II SA/Gd 898/10

II SA/Gd 898/10 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2011-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Janina Guść /sprawozdawca/
Jolanta Sudoł
Mariola Jaroszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
art.88 ust.1pkt 2 w zw. z art.83 ust. 1
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia SO Jolanta Sudoł Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. A. i A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 28 kwietnia 2010 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących M. A. i A. A. kwotę 11.780 (jedenaście tysięcy siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. orzeka, że decyzje uchylone w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane.
Uzasadnienie
Wójt Gminy Ł. decyzją z dnia 28 kwietnia 2010 r. Nr [...] nałożył na M. i A. A. administracyjną karę pieniężną w wysokości 456 265,84 zł. za usunięcie bez wymaganego prawem zezwolenia 50 sztuk drzew gatunku sosna zwyczajna. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. z 2009 r. Dz.U. Nr 151 poz. 1220), § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228, poz. 2306 ze zm.) i pkt 2 obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 23 października 2009 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2010 (M.P. Nr 69 poz. 894).
Organ I instancji wyjaśnił, iż w dniu 7 lipca 2009 r. pracownik Urzędu Gminy w Ł. otrzymał telefoniczne zgłoszenie, dotyczące nielegalnej wycinki drzew między innymi na nieruchomości nr [...], położonej w miejscowości P., obręb ewidencyjny P., gmina Ł.. W ślad za zgłoszeniem telefonicznym, zgłaszający przesłał drogą elektroniczną zdjęcia usuniętych drzew. Organ ustalił, że właściciele nieruchomości nr [...] – M. i A. A. – nie posiadali wymaganego prawem zezwolenia na usunięcie przedmiotowych drzew i w związku z tym, w dniu 7 lipca 2009 r., wszczęto postępowanie w sprawie wycinki drzew bez wymaganego zezwolenia.
Podczas przeprowadzonych w dniu 22 lipca 2009 r. oględzin drzew usuniętych bez wymaganego zezwolenia na terenie działki nr [...] ustalono, że drzewa zostały usunięte "miejscowo" tzn. kilka drzew w kilku miejscach na terenie całej nieruchomości. W niektórych miejscach zauważono złożone gałęzie po ścięciu drzew. Podczas oględzin dokonano pomiarów kłód i pomiarów pni - w przypadku braku kłody. Zarówno każdy pień drzewa jak i każdą kłodę ponumerowano oraz sfotografowano. W oględzinach uczestniczyli pracownicy Urzędu Gminy w Ł. oraz przedstawiciele Komisji Rolnej i Ochrony Środowiska Rady Gminy Ł.. Właściciele nieruchomości, mimo powiadomienia o terminie i godzinie przeprowadzenia wizji lokalnej nie byli obecni na oględzinach nieruchomości. Z przeprowadzonych oględzin sporządzono protokół, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów.
Organ I instancji stwierdził, że usunięte bez wymaganego zezwolenia drzewa miały powyżej 5 lat. Fakt ten ustalono na podstawie sporządzonego protokołu z oględzin nieruchomości oraz na podstawie tabeli wiekowej opracowanej przez prof. dr L. M., zgodnie z którą dwudziestoletnie sosny zwyczajne posiadają obwód wynoszący 37,68 cm. Ścięte drzewa miały obwody większe lub nieco mniejsze a to oznacza, że na ich usunięcie wymagane było zezwolenie Wójta Gminy Ł.
Organ I instancji wskazał, że M. i A. A. stwierdzili, iż nie mieli nic wspólnego z wycinką drzew z nieruchomości będącej ich własnością. Ustalono, że kradzieży drewna lub wycięcia drzew z terenu przedmiotowej nieruchomości nie zgłoszono Posterunkowi Policji w Ł. Z wyjaśnień złożonych przez osobę, która zgłosiła wycinkę drzew wynika, iż nie widziała ona, kto wycinał drzewa, ale na podwórku domu pani A. widziała ona młodego mężczyznę, który korował drągi drewniane, z których stawiano ogrodzenie. Osoba ta podkreśliła również, że uważa, iż częste kontrole lasku i przyległych do niego stawów przez członków rodziny pani A. wykluczają raczej możliwość dokonania kradzieży drzew przez osoby postronne. Ponadto odległość od lasku do miejsca zamieszkania Pani A. wyklucza, w jej ocenie, możliwość wycinki drzew (i kradzieży) przy użyciu piły spalinowej, którą słychać w promieniu 300 metrów.
Urząd Gminy w Ł. pismem z dnia 9 października 2009 r. nr [...] zawiadomił Posterunek Policji w Ł. o popełnieniu przestępstwa w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009 r., odmówiono wszczęcia dochodzenia wskazując, iż zagadnienie związane z wycinką drzew należy wyłącznie rozpatrywać w kontekście nielegalnej wycinki drzew - zleconej lub dokonanej przez właścicieli nieruchomości, bez zgody organu administracji i dlatego właściwym jest prowadzenie postępowania administracyjnego, wynikającego z przepisów ustawy o ochronie przyrody. Postanowienie to zostało zatwierdzone przez Prokuraturę Rejonową w W.
Organ wskazał, iż częste kontrole dokonywane przez członków rodziny, użycie przez osoby wycinające drzewa bardzo głośnej piły spalinowej, pozostawione na terenie nieruchomości w widocznym miejscu, powycinane kłody, przygotowane do wywózki, brak zgłoszenia na Policję, itp. wydają się świadczyć, że M. i A. A. wiedzieli, że wycinka drzew następuje i się na nią co najmniej w sposób domniemany godzili. Dlatego też organ postanowił wymierzyć na właściciela nieruchomości karę ze usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.
Wysokość kary ustalono na podstawie art. 89 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustalono, przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Przy obliczaniu kary zastosowano stawki opłat określone w pkt. 2 obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 23 października 2009 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2010.
M. i A. A. wnieśli odwołanie od decyzji Wójta Gminy Ł., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie. Odwołujący się podnieśli, iż są współwłaścicielami działki nr [...] obręb P., jednakże nie zamieszkują na niej. Miejscem zamieszkania i pobytu A. A. jest Z., a M. A. S., a na działce przebywają oni sporadycznie i nie sprawują nad nią bezpośredniego nadzoru. Na nieruchomości mieszka matka odwołującej się – J. J., która jest podeszłym wieku, po przebytej amputacji kończyny dolnej, poruszająca się na wózku inwalidzkim.
W odwołaniu wskazano, iż na działce nr [...], która ma powierzchnię około 70 hektarów, znajduje się około 7 tys. drzew różnych gatunków (wieloletnich i samosiejek). W ramach utrzymywania zadrzewienia we właściwej kulturze, w marcu 2008 r. wraz z Przedsiębiorstwem A w Ł. odwołujący się zgłosili wniosek o zezwolenie na wycinkę drzew na działkach nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], w wyniku czego uzyskali decyzję z dnia 10 grudnia 2008 r. zezwalającą na wycinkę łącznie 220 sztuk (216 drzew i 4 krzewów). Wycinka ta jest stopniowo realizowana i do dnia dzisiejszego nie została zakończona. W sytuacji niezrealizowania wycinki drzew objętej pozwoleniem, nieracjonalne byłoby dokonywanie wycinki drzew bez zezwolenia.
Odwołujący się wskazali, iż przedmiotowa działka ma znaczny obszar i nierealnym jest to, by nie przebywając na tej nieruchomości, być w stanie upilnować ją przed działaniami osób trzecich. Działka ta położona jest w sąsiedztwie miejscowości, w których mieszkają ludzie ubodzy i nielegalne wycinki drzew zdarzają się nagminnie. Ponadto, przedmiotowa działka otoczona jest terenami leśnymi, na których prowadzona jest normalna gospodarka leśna, a zatem odgłosy piły mechanicznej są słyszalne bardzo często i fakt ten nie budzi szczególnego zdziwienia i zainteresowania mieszkańców. Odwołujący się wskazali, iż rzadko przebywają w P. i w związku z tym nie mają rozeznania, co do stanu zadrzewienia działki. Nielegalna wycinka drzew nastąpiła poza ich wiedzą i zgodą a organ nie dokonał wszechstronnego i wyczerpującego zbadania sprawy. Wójt Gminy oparł się na informacjach i komentarzach anonimowej osoby, w żaden sposób nie konfrontując ich z innymi dowodami, których przeprowadzenia zaniechał.
Ponadto, w ocenie odwołujących się, organ nieprawidłowo ustalił wiek wyciętych drzew. W uzasadnieniu decyzji brak jest jakichkolwiek informacji co do wiedzy specjalistycznej w tym zakresie pracowników dokonujących ustaleń na miejscu wycinki drzew.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ł.. Decyzja Kolegium została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, a także na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew.
Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. W myśl art. 89 ustawy administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4 - 6 ustawy, przy czym jeżeli ustalenie obwodu zniszczonego lub usuniętego bez zezwolenia drzewa jest niemożliwe, z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszy promień pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10% (ust.3).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż nie ulega wątpliwości, iż rosnące na działce nr [...], obręb P. drzewa zostały usunięte. Fakt ten został stwierdzony w oparciu o przeprowadzoną w dniu 22 lipca 2009 r. wizję lokalną na działce. Wiek usuniętych drzew ustalono przy pomocy tzw. "Tabeli wiekowej drzew", opracowanej przez prof. dr L. M. oraz ilości słojów (1 słój = 1 rok), zaś pomiarów pozostawionych pni dokonano za pomocą certyfikowanego urządzenia - średniomierza taśmowego Typ SM-21/3.
Odnosząc się do treści odwołania organ stwierdził, iż wydana w dniu 10 grudnia 2008 r. przez Wójta Gminy Ł. decyzja Nr [...], orzekająca o zezwoleniu na wycinkę łącznie 220 sztuk drzew i krzewów (216 drzew i 4 krzewów) dotyczyła zgody na usunięcie drzew z terenu nieruchomości obejmujących działki nr [...] i nr [...], położonych w obrębie P., a nie działki nr [...]. Ponadto, decyzja ta została wydana z terminem ważności do końca 2009 r., lecz za wyjątkiem okresu wegetacji, natomiast wycinka drzew stanowiących przedmiot niniejszego postępowania nastąpiła w okresie wegetacji.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie i doktrynie, tylko posiadacz nieruchomości, jako osoba uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usuniecie drzewa, ponosi odpowiedzialność, o jakiej mowa w art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, natomiast "osoba trzecia", która nie ma żadnego tytułu prawnego do nieruchomości, odpowiada za usunięcie z niej drzewa, ale nie jak za delikt administracyjny, lecz jak za przestępstwo lub wykroczenie kradzieży lub zniszczenia drzewa, w zależności od wartości drzewa, wysokości szkody i zamiaru - przywłaszczenia lub tylko zniszczenia. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. II SA/Gd 234/09, organ wskazał, iż odpowiedzialność za usunięcie drzew ma charakter zobiektywizowany, dla zastosowania art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody bez znaczenia jest, czy posiadacz nieruchomości dokonał usunięcia drzew osobiście, czy odbyło się to za jego zgodą czy wiedzą, czy też w wyniku zaniechań, np. w prawidłowej ochronie drzew. Organ wskazał, iż M. i A. A., będący współwłaścicielami nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], ponoszą odpowiedzialność za wycięcie drzew bez zezwolenia z terenu tej działki. A podnoszony przez nich fakt jedynie sporadycznego przebywania na działce i powierzenia pieczy nad działką starszej i niepełnosprawnej osobie, należy ocenić jako okoliczność świadczącą o zaniechaniu dołożenia należytej staranności w zakresie obowiązku dbałości o składniki przyrody, znajdujące się na nieruchomości, stanowiącej ich własność.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. i A. A. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia oraz umorzenia postępowania w sprawie. W ocenie skarżących zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 88 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przypisaniu skarżącym odpowiedzialności za nielegalną wycinkę drzew oraz z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy oraz dowolne oparcie się na dowodach, które w świetle przepisów k.p.a. są niedopuszczalne.
Skarżący wskazali, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreśla się aspekt wiedzy i zgody właściciela nieruchomości na nielegalną wycinkę drzew. Organ I instancji także stanął na takim stanowisku. Skarżący podnieśli zarzut sprzeczności z Konstytucją interpretacji art. 88 ustawy o ochronie przyrody, dokonanej w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący stwierdzili, że nie uczestniczyli w wycince drzew, nie wiedzieli o niej, nie godzili się na nią a ponadto sami są ofiarami kradzieży pozyskanego w ten sposób drewna. Gdyby wiedzieli o nielegalnej wycince – z pewnością skutecznie by się jej sprzeciwili. Skarżący stwierdzili, iż stanowisko organu, że dokonywanie przez nich oględzin nieruchomości mogłoby zapobiec kradzieżom jest niezasadne. Skarżący wskazali jednocześnie, iż po oględzinach przeprowadzonych przez pracowników gminy miał miejsce kolejny przypadek wycinki i kradzieży drewna. Skarżący dokonali zgłoszenia tego faktu organom ścigania i po niedługim czasie otrzymali postanowienie o umorzeniu postępowania, z uwagi na niewykrycie sprawców.
W skardze wskazano, iż organ administracji oparł swoje rozstrzygnięcie na zawiadomieniu oraz szczegółowych wyjaśnieniach i spostrzeżeniach anonimowej osoby. Natomiast kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje możliwości przeprowadzenia dowodu z pisemnych wyjaśnień anonimowej osoby, a skarżącym nie umożliwiono jakiegokolwiek odniesienia się do zeznań tej osoby.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje:
Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola ta w myśl art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.), polega na ocenie zgodności wydanej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego.
Podstawę wymierzenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia stanowią przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92 poz. 880 ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Rozstrzygnięcie sprawy wymagało rozważenia zasadności zarzutu naruszenia art. 88 ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przypisaniu skarżącym odpowiedzialności za nielegalną wycinkę drzew oraz z naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy i zaniechanie prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał bowiem, iż skarżących obciąża odpowiedzialność za wycięcie drzew bez zezwolenia na tej podstawie, iż zaniechali oni dołożenia należytej staranności w zakresie obowiązku dbałości o składniki przyrody, znajdujące się na nieruchomości, stanowiącej ich własność.
Natomiast organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji, dokonując odmiennej wykładni normy art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, stwierdził, iż ustalone okoliczności, wydają się świadczyć, że M. i A. A. wiedzieli, że wycinka drzew następuje i się na nią, co najmniej w sposób domniemany, godzili.
W ocenie Sądu interpretacja treści art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy dokonana przez organ II instancji jest wadliwa, a decyzja organu I instancji narusza treść art. 7 i 77 § 1 k.p.a. z uwagi na jej oparcie na ustaleniach nie wynikających z zebranego materiału dowodowego.
Art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi, iż wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Rozstrzygniecie sprawy wymagało dokonania wykładni tego przepisu, sprowadzającej się do oceny, w jakich sytuacjach kara taka może zostać nałożona na właścicieli nieruchomości.
W przedmiocie tym istnieje bogate orzecznictwo sądowe, wyrażane jest w nim przeważające stanowisko, iż kara za wycięcie drzew może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości gdy dokonał wycięcia drzew bez zezwolenia, gdy zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej jak również w sytuacji, gdy wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność, jak również stanowisko przeciwne, zgodnie z którym odpowiedzialność właściciela nieruchomości za wycięcie drzew jest niezależna od jego wiedzy o wycince i wiąże się z zaniechaniem właściwej pieczy nad rosnącymi na jego nieruchomości drzewami.
Sąd podziela stanowisko, iż wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy prowadzi do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w nim kary może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził. Natomiast w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez jego wiedzy, której działaniu nie mógł zapobiec, brak jest podstaw do dociążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Stanowisko takie wyrażono przykładowo w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 661/06 (Lex Nr 384133), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 90/07 (Lex Nr 339447), Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 329/08 (Lex Nr 529956), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1957/08 (Lex Nr 564013). W wyrokach tych wskazano mi. in, iż aby obarczyć odpowiedzialnością z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy określoną osobę trzeba wykazać, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów. Jeżeli natomiast drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie ponosi. Również w doktrynie wyrażono stanowisko, iż do ponoszenia tej odpowiedzialności, konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew, a tak ukształtowana odpowiedzialność zapobiega obciążeniu posiadacza nieruchomości odpowiedzialnością za wycięcie drzew lub krzewów, w sytuacji usunięcie drzew lub krzewów było dokonane na skutek wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu posiadacz nieruchomości nie wiedział i za którą nie ponosi odpowiedzialności. (vide: Krzysztof Gruszecki "Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz", Zakamycze Kraków 2005, s. 366).
Norma art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowiącego, iż wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, jest konsekwencją uregulowania przewidzianego w art. 83 ust. 1 i art. 84 ust. 1 ustawy. Art. 83 ust. 1 ustawy stanowi, iż usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, do wniosku dołącza się zgodę jej właściciela. Natomiast zgodnie z art. 84 ust. 1, 2 i 3 ustawy posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów, opłaty te nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów w wydanym zezwoleniu.
Ustawodawca przewidział w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcję w postaci administracyjnej kary pieniężnej za nierespektowanie nakazu wystąpienia przez właściciela lub posiadacza nieruchomości o udzielenie zezwolenia za wycięcie drzewa. W orzecznictwie wskazuje się, iż karę wymierza się wyłącznie właścicielom nieruchomości, bądź ich posiadaczom, bowiem tylko oni mogą dopuścić się tego deliktu administracyjnego przewidzianego w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy, tylko oni mogą skutecznie ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Ponieważ nikt inny nie mógłby uzyskać zezwolenia, o jakim mowa w przywołanym przepisie, nikt inny nie może również ponosić odpowiedzialności administracyjnej za ich usunięcie bez zezwolenia (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2006 r. II SA/Ol 781/05 Lex Nr 507251, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2 lutego 2006 II SA/Sz 693/05 Lex Nr 296085).
Za taką interpretacją przemawia treść analizowanego unormowania oraz charakter i cel kar administracyjnych.
Trybunał Konstytucyjny analizując instytucję kary administracyjnej w uzasadnieniach wyroków z 18 kwietnia 2000 r. sygn. K. 23/99 (OTK ZU nr 3/2000, poz. 89) i dnia 30 listopada 2004 r., sygn. SK 31/04, (OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 110). wskazał, iż tam gdzie przepisy nakładają na osoby fizyczne lub prawne obowiązki, winien się również znaleźć przepis określający konsekwencję niespełnienia obowiązku. Brak stosownej sankcji powoduje, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązku nagminne. Trybunał stwierdził, że ustanowienie opłaty stanowi przejaw władczej ingerencji państwa w sferę praw majątkowych jednostki, ale jednocześnie podkreślił, że ingerencja ta stanowi sankcję niezgodnego z prawem zachowania określonych podmiotów. Swoboda ustawodawcy we wprowadzaniu administracyjnych kar pieniężnych nie jest nieograniczona. Konstytucja wymaga od ustawodawcy poszanowania podstawowych zasad polskiego systemu konstytucyjnego z zasadą państwa prawnego na czele, oraz praw i wolności jednostki. Ustawodawca określając sankcję za naruszenie prawa w szczególności musi respektować zasadę równości i zasadę proporcjonalności. Nie może zatem stosować sankcji oczywiście nieadekwatnych lub nieracjonalnych albo niewspółmiernie dolegliwych.
Podstawą zastosowania sankcji w postaci kary administracyjnej jest konkretne zachowanie sprawcy czynu zabronionego, naganne z punktu widzenia treści normy prawnej oraz zobiektywizowanych zakazów bądź nakazów z niej wynikających.
Ustalenie, w jakich sytuacjach na właściciela nieruchomości może być nałożona kara administracyjna na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy wymaga zatem rozważenia, na czym polega bezprawność czynu sprawcy przewidzianego w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy.
W ocenie Sądu bezprawność ta polega na zachowaniu nagannym z punktu widzenia normy art. 83 ust. 1 ustawy, polegającym na naruszeniu wynikającego z niego nakazu uzyskania pozwolenia na wycinkę drzew. Skoro zatem naganne zachowanie właściciela lub posiadacza nieruchomości przewidziane w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy polega na zaniechaniu wykonania obowiązku wystąpienia o uzyskanie zezwolenia na dokonanie wycinki, związana z tym bezprawnym zachowaniem sankcja administracyjna może być zastosowana jedynie w przypadku stwierdzenia wystąpienia takiego zachowania. Konsekwentnie, aby można było mówić o nagannym zachowaniu właściciela lub posiadacza nieruchomości polegającym na zaniechaniu wykonania obowiązku wystąpienia o uzyskanie zezwolenia na dokonanie wycinki, należy ustalić, iż taki obowiązek po stronie właściciela powstał. Obowiązek taki może powstać jedynie w sytuacji w jakiej właściciel wiedział, iż wycinka drzewa zostanie dokonana i na nią się godził. W sytuacji, gdy nie wiedział on o wycince i została ona zrealizowana wbrew jego woli, brak jest podstaw do obciążenia go karą, bowiem nie można mu zarzucić zachowania sprzecznego z normą art. 83 ust. 1ustawy.
Z przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy nie można wywodzić normy prawnej uzasadniającej obciążenie obywatela karą administracyjną za niedochowanie należytej staranności w zakresie opieki nad drzewami rosnącymi na nieruchomości, w treści tego przepisu nie ma bowiem normy nakazującej sprawowanie takiej opieki, jak i odesłania do takiej normy. Norma, której naruszenie zagrożone jest sankcją, winna być sformułowana przez ustawę w sposób wyraźny i nie może być wyinterpretowana z ogólnego obowiązku dbałości o składniki przyrody. W tej sytuacji uznać należy, iż przewidziana w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcja ma służyć zabezpieczeniu realizacji przez obywateli obowiązku uzyskania pozwolenia n wycięcie drzew, z którym wiąże się, co do zasady, obowiązek uiszczenia opłaty za wycięcie drzew. Z tym też związana jest znaczna wysokość kary za nielegalne wycięcie drzewa odpowiadająca trzykrotnej wysokości opłaty należnej za wycięcie drzewa.
Dodatkowo podkreślić nadto należy, iż administracyjne kary pieniężne stanowią ingerencję w prawa ich adresatów. Ingerencja ta, mimo iż podejmowana wobec podmiotów naruszających prawa, winna być adekwatna do sposobu i skutków tych naruszeń, a w procesie stosowania sankcji następować winno właściwe dla państwa prawa uwzględnienie interesu ogólnego i indywidualnego (vide: M. Lewicki, Pojęcie sankcji prawnej w prawie administracyjnym, "Państwo i Prawo", z. 8/2002, s. 75). Nałożenie kary administracyjnej w wysokości trzykrotnej opłaty za wycięcie drzewa jest sankcją adekwatną do bezprawnego działania sprawcy polegającego na naruszeniu normy art. 83 ust. 1 ustawy przez zaniechania obowiązku uzyskania zezwolenia na wycinkę drzewa i uiszczenia związanej z tym opłaty. Natomiast karę administracyjną w tak znacznej wysokości za brak nadzoru nad porośnięta drzewami nieruchomością należałoby ocenić jako zbyt dolegliwą i nieadekwatną do czynu ukaranego. W szczególności, jest to widoczne w okolicznościach niniejszej sprawy, w której porośnięta drzewami nieruchomość skarżących (nie będąca lasem) ma ponad 70 ha, a skarżącym postawiono zarzutu braku pieczy nad drzewami i obciążono ich karą ponad 400 000 zł z tego tytułu.
Zatem organ administracji publicznej, orzekając wobec właściciela nieruchomości, karę za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia powinien wykazać i udowodnić, że właściciel nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew lub krzewów z jego nieruchomości i na takie działanie się godził. Jeżeli bowiem drzewa usunęła osoba trzecia, bez zgody i wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przeciwna wykładnia tego przepisu dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest wadliwa.
Odnośnie decyzji organu I instancji wskazać należy, iż okoliczność, iż skarżący wiedzieli o dokonaniu wycinki i się na nią godzili winna zostać przez organ ustalona na podstawie materiału dowodowego.
Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. wynika obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wnikliwej oceny na podstawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazane powyżej przepisy obligują organy administracji do wnikliwego prowadzenia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienie wszelkich kwestii istotnych dla danej sprawy.
Organ I instancji w ramach postępowania wyjaśniającego przeprowadził w dniu 22 lipca 2009 r. oględziny nieruchomości. Z oględzin tych sporządzono protokół, w którym określono rodzaje i gatunki usuniętych drzew oraz ich obwód. Organ wskazał nadto na fakt zgłoszenia telefonicznego wycinki i wezwał osobę, która zawiadomiła o nielegalnej wycince drzew, do złożenia pisemnych wyjaśnień. Z wyjaśnień F. R. wynika, iż nie widział on kto wycinał drzewa, ale zauważył na podwórku domu pani A. młodego mężczyznę, który korował drągi drewniane, z których stawiano ogrodzenie. W jego ocenie, częste kontrole nieruchomości przez członków rodziny pani A. wykluczają raczej możliwość dokonania kradzieży drewna przez osoby postronne a odległość od lasku do jej miejsca zamieszkania wyklucza możliwość wycinki drzew i kradzieży przy użyciu piły spalinowej, którą słychać w promieniu 300 metrów. Tak przeprowadzone postępowanie dowodowe, ograniczające się w istocie do pisemnych wyjaśnień F. R., nie pozwalało na dokonanie ustaleń, iż skarżący wiedzieli o przeprowadzeniu na terenie ich nieruchomości wycinki drzew i się na nią godzili. Nadto wskazać należy, iż w istocie organ nie dokonał ustalenia takiej okoliczności w sposób stanowczy i jednoznaczny, wskazując, "iż częste kontrole dokonywane przez członków rodziny, użycie przez osoby wycinające drzewa bardzo głośnej piły spalinowej, pozostawione na terenie nieruchomości w widocznym miejscu, powycinane kłody, przygotowane do wywózki, brak zgłoszenia na Policję, itp. wydają się świadczyć, że M. i A. A. wiedzieli, że wycinka drzew następuje i się na nią, co najmniej w sposób domniemany, godzili. Wydanie decyzji administracyjnej wymaga dokonania przez organ ustaleń opartych na zebranym materiale dowodowym i nie może być dokonane na podstawie przypuszczeń organu. W szczególności jest to niedopuszczalne w przypadku zastosowania sankcji polegającej na obciążeniu karą administracyjną i to w znacznej wysokości ponad 450 000 zł. Podkreślić należy, iż skarżący zaprzeczyli, iż dokonują częstych kontroli nieruchomości, wskazując na fakt zamieszkiwania przez niech w innych miejscowościach oraz brak możliwości dokonywania takich kontroli przez J. J. z uwagi na jej stan zdrowia. Wskazali oni, iż użycie piły spalinowej nie zawraca uwagi na tym zadrzewionym terenie i stwierdzili, iż brak zgłoszenia na Policję, wynikał z braku ich wiedzy o dokonaniu wycinki. Okoliczności sprawy wymagają zatem szczegółowego wyjaśnienia, a organ winien szczegółowo rozważyć wszystkie podniesione przez skarżących argumenty.
Podkreślić należy, że pisemne oświadczenie osoby fizycznej co do postrzeżonych przez nią faktów, jest jedynie dokumentem prywatnym i nie może być utożsamiane z dowodem z zeznań świadków, ponieważ inna jest jego wartość dowodowa (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2003 r., I SA 2282/01, Lex 159221). Zgodnie z art. 75 k.p.a. dowodem mogą być w szczególności dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Pisemne informacje uzyskane przez organ od osoby, która zawiadomiła o nielegalnej wycince drzew nie powinny stanowić podstawy dokonania ustaleń, w szczególności w sytuacji kwestionowania ich treści przez stronę, lecz organ powinien przeprowadzić dowód z zeznań tej osoby jako świadka. Organ w niniejszej sprawie winien nadto dopuścić dowód z zeznań świadka J. J. zamieszkującej na nieruchomości oraz dowód z przesłuchania skarżących, zgodnie z art. 86 k.p.a., którym należy umożliwić im wypowiedzenie się co do okoliczności sprawy. Organ winien przeprowadzić powyższe dowody na rozprawie administracyjnej wyznaczonej zgodnie z art. 89 § 2 k.p.a., by umożliwić skarżącym zadawanie pytań przesłuchiwany świadkom.
Niewątpliwie w sprawach o dokonanie wycinki drzew bez zezwolenia, organ może napotykać na trudności związane z udowodnieniem właścicielowi nieruchomości, iż wiedział on o wycince i się na nią godził. Wykazanie takiego faktu może nastąpić na podstawie okoliczności pośrednio wskazujących na taką wiedzę i wolę właściciela. Kodeks postępowania administracyjnego nie posługuje się pojęciem domniemania faktycznego, w przeciwieństwie do kodeksu postępowania cywilnego, który w art. 231 stanowi, iż sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne). Niemniej jednak w ramach normy art. 80 k.p.a., organ dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego, może uznać daną okoliczność za udowodniona, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego z innych ustalonych faktów, a w sprawie brak jest bezpośrednich środków dowodowych wykazujących dane okoliczności. Skonstruowanie domniemania faktycznego wymaga jednak uprzedniego udowodnienia faktów, na podstawie których organ wnioskuje o zaistnieniu innego faktu. Ustalenie danego faktu na podstawie dowodów pośrednich wymaga przeprowadzenia wnikliwego i przekonywującego rozumowania, pozwalającego na stwierdzenie, iż w świetle zasad wiedzy i doświadczenia życiowego, fakty składające się na podstawę domniemania faktycznego uzasadniają wyprowadzony z nich wniosek zaistnieniu innego faktu podlegającego ustaleniu.
Zarzuty skarżących, iż osoby uczestniczące w oględzinach nieruchomości nie miały specjalistycznej wiedzy niezbędnej do ustalenia wieku drzew nie są uzasadnione. Podczas oględzin dokonano bowiem jedynie ustalenia wymiarów pni i kłód, natomiast ustalenie wieku drzew odbyło się w oparciu o dokonane pomiary i tabelę wiekową drzew opracowaną przez prof. dr Longina Majdeckiego.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w toku przeprowadzonego postępowania doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji, winien uwzględnić dokonaną w wyroku ocenę prawną i wskazania Sądu, co do dalszego toku postępowania.
Sąd na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wstrzymał wykonanie uchylonych decyzji, wykonanie wadliwych i uchylonych decyzji nakładających na stronę obciążenia finansowe jest bowiem niezasadne.
Na podstawie art. 200 i art. 202 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zasądził na rzecz skarżących solidarnie od organu kwotę 11 780 zł. tytułem uiszczonego wpisu od skargi (4 563 zł.) oraz kosztów zastępstwa procesowego - wynagrodzenia pełnomocnika (7 200 zł) i opłaty skarbowej od pomocnictwa (17 zł).