II SA/Gd 384/26

II SA/Gd 384/26 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-07-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Justyna Dudek-Sienkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 508
art. 18 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Sekretarz sądowy Patrycja Czupyt po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 19 marca 2026 r., znak sprawy 010070.680.9667614.2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
A. Ż. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (dalej: organ odwoławczy) z 19 marca 2026 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
A. Ż. wraz z mężem M. Ż. pełnią funkcję rodziny zastępczej dla dziecka Ł. N., urodzonej w dniu 3 lipca 2025 r. Dziecko w rodzinie zastępczej umieszczone zostało w dniu 8 lipca 2025 r. (vide: zaświadczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej z 23 grudnia 2025 r.).
Dziecko to w dniu 3 lipca 2025 r. zostało pozostawione w tzw. "oknie życia". Postanowieniem z dnia 18 września 2025 r. sygn. akt III Nsm 241/25 Sąd Rejonowy w Chojnicach, nadał dziecku imię i nazwisko "Ł. N." oraz pozostałe dane (datę urodzenia, imiona rodziców) oraz powierzył opiekę nad nim M. Ż.
W dniu 7 października 2025 r. sporządzony został odpis aktu urodzenia dla Ł. N.
Minister właściwy do spraw informatyzacji nadał Ł. N. numer PESEL, co potwierdzono powiadomieniem z dnia 7 października 2025 r.
Wnioskiem z dnia 20 października 2025 r. A. Ż. wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko Ł. N. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r., składając ten wniosek na niewłaściwym formularzu, tj. jako matka, zamiast rodzic zastępczy (formularza brak w aktach administracyjnych, jest to jednak okoliczność bezsporna). Wniosek na właściwym formularzu złożony został w dniu 22 grudnia 2025 r. (w aktach administracyjnych).
Pismem z dnia 30 grudnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ I instancji) poinformował skarżącą o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2025 r. do 31 maja 2026 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Natomiast odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 8 lipca 2025 r. do 30 września 2025 r., co uczynił decyzją z 18 marca 2026 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że aby wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko Ł. N. od dnia umieszczenia jej w pieczy zastępczej, czyli od 8 lipca 2025 r., wniosek o świadczenie należało złożyć do 8 października 2025 r. Organ powołał się przy tym na art. 18 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym, jak wskazano, jeżeli wniosek o świadczenie zostanie złożony na dziecko umieszczone w pieczy zastępczej w okresie 3 miesięcy od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, prawo i wypłata przysługuje od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Po upływie 3 miesięcy od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, prawo i wypłata przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że wniosek nie mógł zostać złożony w terminie, bowiem dziecko nie miało danych personalnych, a ostatni z wymaganych dokumentów, tj. informacja o nadaniu dziecku numeru PESEL, dotarła do skarżącej pocztą po upływie terminu do złożenia wniosku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z 19 marca 2026 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca wniosek o świadczenie złożyła po upływie 3 miesięcy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, a w takiej sytuacji, stosownie do art. 18 ust. 2a ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Skarżącej przyznano prawo do świadczenia na okres od 1 października 2025 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca pierwotnie złożonego wniosku, do 31 maja 2026 r., tj. do końca okresu świadczeniowego, o czym poinformowano skarżącą 30 grudnia 2025 r. Prezes uznał, że decyzja ZUS z 18 marca 2026 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na małoletnią na okres od 8 lipca 2025 r. do 30 września 2025 r. została wydana prawidłowo i przypomniał, że pierwszy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skarżąca złożyła 20 października 2025 r., podczas gdy dziecko przebywało w pieczy zastępczej już od 8 lipca 2025 r., co uniemożliwia przyznanie świadczenia z mocą wsteczną bez względu na przyczyny opóźnienia. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku danych identyfikacyjnych dziecka wskazano, że choć postępowanie sądowe w przedmiocie nadania tożsamości było niezbędne, to art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wymaga kompletnych danych dziecka do skutecznego procedowania wniosku.
A. Ż. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 19 marca 2026 r. wniosła o rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem okoliczności sprawy i przyznanie świadczenia od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu zarzuciła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko umieszczone w jej rodzinie zastępczej dopiero od dnia złożenia wniosku, pomijając szczególne okoliczności sprawy, które uniemożliwiały wcześniejsze złożenie wniosku. Dziecko zostało pozostawione w tzw. oknie życia, w związku z czym w chwili jego znalezienia i przekazania do systemu pieczy zastępczej nie były znane dane ani jego, ani jego rodziców. Dopiero prawomocne postanowienie sądu z 18 sierpnia 2025 r. ustaliło dane osobowe dziecka oraz umożliwiło nadanie numeru PESEL i dopiero wtedy możliwe było złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, ponieważ formularz wniosku wymaga wskazania danych identyfikacyjnych dziecka. Numer PESEL został nadany 7 października 2026 r. skarżąca otrzymała go listownie dopiero po kilku dniach, czyli już po upływie wymaganego terminu do złożenia wniosku. W ocenie skarżącej organ stosując rygorystycznie przepisy nie wziął pod uwagę szczególnych okoliczności sprawy, w związku z czym dziecko pozostawione w oknie życia pozbawione rodziców, pozbawione jest także świadczenia wychowawczego. Sytuacja ta prowadzi do nierównego traktowania dziecka wyłącznie z powodu jego szczególnie trudnej sytuacji życiowej oraz tego, że jego dane osobowe zostały ustalone przez sąd dopiero po pewnym czasie, co uniemożliwiło złożenie wniosku w terminie.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przy czym, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z 19 marca 2026 r. Sąd doszedł do wniosku, że organ ten niezasadnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, tj. za okres od dnia 8 lipca 2025 r. do 30 września 2025 r. wskutek błędnej wykładni art. 18 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2026 r. poz. 508), dalej jako: "ustawa".
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej (art. 18 ust. 2 ustawy). Dla niniejszej sprawy istotne znacznie ma również art. 18 ust. 2a ustawy, zgodnie z którym: jeżeli w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub w pieczy zastępczej, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, prawo to ustala się od miesiąca odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką, przysposobienia dziecka lub faktycznego umieszczenia dziecka w domu pomocy społecznej lub pieczy zastępczej do końca okresu, o którym mowa w ust. 1.
W przypadku złożenia wniosku po tym terminie, prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na pozostającą w jej pieczy małoletnią Ł. N. złożyła po upływie trzech miesięcy od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej miało miejsce w dniu 8 lipca 2025 r., wskazany termin upływał więc dla skarżącej w dniu 8 października 2025 r. Wniosek natomiast złożony został w dniu 20 października 2025 r. W konsekwencji świadczenie wychowawcze zostało skarżącej przyznane od miesiąca, w którym złożony został wniosek, czyli od października 2025 r. Spór w sprawie dotyczy odmowy przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego za miesiące od lipca do września 2025 r.
W stanie faktycznym sprawy miejsce miały szczególne okoliczności. Dziecko zostało bowiem pozostawione w tzw. oknie życia, a to oznacza, że uzyskanie przez nie podstawowych danych osobowych wymagało wdrożenia szczególnych procedur. I tak, imię i nazwisko, imiona rodziców, data urodzenia, zostały ustalone w drodze postanowienia Sądu Rejonowego w Chojnicach z dnia 18 września 2025 r. sygn. akt III Nsm 241/25, natomiast na podstawie tych danych dziecku w dniu 7 października 2025 r. nadany został numer PESEL. Dopiero w tej dacie dziecko uzyskało dane osobowe, pozwalające na złożenie w systemie teleinformatycznym ZUS wniosku o świadczenie wychowawcze. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy, ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby uprawnionej. We wniosku obligatoryjnie należy podać dane dziecka, na które wnioskodawca ubiega się o przyznanie świadczenia wychowawczego, w tym: imię i nazwisko, datę urodzenia, stan cywilny, obywatelstwo, numer PESEL (art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy). Wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego może zostać złożony wyłącznie w postaci elektronicznej (art. 13 ust. 5 ustawy). Bez danych identyfikujących dziecko takich jak imię i nazwisko oraz numer PESEL, nie ma możliwości złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze – ustawa przewiduje wyłącznie elektroniczną formę składania wniosku, a system teleinformatyczny odrzuci wniosek, jeżeli nie będzie on zawierał m.in. wskazanych danych.
Mimo zatem, że dziecko zostało urodzone w dniu 3 lipca 2025 r., a u rodziny zastępczej zostało umieszczone w dniu 8 lipca 2025 r., to do dnia 7 października 2025 r. nie posiadało jakichkolwiek danych pozwalających mu "zaistnieć w systemie teleinformatycznym" ZUS, będącym jedyną drogą złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze.
Z jednej zatem strony, ustawa przewiduje przyznanie świadczenia wychowawczego za okres od daty umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (jako wyjątek od zasady przyznawania świadczenia za okres od miesiąca, w którym złożony został wniosek), pod warunkiem złożenia wniosku w terminie 3 miesięcy licząc od daty umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, z drugiej jednak strony, dochowanie tego terminu w okolicznościach sprawy nie było możliwe, bowiem system teleinformatyczny ZUS dla skutecznego złożenia wniosku wymaga podania wszystkich danych identyfikujących dziecko, których ze względu na okoliczności towarzyszące jego urodzeniu nie posiadało.
Literalnie odczytując powyższe przepisy, należałoby przyznać organom rację, że nie ma możliwości przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego za okres poprzedzający miesiąc złożenia wniosku. Nie lega bowiem wątpliwości, że skarżąca swój wniosek złożyła 20 października 2025 r., a więc po upływie 3 miesięcy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, co miało miejsce w dniu 8 lipca 2025 r.
Niemniej jednak, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2009 r. II FSK 919/09, należy pamiętać, że prawo stosuje się nie tylko w jego ścisłym, literalnym brzmieniu, ale uwzględnia się także kontekst systemowy i funkcjonalny danego przepisu. Żaden przepis prawa nie jest wyizolowany, przeciwnie - stanowi część systemu prawa, który należy tak stosować, aby zachować jego spójność i niesprzeczność. Ponadto, stosując dany przepis prawa należy uwzględniać jego cel i praktyczne konsekwencje. W nauce prawa w sposób utrwalony podkreśla się, że system prawa składa się z norm prawnych zapisanych przez ustawodawcę w przepisach prawa. Obowiązek stosowania danej normy prawnej wynika z faktu jej obowiązywania. Za normę obowiązującą należy uznać nie tylko tę normę, która daje się wyprowadzić z przepisów prawa w drodze prostej wykładni literalnej, ale także tą, której odtworzenie z przepisów prawa wymaga bardziej subtelnej wykładni, która jest oparta na zasadach rozumowania prawniczego i ogólnych zasadach prawidłowego rozumowania, czyli poprawna logicznie (por. J. Wróblewski, Obowiązywanie systemowe. Granice dogmatycznego podejścia do systemu prawa, Studia Prawno-Ekonomiczne, t. XXXVI, 1986, s. 28 i n.).
W judykaturze i doktrynie przyjmuje się więc, że należy: po pierwsze kontynuować wykładnię nawet po uzyskaniu jednoznaczności językowej; po drugie w razie konfliktu dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw funkcjonalnych, jeśli rezultat językowy burzy podstawowe założenia o racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o jego spójnym systemie wartości (M. Zieliński op. cit, s. 8; por. też Z. Radwański, M. Zieliński, Wykładnia prawa cywilnego, "Studia Prawa Prywatnego", 2006, nr 15, s 29 i n.). Każda wykładnia musi zmierzać do prawidłowego określenia i zastosowania norm prawnych. Nie jest możliwe uzyskanie poprawnej wykładni poszczególnych wyrażeń i zwrotów zawartych w przepisach prawa w oderwaniu od całości porządku prawnego. Nie można poznać znaczenia przepisów bez rozważenia funkcji, jakie mają one spełniać (uchwała Sądu Najwyższego z 25 listopada 2003 r., sygn. akt III CZP 75/03, OSNC 2005/1/3).
Nadto, sąd administracyjny jest obowiązany do stosowania tzw. prokonstytucyjnej wykładni prawa. Zgodnie z jej założeniami w przypadku, gdy określony przepis daje kilka możliwości interpretacji należy przyjąć taki kierunek wykładni, który najpełniej odpowiada normom, zasadom i wartościom konstytucyjnym. Jest to obowiązek sądu, wynikający z zasady nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji; por. postanowienie TK z dnia 15 maja 2007 r., P 13/06, OTK ZU 2007/6/A/57, wyrok NSA z 27 listopada 2018 r. sygn. akt I GSK 2094/18). Wspomniana prokonstytucyjna interpretacja prawa jest jednym z rodzajów wykładni systemowej. Oznacza to, że błędne byłoby ograniczanie wykładni systemowej wyłącznie do ustawy, z której pochodzi interpretowany przepis, lub do innych ustaw regulujących daną dziedzinę prawa.
Mając na uwadze powyższe reguły wykładni, odkodowanie treści normy zawartej w przepisie art. 18 ust. 2a ustawy w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga odwołania się do celu ustawy (wykładnia funkcjonalna) oraz do przepisów Konstytucji (wykładnia systemowa).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze ma za zadanie częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Służy ono bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a co za tym idzie skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują.
Wykładnia językowa art. 18 ust. 2a ustawy, w myśl której termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, będący warunkiem przyznania świadczenia od chwili umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, biegnie od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej również wówczas, gdy dziecko nie posiada danych osobowych pozwalających na jego identyfikację w systemie teleinformatycznym ZUS, nie da się pogodzić z celem świadczenia wychowawczego sformułowanym w treści ust. 1 tego przepisu. Do konkluzji takiej prowadzi także zakres obowiązków państwa wobec dzieci wyznaczony w art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, gdzie wskazano, iż Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, a każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. W ustawie zasadniczej nie ograniczono się więc jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd powołany art. 72 ust. 2 Konstytucji nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Lex 2013 wyd. VII, uwagi do art. 72). Oznacza to, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy wobec dziecka, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a państwo powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Wszystko to prowadzi do wniosku, że niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby pozbawienie rodziny zastępczej wsparcia w postaci świadczenia wychowawczego z tego tylko powodu, że jako dziecko pozostawione w tzw. "oknie życia" pozbawione było podstawowych danych osobowych i ze względu na czas trwania procedur związanych z nadaniem mu tych danych, złożenie wniosku o świadczenie w systemie teleinformatycznym ZUS nie było możliwe w terminie 3 miesięcy od umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej.
Rozwiązanie takie koliduje również z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526). Akt ten w art. 20 określa mianowicie, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Z kolei w art. 3 ust. 1 ustalono, iż wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W myśl art. 27 ust. 3 Konwencji, państwa, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (Konwencji). Przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią z mocy art. 91 ust. 1 Konstytucji RP część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane.
Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, za poglądami piśmiennictwa, w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 sierpnia 2019 r. sygn. I OSK 202/19, współstosowanie Konstytucji i ustaw stanowi słabszą wersję jej bezpośredniego stosowania, ale jest też najszerszą formą jej stosowania. Ma ono miejsce wtedy, gdy dana materia jest jednocześnie uregulowana w części w Konstytucji, a w części w ustawie i polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Należy podzielić pogląd, że Konstytucja ma tutaj zatem przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustaw, co m.in. oznacza, że gdy na gruncie logiki możliwe będzie przyjęcie kilku różnych sposobów wykładni ustawy, organ stosujący prawo będzie musiał dać pierwszeństwo takiemu wynikowi wykładni, który najpełniej będzie odpowiadać treściom wyrażonym przez przepis Konstytucji. Z taką wykładnią i z takim rozumieniem art. 8 ust. 2 Konstytucji RP Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni się zgadza.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że prawidłowa wykładnia art. 18 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uwzględniająca cel ustawy i wartości konstytucyjne, prowadzi do wniosku, że w okolicznościach tej sprawy, termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego dla skarżącej pełniącej rolę rodziny zastępczej, nie rozpoczął swojego biegu do czasu uzyskania przez dziecko danych osobowych, których uzyskanie dopiero umożliwiło złożenie wniosku w systemie teleinformatycznym ZUS. Ponieważ dziecko imię i nazwisko oraz inne dane osobowe otrzymało na podstawie postanowienia Sądu z dnia 18 września 2025 r., a numer PESEL w dniu 7 października 2025 r., a były to dane niezbędne do złożenia wniosku, termin, o którym mowa w art. 18 ust. 2a ustawy, rozpoczął swój bieg w dniu 7 października 2025 r. Oznacza to, że wiosek skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego, złożony w dniu 20 października 2025 r., uznać należy za złożony w terminie, o którym mowa w art. 18 ust. 2a ustawy, a tym samym, spełniona jest przesłanka przyznania świadczenia wychowawczego od miesiąca faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, tj. od lipca 2025 r. do września 2025 r.
Organ dokonał zatem błędnej wykładni art. 18 ust. 2a ustawy uznając, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego złożony został z uchybieniem terminu, o którym mowa w tym przepisie, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem w konsekwencji organ niezasadnie odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego za okres od lipca do września 2025 r. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia i uzna, że wiosek skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego, złożony w dniu 20 października 2025 r., złożony został w terminie, o którym mowa w art. 18 ust. 2a ustawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd uchylił tylko decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że również decyzja organu I instancji dotknięta była powyższymi wadami, ponieważ uznał, że uchylenie jedynie decyzji zaskarżonej będzie wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Prezes ZUS posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wytycznymi zawartymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.