II SA/Gd 982/24

II SA/Gd 982/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Sudoł
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Jolanta Sudoł Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 sierpnia 2024 r. nr SKO Gd/1908/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
A. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 29 maja 2023 r. A. K. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad ojcem, B. K..
Z akt sprawy wynika, że B. K. (ur. 15 grudnia 1964 r.) jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 12 lutego 2020 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 07-S, 11-I, 10-N. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 stycznia 2020 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie.
Na podstawie ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 czerwca 2023 r. oraz na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń ustalono, że B. K. choruje na astmę, serce, miażdżycę, nadciśnienie, cukrzycę, ma bezdechy. Ma także problemy z poruszaniem się. Od czasu śmierci żony w marcu 2023 r. jest w złej kondycji psychicznej. Nie jest osobą leżącą ani ubezwłasnowolnioną, samodzielnie się porusza, samodzielnie korzysta z toalety, nie jest pampersowany. Samodzielnie spożywa posiłki. Nie korzysta z rehabilitacji, w razie potrzeby korzysta z koncentratora tlenu. Raczej nie pozostaje sam w domu, a w sytuacji, gdy wnioskodawca musi wyjść, zabiera ojca ze sobą.
Ustalono, że niepełnosprawny jest wdowcem. Od pogrzebu żony zamieszkuje razem z synem. Lokal mieszkalny, w którym mieszka niepełnosprawny jest własnością wnioskodawcy. Niepełnosprawny, oprócz syna ma jeszcze córkę, która - zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy - zamieszkuje prawdopodobnie za granicą i nie pomaga w żaden sposób w opiece nad ojcem.
Ustalono także, że A. K. przez wiele lat żył i pracował w Anglii. Był zatrudniony na umowę w firmie wynajmującej samochody. Do Polski wrócił na pogrzeb matki i pozostał z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Obecnie nie pracuje; ostatnio był zatrudniony na umowę zlecenia od końca kwietnia 2023 r. do końca maja 2023 r. przy roznoszeniu ulotek. Z pracy zrezygnował z uwagi na niemożność pogodzenia jej ze sprawowaniem opieki. Ma wykształcenie podstawowe. Utrzymuje się z oszczędności. Jest kawalerem, ma dwoje dzieci, z którymi nie utrzymuje kontaktu i na które nie łoży.
Wnioskodawca pomaga ojcu przy kąpieli, obcinaniu paznokci, goleniu. Prowadzi gospodarstwo domowe (sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów). Jeździ z ojcem na wizyty lekarskie, przygotowuje posiłki i podaje leki.
Prezydent Miasta, decyzją z dnia 26 lipca 2023 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem wskazując, że w sprawie nie został udowodniony związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 8 stycznia 2024 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji uznając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do jednoznacznego ustalenia, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził w dniu 7 lutego 2024 r. wywiad środowiskowy, w którym odnotowano, że w dniu 2 lutego 2024 r. pracownik udał się do mieszkania, w którym zastał jedynie ojca wnioskodawcy. A. K. twierdził, że był u lekarza kardiologa w Gdańsku w sprawie ojca, ale nie przedstawił na tę okoliczność żadnego dokumentu, ani też w żaden sposób nie uprawdopodobnił tego faktu. W trakcie wywiadu wnioskodawca dodatkowo wskazał, że ojciec przeszedł zawał, jest po 3 zabiegach koronografii, choruje na astmę, cukrzycę, serce, ma miażdżycę w nogach, a także stan załamania psychicznego po śmierci żony, co objawia się problemami ze snem i płaczliwością. W związku z bezdechami ojciec do snu zakłada maseczkę z tlenem. Czynności jakie wnioskodawca wykonuje przy niepełnosprawnym to m.in.: budzenie i pomoc w wstaniu z łóżka oraz ubranie się (około 15 minut), pomoc w porannej toalecie - obmycie, w razie potrzeby golenie i strzyżenie oraz obcinanie paznokci (około 15-20 minut), podawanie leków 3 x dziennie (około 15 minut), podanie śniadania, obiadu i kolacji oraz w razie potrzeby pomoc w nakarmieniu (łącznie około 1 godzina), pomoc w ciągu dnia w skorzystaniu z toalety (łącznie około 40 minut), pomoc przy kąpieli (około 30 minut). Wnioskodawca raz w miesiącu jeździ z ojcem do lekarza rodzinnego, a średnio raz na 3 miesiące do Gdańska do lekarza kardiologa. Niepełnosprawny korzysta także z pomocy neurologa. Ustalono, że wnioskodawca utrzymuje się wraz z ojcem z jego zasiłku stałego. B. K. pobiera również zasiłek pielęgnacyjny. Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny stwierdził, że ojciec wnioskodawcy jest osobą samodzielną, wykonującą wszystkie czynności bez pomocy.
Z dokumentacji medycznej, przedstawionej na wezwanie organu I instancji wynika, że u B. K. rozpoznano epizod depresyjny (nieokreślony), bezdech senny, chorobę niedokrwienną serca, astmę oskrzelową (wizyta w dniu 6 kwietnia 2023 r.) Podczas wizyty u neurologa w dniu 8 lutego 2024 r. stwierdzono poprawę samopoczucia. W dniu 22 stycznia 2024 r. B. K. odbył również wizytę lekarską w towarzystwie córki, zorientowanej w chorobach ojca.
Prezydent Miasta, decyzją z dnia 12 lutego 2023 r. ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem uznając, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.").
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją 8 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że stan zdrowia niepełnosprawnego pozwala mu na samodzielne wykonywanie podstawowych czynności. Nie jest osobą pampersowaną, ani leżącą, porusza się samodzielnie i samodzielnie korzysta z toalety oraz spożywa posiłki. Nie korzysta z usług terapeutycznych ani z rehabilitacji, a jedynie w razie potrzeby korzysta z koncentratora tlenu. Niepełnosprawny wymaga pomocy jedynie w pewnym zakresie, który nie uzasadnia przyjęcia, że wymaga ona rezygnacji bądź nie podejmowania zatrudnienia. Organ odwoławczy podkreślił, że czynności takie jak gotowanie, sprzątanie, prasowanie itp. organizowanie wizyt lekarskich czy realizacja recept wykonywane są również w rodzinach osób pracujących, a bezpośrednia pomoc ojcu dotyczy czynności, które mogą być wykonywane zarówno przed, jak i po pracy.
Kolegium zwróciło uwagę, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że B. K. wykonuje szereg czynności samodzielnie i jego stan nie wymaga stałej obecności syna. Zdaniem organu nie sposób dać również wiary oświadczeniu wnioskodawcy, że sam sprawuje opiekę nad ojcem, bo siostra nie kontaktuje się z rodziną. Wbrew temu co oświadczył, to właśnie siostra towarzyszyła ojcu w trakcie wizyty lekarskiej w dniu 22 stycznia 2024 r. i była zorientowana w chorobach ojca.
W ocenie Kolegium brak również podstaw do uznania, aby wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także aby nie podejmował tej pracy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Niepełnosprawny nie wymaga bowiem pomocy w takim zakresie, który uzasadniałby przyjęcie, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia bądź nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Końcowo Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest jedynym świadczeniem przeznaczonym dla osób niepełnosprawnych, a tym samym ich rodzin. Ojciec wnioskodawcy może bowiem wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wspierającego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. K., reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego, wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki przyznania świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi warunkujące pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych. W niniejszej sprawie organy prawidłowo zidentyfikowały brak możliwości przyznania świadczenia ze względów podmiotowych synowi osoby posiadającej znaczny stopień niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżący, jako syn, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. Bezsporne jest również, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21; wszystkie przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Dlatego też, w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale o ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy.
Wykładnia celowościowa art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że uprawnienie w nim ujęte ma zapewnić częściowe wynagrodzenie osobom zdolnym do pracy faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia) ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie chodzi przy tym o jakąkolwiek opiekę, ale taką, której zakres i czas trwania wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną jest jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22).
Zaprzestanie aktywności zawodowej (jej niepodejmowanie) przez opiekuna musi być zatem spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę), a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie z powodu tego, że są one dla każdego typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi również przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie, bo nie zawierają się w pojęciu "sprawowanie opieki" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczących się w pojęciu: "opieka nad osobą" prowadziłoby do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2024 r., I OSK 351/24, LEX nr 3817175).
Zauważyć jednocześnie należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę i jest uzyskiwane na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy właściwe muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. A. Kawecka, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, publ. LEX/el. 2019).
W niniejszej sprawie organy administracji publicznej stanęły na stanowisku, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności albowiem skarżący ani nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechał podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela tę ocenę.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że skarżący przez większość swojego życia pozostawał bierny zawodowo, ma wykształcenie podstawowe, nie ma żadnego wyuczonego zawodu, nie ukończył żadnych kursów kwalifikacyjnych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem przez wiele lat żył i pracował w Anglii, gdzie był zatrudniony w firmie wynajmującej samochody. Na tę okoliczność nie przedstawił jednak żadnych dokumentów. Jedyne udokumentowane zatrudnienie skarżącego miało miejsce w okresie od 27 kwietnia 2023 r. do 26 maja 2023 r. przy kolportażu ulotek reklamowych.
Dodatkowo należy także zwrócić uwagę, że deklarowany przez skarżącego zakres, częstotliwość i charakter czynności opiekuńczych sprawowanych nad niepełnosprawnym ojcem nie wymagają, jak uznały organy administracji, tak wiele czasu by niemożliwe było podjęcie jakiejkolwiek pracy zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że niepełnosprawny nie wymaga wykonywania żadnych szczególnych czynności pielęgnacyjnych czy rehabilitacyjnych. Ponadto, pozostaje on w znacznym stopniu osobą samodzielną w zakresie wykonywania tzw. czynności dnia codziennego. Z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec strony samodzielnie porusza się i korzysta z toalety. Samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, ale wymaga pomocy podczas jedzenia zupy. Nie jest osobą leżącą. Wszystkie czynności jakie wykonuje skarżący przy niepełnosprawnym są związane z utrzymaniem higieny, przygotowaniem i podaniem pożywienia oraz leków i zajmują mu niespełna 3 godziny dziennie (wywiad środowiskowy – w aktach administracyjnych). Skarżący raz w miesiącu jeździ z ojcem do lekarza rodzinnego, a raz na trzy miesiące do lekarza kardiologa.
Oceniając zakres świadczonej przez skarżącego opieki Sąd podziela dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że nie uniemożliwia ona skarżącemu podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mimo niepełnosprawności ojciec skarżącego jest osobą stosunkowo samodzielną. Świadczona pomoc w przeważającej mierze sprowadza się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem niepełnosprawny samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po domostwie. Słuszne jest zatem stanowisko Kolegium, że wskazany zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie stanowi przeszkody w podjęciu przez niego pracy zarobkowej. Nie wykonuje on bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby go nieustannie i wymagały jego ciągłej obecności, choćby poprzez pozostawanie w dyspozycji, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin. Tym bardziej, że jak w wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - wbrew oświadczeniu strony, że sam sprawuje opiekę nad ojcem - pomocą służy także jego siostra, która towarzyszyła ojcu podczas wizyty lekarskiej w styczniu 2024 r. i jest zorientowana w stanie jego zdrowia. Zaznaczyć należy, że zarówno skarżący, jak i jego siostra obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojego niepełnosprawnego ojca.
Zdaniem Sądu ustalony stan faktyczny sprawy dowodzi braku podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego wynika z jego wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad ojcem. Aby organ mógł przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne musiałby on wykazać związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a niepodjęciem lub rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżący takiego związku nie wykazał.
W rezultacie należy przyjąć, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, a jego dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwala też na przyjęcie, że właśnie wyłącznie z powodu niepełnosprawności ojca zatrudnienia nie podejmuje.
Reasumując, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, stwierdza, że organy prawidłowo wskazały na wystąpienie negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącego. Wobec powyższego zarzuty skargi, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego nie znajdują uzasadnienia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.