II SA/Gd 602/23

II SA/Gd 602/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Irena Wesołowska /sprawozdawca/
Jolanta Górska /przewodniczący/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
III OSK 1680/24 - Wyrok NSA z 2025-02-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 916
art. 83f ust. 1 pkt b
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Referent Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 maja 2023 r. nr SKO Gd/6254/22 w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 23 lutego 2021 r. inspektor do spraw zieleni publicznej Urzędu Gminy K. przeprowadził kontrolę nieruchomości o nr ew. [..], położonej w P., na której znajdowały się pozostałości pni po usunięciu drzew. W trakcie oględzin ustalono, że z terenu nieruchomości usunięto 32 brzozy oraz 11 klonów, przy czym nie był to ani klon jesionolistny, ani srebrzysty. W trakcie kontroli wykonano pomiar obwodu pni na wysokości 5 cm od powierzchni gruntu a obiekty oznaczono numerami od 1 do 43, natomiast z powodu braku kłody, nie było możliwości ustalenia obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm. Do protokołu podano wartości wykonanych pomiarów obwodu i średnicy pni oraz dołączono dokumentację fotograficzną każdego egzemplarza pnia oraz mapę z orientacyjną lokalizacją egzemplarzy w stosunku do granic nieruchomości.
Pismem z 1 marca 2021 r, (doręczonym 4 marca 2021 r.) Wójt Gminy K. (dalej w skrócie zwany Wójtem lub organem pierwszej instancji) zawiadomił B. F. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie 43 sztuk drzew rosnących na terenie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], obręb P. bez wymaganego zezwolenia.
Decyzją z 4 sierpnia 2021 r. Wójt wymierzył B.F. karę pieniężną za usunięcie 43 drzew w łącznej kwocie 107.084,21 zł.
Decyzją z 11 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej w skrócie zwane Kolegium lub organem odwoławczym) uchyliło decyzję organu pierwszej instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 21 października 2022 roku Wójt wymierzył B. F. administracyjną karę pieniężną w wysokości 107.084,21 zł, za usunięcie 43 drzew z terenu działki nr ew. [...] w miejscowości P.
Organ pierwszej instancji ustalił, że jedynym właścicielem położonej w P. nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] jest B. F., a działka o pow. 955 m2 została sklasyfikowana jako użytek gruntowy i oznaczona symbolem R - grunt rolny - z klasą bonitacji IVa. Organ ustalił ponadto, że na terenie, na którym położona jest przedmiotowa działka gruntu, nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz, że 14 sierpnia 2007 r., B. F. złożył wniosek o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji: "dom mieszkalny jednorodzinny z dwoma lokalami mieszkalnymi i garażem". W decyzji wskazano również, że decyzją z 4 września 2012 r. Wójt Gminy K. ustalił na rzecz B. F. warunki zabudowy dla działki o nr [...], obręb P., gm. K.: "zabudowa mieszkalna budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem infrastrukturą techniczną oraz zabudowa uzupełniająca zabudowę mieszkalną - jeden budynek gospodarczy, parterowy".
Organ pierwszej instancji, w dniu 17 marca 2022 r. przeprowadził również oględziny nieruchomości oraz dopuścił dowód z opinii Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, Powiatowego Zespół Doradztwa Rolniczego w Pucku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej w skrócie zwane Kolegium lub organem odwoławczym) decyzją z dnia 4 maja 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że w przedmiotowej sprawie doszło do usunięcia 43 sztuk drzew, w tym 11 klonów i 32 brzóz, których pnie mierzone na wysokości 5 cm od ziemi przekraczały 50 cm. Usunięcia tych drzew dokonał właściciel nieruchomości B. F., a przed ich usunięciem nie wystąpił do właściwego organu o uzyskanie zezwolenia na ich usunięcie oraz nie dokonał zgłoszenia przewidzianego w art. 83f ust. 4 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2022 r. poz. 916) – dalej w skrócie zwanej u.o.p. W ocenie organu, usunięcie drzew nie odbyło się w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, jak również celem usunięcia nie było przywrócenie działki gruntu do rolniczego użytkowania. Przemawia za tym lokalizacja działki (wśród zabudowy mieszkaniowej), jej powierzchnia (niespełna 1000 m2) i ustalone decyzją z 4 września 2012 r. warunki zabudowy. Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji co do tego, że przeznaczeniem nieruchomości nie jest wykorzystanie jej pod uprawy rolnicze lecz pod zabudowę mieszkaniową.
W ocenie Kolegium powyższe wskazuje, że istniały podstawy do wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie 43 sztuk. Rozważając kwestię możliwości odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej Kolegium doszło do wniosku, że waga naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie usuwania drzew, który to obowiązek dodatkowo jest jasno sprecyzowany w przepisach ustawy i ma bezwzględny charakter.
Od powyższego rozstrzygnięcia B. F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1) art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a "), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wszystkich zarzutów odwołania B. F. od decyzji organu pierwszej instancji,
2) art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 140 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku ustaleń i ocen w sprawie na podstawie dowodu przeprowadzonego niezgodnie z prawem (oględzin nieruchomości z 23 lutego 2021 r. i protokołu z tej czynności z dokumentacją fotograficzną),
3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 140 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na pominięciu przez Kolegium treści całości informacji Starostwa Powiatowego w Pucku z rejestru gruntów z 25.01.2022,
4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 140 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku wyjaśnienia przez Kolegium, czy działka nr [...] wraz z innymi działkami w P., objętymi księgą wieczystą nr [...], których łączna powierzchnia przekracza 9 ha, jest przydatna do użytku rolniczego, w szczególności użytku ogrodniczego lub sadowniczego,
5) art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 140 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na pominięciu przez Kolegium, że podczas oględzin nieruchomości nr [...] w P. w dniu 17 marca 2022 r. nie przeprowadzono pomiaru obwodów ściętych kłód drzew i pni po ściętych drzewach oraz nie sporządzono dokumentacji fotograficznej,
6) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 w związku z art. 140 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku dokonania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wszechstronnej oceny wszystkich dowodów, braku ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poczynienie dowolnych i błędnych ustaleń, a także braku zastosowania w sprawie zasady rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony,
7) art. 88 ust. 1 pkt. 6, art. 83 ust. 1 i art. 83f ust. 4 u.o.p. przez niewłaściwe zastosowanie oraz art. 83f ust. 1 pkt. 3b u.o.p. przez bezpodstawnie niezastosowanie - w związku z art. 461 i art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, co miało wpływ na wynik sprawy, polegające na niezasadnym przyjęciu przez Kolegium, że istniały podstawy do wymierzenia B.F. administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie 43 sztuk drzew -11 klonów i 32 brzóz i że obwody ich pni na wysokości 5 cm przekraczały 50 cm.
Skarżący złożył ponadto wniosek dopuszczenie dowodów z informacji Starostwa Powiatowego w Pucku z rejestru gruntów z 25.01.2022 (w aktach) na okoliczność powierzchni całej jednostki rejestrowej [...] nieruchomości objętych księgą wieczystą nr [...], w której wkład wchodzi działka nr [...] w P., wynoszącej 9.2157 ha, decyzji Wójta Gminy K. z 12.02.2021 w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2021 rok na okoliczności, że działka nr [...] w P. to nieruchomość rolna, że działka nr [...] wraz z innymi działkami w P. należącymi do B. F. stanowi gospodarstwo rolne i jego powierzchni oraz decyzji Wójta Gminy K. z 16.02.2022 w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2022 rok na okoliczności, że działka nr [...] w P. to nieruchomość rolna, że działka nr [...] wraz z innymi działkami w P. należącymi do B. F. stanowi gospodarstwo rolne i jego powierzchni.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie oś sporu dotyczyła zasadności nałożenia na B. F. administracyjnej kary pieniężnej, za dokonaną wbrew przepisom ustawy wycinkę drzew, znajdujących się na działce nr [...], położonej w P. Zdaniem organów, w sprawie nie zaistniały bowiem przesłanki o jakich mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., uprawniające do dokonania wycinki drzew bez uprzedniego uzyskania stosownego zezwolenia.
Strona wnosząca skargę kwestionując takie stanowisko organów administracyjnych zwracała także uwagę na uchybienia, jakich jej zdaniem dopuściły się organy prowadzące postępowanie w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego. W szczególności skarżący kwestionował prawidłowość kontroli przeprowadzonej na nieruchomości w dniu 23 lutego 2021 r.; zarzucał również pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego informacji dotyczących powierzchni gruntu (jednostki rejestrowej [..]), którego częścią jest działka [...] oraz tego, że wskazany grunt, wraz z innymi działkami gruntu należącymi do strony stanowi gospodarstwo rolne o powierzchni kilkunastu hektarów. Zdaniem strony organ nie ustalił również tego, czy działka [...] wraz z innymi działkami objętymi jednostką rejestrową [...], są przydatne do użytku rolniczego.
Zasadą wynikającą z art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. jest, że usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości. Wyjątek od tej reguły przewidziany został m.in. w art. 83f ust. 1 lit. 3b u.o.p., zgodnie z którym przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.
Z literalnej wykładni cytowanych przepisów wynika jednoznacznie, że jeżeli posiadacz nieruchomości zamierza usunąć, za zgodą właściciela tej nieruchomości, drzewa lub krzewy w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego nie musi legitymować się zezwoleniem, o którym mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. Zaznaczyć należy, że ustawodawca nie uzależnił przedmiotowego zwolnienia od ziszczenia się żadnej innej przesłanki poza zamiarem usunięcia drzew lub krzewów w celu zdefiniowanym jako "przywrócenie gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego". Zauważyć pozostaje, że terminy "przywrócić" "przywracać" oznaczają " «doprowadzić coś do poprzedniego stanu lub wprowadzić coś na nowo»; «sprawić, że ktoś się znajdzie w takiej sytuacji lub w takim stanie, w jakim był poprzednio»" (zob. Słownik języka polskiego, PWN, https://sjp.pwn.pl). Zatem, przywrócić do użytkowania rolniczego można grunt, który był w ten sposób (rolniczy) pierwotnie użytkowany, lecz zaniechano wykorzystywania go do działalności rolniczej w efekcie czego stał się gruntem "nieużytkowanym". W konsekwencji, art. 83f ust. 1 lit. 3b u.o.p. ma zastosowanie do usunięcia drzew lub krzewów rosnących na gruncie rolnym, który był gruntem użytkowanym rolniczo zanim porósł drzewami i/lub krzewami, które mają być wycięte (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 9 lutego 2023 r., II SA/Ol 873/22).
W przekonaniu Sądu, wynikające z art. 83f ust. 1 lit. 3b u.o.p. uprawnienie do przeprowadzania wycinki drzew bez wymaganego zezwolenia, nie wynika wyłącznie z faktu dokonywania wycinki na gruntach rolnych, ale z uwagi na cel jakiemu ta wycinka ma służyć. Wskazane odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 83 ust. 1 u.o.p. Ustawodawca powiązał bowiem z celem, któremu ma służyć wycinka drzew, a nie wyłącznie z uwagi na klasyfikację gruntu, na którym znajdują się drzewa podlegające wycince. Cel wyznaczony przez ustawodawcę to doprowadzenie gruntu do jego rolnego użytkowania. Ocena przesłanek uprawniających do wycinki drzew bez zezwolenia musi być zatem dokonywana z uwzględnieniem celu określonego w przepisie a nie tylko tego, że grunt jest klasyfikowany dla potrzeb ewidencji jako grunt rolny.
Sąd zwraca uwagę, że ewidencja gruntów jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne (zob. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2022 r. I OSK 667/19). Rejestr jest tylko odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości. Nie ma charakteru konstytutywnego, a to oznacza, że nie tworzy nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan faktyczny i prawny gruntów, budynków i lokali wynikający z dokumentów, które stanowiły podstawę do odnotowania stanu faktycznego i prawnego (zob. wyrok WSA w W-wie z dnia 8 lipca 2020 r. I SA/Wa 2174/19 LEX nr 307834). Tym samym oznaczenie gruntu w ewidencji gruntów i budynków określonym symbolem i zakwalifikowanie go do określonej kategorii użytków gruntowych nie przesądza o braku możliwości odmiennego ich przeznaczenia czy sposobu wykorzystania. Zmiana sposobu użytkowania gruntu, np. z rolnego na budowlany (po prawnie wyłączeniu gruntów rolnych z produkcji rolnej w drodze stosownej decyzji właściwego organu), jest możliwa i skutkuje powstaniem obowiązku aktualizacji danych w ewidencji - art. 22 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego i art. 23 ust. 3 pkt 1 lit. l ww. ustawy, który przewiduje, że organy administracji publicznej przekazują właściwemu staroście odpisy ostatecznych decyzji administracyjnych, wraz z załącznikami oraz innymi dokumentami stanowiącymi integralną ich część w sprawie o zmianie sposobu użytkowania gruntu.
Konstatując należy jeszcze raz podkreślić, że o uprawnieniu wynikającym z art. 83f ust. 1pkt 3b u.o.p. nie przesądza klasyfikacja gruntu (także ta, która jest uwzględniania dla potrzeb wymiaru podatku), ale oznaczony w tym przepisie cel, któremu dokonana wycinka drzew ma służyć.
Argumentu za takim rozumieniem wskazywanej normy dostarcza także analiza projektu uzasadnienia do ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (Dz.U. z 2016 r. poz. 2249), na mocy której został dodany omawiany art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (zob. druk Sejmu VIII kadencji nr 1143), celem ustawodawcy było m.in. istotne zwiększenie uprawnień właścicieli nieruchomości, na których rosną drzewa i krzewy, uproszczenie regulacji dotyczącej wycinki, a w konsekwencji złagodzenie administracyjnej kontroli wycinki drzew i krzewów, m.in. w przypadku gdy ma ona na celu przywrócenie tego dawnego, rolnego sposobu użytkowania.
Mając na względzie przytoczone uwagi oraz poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów administracyjnych co do tego, że w sprawie nie zaistniały przesłanki o jakich mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., uprawniające skarżącego do dokonania wycinki drzew bez wymaganego zezwolenia. Analiza zebranych w sprawie dowodów prowadzi bowiem do wniosku, że zamiarem skarżącego nie było przygotowanie gruntu dla potrzeb prowadzenia na nim działalności rolniczej, przystosowania gruntu do rolniczego użytkowania.
Z pozyskanych przez organy dokumentów wynika, że w dniu 14 sierpnia 2007 r, B. F. złożył wniosek o ustalenie warunków zabudowy dla inwestycji stanowiącej dom mieszkalny jednorodzinny z dwoma lokalami mieszkalnymi i garażem. Warunki zabudowy dla działki o nr [..] ustalone zostały decyzją Wójta Gminy K. z 4 września 2012 r., na mocy której zezwolono na zabudowę mieszkalną, budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem, infrastrukturą techniczną oraz zabudową uzupełniającą zabudowę mieszkalną w postaci jednego budynku gospodarczego, parterowego. Jak wynika z kolei z uchwały Rady Gminy K. z 28 marca 2019 r w sprawie uchwalenia tekstu jednolitego zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy K., przedmiotowa działka znajduje się na terenach o dominującej funkcji mieszkaniowej, zabudowa jednorodzinna.
Należy zwrócić także uwagę na treść sporządzonej na potrzeby postępowania opinii Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, Powiatowego Zespół Doradztwa Rolniczego w Pucku. Z opinii tej wynika, że wprawdzie z wypisu rejestru gruntów wynika, że działka, na której dokonano wycinki drzew może mieć status działki rolnej, niemniej jednak znajduje się ona na terenach o dominującej funkcji mieszkalnej w zabudowie jednorodzinnej a tereny położone w sąsiedztwie nie są wykorzystywane rolniczo. Z przedmiotowej opinii wynika również, że działka gruntu nr [...] z uwagi na wielkość powierzchni, nie może stanowić nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów ustawy z 11 kwietnia 2003 o kształtowaniu ustroju rolnego. przepisy tej ustawy, od 26 czerwca 2019 r. nie mają bowiem zastosowania do nieruchomości rolnych o powierzchni mniejszej niż 0,3 ha. W opinii zwrócono również uwagę na to, że działka może być wykorzystywana pod użytek rolny lecz jedynie wówczas, gdy drzewa zostaną wycięte, a pnie wykarczowane.
Z powyższych ustaleń należało wywieść, co słusznie dostrzegły organy adminsiatcryjnych, że działanie polegające na dokonaniu wycinki drzew nie było podejmowane w celu realizacji celu rolnego. Przeciwnie, brak aktywności skarżącego polegającej na całkowitym usunięciu pozostałych na działce pni drzew czy podjęcie starań o uzyskanie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy wskazuje raczej na zamiar przygotowania gruntu pod zabudowę jednorodzinną, a nie stworzenie warunków do rolniczego użytkowania działki gruntu. Nie bez znaczenia dla wskazanej oceny jest także fakt, że działka gruntu, na której dokonano wycinki, znajduje się w strefie o dominującej funkcji mieszkaniowej oraz to, że z uwagi na jej powierzchnię, jak wynika z opinii, jej rolnicze wykorzystanie nie ma uzasadnienia ekonomicznego i gospodarczego.
W tych okolicznościach brak było podstaw do dokonania wycinki drzew bez wymaganego zezwolenia, albowiem nie zostały spełnione przesłanki o jakich art. 83f ust. 1 lit. 3b u.o.p.
Odnosząc się natomiast do formułowanych przez stronę zarzutów uchybienia przepisom postępowania Sąd nie dostrzega takich naruszeń, które zaważyłyby na bycie prawnym zaskarżonej decyzji, stąd zarzuty skargi uznał za nietrafne. Kolegium wykazując w sposób odpowiadający wymogom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. brak uzasadnienia dla wycinki drzew dokonanej bez wymaganego zezwolenia, dostatecznie i prawidłowo wyjaśniło kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Odmienna ocena ustalonego stanu faktycznego nie oznacza, że organ uchybił treści wskazanych przepisów. Strona ma prawo do dokonania własnej oceny ustalonych faktów niemniej jednak powyższe nie dowodzi, że odmienność wniosków stron co do oceny materiału dowodowego stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Należy w tym miejscu wskazać na przepis art. 77 § 1 k.p.a., według którego w postępowaniu administracyjnym prawny obowiązek dowodzenia spoczywa na organie administracji publicznej i to organ obowiązany jest z urzędu zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zasada prowadzenia postępowania dowodowego przez organ z urzędu nie oznacza jednak, że strona może zachowywać się biernie w toku tego postępowania. Strona postępowania administracyjnego jest uprawniona do przedstawiania dowodów na swoją korzyść. W orzecznictwie wskazuje się, że również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a. nie stanowią bowiem źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania. (por. wyrok NSA z 17 maja 2019 r., II OSK 1681/17). Organy administracji nie są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony przeciwnych wobec ustaleń poczynionych przez organ. Organ dokonuje bowiem ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy. Jeżeli materiał ten jest kompletny i dotyczy każdej okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia w danej sprawie a strona stawia tezy przeciwne niż wynikają z tak zebranego materiału, to można oczekiwać, że na poparcie swoich twierdzeń przedstawi dowody. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lipca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1704/06, LEX nr 386433) podaje, że: "W postępowaniu administracyjnym organy mają obowiązek zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie oznacza to jednak przerzucania na nie całego ciężaru dowodzenia w sprawie. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przeprowadzenia stosownego kontrdowodu z inicjatywy strony toczącego się postępowania". W wyroku z 7 lutego 2008 r. (sygn. akt II OSK 2020/06 , LEX nr 453463), NSA wskazuje: "1. Zasada określona w art. 77 § 1 k.p.a. nie może być tak rozumiana, iż nawet jeśli strona ma w sprawie interes prawny, niezależnie od tego, czy działa osobiście, czy też przez pełnomocnika, to organ administracji publicznej ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności leżących w interesie strony. 2. Strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów".
W kontekście powyższego przywołać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akceptowane jest stanowisko, że jeśli właściciel nieruchomości, planujący usunąć z niej drzewa, chce skorzystać ze zwolnienia którym mowa w art. 83f ust. 1pkt 3b u.o.p., to winien wykazać, że wycinka drzew lub krzewów prowadzona jest w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego (zob. wyroki WSA w Poznaniu z 8.04.2021 r., sygn. II SA/Po 518/20 i z 6.02.2020 r., sygn. II SA/Po 807/19). W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które mogłyby zaprzeczyć ustaleniom poczynionym przez organy administracyjne i wnioskom wyciągniętym na podstawie zebranego materiału dowodowego.
Jeśli chodzi natomiast o kwestię udziału skarżącego w oględzinach nieruchomości, przeprowadzonych w trakcie kontroli w dniu 23 lutego 2021 r. należy wskazać, że podstawę prawną tych czynności stanowił przepis art. 83f ust. 20 ustawy o ochronie przyrody. Stosownie do tej regulacji Wójt sprawuje kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów rozdziału 4 ustawy, a do kontroli tej stosuje się odpowiednio art. 379 i art 380 ustawy - Prawo ochrony środowiska. Przepisy te stanowią m.in., że marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawują kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym właściwością tych organów (art. 379 ust.1). Organy, o których mowa w ust. 1, mogą upoważnić do wykonywania funkcji kontrolnych pracowników podległych im urzędów marszałkowskich, powiatowych, miejskich lub gminnych lub funkcjonariuszy straży gminnych (ust. 2). Kontrolujący, wykonując kontrolę, jest uprawniony m.in. do: wstępu wraz z rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem przez całą dobę na teren nieruchomości, obiektu lub ich części, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, a w godzinach od 6 do 22 - na pozostały teren; przeprowadzania badań lub wykonywania innych niezbędnych czynności kontrolnych (ust. 3 pkt 1 i 2). Stosownie do art. 380 ust.1 ustawy Prawo ochrony środowiska, z czynności kontrolnych kontrolujący sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanego podmiotu lub kontrolowanej osobie fizycznej.
Zatem pracownicy organu byli uprawnieni do wstępu na teren przedmiotowej nieruchomości oraz do wykonania niezbędnych czynności kontrolnych, a z czynności tych sporządzono protokół. Sąd dostrzega, że w aktach sprawy brak jest dowodu wskazującego na to, aby protokół ten został doręczony skarżącemu jako podmiotowi kontrolowanemu, czego wymaga art. 380 Prawa ochrony środowiska. Niemniej jednak trzeba mieć na względzie, że w toku postępowania administracyjnego skarżący miał możliwość zapoznania się z tym protokołem i z tej możliwości skorzystał. W aktach sprawy (k. 6 akt organu pierwszej instancji) znajduje się bowiem protokół z udostępnienia akt żonie skarżącego, działającej w charakterze pełnomocnika i wynika z niego, że sporządzono fotokopię wskazanego dokumentu. Świadomość wiedzy o istnieniu tego protokołu oraz o jego treści wynika także z pism składanych przez stronę m.in. odwołania oraz skargi.
Zaniechanie doręczenia stronie protokołu z przeprowadzonej kontroli stanowi uchybienie przepisom prawa, niemniej jednak nie miało ono istotnego wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Strona brała aktywny udział w postępowaniu, zapoznała się ze sporządzonym protokołem i miała możliwość wypowiedzenia się co do jego treści. Czynny udział w postępowaniu, gwarantujący możliwość odniesienia się do poczynionych ustaleń faktycznych i ewentualnego ich kwestionowania już na etapie postępowania administracyjnego, został zatem zapewniony. Dodać jednocześnie należy, że przepis prawa nie nakłada na organ administracyjny obowiązku dołączenia do akt sprawy upoważnienia udzielonego pracownikowi urzędu gminy do przeprowadzenia kontroli na nieruchomości. Brak takiego dokumentu w aktach sprawy nie świadczy zatem o wadliwości przeprowadzonej czynności.
Sąd wskazuje także, że kwestionowanie ustaleń organu, wynikających z przeprowadzonego w dniu 23 lutego 2021 r. dowodu z oględzin nieruchomości jest o tyle nieuzasadnione, że ta czynność postępowania została powtórzona. Kolejne oględziny nieruchomości zostały bowiem przeprowadzone w dniu 17 marca 2022 r., a ustalenia z niej wynikające były tożsame z tymi, które poczyniono podczas pierwszej czynności. Dodać wypada, że o zamiarze przeprowadzenia tej czynności strona została powiadomiona pismem z 25 lutego 2022 r., doręczonym w dniu 2 marca 2022 r. Na termin wskazanych oględzin skarżący jednak się nie stawił.
Podsumowując Sąd stwierdza, że to na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Analiza stanowiska skarżącego prowadzi do wniosku, że okoliczności zwalniające z konieczności uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew nie zostały przez stronę wykazane. Jednocześnie okoliczność, że ewidencja gruntów wskazuje na rolniczy status nieruchomości nie oznacza automatycznie, że skarżący nie miał obowiązku uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew. Jak to już zostało wcześniej wskazane, o zwolnieniu z obowiązku uzyskania zezwolenia nie decyduje charakter gruntu wynikający z zapisów w ewidencji gruntów i budynków, ale cel dokonywanej wycinki zmierzający do przywrócenia gruntów nieużytkowanych rolniczo do użytkowania rolniczego.
W kontekście powyższego, dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały zatem znaczenia złożone do skargi dokumenty, albowiem dowodziły one jedynie klasyfikacji gruntu jako rolnego, co nie jest równoznaczne ze spoczywającym na skarżącym obowiązku wykazania, że dokonał wycinki w celu o jakim mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – skargę oddalił