II SA/SZ 185/25

II SA/Sz 185/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Joanna Wojciechowska
Katarzyna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 769
art. 127 , art. 137a
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Dz.U. 2025 poz 337
art. 26 ust 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi O. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2024 r. nr 010070/680/4317553/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 września 2024 r. nr 010070/680/4317553/2024
Uzasadnienie
Decyzją z 6 września 2024 r., nr 010070/680/4317553/2024,
na podstawie ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421, zwanej dalej: "u.p.p.w.d."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił O. S., dalej jako "skarżąca", prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, D. S., w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że skarżąca utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej.
Skarżąca wniosła odwołanie od wskazanej decyzji, której zarzuciła:
1. Naruszenie art. 2 ust. 1, ust. 5a, ust. 6 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, polegające na pominięciu przedkładanych przez skarżącą dowodów (powiadomienie o nadaniu numeru Pesel, potwierdzenie złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy), które skutkowało tym, że organ uznał, że pobyt skarżącej na terytorium RP stracił ważność,
2. Naruszenie art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
3. Niepodjęcie działań w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie,
a mianowicie:
a) przedłożone zaświadczenie o nadaniu numeru Pesel wobec dziecka skarżącej zostało wydane w dniu 27 maja 2024 r., przez polski organ – Urząd Gminy K., przed datą rozpoczęcia okresu świadczeniowego, potwierdziło posiadanie statusu "UKR",
b) przedłożone potwierdzenie złożenia wniosku o udzielenie pozwolenia na pobyt czasowy dla dziecka skarżącej, złożonego do Wojewody Zachodniopomorskiego w dniu 22 listopada 2023 r., wydane przez polski organ, prze datą rozpoczęcia okresu świadczeniowego, potwierdziło legalny pobyt na terytorium RP.
Do odwołania skarżąca załączyła kserokopie: paszportu dziecka, wniosku do Komendanta Straży Granicznej z 16 września 2024 r., dokumentu potwierdzającego nadanie PESEL, potwierdzenia złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
Decyzją z 11 października 2024 r., nr 010070/680/4317553/2024, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w dniu
28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy pomocowej zgodnie, z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium Polski nie może zostać uznany za legalny na mocy wskazanej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, obywatel Ukrainy traci legalność pobytu na terytorium Polski od dnia następnego po dniu wykreślenia
z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Wskazana w powołanym rejestrze data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla organu podstawę do uchylenia prawa do świadczenia.
Dalej organ II instancji argumentował, że zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE oznacza,
że obywatel Ukrainy podjął w innym państwie członkowskim UE zatrudnienie, podlegające na zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyska również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania.
Powołując się na art. 3 ust 1. ustawy pomocowej, organ odwoławczy podniósł,
że obywatel Ukrainy, po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych
w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z urzędem gminy/miasta
w miejscu zamieszkania, celem ponownego nadania statusu UKR, od daty powrotu
do Polski. Mając na uwadze, że dane dziecka skarżącej w powołanym rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej nie zostały poprawione, organ II instancji nie dostrzegł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Pismem z 4 listopada 2024 r. O. S. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji, wnosząc o zmianę tej decyzji i przyznanie dla syna skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów z prowadzonej przez skarżącą korespondencji z Komendantem Straży Granicznej oraz organem ZUS, w tym korespondencji składanej w formie dokumentacji elektronicznej, a także przesłuchanie pracowników ZUS potwierdzających wizyty skarżącej w tym organie oraz składane tam dokumenty.
Skarżąca wniosła również o zobowiązanie organu do wskazania dokumentacji uznawanej przez organ (oprócz rejestru SG na prowadzenie którego cudzoziemiec nie ma żadnego wpływu i nie wie skąd i jakie dane się w nim znajdują), potwierdzającej posiadanie przez cudzoziemca statusu UKR - jaki to jest rodzaj dokumentu, przez kogo jest wydawany i jak można go uzyskać? Skarżąca nadmieniła, że w tej kwestii zwracała się już do organu, jednak nie uzyskała odpowiedzi.
Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. Art. 7, art. 7b ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej jako "k.p.a.", polegające na braku podejmowania jakichkolwiek czynności w celu wyjaśnienia sprawy - pomimo przedkładania przez skarżącą dowodów oraz składania wniosków, organ nie zwrócił się do żadnego ze wskazanych organów, tj. Komendanta SG odpowiedzialnego za prowadzenie rejestru jak również do Urzędu Miasta K., który wydał skarżącej dokumenty potwierdzające posiadanie nr PESEL UKR, dowód: korespondencja z organu, tj. złożony wniosek wraz z załącznikami, decyzja organu I instancji
z 6 września 2024 r., decyzja organu II instancji z 11 października 2024 r., odpowiedź otrzymana od Straży Granicznej;
2. Art. 7a k.p.a., polegające na odebraniu uprawnienia do świadczenia — pomimo przedkładania dowodów na posiadanie przez dziecko skarżącej nr PESEL UKR; jak również wskazania przez Straż Graniczną, iż przywrócenie stosownych uprawnień wynikających z art. 2 ustawy pomocowej następuje, poprzez zmianę statusu NUE na UKR; w tym wypadku wątpliwości dotyczące posiadanych uprawnień rozstrzygnięto na naszą niekorzyść – dowód: decyzje organu ZUS;
3. Art. 8 k.p.a., polegające na pomijaniu przedkładanych dowodów i składanych wniosków - pomimo przedkładania dowodów (karta pobytu, PESEL UKR, korespondencja otrzymana ze Straży Granicznej, gdzie wskazane jest jednoznacznie, iż przywrócenie stosownych uprawnień wynikających z art. 2 ustawy pomocowej następuje, poprzez zmianę statusu NUE na UK), organ nie bierze ich pod uwagę, jak również nie wskazuje jakie inne dowody mogą potwierdzać wymagany status oraz jak można je uzyskać – dowód: odwołanie od decyzji organu z 19 września 2024 r.; takie prowadzenie postępowania nie budzi zaufania do organów administracji publicznej;
4. Art. 2 ust. 1, ust. 5a, ust. 6 i ust. 7 ustawy pomocowej, polegające na pominięciu przedkładanych przez skarżącą dowodów (powiadomienie o nadaniu nr PESEL, potwierdzenie złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy), które skutkowało tym, iż organ uznał, że pobyt na terytorium RP stracił ważność, a status UKR nadany na podstawie ww. przepisów ustawy został anulowany – dowód: decyzje organu ZUS;
5. Art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, pomimo przedłożenia zaświadczenia o złożeniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, organ nadal podważa legalność pobytu na terytorium RP – dowód: pismo organu z 11 października 2024 r.;
6. Niepodjęcie działań w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, a mianowicie, przedłożone:
a) zaświadczenie o nadaniu nr PESEL, wobec dzieci skarżącej zostało wydane w dniu 27 maja 2024r, przez polski organ Urząd Gminy - K., przed datą rozpoczęcia okresu świadczeniowego - potwierdziło posiadanie statusu UKR; organ nie zwrócił się do organu wydającego stosowne zaświadczenie w celu wyjaśnienia rozbieżności wynikających z przedkładanego dowodu i zapisów znajdujących się w rejestrze prowadzonym przez Straż Graniczną,
b) korespondencja otrzymana ze Straży Granicznej, gdzie wskazane jest jednoznacznie, iż przywrócenie stosownych uprawnień wynikających z art. 2 ustawy pomocowej, następuje poprzez zmianę statusu NUE na UKR; organ nie zwrócił się do organu prowadzącego rejestr w celu wyjaśnienia rozbieżności wynikających z przedkładanego dowodu i zapisów znajdujących się w rejestrze prowadzonym przez Straż Graniczną,
c) posiadane przez skarżącą zezwolenie na pobyt czasowy
do 7 kwietnia 2027r (karta pobytu nr [...]), potwierdzające legalny pobyt na terytorium RP,
d) potwierdzenie złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy dla dzieci skarżącej złożone do Wojewody Zachodniopomorskiego w dniu 22 listopada 2023r, wydane przez polski organ, przed datą rozpoczęcia okresu świadczeniowego - potwierdziło ono legalny pobyt na terytorium RP.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że zwracała się do Komendanta Głównego Straży Granicznej, z prośbą o uzupełnienie wspomnianego rejestru, wskazując okoliczności pobytu na terytorium Niemiec oraz powrotu do Polski, wyjaśniając jednocześnie, że podjęła środki zmierzające do wyrejestrowania pobytu
z systemu zabezpieczenia społecznego Niemiec. Podniosła, że w dniu 9 października 2024 r. otrzymała z Komendy SG odpowiedź (kserokopia w załączeniu). Na polecenie pracowników ZUS skarżąca dostarczała dodatkowe dokumenty. Pomimo wyjaśnień, załączonych dokumentów i wniosków zaskarżoną decyzją organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę takiej decyzji organ nadal wskazuje zapisy we wspomnianym rejestrze SG.
Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z takim sposobem prowadzenia postępowania administracyjnego, gdyż pomimo zaistnienia nowych okoliczności, przedłożonych dowodów, organ nadal jednostronnie uznaje swoją rację naruszając tym samym podstawowe zasady zawarte zarówno w k.p.a., jak i Konstytucji RP (art. 32 ust. 1 i 2), jako jedyny i niepodważalny dowód wskazując wspomniany rejestr. Skarżąca wielokrotnie wskazywała, iż posiada dowód rejestracji obywatela Ukrainy
z 27 maja 2024 r. (powiadomienie o nadaniu nr PESEL), a na dane rejestru nie ma wpływu. Jednocześnie organ nie wskazał jakie inne dokumenty należy przedłożyć, aby udowodnić posiadany status oraz legalny pobyt, nadal powołując się na zapisy rejestru SG który jak sam wskazuje uzupełnia i prowadzi inny organ RP.
Zdaniem skarżącej, pomimo zapisów k.p.a. i wynikających z tego obowiązków (rzetelności prowadzenia postępowania, współpracy organów), jak również
z posiadanych możliwości nie przeprowadził ze swojej strony żadnego postępowania tzn.:
- nie nawiązał kontaktu z żadnym ze wskazanych organów w celu wyjaśnienia rozbieżności dotyczących wspomnianego rejestru,
- nie sprawdził i nie weryfikował przedłożonych dokumentów pod kątem, możliwości ich uzyskania,
- nie wskazał w jaki sposób skarżąca może wpłynąć na uzupełnienie swoich danych
w rejestrze,
- naraził dzieci skarżącej na wykluczenie społeczne z powodu braku możliwości finansowania np. zajęć dodatkowych czy zakupu podstawowych przedmiotów
i pomocy szkolnych.
Skarżąca potwierdziła, że w okresie od 11 czerwca 2022 r. do 30 sierpnia
2023 r., przebywała na terytorium Niemiec. Pobyt został tam zarejestrowany, jednak
w momencie opuszczania tego terytorium skarżąca zgłosiła się do urzędu niemieckiego w miejscowości W., aby wyrejestrować ten pobyt, jednak nie wystawiono jej żadnego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Po powrocie do Polski skarżąca udała się do organu wykonawczego, jakim jest organ gminy K., w celu zarejestrowania pobytu i otrzymała stosowne potwierdzenie o nadaniu numeru PESEL.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i jednocześnie wnosząc o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku ze skargą dokonał ponownego odczytu danych dzieci skarżącej z rejestru Straży Granicznej. Z danych tych wynika, że w rejestrze brak jest informacji o statusie UKR. Dzieci posiadały legalny pobyt w Polsce od 3 kwietnia 2022 r. do 28 stycznia 2023 r. Ponadto ustalono, że syn skarżącej nie jest uczniem, co wyklucza możliwość pobierania świadczeń. Z rejestru wynika także, że dzieci skarżącej posiadają dokument wykluczający status uchodźcy – to jest kartę pobytu.
W dokumentacji zgromadzonej w sprawie brak jest natomiast decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa do legalnego pobytu w Polsce dla dzieci skarżącej.
Organ przytoczył przepisy, które w niniejszej sprawie mają zastosowanie i wywiódł, że to na skarżącej spoczywał obowiązek wykazania, że spełnia wymogi do uzyskania świadczeń oraz, że w spornych okresach jej dzieci miały status UKR.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a." sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Skarga jest zasadna.
W rozpatrywanej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia wychowawczego na syna. Podstawą odmowy przyznania świadczenia była okoliczność, iż dzieci skarżącej wyjechały z terytorium RP, przebywały na terenie Niemiec i zostały zarejestrowane w tamtejszym systemie zabezpieczenia społecznego. Organ ustalił, że w rejestrze Straży Granicznej brak jest adnotacji o ponownym nadaniu dzieciom skarżącej statusu UKR na terenie RP, a także wykreśleniu dzieci z niemieckiego systemu zabezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na skargę dodatkowo wskazano, że syn skarżącej nie jest uczniem, co również stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje:
1) obywatelom polskim;
2) cudzoziemcom:
a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym,
c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 137a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2024 r. poz. 769 i 1222), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,
e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
– na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub
- w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
- jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
- na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,
- na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,
- w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
- z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,
g) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz członkom ich rodzin, o których mowa w art. 10 ust. 1 lit. b, d, e lub f umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE L 29 z 31.01.2020, str. 7, z późn. zm.).
Z kolei na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337 – j.t.), dalej jako "ustawa pomocowa", w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933), co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 152, 858, 1572 i 1933), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone.
Stosownie do art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy.
Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 3 i 6, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 oraz informację o posiadaniu nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (ust. 3a).
Informację, o której mowa w ust. 3a, udostępnia się w drodze teletransmisji danych i obejmuje ona następujące dane:
1) imię (imiona) i nazwisko (nazwiska);
2) datę urodzenia;
3) rodzaj dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, jeżeli występuje;
4) serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, jeżeli występuje;
5) numer PESEL - jeżeli został nadany;
6) informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 oraz informację o datach wjazdów i wyjazdów z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 3b).
W kolejnych ustępach art. 26 ustawy pomocowej wskazano na sposób postępowania w wypadku, gdy z systemu informacji oświatowej wynika, że dziecko nie realizuje obowiązku szkolnego albo obowiązku nauki.
Złożenie wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy uruchamia postępowanie, którego celem jest ustalenie, czy wnioskodawca spełnia kryteria określone przepisami. Realizacja tego zadania odbywa się w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest zgromadzenie materiału dowodowego i dokonanie jego wszechstronnej i rzetelnej oceny. Podkreślenia przy tym wymaga, że – stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.
Przede wszystkim jednak zastosowanie znajduje art. 17 ust. 1 u.p.p.w.d., który stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z systemu informacji oświatowej, o którym mowa w przepisach o systemie informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, oraz z własnych rejestrów niezbędnych wyszczególnionych w treści przepisu danych.
W art. 26 ust. 3c ustawy pomocowej wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych mogą wzywać obywatela Ukrainy przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, ubiegającego się lub otrzymującego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3 i 6, do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczeń.
Wskazać również należy na przepisy Działu VIIIa k.p.a., zatytułowanego Europejska współpraca administracyjna. W art. 260a § 1 k.p.a. wskazano, że organy administracji publicznej udzielają pomocy organom innych państw członkowskich Unii Europejskiej oraz organom administracji Unii Europejskiej, jeżeli przepisy prawa Unii Europejskiej tak stanowią i na zasadach określonych w tych przepisach. Przepisy unijne, o których mowa w treści art. 260 § 1 k.p.a., to w tym wypadku rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W świetle przytoczonych wyżej regulacji organ ma szeroki wachlarz możliwości ustalenia stanu faktycznego i zgromadzenia takiego materiału dowodowego, który pozwoli na rzetelną ocenę wniosku.
W badanej sprawie, osią sporu na etapie orzekania przez organy obu instancji, było po pierwsze posiadanie przez dzieci skarżącej statusu UKR, w związku z ich wyjazdem z Polski do Niemiec, po wtóre podleganie niemieckiemu systemowi zabezpieczenia społecznego.
Wyjaśniając wątpliwości dotyczące wskazanych kwestii organ oparł się przede wszystkim na rejestrze prowadzonym przez Straż Graniczną, nie biorąc pod uwagę wyjaśnień i dokumentów nadsyłanych przez skarżącą.
Kierowane przez organ wezwania zostały sformułowane w taki sposób, że skarżąca, która jest obcokrajowcem, mogła nie wiedzieć czego się od niej wymaga, aby wniosek mógł zostać rozpatrzony. Przytoczono jedynie przepisy znowelizowanej ustawy pomocowej, stanowiące o utracie legalności pobytu i wskazano na konieczność aktualizacji rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną i konieczność przedłożenia dokumentu bez wskazania jaki to ma być dokument (pismo z 14 maja 2024 r.).
W kolejnym piśmie (z 24 lipca 2024 r.) wskazano z kolei na podleganie niemieckiemu systemowi zabezpieczeń społecznych i wezwano skarżącą do zawnioskowania o usunięcie danych z platformy unijnej EUROPEAN UNION oraz przedłożenia brakujących dokumentów, ponownie bez wskazania jakich. Nie wskazano również do kogo skarżąca powinna się zwrócić o skorygowanie danych na wspomnianej platformie. Skarżąca na to wezwanie przedłożyła przetłumaczoną z języka niemieckiego informację, z której wynika, że "dowód o zakończeniu pobierania świadczeń z dnia 01.09.2023 r. stanowi decyzja o anulowaniu świadczeń z dnia 25.07.2023 roku". Może to oznaczać, że skarżąca dysponuje decyzją, którą uchylono decyzję o przyznaniu świadczeń na terenie Niemiec.
Tymczasem organ dowodu tego nie ocenił, nie wezwał skarżącej do przedłożenia tej decyzji. Przede wszystkim jednak nie skorzystał z uprawnień, jakie daje mu art. 26 ust. 3c ustawy pomocowej i nie wezwał skarżącej celem złożenia wyjaśnień, co niewątpliwie przełożyłoby się na szybkość i sprawność postępowania. Dałoby jednocześnie możliwość wyjaśnienia skarżącej czego oczekuje od niej organ i jakie braki we wniosku stoją na przeszkodzie przyznania świadczenia.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że jakkolwiek dane rejestru Straży Granicznej, na które powołuje się organ, mają istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego, to jednak nie mogą one zastąpić rzetelnie przeprowadzonego postępowania. Dane te mogą być bowiem nieaktualne, bądź błędne.
W takim wypadku, gdy istnieje wątpliwość, co do prawidłowości danych ujawnionych w rejestrze, co ma miejsce w badanej sprawie, rzeczą organu jest wątpliwości te wyjaśnić. Nie ma racji organ wywodząc, że to całkowicie na skarżącej spoczywał obowiązek dowodowy w niniejszej sprawie. Skarżąca nie ma bowiem wpływu na to kiedy, przez jakie organy i w jakich terminach dane w rejestrze są aktualizowane. Z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że skarżąca nie wiedziała do kogo ma się zwrócić o usunięcie jej danych z platformy EUROPEAN UNION. Przy założeniu jednak, że skarżąca złożyłaby taki wniosek, niewątpliwie nie miałaby wpływu na procedowanie tego wniosku przez właściwy organ.
W tych okolicznościach to organ powinien podjąć działania zmierzające do ustalenia, czy dzieci skarżącej w dalszym ciągu podlegają systemowi zabezpieczenia społecznego na terenie Niemiec.
Poza tym organ powinien dokonać oceny materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, to jest dokumentów potwierdzających nadanie dziecku numeru PESEL, co miało miejsce 27 maja 2024 r., czy złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy.
Odnosząc się do poniesionej w skardze okoliczności, iż dziecko, którego dotyczy wniosek, nie realizuje obowiązku szkolnego, należy wyjaśnić, że ten aspekt sprawy nie był badany ani przez organ I, ani organ II instancji. Brak jest w aktach postępowania jakichkolwiek dokumentów sugerujących, że organ dokonał ustaleń w tym zakresie w systemie informacji oświatowej. Wbrew wywodom organu w wydrukach załączonych do akt sprawy brak jest informacji o tym, czy dziecko realizuje obowiązek szkolny.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uwzględnienie powyższych rozważań. Uchylenie decyzji nie jest równoznaczne ze zobowiązaniem organu do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, to będzie bowiem zależało od wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego w niniejszej sprawie.