II SA/GD 718/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca domagała się świadczenia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły, wskazując na cztery przesłanki negatywne: 1) rezygnacja z pracy nastąpiła przed zawarciem związku małżeńskiego, 2) skarżąca ma prawo do renty socjalnej, 3) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, 4) niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił obie decyzje. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały przepis dotyczący rezygnacji z pracy, nie uwzględniając możliwości niepodejmowania zatrudnienia. Ponadto, sąd stwierdził, że przesłanka pobierania renty socjalnej nie powinna automatycznie wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżąca powinna mieć możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego po zawieszeniu renty. Sąd zakwestionował również stosowanie przesłanki wieku powstania niepełnosprawności, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście pobierania renty socjalnej, rezygnacji z pracy, wieku powstania niepełnosprawności oraz pozostawania w związku małżeńskim.
Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i może wymagać uwzględnienia innych okoliczności faktycznych w podobnych sprawach.
Zagadnienia prawne (4)
Czy pobieranie renty socjalnej przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pobieranie renty socjalnej nie wyklucza automatycznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego, co wiąże się z koniecznością zawieszenia wypłaty renty socjalnej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ścisła interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wykluczałaby świadczenie pielęgnacyjne w przypadku pobierania renty socjalnej, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej. Osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru świadczenia.
Czy przesłanka niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem jest spełniona, jeśli ostatnie zatrudnienie zakończyło się przed zawarciem związku małżeńskiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przesłanka niepodejmowania zatrudnienia może być spełniona, nawet jeśli ostatnie zatrudnienie zakończyło się przed zawarciem związku małżeńskiego, o ile obecne niepodejmowanie pracy wynika z konieczności sprawowania opieki.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że należy rozróżnić 'rezygnację z zatrudnienia' od 'niepodejmowania zatrudnienia'. Ta druga jest stanem trwającym, a jej przyczyną może być konieczność sprawowania opieki, nawet jeśli ostatni okres zatrudnienia zakończył się wcześniej. Kluczowe jest, czy osoba jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest opieka.
Czy wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, który przypada na wiek dorosły, stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, który przypada na wiek dorosły, nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 38/13), który uznał za niekonstytucyjny przepis różnicujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia. W związku z tym, ta przesłanka nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia.
Czy pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody dla współmałżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że małżonek jest pierwszą osobą zobowiązaną do opieki i alimentacji, a obowiązek ten wyprzedza obowiązek innych osób. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje zastosowanie, gdy o świadczenie ubiega się inna osoba niż współmałżonek, chyba że współmałżonek sam wymaga opieki.
Przepisy (33)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu, rodzinie zastępczej spokrewnionej, innym osobom zobowiązanym do alimentacji, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o niepełnosprawności ze wskazaniami.
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej (lit. a) lub jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (lit. b), chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub mają znaczny stopień niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub mają znaczny stopień niepełnosprawności; nie ma osób wymienionych w ust. 1 pkt 2 i 3 lub mają znaczny stopień niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki, nie później niż do ukończenia 25. roku życia. (Sąd uznał tę przesłankę za niekonstytucyjną w zakresie różnicowania ze względu na moment powstania niepełnosprawności po 18. roku życia).
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy obowiązane są do działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, podejmując wszelkie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 79a
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ informuje stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując przesłanki zależne od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane.
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję w razie naruszenia prawa materialnego lub procesowego mającego wpływ na wynik sprawy, lub gdy wystąpiły okoliczności mogące być podstawą wznowienia postępowania.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego jest wiążąca dla organu, który wydał zaskarżoną decyzję.
p.p.s.a. art. 119 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na wniosek strony, jeśli pozostałe strony nie zażądały rozprawy.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd zasądza od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd zasądza od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia pełnomocnika.
u.s.k.o. art. 2
Ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych
Określa zadania samorządowych kolegiów odwoławczych.
k.r.o. art. 23
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny.
k.r.o. art. 27
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny.
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
k.r.o. art. 130
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po ustaniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.
u.r.s. art. 10 § 1
Ustawa o rencie socjalnej
Prawo do renty socjalnej zawiesza się w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.
u.r.s. art. 12 § 4
Ustawa o rencie socjalnej
Organ rentowy wydaje decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty socjalnej w razie wystąpienia okoliczności powodujących zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty.
u.r.s. art. 15 § 1
Ustawa o rencie socjalnej
W sprawach nieuregulowanych w odniesieniu do wstrzymania wypłaty świadczenia odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
u.e.r.f.u.s. art. 104
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa zasady zawieszenia renty socjalnej w przypadku osiągania przychodu.
u.e.r.f.u.s. art. 134
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa zasady wstrzymania wypłaty świadczeń.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 71 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Państwo udziela pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
Konstytucja RP art. 69
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Osoby niepełnosprawne, stosownie do swoich potrzeb, mają prawo do zabezpieczenia społecznego i pomocy instytucji publicznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna interpretacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącego wieku powstania niepełnosprawności. • Niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w kontekście pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. • Błędna interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie przesłanki niepodejmowania zatrudnienia. • Niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w kontekście pobierania renty socjalnej. • Naruszenie obowiązków informacyjnych organów administracji (art. 9 i 79a k.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
Sąd zobligowany jest wyjaśnić, że regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak zostało to już wcześniej wyartykułowane stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego... • W związku z tym, jak słusznie przyjęło SKO, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności osoby pozostającej pod opieką, nie może być podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia. • Sąd aprobuje stanowisko organu odwoławczego, w którym stwierdził, że przeszkody w przyznaniu ww. świadczenia nie może również stanowić pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim... • Istota ograniczenia prawa do renty socjalnej, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty socjalnej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. • Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Skład orzekający
Katarzyna Krzysztofowicz
przewodniczący
Marek Kraus
sprawozdawca
Jolanta Górska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście pobierania renty socjalnej, rezygnacji z pracy, wieku powstania niepełnosprawności oraz pozostawania w związku małżeńskim."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i może wymagać uwzględnienia innych okoliczności faktycznych w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak sądy administracyjne interpretują przepisy w sposób uwzględniający konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej i równości, nawet w obliczu pozornie jednoznacznych zapisów ustawowych.
“Czy renta socjalna blokuje świadczenie pielęgnacyjne? Sąd wyjaśnia, jak wybrać korzystniejsze wsparcie.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.