierdził, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącej czy pobyt na turnusie rehabilitacyjnym są przesłankami, które mogą mieć wpływ na zmniejszenie zdolności danej osoby do ponoszenia opłaty, bądź uzasadniać nawet jej zwolnienie. Jednak brak wywiadu środowiskowego, brak analizy budżetowej, brak zaświadczeń lekarskich, wydatków ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę, kosztów leczenia oraz innych ważnych informacji powodują, iż ocena możliwości i próby negocjacji są niemożliwe, w związku z powyższym kwestia ta może zostać poruszona w odrębnym postępowaniu o zwolnieniu z opłaty. Organ podkreślił, że ustawodawca przewiduje możliwość zwolnienia z całości i części kosztów, jednakże to stanowi przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego. Nie można bowiem zwolnić zobowiązanego z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli odpłatność ta nie została jeszcze ustalona.
Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i zarzuciła jej:
1. naruszenie przepisów postępowania a to art. 15 k.p.a. i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niezachowanie tożsamości sprawy administracyjnej i wydanie decyzji w przedmiocie, który nie był objęty zawisłym postępowaniem administracyjnym, niezawiadomienie strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym o ustalenie odpłatności za okres od 1 kwietnia 2012 r.;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: art. 8, art. 10, art. 28 i art. 107 § 3 k.p.a., które to normy prawa obligowały organ administracji do prawidłowej oceny stanu faktycznego, prawidłowego zapewnienia stronie udziału w postępowaniu oraz adekwatnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy w szczególności poprzez dalsze nieudostępnienie stronie akt związanych z samym faktem umieszczenia ojca skarżącej w DPS, poprzez nieustalenie rzeczywistego stanu majątkowego uprawnionego w dacie wydawania decyzji o skierowaniu oraz na przestrzeni lat pobytu 2012 - 2023, w dacie jego śmierci i poprzez brak zamieszczenia w aktach sprawy decyzji o ustaleniu odpłatności ojca skarżącej za DPS;
3. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ustalenie opłaty skarżącej jako córce podczas gdy art. 96 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w wyraźny sposób wprowadza kolejność osób zobowiązanych i obowiązek po stronie organu do ustalenia kręgu spadkobierców, a tymczasem organ nie ustalił kto jest spadkobiercą po ojcu skarżącej, a wedle art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s. obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej.
4. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 96 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s., poprzez nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia w stosunku do zstępnych bez ustalenia czy istnieją spadkobiercy i czy istnieje majątek spadkowy, z którego można by pokryć dochodzone należności, poprzez utajnienie informacji czy jest majątek po zmarłym ojcu skarżącej podczas gdy zmarły był w dacie śmierci pensjonariuszem DPS, a zatem to organ posiada niepodzielną wiedzę w tym zakresie;
5. przedawnienie dochodzonych roszczeń w oparciu o 3 letni termin przedawnienia wynikający z art. 104 ust. 5 ustawy stanowiący, iż należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna;
6. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań celem wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy w szczególności dochodów i majątku umieszczonego w DPS ojca skarżącej a także nieujawnienie szeregu informacji - w jakiej formie organ pozyskiwał odpłatność od ojca skarżącej na DPS, czy ojciec skarżącej posiadał konto - a organ ww. informacje, według wiedzy odwołującej się, posiada;
7. brak należytej staranności nie tylko w gromadzeniu materiału dowodowego, ale też w jego udostępnianiu, a to permanentny brak udostępnienia skarżącej do wglądu akt administracyjnych dotyczących umieszczenia ojca w DPS, obliczenia opłaty uiszczonej przez ojca na przestrzeni wszystkich lat jego pobytu;
8. naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie przesłanek w postaci rażąco sprzecznego postępowania ojca skarżącej z zasadami współżycia społecznego oraz braku realizacji podstawowych obowiązków rodzinnych, co wynika z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:
a) uchylenie decyzji organu I instancji z dnia 27 maja 2024 r., umorzenie postępowania za lata 2012 - 2020 (z uwagi na przedawnienie należności w okresie od 2012 - 2020, z uwagi na orzeczenie sprzecznie z przedmiotem postępowania za lata 2012 - 2017) i uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania w pozostałym zakresie;
ewentualnie:
b) uchylenie decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
Ponadto wniosła o dopuszczenie dowodu z:
1. akt sprawy Sądu Rejonowego w J. sygn. akt [...] - na okoliczność ich treści - a to dowód z pismo przygotowawczych do sprawy, z wydanego orzeczenia - na okoliczność ich treści;
2. akt Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. Pani Komornik A. K. Kancelaria Komornicza nr [...] w J. ul. [...], [...] J. , sygn. akt: [...] - na okoliczność treści dokumentów w postaci wniosków i pism w postępowaniu egzekucyjnym stron, na okoliczność czynności Komornika, wydruków z rejestrów i zbiorów danych - na okoliczność rodzaju i wyników podejmowanych czynności, na okoliczność ich treści, na okoliczność ustaleń poczynionych przez Komornika;
3. postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. A. K. Kancelaria Komornicza nr [...] w J. ul. [...] , [...] J. sygn. akt: [...]- na okoliczność całości zgromadzonego w w/w aktach materiału dowodowego, na okoliczność ustaleń Komornika, na okoliczność treści decyzji wydanych przez Komornika w w/w postępowaniu.
W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik skarżącej przedstawił argumenty uzasadniające podniesione zarzuty.
Przywołaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił szczegółowo przebieg postępowania toczącego się od 2017 r. oraz ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy. Stwierdził, że z przebiegu postępowania w sprawie wynika jednoznacznie, że zarówno skarżąca jak i jej brat w sposób rażący nie współpracowali z organem I instancji w zakresie zmierzającym do wykazania swojej realnej sytuacji bytowej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Kolegium stwierdziło, że z przedłożonych akt sprawy wynika, iż organ I instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji podjął próbę zawarcia umowy w przedmiocie ponoszenia przez skarżącą odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ale nie wyraziła ona zgody na zawarcie takiej umowy.
W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób rzetelny, wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy oraz zgodnie z prawem wydał decyzję o odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Organ zastosował się do zaleceń WSA w Gliwicach, a także zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, a kwestia majątku i oszczędności ojca skarżącej została wyjaśniona na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Zdaniem Kolegium organ I instancji prowadząc postępowanie administracyjne w pierwszej kolejności zbadał kwestię dotyczącą osób należących do kręgu zobowiązanych do odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Natomiast w przedmiotowym postępowaniu nie ma znaczenia kwestia przyjęcia czy odrzucenia spadku, więc informacje uzyskane od komornika wykraczają poza przedmiot badanej sprawy. W ocenie organu odwoławczego kwestia czy mieszkaniec DPS pozostawił po sobie spadek nie ma związku ze sprawą w przedmiocie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Jednocześnie strona została poinformowana o możliwości złożenia wniosku o częściowe lub całkowite zwolnienie.
Nawiązując do wniosków pełnomocnika strony zawartych w treści odwołania Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Kolegium stwierdziło, że wnioskowane przez pełnomocnika strony dowody nie przyczynią się do dokładniejszego wyjaśnienia sprawy, spowodują jedynie przedłużenie postępowania czy zwiększenie kosztów postępowania, dlatego Kolegium odmówiło ich przeprowadzenia. Kolegium zauważyło, że prowadzone przez komornika postępowanie dotyczyło spraw spadkowych po śmierci ojca skarżącej, a te nie miały wpływu na wynik postępowania. Kolegium przywołało treść art. 96 ust.1 u.p.s. i stwierdziło, że orzeczona zaskarżoną decyzją kwota odpłatności stanowi zobowiązanie skarżącej, a nie jej ojca, tak więc opłata ta nie może być dochodzona z masy spadkowej powstałej po śmierci ojca skarżącej. Kolegium zaznaczyło, że w sytuacji, gdy skarżąca jest spadkobiercą, może ona z otrzymanej masy spadkowej pokryć koszty ustalonej zaskarżoną decyzją odpłatności.
Odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika skarżącej co do relacji między jej ojcem a nią Kolegium stwierdziło, że uwagi pełnomocnika są ze sobą sprzeczne.
Niezależnie od powyższego, nawiązując do treści odwołania, Kolegium zwróciło uwagę pełnomocnikowi strony, że może złożyć do organu I instancji wniosek na podstawie art. 64 pkt.7 u.p.s. dołączając do wniosku dowody potwierdzające wystąpienie tych przesłanek, po przekonaniu strony o konieczności wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiodła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
W skardze skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji:
1. uchybienie przepisom postępowania mające wpływ na wynik sprawy a w szczególności art. 7, art. 8, art. 75 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania bez poszanowania zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a w szczególności poprzez wieloletnie nieudostępnianie stronie akt dotyczących umieszczenia ojca skarżącej w DPS, poprzez brak kontroli sytuacji finansowej i materialnej umieszczonego w DPS ojca skarżącej zarówno dacie umieszczenia jak i w trakcie całego wieloletniego postępowania, poprzez brak podjęcia stosownych działań celem ustalenia jego sytuacji życiowej i w konsekwencji powoływanie się na niemożliwość ustalenia jego sytuacji wobec jego śmierci, a w konsekwencji dopuszczenie do sytuacji uniemożliwienia stronie dowodzenia swoich twierdzeń i pominięcie słusznych twierdzeń skarżącej, które były zgłaszane w trakcie całego postępowania;
2. uchybienie przepisom postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutów odwołania opisanych na jego stronach od 2 do 5 co oznacza nie rozpoznanie istoty sprawy, gdyż zarzuty dotyczyły kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności;
3. naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. w zw. z art. 7 , art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez obciążenie skarżącej kosztami pobytu jej w DPS w sytuacji , w której nie została w sposób wyczerpujący wyjaśniona sytuacja finansowa umieszczonego w DPS, a w konsekwencji organy błędnie przyjęły, że dochody i oszczędności umieszczonego nie były wystarczające do pokrycia w całości jego pobytu w DPS oraz nie została zweryfikowana jego sytuacja podczas wieloletniego pobytu mimo, że organ za sprawą skarżącej w niniejszej sprawie miał wiedzę, iż kwestionuje ona podstawę umieszczenia jej ojca w DPS, ale nade wszystko, że jego sytuacja majątkowa w dacie umieszczenia i w trakcie pobytu była inna aniżeli przedstawił;
4. naruszenie przez organy art. 2 i 32 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zasady równości wobec prawa, poprzez wydanie orzeczenia nakazującego skarżącej bezwarunkowe opłacanie pobytu ojca w DPS w sytuacji gdy uprawniony do świadczeń w sposób uporczywy postępował sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, nie utrzymywał kontaktu z dziećmi, zmarnotrawił swój majątek bądź na użytek postępowania wskazywał, ze nie ma go, zdaniem skarżącej – w sposób niezasadny, niejasny został umieszczony w DPS jako człowiek sprawny, relatywnie młody, "na życzenie";
5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu decyzji, w części dotyczącej uzasadnienia faktycznego i prawnego, stanowiska co do zarzutów opisanych na stronie od 2 do 5 odwołania co uniemożliwia ocenę i weryfikację kontestowanej decyzji.
W nawiązaniu do przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej przedstawił argumenty uzasadniające jego zdaniem podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd - co warto podkreślić - nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżony akt jak i poprzedzająca go decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego nie mogą się ostać w obrocie prawnym.
W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć zawartych w objętej skargą decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 36 u.p.s. jednym ze świadczeń niepieniężnych pomocy społecznej jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej. W art. 54 ust. 1 u.p.s. zostały wskazane kryteria, które decydują o prawie do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Są nimi konieczność całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności oraz niemożność samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu. Do obowiązków podmiotów prowadzących domy pomocy społecznej należy świadczenie usług bytowych, opiekuńczych, wspomagających i edukacyjnych na poziomie obowiązującego standardu, w zakresie i formach wynikających z indywidualnych potrzeb mieszkańca domu. Domy pomocy społecznej w całości więc pokrywają wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych. Umożliwiają także i organizują mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów. Dom pomocy społecznej pokrywa również opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny, przewidziane w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Należy jednak podkreślić, że pobyt w domu pomocy społecznej nie jest bezpłatny. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprost przewiduje, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 art. 60 u.p.s. Z kolei średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca:
1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;
2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;
3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku.
Zgodnie z jej art. 61 ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Z kolei ust. 2 art. 61 u.p.s. przewiduje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji. Natomiast art. 61 ust. 2e u.p.s. przewiduje, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Na podstawie powołanych przepisów pobyt osoby w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a ta odpłatność jest ponoszona zarówno przez osobę, która w takim domu przebywa, jak i przez osoby zobowiązane wobec niej alimentacyjnie. Stąd konieczne jest ustalenie wysokości odpłatności ponoszonej przez osoby zobligowane do tego na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. Takie ustalenie może nastąpić bądź na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej.
Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot (wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., I OSK 62/14, LEX nr 1984476). Obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., powinien zatem zostać określony w decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z 30 października 2012 r., I OSK 653/12, publ. CBOSA). Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem - cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).
Uchwałą 7 Sędziów z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17 ONSAiWSA 2018, Nr 5, poz. 77), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.
W postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca organ ma obowiązek ustalenia zarówno aktualnego kosztu utrzymania osoby przebywającej w domu opieki społecznej, wysokość opłat ponoszonych przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej oraz aktualną jej sytuację dochodową, jak i osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., na których ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza w placówce.
Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej może być ustalona dopiero po wydaniu przez organ, wskazany w art. 59 ust. 2 u.p.s., decyzji o umieszczeniu w domu pomocy. To bowiem decyzja o umieszczeniu konkretyzuje prawo do tej formy pomocy, wyrażone w decyzji o skierowaniu. Podstawę do określenia opłaty stanowi średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca, ustalony przez organy wskazane w art. 60 ust. 2 i ogłoszony w publikatorach. Dopiero po wydaniu decyzji o umieszczeniu w domu pomocy i jej uprawomocnieniu się może być ustalona opłata za pobyt, gdyż wówczas znane są warunki ustalenia tej opłaty (średni koszt, data umieszczenia). Decyzję o skierowaniu do domu pomocy i decyzję o ustaleniu opłaty wydaje organ gminy, co wynika z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy i nie musi to być ten sam organ, który wydaje decyzję o umieszczeniu w domu pomocy - art. 59 ust. 2 (organ gminy, starosta, marszałek województwa).
Wynika z powyższego, że zarówno skierowanie do DPS, jak i umieszczanie w DPS, są rozstrzygane w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Punktem wyjścia do ich wszczęcia jest art. 54 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Świadczenie to, polegające na skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej oraz umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1 i art. 59 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 u.p.s.), ma charakter zindywidualizowany, adresowany do konkretnej osoby fizycznej, nie stanowi zaś pomocy świadczonej rodzinie (w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s.). Zasadniczą rolę odgrywa tu sytuacja osobista osoby ubiegającej się o takie świadczenie, a w szczególności jej stan zdrowia i związana z tym konieczność zapewnienia intensywnej (całodobowej) opieki. Żaden z przepisów prawa nie przyznaje uprawnienia do udziału w postępowaniu o przyznanie tego konkretnego świadczenia dla indywidualnego zainteresowanego, członkom jego rodziny - i to zarówno rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej (art. 6 pkt 14), jak i ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (por. wyroki NSA z 23 października 2020 r. o sygn. akt I OSK 1162/20 oraz z 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2271/20). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się więc, że stroną w postępowaniu o skierowanie do domu pomocy społecznej i umieszczenie w takim domu, nie może być osoba bliska skierowanego tylko z tego względu, że ta osoba może być obowiązana do ponoszenia kosztów pobytu skierowanego w domu pomocy.
Warto w tym miejscu rozważań zacytować stanowisko doktryny zawarte w komentarzu do ustawy "Sierpowska Iwona, Pomoc Społeczna. Komentarz, wyd. VI". "Oprócz decyzji o skierowaniu i umieszczeniu w domu pomocy społecznej, na podstawie art. 59 u.p.s. wydawane są również decyzje w sprawie odpłatności. Akt taki wydaje organ gminy właściwej w dniu kierowania do placówki. Nowelizacja z 19 lipca 2019 r. jednoznacznie rozstrzygnęła, że chodzi tu o decyzję, której adresatem jest osoba kierowana do DPS, a nie ta osoba i inne podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. W tym obszarze nie wykształciła się wcześniej jednolita praktyka, część organów wydawała decyzje ustalające opłatę adresowane do wszystkich zobowiązanych. Aktualnie stroną pierwszej decyzji wydanej w sprawie odpłatności jest jedynie mieszkaniec. Ponieważ obecnie umowny tryb konkretyzacji zobowiązań małżonka i krewnych mieszkańca ma pierwszeństwo zastosowania przed trybem administracyjnym, nie można w decyzji ustalającej opłatę przypadającą na osobę kierowaną do DPS określać również obciążeń jej bliskich. Dopiero gdy osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności odmówią zawarcia umowy, organ powinien skonkretyzować ich obowiązki w drodze decyzji administracyjnej. Taka regulacja ma również walor porządkujący, oddziela zobowiązania różnych osób i dla samego świadczeniobiorcy jest bardziej przejrzysta. Warto dodać, że na przestrzeni kilku ostatnich lat wykształciła się linia orzecznictwa dopuszczająca możliwość ustalenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ze skutkiem ex tunc. W wyroku z 19.02.2016 r., I OSK 1449/14, LEX nr 2066462, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "niewątpliwie decyzja o ustanowieniu odpłatności kształtuje sytuację prawną adresata. Jednak kształtujący charakter tej decyzji polega jedynie na ustaleniu, że w konkretnej dacie powstał obowiązek odpłatności. Nie można zatem podzielić stanowiska, że ustalenie odpłatności nie może nastąpić za okres poprzedzający wydanie decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej".
Warto w ocenie Sądu zwrócić uwagę na jeszcze jedną regulację ustawy o pomocy społecznej, w kontekście postępowań dotyczących ustalenia odpłatności osób na podstawie art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s. Otóż na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) zmieniono brzmienia art. 64 u.p.s. O ile dotychczas określał on, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogły być zwolnione (częściowo lub całkowicie) jedynie osoby wnoszące tę opłatę, o tyle aktualnie stanowi, że zwolnieniem mogą być objęte nie tylko osoby wnoszące opłatę, lecz także "osoby obowiązane do wnoszenia opłaty". Przedmiotowa nowelizacja spowodowała, że prezentowany w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd o ograniczeniu kręgu uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących tę opłatę stał się nieaktualny. Skoro zaś powyższe unormowanie dopuszcza aktualnie objęcie zwolnieniem z opłaty także osobę obowiązaną do jej wnoszenia, to zwolnienie takie wcale nie musi być poprzedzone skonkretyzowaniem jej obowiązku we wcześniejszej ostatecznej decyzji administracyjnej, a w rezultacie może ona skutecznie domagać się zastosowania tej ulgi już w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. W takim zaś przypadku organ jest zobligowany do rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość. Podobne stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 318/22 (publ. LEX nr 3482314) oraz z 19 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1865/21 (publ. LEX nr 3618762).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy istotną okolicznością dla jej rozstrzygnięcia są wydane w sprawie decyzje - decyzja o skierowaniu ojca skarżącej do DPS oraz decyzja o ustaleniu opłaty za jego pobyt w DPS. Pierwszą decyzją ustalającą tą odpłatność, jak wynika z akt administracyjnych, była decyzja Prezydenta Miasta J. z dnia 29 maja 2012 r. nr [...], następnie wielokrotnie zmieniana m.in. z uwagi na zmieniający się koszt utrzymania za pobyt w DPS. Ostatnią decyzją ustalającą taka odpłatność dla ojca skarżącej była decyzja z 4 lipca 2022 r., nr [...]. Sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do ich weryfikacji, ponieważ pozostają one poza przedmiotem sprawy. Stroną postępowań dotyczących tych decyzji był ojciec skarżącej, której podobnie jak jej bratu nie przysługiwał taki przymiot. Ustalenie odpłatności za pobyt w DPS dla jego mieszkańca jak wynika z wcześniejszych rozważań, umożliwia ustalenie kwoty odpłatności przypadającej na osoby zobowiązane w dalszej kolejności zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. W sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że tymi osobami - zstępnymi mieszkańca DPS w J. - są jego dzieci tj. skarżąca i jej brat. W postępowaniu administracyjnym toczącym się od 2012 r., a więc od momentu umieszczenia ojca skarżącej w DPS zgromadzono obszerny materiał dowodowy ograniczony jedynie poprzez brak współpracy skarżącej z organami orzekającymi w sprawie, co zostało potwierdzone w przypadku skarżącej zarówno odmową podpisania umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. jak i oświadczeniem o odmowie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
W niezwykle szczegółowych i obszernych uzasadnieniach decyzji obu instancji organy orzekające w sprawie wyjaśniły cały przebieg postępowania i sposób dokonania wyliczenia odpłatności za pobyt ojca w DPS dla skarżącej począwszy od dnia jego umieszczenia w DPS aż do dnia jego śmierci. Jak Sąd wyjaśnił wcześniej, taki zabieg w świetle orzecznictwa sądowego jest uprawniony i uzasadniony. Z materiału dowodowego sprawy pomimo braku współpracy ze strony skarżącej i jej brata z organami pomocy społecznej ustalono, że dochód rodziny skarżącej przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie co pozwala skarżącej na uiszczenie opłat za pobyt ojca w DPS począwszy od dnia jego w nim umieszczenia.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznaje je za całkowicie chybione. Sąd wyjaśnił, że skarżącej nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu o ustalenie odpłatności dla jej ojca za pobyt w DPS i dlatego zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów k.p.a. poprzez nieudostępnienie stronom akt postępowania dotyczącego umieszczenia ojca skarżącej w DPS nie może zostać uwzględniony. W obrocie prawnym pozostawały ostateczne decyzje dotyczące odpłatności ojca za pobyt w DPS i były one wiążące dla organów orzekających w sprawie co wysokości uiszczanych przez ojca opłat. Kwestionowanie przez skarżącą zasadności umieszczenia ojca w DPS nie może mieć znaczenia dla oceny decyzji ustalającej odpłatność dla dalszych osób zobowiązanych do jej pokrywania. Nie można zgodzić z twierdzeniem, że sposób rozumienia art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. powinien zakładać powiązanie możliwości wywiązywania się z ustawowego obowiązku osób wymienionych w tym przepisie do wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej z akceptacją skierowania do domu pomocy społecznej lub umieszczeniem w domu pomocy społecznej wyłącznie takim, w którym koszty pobytu zostaną zaakceptowane przez osoby obowiązane do wnoszenia opłat. Stoi temu na przeszkodzie odrębność postępowań i odmienne ukształtowanie ich stron podmiotowych, jak i cel przepisu (art. 54 ust. 1 u.p.s.) mający umożliwić osobie niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, zapewnienie osobie całodobowej opieki. Przy przyjęciu odmiennej interpretacji ochrona tej osoby mogłaby zostać zniweczona z powodów wyłącznie fiskalnych, którymi kierowałyby się osoby obowiązane do ponoszenia opłat.
Zdaniem Sądu zarzuty skargi II i III w swej istocie dotyczą faktów istotnych dla postępowania organów w odrębnym postępowaniu administracyjnym związanym z umieszczeniem ojca skarżącej w DPS i ustaleniem dla niego odpłatności. Organy orzekające w sprawie nie mogły uwzględnić takich zarzutów odwołania z uwagi na fakt, iż dotyczyły one okoliczności istotnych, ale w postępowaniach już zakończonych ostatecznymi decyzjami administracyjnymi. Zmiana lub wzruszenie tych decyzji mogło nastąpić w odrębnym postępowaniu. Zarzut IV skargi również nie może zostać uwzględniony przez Sąd, ponieważ obowiązek skarżącej do ponoszenia odpłatności znajduje swoje oparcie w przepisach ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s.). Z treści odwołania skarżącej wniesionego od decyzji organu I instancji nie można wnioskować, że skarżąca domagała się całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na jego postępowanie w stosunku do własnych dzieci sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Pełnomocnik skarżącej odwołał się lakonicznie w tym przedmiocie do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie konkretyzując na czym to niewłaściwe, rażące zachowanie ojca skarżącej miałoby polegać. Organ I instancji badając tą kwestię zauważył, że do dnia zgonu J. L. – matki skarżącej tj. do [...] r. kontakt ze zobowiązanymi tj. skarżącą i jej bratem był utrzymywany. Wyraził przypuszczenie, którego skarżąca ani jej brat na etapie odwołania nie zakwestionowali, że do uzyskania przez nich pełnoletności rodzice wspólnie poświęcili im czas na wychowanie i wykształcenie oraz starali się zapewnić jak najlepszy start w dorosłe życie. Słusznie organ odwoławczy zauważył, że jeżeli istnieją okoliczności, które mogą potwierdzać rażącą postawę ojca skarżącej wobec niej i brata to mogą one być przedmiotem rozpoznania w ramach odrębnego postępowania toczącego się na podstawie art. 64 u.p.s. dotyczącego ewentualnego zwolnienia skarżącej z opłaty częściowo lub całkowicie na jej wniosek pod warunkiem podjęcia współpracy z organami pomocy społecznej. Niewątpliwie barierą w ustaleniu okoliczności mogących zostać uwzględnionych w rozważaniach dotyczących możliwości zwolnienia skarżącej przynajmniej z częściowego zwolnienia z odpłaty była zdecydowana odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zarzut V skargi stanowi de facto powtórzenie zarzutu II co do którego Sąd się już wypowiedział.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.