II SA/Gd 887/24

II SA/Gd 887/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1336
art. 83 i art. 83a
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA DianaTrzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi B. B. i S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 lipca 2024 r. nr SKO Gd/3361/23 w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzewa oddala skargę.
Uzasadnienie
B. B. i S. B. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w sprawie zezwolenia na usunięcie drzewa.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta Gdańska (dalej jako: "Prezydent", "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku B. B. i S. B. (dalej jako: "strony", "skarżący"), odmówił wydania zezwolenia na usunięcie drzewa z gatunku świerk kłujący o obw. pnia 147 cm, rosnącego na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego "P." przy ul. [...] w G. (działka [...] obr.[...], działka ogrodowa nr [...]).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 1 lipca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1336 ze zm.; dalej jako: "u.o.p") zezwolenie na wycięcie drzew jest wyjątkiem od reguły zachowania drzew jako podlegającego ochronie prawnej elementu przyrody. Zezwolenie na wycięcie drzew nastąpić może jedynie w sytuacji, gdy jego przyczyna zostanie przez organ uznana za przyczynę ważną, uzasadniającą rezygnację z przewidzianej ustawą zasady ochrony istniejących drzew.
W niniejszej sprawie, w toku przeprowadzonych w dniu 20 marca 2023 r. oględzin ustalono, że drzewo którego dotyczy wniosek należy do gatunku świerk kłujący, a nie - jak wskazali wnioskodawcy - jodła kaukaska. Potwierdzono, że obwód drzewa na wysokości 130 cm wynosi 147 cm. Drzewo jest położone 80 cm od drogi wewnętrznej Rodzinnego Ogrodu Działkowego i jest w dobrym stanie fitosanitarnym.
Przywołując orzecznictwo sądowoadministracyjne ukształtowane na gruncie art. 83 ust. 1 u.o.p. Kolegium wyjaśniło, że zezwolenie na wycięcie drzew jest wyjątkiem od reguły zachowania drzew jako podlegających ochronie prawnej elementów przyrody. Wniosek o wydanie zezwolenia powinien zawierać przyczynę zamierzonego usunięcia drzewa. Zezwolenie na wycięcie drzew może bowiem nastąpić jedynie w sytuacji, gdy przyczyna taka zostanie przez organ uznana za przyczynę ważną, uzasadniającą rezygnację z przewidzianej ustawą ochrony drzew i w dodatku interes publiczny, reprezentowany przez wartość przyrodniczą drzewa, musi kolidować z realizacją innego interesu, którego aksjologiczny ładunek jest wyższy. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie uznał, że wskazywane przez strony powody wycięcia drzew w postaci zacieniania działki, zakwaszenia gleby, odległości od granicy działki niezgodnie z Regulaminem ROD, odczucia zagrożenia bezpieczeństwa w trakcie wichur, "które powodują upadki wysokich drzew" nie stanowią aksjologicznie ładunku wyższego niż zachowanie elementów przyrody, jakimi są drzewa.
Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby drzewo utraciło stabilność. Gdyby - jak wskazują strony – drzewo stanowiło zagrożenie lub utrudnienie w działaniach odpowiednich służb, to istnieje odrębny tryb jego legalnego usunięcia. Nie stwierdzono jednak oznak wskazujących na prawdopodobieństwo upadku drzew lub ich części. Powyższe, zdaniem organu, w sposób niewątpliwy dowodzi, że brak jest zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi, czy też mienia. Okoliczność ewentualnego zagrożenia podczas porywistych wiatrów nie może także stanowić wystarczającej przyczyny do usunięcia drzewa, bowiem mógłby to być powód usunięcia każdego drzewa. Kwestia tego, czy zasłanianie dostępu do światła przez drzewa jest korzystne czy też nie, jest natomiast sprawą wysoce subiektywną.
Następnie, odnosząc się do zagadnienia związanego z ważeniem interesu stron (usunięcie drzewa) oraz interesu społecznego (pozostawienie drzewa), Kolegium wskazało, że zachowanie bezpieczeństwa i zdrowia użytkowników ogródków działkowych leży w interesie publicznym, jednakże na gruncie rozpoznawanej sprawy zagrożenie, o którym mowa we wniosku, nie zostało potwierdzone w toku dokonanych w sprawie czynności. Powody podniesione przez strony we wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa oraz w kolejnych pismach nie przewyższają, zdaniem Kolegium, konieczności ochrony drzewa. Przeciwnie, w interesie publicznym jest ochrona przyrody i pozostawienie jak największej liczby drzew i terenów zielonych w szczególności w obrębie terenów miejskich. Kryjące się natomiast za interesem strony powody wystąpienia z wnioskiem przedmiotowej sprawie nie tylko nie przewyższają interesu publicznego w postaci konieczności ochrony drzew, ale i mogą zostać zaspokojone w inny sposób. Na działkowcach spoczywa bowiem obowiązek utrzymania roślinności w sposób, który umożliwia nie tylko jej prawidłową wegetację, ale także uniemożliwia jej negatywny wpływ na otoczenie w trakcie rozrostu. Działkowcy, jako podmioty odpowiedzialne za zarządzanie nieruchomościami, każdorazowo powinni podejmować wszelkie możliwe czynności, które zapewnią bezpieczeństwo przy zachowaniu zadrzewień, stąd też usunięcie drzew jako rozwiązanie najdalej idące i nieodwracalne, powinno być stosowane w ostateczności, a w szczególności dotyczyć wiatrołomów, drzew obumarłych lub posiadających wady budowy istotne dla statyki.
Kolegium wyjaśniło, że przepisy u.o.p. nie ograniczają możliwości ubiegania się o zezwolenie wyłącznie w odniesieniu do drzew obumarłych lub w słabym stanie zdrowotnym, jednakże wskazane we wniosku powody nie uzasadniały wydania zezwolenia. Zgłaszana argumentacja w przedmiocie realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa zdrowia jak i życia ludzi, w tym negatywne odczucia emocjonalne w postaci poczucia zagrożenia bezpieczeństwa mieszkańców oraz ich mienia nie znalazła odzwierciedlenia w aktach sprawy.
Końcowo za niezasadną uznało Kolegium argumentację skarżących, że drzewo rośnie na terenie rolniczym i w związku z tym nie wymaga zezwolenia na usunięcie. Przepis art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1073 ze zm.; dalej jako: "ustawa r.o.d.") stanowi przepis szczególny w odniesieniu do powołanego przez stronę art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy u.o.p. przez co regulacja ta, zdaniem organu, nie znajduje zastosowania. Jako okoliczność bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy uznał organ odwoławczy naruszenie odległości od drogi określonej w Regulaminie Rodzinnego Ogrody Działkowego. Regulamin ten, w odróżnieniu od ustawy o ochronie przyrody, nie stanowi źródła prawa zawierającego przepisy powszechnie obowiązujące.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wnieśli uchylenie lub stwierdzenie nieważności obu wymienionych powyżej decyzji z powodu błędnej podstawy prawnej oraz niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia lub o stwierdzenie, że decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa. W ocenie skarżących przepis art. 83 u.o.p. ze względu na jego ogólny charakter nie może stanowić podstawy prawnej do wydania lub odmowy zezwolenia na wycięcie drzewa. Tego typu decyzje powinny być wydawane w oparciu o art. 83a ust. 1 u.o.p. Dodatkowo wskazali, że zgodnie z przepisem art. 83f ust. 1 punkt 3b u.o.p., przepisów art. 83a ust. 1 u.o.p. nie stosuje się w przypadku drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Tym samym decyzje obu organów mają nieprawidłową podstawę prawną, a zatem są wydane z naruszeniem prawa. Zdaniem skarżących, gdyby drzewo rosnące na ogrodach działkowych byłoby usuwane w innych okolicznościach niż wymienione w art. 83f ust. 1 u.o.p. wtedy należy wystąpić o pozwolenie na jego usunięcie i złożyć wniosek zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy r.o.d. W ich ocenie żaden przepis nie wyklucza stosowania art. 83f ust.1 punkt 3b u.o.p. na terenie ogrodów działkowych, a w szczególności ustawa o ogrodach działkowych, jak również ustawa o ochronie przyrody. Podnieśli ponadto, że organ odwoławczy nie zakwestionował faktu, że ogrody działkowe stanowią grunty rolne. Organy rozpatrujące sprawę nie zaprzeczyły, że grunt pod drzewem został częściowo zdegradowany, a częściowo zdewastowany przez niewłaściwą gospodarkę prowadzoną przez poprzedniego użytkownika działki polegającą na zasadzeniu szybko rosnącego wysokiego drzewa. Organy nie zaprzeczyły również temu, że grunt miejscami utracił całkowicie zdolność produkcyjną, a w celu rekultywacji działki konieczne jest usunięcie drzewa. Działka ma powierzchnię 106 m2 i drzewo powoduje, że duża jej część jest nieużytkowana. Podnosząc zarzut, że Kolegium nie ustosunkowało się do argumentacji wskazywanej w odwołaniu skarżący wskazali dodatkowo, że są osobami w podeszłym wieku, nie mają orientacji w obowiązujących przepisach, organ I instancji udzielał im błędnych pouczeń i w konsekwencji byli zmuszeni skorzystać z pomocy prawnej.
Uczestnik postępowania - Polski Związek Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "P." w G. - w piśmie procesowym z dnia 3 sierpnia 2024 r. wskazał, że popiera skargę i wnosi o uchylenie decyzji organów obu instancji. W jego ocenie, stanowisko Kolegium, że art. 16 ustawy r.o.d. jako przepis szczególny wyklucza w odniesieniu do terenu ogrodów działkowych stosowanie art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. jest bezpodstawne. Wręcz przeciwnie, przepis art. 16 ust. 1 ustawy r.o.d. wskazuje, że przy usuwaniu drzew stosuje się zasady określone w ustawie o ochronie przyrody. Ustawa o r.o.d. nie nakłada żadnych ograniczeń w stosowaniu zasad u.o.p. Zdaniem uczestnika postępowania, w przypadku ogrodów działkowych stosuje się zarówno przepis art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., jak i art. 83a ust. 1 u.o.p. w zależności od okoliczności i celu usuwania drzewa. Dodatkowo Uczestnik postępowania wskazał, że ustawodawca, nowelizując u.o.p. dodał art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., co świadczy o tym, że przywracanie gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego ma większe znaczenie niż zachowanie drzew na tym gruncie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.
W rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w dniu 5 lutego 2025 r. uczestniczyła Pani H. D. – J. przedstawiając pełnomocnictwo udzielone przez uczestnika postępowania - Polski Związek Działkowców Rodzinny Ogród Działkowy "P.". Z uwagi na treść art. 35 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) Pani H. D. – J. nie mogła być uznana za pełnomocnika wobec czego Sąd zobowiązał Polski Związek Działkowców – ROD "P." do zatwierdzenia w terminie 7 dni czynności dokonanych na rozprawie. Oświadczenie Polskiego Związku Działkowców – ROD "P." zatwierdzające dokonane czynności na rozprawie przez osobę nie umocowaną do działania wpłynęło w dniu 10 lutego 2025 r. wobec czego wyznaczony termin został zachowany.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "u.o.p.") zgodnie z którym usunięcie drzew z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta (burmistrza albo prezydenta miasta) na wniosek posiadacza nieruchomości. Jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem, do wniosku dołącza się zgodę jej właściciela.
Z akt sprawy wynika, że po rozpoznaniu wniosku B. B. i S. B. (dalej jako: "skarżący") Prezydent Miasta Gdańska odmówił wydania zezwolenia na usunięcie drzewa z gatunku świerk kłujący o obw. pnia 147 cm, rosnącego na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego "P." przy ul. [...] w G. (działka nr [...] obr. [...], działka ogrodowa nr [...]). Wnioskodawcy są posiadaczami wskazanej działki na podstawie decyzji przydziału działki z dnia 6 kwietnia 2010 r. wydanej przez Prezesa Zarządu Polskiego Związku Działkowców im. "P." w G. – O. (kopia decyzji – w aktach organu I instancji).
W przedmiotowej sprawie, ze względu na położenie nieruchomości na terenie rodzinnego ogrodu działkowego zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (tekst jedn.: Dz. U z 2021 r., poz. 1073; dalej jako: "ustawa r.o.d."). Art. 16 tej ustawy stanowi, że usunięcie drzew lub krzewów z tzw. terenu ogólnego lub działki następuje na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (ust. 1). Zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów znajdujących się w ROD wydawane jest na wniosek: 1) stowarzyszenia ogrodowego - w przypadku zamiaru usunięcia drzewa lub krzewu z terenu ogólnego; 2) działkowca - w przypadku zamiaru usunięcia drzewa lub krzewu z działki.
Z przywołanych przepisów wynika, że usunięcie drzew z nieruchomości na terenie rodzinnego ogrodu działkowego następuje na zasadach na zasadach określonych w przepisach u.o.p., co oznacza, że wymagane jest uzyskanie zezwolenia. Jednocześnie ustawa r.o.d. modyfikuje u.o.p. w zakresie podmiotu uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o wydanie takiego zezwolenia. O ile według u.o.p. jest to posiadacz nieruchomości, to ustawa r.o.d. przewiduje, że podmiotami tymi są stowarzyszenie ogrodowe lub działkowiec w zależności od miejsca, z którego drzewo ma być usunięte. Oznacza to, że ustawa r.o.d. doprecyzowuje krąg osób uprawnionych do uruchomienia postępowania i w tym zakresie jej przepisy stanowią lex specialis wobec u.o.p.
W sprawie poddanej kontroli Sądu drzewo miało być usunięte z terenu działki, zatem kwestia legitymacji wnioskodawców (działkowców) do wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcia drzewa nie budzi wątpliwości.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.o.p. uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzewa z terenu nieruchomości uwarunkowane jest, co do zasady, zgodą właściciela tej nieruchomości. Jednocześnie ustawa przewiduje, że określone podmioty są zwolnione z uzyskania takiej zgody (ust. 2 i 3 tego przepisu).
W toku postępowania ustalono, że działka należąca do wnioskodawców znajduje się na terenie działki oznaczonej numerem geodezyjnym [...] i stanowi własność Skarbu Państwa (pismo z dnia 2 marca 2023 r. – w aktach organu I instancji). B. i S. B. nie przedłożyli żadnego dokumentu zawierającego zgodę właściciela nieruchomości na usunięcia drzewa.
Kwestia wyrażenia zgody właściciela nieruchomości na usunięcie drzewa nie została rozważona w toku postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu w okolicznościach rozpatrywanej sprawy uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 ustawy r.o.d. nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działce, wykonane lub nabyte ze środków finansowych działkowca, stanowią jego własność. Powyższą regulację, zdaniem Sądu, należy odnieść także do nasadzeń istniejących na działce w momencie uzyskania prawa do działki (w przedmiotowej sprawie – decyzji przydziału działki). Inaczej zatem niż w przypadku np. prawa użytkowania wieczystego, nasadzenia nie stają się częścią składową nieruchomości i ich właścicielem pozostaje działkowiec. Prowadzi to do konkluzji, że wymóg uzyskania zgody właściciela nieruchomości na wycinkę drzew nie dotyczy działkowca w przypadku zamiaru usunięcia drzewa lub krzewu z terenu działki położonej na obszarze rodzinnego ogrodu działkowego.
Przechodząc do oceny zgodności z prawem odmowy wydania zezwolenia na usunięcie drzewa należy zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż przepisy ustawy o ochronie przyrody nie przewidują wprost przesłanek odmowy wydania zezwolenia na wycinkę drzew i należy je wyprowadzać z ogólnego obowiązku gminy utrzymywania w należytym stanie terenów zieleni i zadrzewienia (art. 78 u.o.p. – tak NSA w wyroku z 25 czerwca 2024 r., III OSK 4016/21). Wskazuje się także, że za przyczynę usunięcia nie może być uznane rzucanie cienia na budynek czy silne zaśmiecanie terenu jezdni i chodnika poprzez spadanie kwiatów, owoców i liści. Jest to bowiem naturalna konsekwencja żywotności drzewa i zarzut taki może być sformułowany jako przesłanka usunięcia dowolnego drzewa (wyrok WSA w Lublinie z 23 października 2018 r., II SA/Lu 511/18). Rola organu rozpoznającego wniosek o zezwolenie na wycięcie drzew sprowadza się do rozważenia czy podana przyczyna jest bardziej istotna niż wartości związane z ochroną zadrzewienia (wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2017 r., II SA/Gd 667/16).
Uzasadniając odmowę wydania zezwolenia organ administracji I instancji odniósł się do argumentacji wnioskodawców i wyjaśnił, że decyzja zezwalająca na usunięcie drzewa stanowi wyjątek od reguły zachowania drzew jako elementu przyrody podlegającego ochronie prawnej, a Regulamin ROD nie może stanowić podstawy do usunięcia zieleni. Kwestie zacienienia i zakwaszenia gleby stanowią – w ocenie organu administracji – naturalną konsekwencję występowania drzew iglastych, ale według u.o.p. nie stanowią przesłanek uzasadniających konieczność ingerencji w zasoby przyrodnicze. Przesłanki uzasadniającej wydanie takiego zezwolenia nie stanowi także potencjalne stwarzanie zagrożenia w czasie wichur.
Argumentację tę podzielił organ odwoławczy wskazując przy tym, że rozstrzygnięcie w tego rodzaju sprawach następuje w drodze tzw. uznania administracyjnego, które polega na konfrontacji interesu publicznego jakim jest szeroko rozumiana ochrona przyrody z innymi interesami (partykularnymi czy publicznymi) o odmiennej charakterystyce (por. wyrok WSA w Białymstoku z 17 maja 2018 r., II SA/Bk 170/148).
W ocenie Sądu argumentacja organów administracji jest trafna i znajduje potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym. Sąd podziela także przywoływane w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stanowisko co do ważenia interesów w sprawie o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa. Powtórzyć należy za WSA w Krakowie, że interes społeczny i interes obywateli jest w tego rodzaju sprawie tożsamy z zasadami ochrony przyrody i podlega silnej ochronie konstytucyjnej. Z przepisów Konstytucji RP, w tym art. 5 (zapewniającego ochronę środowiska, w oparciu o zasadę zrównoważonego rozwoju), art. 74 (poświęconego bezpieczeństwu ekologicznemu i ochronie środowiska) i art. 86 (ustanawiającego obowiązek dbałości o stan środowiska i ponoszenia odpowiedzialności za spowodowanie jego pogorszenia) wynika szczególna uwaga i szeroka ochrona jakiej poddane są elementy przyrodnicze. Wspomniane wartości konstytucyjne rozwija między innymi ustawa o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 8 i 9 u.o.p. ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy, polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody w tym zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 2 pkt 5 u.o.p. celem ochrony przyrody jest ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień. Art. 4 tej ustawy stanowi, że obowiązkiem organów administracji publicznej, osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych jest dbałość o przyrodę będącą dziedzictwem i bogactwem narodowym. Zarówno z przepisów Konstytucji RP jak i przepisów u.o.p. (w tym art. 83 i następnych) wyprowadzić należy wniosek, że zasadą jest ochrona drzew i ich zachowanie, jako podlegającego ochronie prawnej elementu przyrody, a ustawodawca pozwala od tej zasady odstąpić jedynie w ściśle określonych przypadkach (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 stycznia 2020 r., II SA/Kr 807/19).
Z akt sprawy nie wynika by zachodziła jakakolwiek okoliczność przemawiająca za usunięciem drzewa. Z przeprowadzonych oględzin wynika, że jest ono w dobrym stanie fitosanitarnym i nie stwarza jakiegokolwiek zagrożenia dla zdrowia czy mienia działkowców. Uzasadnienia dla wydania zezwolenia nie może także stanowić to, że znajduje się w niezgodnej z Regulaminem ROD odległości od drogi wewnętrznej. Jak słusznie wskazało Kolegium Regulamin ten nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego.
Sąd nie podzielił jednak argumentacji organu odwoławczego w zakresie relacji między art. 16 ustawy r.o.d. a art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Przepis ustawy r.o.d. nie jest przepisem szczególnym wobec art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. wykluczającym możliwość jego zastosowania. Przywoływany w niniejszym uzasadnieniu art. 16 ustawy r.o.d. wskazuje, że usuwanie drzew i krzewów w terenu działki następuje na zasadach określonych w przepisach ustawy o ochronie przyrody (ust. 1) i określa podmioty legitymowane do wystąpienia z wnioskiem o wydanie takiego zezwolenia. Oznacza to, że – wbrew stanowisku organu odwoławczego - art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. może mieć zastosowanie w tego typu sprawach. Modyfikacja zawarta w regulacji szczególnej dotyczy jedynie dookreślenia podmiotu uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem (w u.o.p. jest to posiadacz nieruchomości).
Na etapie postępowania administracyjnego oraz w skardze do Sądu skarżący podnosili, że zamiar usunięcia drzewa powiązany jest z przywróceniem gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego. W ich ocenie bowiem, gdyby drzewo rosnące na terenie ogrodów działkowych było usuwane w innych okolicznościach niż wymienione w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. wtedy należałoby wystąpić o pozwolenie na usunięcie drzewa i złożyć wniosek zgodnie art. 16 ust. 2 ustawy r.o.d.
Przywoływany art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p stanowi, że 83 ust. 1 tej ustawy (wymogu uzyskania zezwolenia) nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Z treści skargi wynika, że zdaniem skarżących sam fakt, że działka znajduje się na terenie ogrodu działkowego i nie jest aktualnie użytkowana rolniczo z powodu rosnącego na niej drzewa uzasadnia powołanie się na ten przepis.
Sąd w składzie orzekającym stanowiska tego nie podziela. Przede wszystkim należy podkreślić, że podstawą zastosowania normy z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. nie jest subiektywne przekonanie podmiotu dokonującego wycinki, lecz konkretne okoliczności danej sprawy. Innymi słowy, stanowisko o przywracaniu gruntów do użytkowania rolniczego nie może opierać się wyłącznie na twierdzeniu strony (por. wyrok NSA z 17 września 2024 r., III OSK 60/23). W toku postępowania administracyjnego powinny być zgromadzone dowody przemawiające za tym, że dany grunt był kiedyś użytkowany rolniczo i w związku z tym istnieje szansa na przywrócenie takiego sposobu użytkowania. Nie można bowiem powoływać się na przywracanie gruntu do użytkowania rolniczego w sytuacji, gdy grunt ten nigdy nie był użytkowany rolniczo. Ponadto, zdaniem Sądu, ciężar dowodu na okoliczność przywracania gruntu do użytkowania rolniczego, zgodnie z ogólnymi regułami, spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne z występujących okoliczności faktycznych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lutego 2020 r., II SA/Po 19; K. Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. VI, WKP 2024; teza 2 do art. 83f).
W przedmiotowej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazali, że ich zamiarem jest faktyczne (realne) przywrócenie gruntu do użytkowania rolniczego.
Należy też wskazać, że zwrot "użytkowanie rolnicze" w znaczeniu jakim przyjęto to w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. nie może być – zdaniem Sądu - utożsamiany z samym wpisem w ewidencji gruntów. Innymi słowy, do uznania, że dany grunt był w "użytkowaniu rolniczym" nie wystarczy jego określenie w ewidencji gruntów i budynków jako "użytki rolne". Zdaniem Sądu, przypisanie użytkowania rolniczego musi wiązać się w wykazaniem faktycznego wykonywania w przeszłości działań, którym można przypisać określenia "użytkowanie rolnicze". Z uwagi na brak ustawowej definicji tego pojęcia należy jego zakres odtworzyć z wykorzystaniem językowych reguł znaczenia zwrotów użytych do jego konstrukcji. I tak, użytkowanie (rozumiane jako "używanie") to korzystanie przez dłuższy z danego przedmiotu lub obiektu w określonym celu (https://wsjp.pl/haslo/podglad/35404/uzytkowac/4812478/uzywac). W innym znaczeniu, używanie cudzej rzeczy, czerpiąc z niej korzyści, ale mając jednocześnie obowiązek zachowania jej substancji i dotychczasowego przeznaczenia (https://wsjp.pl/haslo/podglad/35404/uzytkowac/4812479/w-jezyku-prawa); jeśli praw. używać cudzej rzeczy, czerpiąc z niej korzyści, ale mając jednocześnie obowiązek zachowania jej substancji i dotychczasowego przeznaczenia
• ktoś użytkuje coś, to przez dłuższy czas korzysta z tego w swojej działalności (https://dobryslownik.pl/slowo/u%C5%BCytkowa%C4%87/59467/).
Analizując charakter działalności ("rolnicza") posiłkowo można odnieść się do ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tekst jedn.: Dz. U z 2024 r., poz. 234 ze zm.) w której zdefiniowano działalność wytwórczą w rolnictwie jako działalność w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego (art. 6 pkt 1 tej ustawy). Bez wątpienia tego rodzaju działalność dotyczy gruntów, które można określić mianem "użytkowanych rolniczo". W ocenie Sądu, zwolnienie z obowiązku uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., dotyczy przywracania gruntów nieużytkowanych do "użytkowania rolniczego" w znaczeniu gruntów wykorzystywanych rolniczo, a zatem w działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego.
Z akt sprawy nie wynika by kiedykolwiek na działce skarżących podejmowano działalność, którą można byłoby określić jako użytkowanie rolnicze. Tym bardziej, że ten rodzaj użytkowania wydaje się niemożliwy na działce o powierzchni 106 m2.
Co więcej, już w preambule ustawy r.o.d. podkreślono wagę ochrony przyrody jako istotnego elementu rodzinnych ogrodów działkowych. Stwierdzono w niej bowiem, że "Doceniając pozytywną rolę ogrodnictwa działkowego, będącego dziedziną życia społecznego, przyczyniającą się do zaspakajania socjalnych, wypoczynkowych i rekreacyjnych potrzeb społeczeństwa, a zwłaszcza rodzin z dziećmi, emerytów, rencistów i niepełnosprawnych, poprzez kształtowanie warunków dla prowadzenia aktywnego i zdrowego trybu życia oraz ochrony środowiska i przyrody, uznaje się za konieczne zapewnienie dalszego istnienia i rozwoju rodzinnych ogrodów działkowych, jako stałych elementów infrastruktury gmin, które powinny być uwzględniane w procesie ich rozwoju dla dobra obecnego i przyszłych pokoleń". Określając podstawowe cele rodzinnego ogrodu działkowego wskazano na zaspokajanie wypoczynkowych i rekreacyjnych potrzeb społeczeństwa poprzez umożliwianie prowadzenia upraw ogrodniczych (art. 3 pkt 1 ustawa r.o.d.), ochronę przyrody i środowiska (art. 3 pkt 7 ustawa r.o.d.). Uprawnionym jest zatem wniosek, że ogrodnictwo na terenie ogrodu działkowego służyć ma nie "użytkowaniu rolniczemu" gruntów, a zaspokajaniu potrzeb socjalnych, wypoczynkowych i rekreacyjnych oraz powiązanej z nimi ochronie przyrody i środowiska.
Tym samym, nie sposób przyjąć by w okolicznościach rozstrzyganej sprawy wnioskodawcy powinni skorzystać ze zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcia drzewa na podstawie art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.
Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Orzeczenie przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl.