II SA/GL 1167/24

II SA/Gl 1167/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Edyta Kędzierska
Tomasz Dziuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 106 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 czerwca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/494/2024/10057 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 8 ust. 3, art. 60 ust. 1, art. 61, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (t.j. Dz.U.2023 poz. 901 z późń.zm.) oraz art. 104 KPA (t.j. Dz.U. 2023 poz. 775 z późń.zm) Prezydent Miasta G. postanowił zmienić decyzję z dnia 21 listopada 2022 r. nr [...] ustalającą J.K. ("skarżący") odpłatność za pobyt A.K. w domu pomocy społecznej od dnia 1 grudnia 2023 r. z kwoty 1134,98 zł na kwotę 684,20 zł miesięcznie. W punkcie drugim tej decyzji organ orzekł o odmowie zwolnienia z dopłaty do pobytu A.K. w domu pomocy społecznej. W punkcie trzecim zobowiązał zaś adresata decyzji do wnoszenia ustalonej opłaty do 28-go dnia każdego miesiąca na podany rachunek bankowy.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że skarżący jest synem A.K., nie wyraził zgody na propozycję zawarcia umowy w sprawie partycypowania w kosztach jej pobytu w Domu Pomocy Społecznej (DPS)w kwocie 684,20 zł. Kwota ta została ustaloną proporcjonalnie dla osób zobowiązanych do dopłaty, gdyż w kręgu osób zobowiązanych znajduje się sześć osób. Po odliczeniu odpłatności ponoszonej przez mieszkańca DPS do dopłaty pozostaje kwota 4105,18 zł, co proporcjonalnie daje kwotę 684,20 zł, dla wszystkich osób zobowiązanych. Organ ustalił ponadto, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Dochód jego rodziny wynosi 6650,47 zł (emerytura w kwocie 4066,10 zł, emerytura żony w kwocie 2584,37 zł), co daje dochód na osobę w rodzinie w kwocie 3325,24 zł. Wydatki rodziny skarżącego wynoszą 5756,55 zł (tj. czynsz 891,97 zł, energia elektryczna 123,05 zł, internet, telefon, telewizja w łącznej kwocie 274,80 zł, żywność w kwocie 2000 zł, środki czystości 150,00 zł, odzież/obuwie 200,00 zł, leki 194,30 zł, rata kredytu w łącznej kwocie 992,84 zł, ubezpieczenie na życie 180,00 zł, ubezpieczenie mieszkania 18,59 zł, ubezpieczenie samochodu 121,00 zł, naprawa samochodu 160,00 zł). Zatem do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 893,91 zł.
Według organu pomimo występowania szczególnej okoliczność wynikająca art. 54 pkt. 3 u.p.s. tj. długotrwałej choroby stwierdzono, że skarżący winien ponosić odpłatność za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w ustalonej kwocie.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że poprzednia decyzja ustaliła jego częściową odpłatność na kwotę 100 zł miesięcznie. Ponadto wskazał, że rozliczenie budżetu, które przedstawił w wywiadzie środowiskowym wskazuje, że pozostaje mu do dyspozycji kwota około 100 zł Natomiast w decyzji "wolna kwota wynosi 893,91 zł. Odwołujący wyjaśnił przy tym skąd ta różnica wynika, podnosząc m.in. ograniczenie pozycji żywność z 2500 na 2000 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania skarżącego i decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r. nr SKO.PS/41.5/494/2024/10057 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło wybrane przepisy u.p.s. oraz zacytowało fragmenty wybranych orzeczeń sądów administracyjnych. Odnosząc się zaś do realiów sprawy Kolegium podniosło, że strona odmówiła podpisania umowy, co implikowało konieczność wydania decyzji. Nadto mając na uwadze zmianę linii sądów administracyjnych organ przy ustaleniu odpłatności może uwzględnić również częściowe lub całkowite zwolnienie w jednej decyzji. Wskazano także, że: "W świetle akt sprawy decyzja Kolegium jest zgodna z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy, bowiem organ dokonał oceny możliwości wnoszenia opłaty przez zobowiązanego, który jest w kręgu sześciu osób zobowiązanych. Dochód rodziny strony został ustalony prawidłowo i wynosi 6650,47 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.".
W skardze na powyższą decyzję zarzucono naruszenie prawa materialnego, t.j. art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez jego błędną wykładnię, co skutkowało odmową zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy po stronie skarżącego występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, a także fakt, że stałe koszty utrzymania rodziny bilansują się z jej dochodem, co przemawiało za częściowym zwolnieniem z obowiązku uiszczania opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej,
Zarzucono także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy t.j. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez:
a) nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego;
b) przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej poprzez odstąpienie od dotychczasowej praktyki rozstrzygania sprawy w niemalże niezmienionym jej stanie faktycznym i prawnym;
c) niedostateczne zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, skutkujące niewyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy;
d) dokonanie nieprawidłowej oceny występowania po stronie skarżącego szczególnych okoliczności uzasadniających możliwość zastosowania częściowego zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, co skutkowało uznaniem, że skarżący nie może skorzystać ze zwolnienia z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, pomimo faktu, że skarżący oraz jego żona są osobami starszymi, schorowanymi i stałe koszty ich utrzymania bilansują się z dochodami, tym samym nie dysponuje skarżący możliwościami finansowania pobytu matki w domu pomocy społecznej w wysokości 684,20 zł.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie od Kolegium zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in. że poprzednią decyzją, z dnia 21 listopada 2022 r. (nr [...]) otrzymał zwolnienie częściowe z opłaty za pobyt matki i był zobowiązany do uiszczania kwoty w wysokości 100 zł miesięcznie. Poprzednia decyzja została wydana w niemalże identycznym stanie faktycznym, gdyż i wówczas skarżący i jego małżonka dotknięci byli długotrwałą chorobą, a dochód na osobę w rodzinie również przekraczał 300% kryterium dochodowego. W konsekwencji skarżący uważa, że organy oceniły sytuację skarżącego w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej poprzez odstąpienie od dotychczasowej praktyki rozstrzygania sprawy w niemalże niezmienionym jej stanie faktycznym i prawnym. W uzasadnieniach obu organów próżno poszukiwać powodów, dla których organy uznały, tak rażący wzrost opłaty za uzasadniony i dlaczego odstąpiły od dotychczasowej praktyki, w której uwzględniały długotrwałą chorobę skarżącego i jego małżonki za podstawę dla zastosowania częściowego zwolnienia z przedmiotowej opłaty.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W dodatkowym piśmie z 17 września 2024 r. skarżący przedłożył kopię decyzji z 21 listopada 2022 r., wskazując, że uzasadnieniem dla zastosowania zwolnienia przewidzianego w tamtej decyzji była jego sytuacja finansowo-zdrowotna.
W trakcie rozprawy w dniu 6 lutego 2025 r. skarżący podtrzymał skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. zmieniającą wcześniejszą decyzję z dnia 21 listopada 2022 r. ustalającą J.K. ("skarżący") odpłatność za pobyt A.K. w domu pomocy społecznej od dnia 1 grudnia 2023 r. z kwoty 1134,98 zł na kwotę 684,20 zł miesięcznie.
Jak wynika z art. 106 ust. 5 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Kolegium zacytowało treść tego przepisu w części uzasadnienia, w której przytoczono przepisy mające stanowić podstawę prawną decyzji. Jednak w pozostałej części uzasadnienia nie odniosło się w żaden sposób do wynikających z art. 106 ust. 5 u.p.s. przesłanek, od których zaistnienia ustawodawca uzależnił możliwość zmiany decyzji, w tym nie wskazało na żadne okoliczności faktyczne, które mogłyby przemawiać za zmianą funkcjonującej w obrocie prawnym ostatecznej decyzji ustalającej skarżącemu odpłatność za pobyt matki w domu opieki społecznej. W decyzji brak przy tym w istocie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. W tym zakresie Kolegium ograniczyło się do stwierdzenia, że dochód rodziny został ustalony prawidłowo i wynosi 6650,47 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nic też nie wskazuje na to, aby Kolegium ponownie merytorycznie rozpatrzyło sprawę. Przeciwnie rola organu odwoławczego została sprowadzona do kontroli decyzji organu I instancji o czym świadczy stwierdzenie "W świetle akt sprawy decyzja Kolegium jest zgodna z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy, bowiem organ dokonał oceny możliwości wnoszenia opłat przez zobowiązanego, który jest w kręgu sześciu osób zobowiązanych." Na marginesie zauważyć należy, że w stwierdzeniu tym jest mowa o "decyzji Kolegium".
Kolegium nie odniosło się w żaden sposób do zarzutów odwołania. Ponadto referując fakt jego wniesienia ograniczyło się do stwierdzenia, że od decyzji organu I instancji, "z zachowaniem terminu ustawowego, odwołanie wniosła strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia". Co prawda brak jest wymogu, aby w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego dokładnie przytaczać treść całego odwołania. Jednak w sytuacji, w której organ odwoławczy nie odnosi się wprost do stanowiska strony odwołującej i nie przedstawia argumentacji, mającej na celu wykazanie bezzasadności zarzutów odwołującego, poprzestanie na lakonicznym odnotowaniu faktu wniesienia odwołania nie pozwala stwierdzić, czy organ ten zapoznał się z treścią odwołania i czy ustalił z jakich powodów strona wnosząca odwołanie jest niezadowolona z rozstrzygnięcia organu I instancji. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w odniesieniu do kontrolowanej obecnie decyzji Kolegium. W istocie więc nie wiadomo, czy organ odwoławczy nie dostrzegł z jakich powodów strona skarżąca nie zgadza się z decyzją organu I instancji, czy też dostrzegając te powody zastrzeżeń podnoszonych przez stronę skarżącą nie podzielił, a jeżeli tak, to z jakich względów.
Zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczyły przede wszystkim ustaleń faktycznych dotyczących wydatków rodziny skarżącego. Podniesiono w nim m.in. że organ I instancji przedstawiając ustalenia dotyczące tych wydatków podał kwotę 2000 zł na żywność. Tymczasem ze znajdującej się w aktach sprawy "analizy budżetu" wynika, że kwota tych wydatków wynosi 2500 zł (karta 23 akt administracyjnych organu I instancji). Organ I instancji nie wyjaśnił w żaden sposób tych rozbieżności. Zdaniem odwołującego było ich zresztą więcej, a wyliczenia w tym zakresie przedstawił on w odwołaniu. Jednak Kolegium nie odniosło się wprost do tych zarzutów.
Kolegium nie dostrzegło także i tego, że zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2024 r. wszczęto postępowanie "w sprawie wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt" matki skarżącego w DPS. Organ I instancji prowadził więc postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności. Natomiast odwołanie dotyczyło decyzji zmieniającej. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby doszło w ogóle do wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany wcześniejszej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt matki skarżącego w DPS. Organ I instancji w podstawie prawnej decyzji nie wskazał też w ogóle art. 106 ust. 5 u.p.s., a w uzasadnieniu decyzji w jakikolwiek sposób nie odniesiono się do pierwotnej decyzji z dnia 21 listopada 2022 r. ani do okoliczności, które przemawiać miałyby za zmianą tamtej decyzji. Zmienianej decyzji brak przy tym w aktach sprawy. Dopiero skarżący w skierowanym do tutejszego Sądu dodatkowym piśmie procesowym załączył decyzję z dnia 21 listopada 2022 r. Okazuje się przy tym, że zmieniana decyzja również była decyzją zmieniająca. W jej sentencji znajdowało się ponadto częściowe zwolnienie skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS do kwoty 100 zł. W tym kontekście przyznać należy rację skarżącemu, że organy w żaden sposób nie wyjaśniły dlaczego w zbliżonym stanie faktycznym wydano diametralnie różne rozstrzygniecie dotyczące zwolnienia z odpłatności. Co więcej, fakt tego wcześniejszego zwolnienia, jak i charakteru zmieniającego zmienianej decyzji z dnia 21 listopada 2022 r. zostały całkowicie przemilczane zarówno przez organ I instancji jak i przez organ odwoławczy.
Zastrzec należy, że co prawda wcześniejsze udzielenie terminowego zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS nie obliguje organów do kontynuacji tego zwolnienia w kolejnych okresach. Jednak wydanie decyzji przeciwnej do poprzedniej, i tym razem odmowa zwolnienia z odpłatności, wymaga dodatkowego uzasadnienia oraz starannego wskazania z jakich powodów w zbliżonym stanie faktycznym organ tym razem nie przychylił się do wniosku. Wymóg ten w realiach rozpoznawanej sprawy został całkowicie pominięty przez organy.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji organu odwoławczego Sąd doszedł do wniosku, że została ona wydana z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem wskazanych dotychczas przepisów k.p.a. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I Instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe rozważania, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.