II SA/Gd 369/23

II SA/Gd 369/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Katarzyna Krzysztofowicz
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 17a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. B.-B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 2 lutego 2023 r., nr SKO.421.13.2022 w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 5 września 2022 r. E. B. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Wicko (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023 na dzieci: K. M., K. M., M. M. i A. B.
Decyzją z 16 grudnia 2022 r. Wójt, na podstawie m.in. art. 11 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", przyznał Wnioskodawczyni świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na wszystkie dzieci, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na K. M., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2023/2024 na M. M., K. M. i K. M., dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na K. M. i K. M., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na M.M. i A. B. (pkt I) oraz odmówił świadczeń w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na M. M. i K. M., na okres od 1 listopada 2022 r. do
31 października 2023 r. (pkt II).
Uzasadniając odmowę przyznania Stronie wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania M. M. i K. M. organ pierwszej instancji ocenił, że Wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek
z art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r. Wójt przyznał, że Strona spełnia w części przesłankę z art. 11a ust. 1 u.ś.r., gdyż drugi z rodziców ww. dzieci nie żyje, co potwierdza dołączony do akt sprawy akt zgonu z 21 lipca 2015 r., jednakże Wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki osoby samotnie wychowującej dziecko. Organ pierwszej instancji podał, że Strona pozostaje w związku małżeńskim z P. B., z którym ma wspólne dziecko (A. B.).
Odwołując się do treści przepisów art. 11a ust. 1 i art. 3 pkt 17a u.ś.r. Wójt podał,
że osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem nie jest uznawana za osobę samotnie wychowującą dziecko, co wyklucza, aby takiej osobie można było przyznać dodatek do zasiłki rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organ pierwszej instancji wskazał, że na przestrzeni lat fakt uznania mężatki jako osoby samotnie wychowującej dziecko był wielokrotnie analizowany przez sądy administracyjne, które powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 przychylały się do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka osobom pozostającym w związku małżeńskim lub osobom, które wychowują co najmniej jedno dziecko z drugim rodzicem. Jednakże pomimo podnoszenia tego tematu przez sądy administracyjne ustawodawca nie zmienił w tym zakresie przepisów u.ś.r.
Zdaniem Wójta definicja osoby samotnie wychowującej dziecko jest definicją legalną, pełną i zakresową. W szczególności oznacza to, że wyliczenie stanów cywilnych zawartych w tej definicji jest pełne i wyczerpujące, gdyż wskazano w niej wszystkie elementy zakresu definiowanego pojęcia. W związku z tym organ pierwszej instancji podniósł, że nie może uznać osoby będącej w związku małżeńskim oraz wspólnie wychowującą co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem za osobę samotnie wychowującą dziecko. Wskazano, że w intencji ustawodawcy było stworzenie definicji osoby samotnie wychowującej dziecko tak, aby nie można było uznać osób pozostających w małżeństwie
i wychowujących wspólnie dzieci za osoby samotnie wychowujące, bez względu na to, czy są to ich wspólne dzieci, czy też nie.
Wójt zwrócił uwagę, że w art. 3 pkt 16 u.ś.r. zdefiniowano pojęcie rodziny uznając za jej członków małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci (...), co oznacza, że rodzina utrzymuje się z dochodów wszystkich członków rodziny, zaspokajając tym samym potrzeby wszystkich członków rodziny. Organ pierwszej instancji wskazał, że regulują to również art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) - dalej: "k.r.o.", gdzie dosłownie stwierdzono, że małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Jednocześnie oboje małżonkowie obowiązani są wspólnie, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, w tym każdego dziecka, nad którym sprawują opiekę. Mając to na uwadze Wójt podniósł, że nie może traktować inaczej rodzin rekonstruowanych od rodzin, w których małżonkowie są rodzicami wszystkich należących do rodziny dzieci.
Organ pierwszej instancji wskazał, że pomimo utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, które w swych orzeczeniach powołując się na wyrok TK z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 uchylają decyzję organów wskazując, że fakt zawarcia nowego związku małżeńskiego przez rodzica samotnie wychowującego dzieci nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tych dzieci, nie może zastosować się do tych wyroków, ponieważ orzekał on w sprawie zaliczki alimentacyjnej, która była rekompensatą dla osób, które miały zasądzone alimenty, a ich egzekucja była bezskuteczna. Wójt zwrócił uwagę, że od daty ww. wyroku upłynęło 14 lat, a ustawodawca nie dokonał zmiany w art. 3 pkt 17a u.ś.r., co oznacza, że w dalszym ciągu osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą
w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Nie ma tu natomiast wzmianki o osobie pozostającej w związku małżeńskim, która wychowuje wspólnie z ojcem dziecka dzieci, których ojciec nie żyje.
W wyniku odwołania wniesionego przez Stronę od pkt II ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją
z 2 lutego 2023 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 3 pkt 16 i 17a oraz art. 11a ust. 1 u.ś.r. wskazując następnie, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji, że nie jest możliwe uznanie Wnioskodawczyni za osobę samotnie wychowującą M. M.
i K. M.
Kolegium przyznało, że do tej pory w orzecznictwie sądów administracyjnych dominowało stanowisko, zgodnie z którym przesłanka samotnego wychowywania dziecka - w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. - spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, że osoba pozostająca w związku małżeńskim
i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko
w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r., jednak obecnie stanowisko to uległo zmianie. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w wyroku z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 760/19 Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wskazał, że w art. 3 pkt 17a u.ś.r. ustawodawca zawarł legalną definicję osoby samotnie wychowującej dziecko. Z przepisu tego wynika, że osoby w nim wymienione, takie jak: panna, kawaler, wdowa, wdowiec oraz osoba pozostająca w separacji, nie mogą być uznane za samotnie wychowujące dziecko, jeśli wychowując dziecko z wcześniejszego związku, jednocześnie wychowują co najmniej jedno wspólne dziecko z jego rodzicem. Zdaniem NSA treść cytowanego przepisu jest jasna i w pełni czytelna, a zatem jego wykładnia nie wymaga dodatkowych zabiegów interpretacyjnych. NSA zauważył jednocześnie, że ustawodawca nie wskazał formy,
w jakiej ma się odbywać w takiej sytuacji wychowanie przez osoby ww. wymienione co najmniej jednego wspólnego dziecka z jego rodzicem. Przyjąć więc należy, że chodzi tu
o każdą "formę" wychowania wspólnego dziecka, niezależnie od charakteru samego związku (formalny, nieformalny) łączącego rodziców takiego dziecka. W rezultacie oznacza to, że również osoba pozostająca w związku nieformalnym, jakim jest konkubinat
i wychowująca wspólnie z konkubentem co najmniej jedno wspólne dziecko, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w odniesieniu do dziecka
z wcześniejszego związku - w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. NSA wskazał, że za taką interpretacją ww. przepisu przemawia również sama istota samotnego wychowania, którą niewątpliwie jest samotność rodzica - jako taka w wychowaniu dziecka. Nie można bowiem postawić znaku równości pomiędzy sytuacją osoby stanu wolnego wychowującą dziecko
z wcześniejszego związku i nie wychowującą jednocześnie innego dziecka wspólnie z jego rodzicem (a zatem osobą samotną, nie posiadającą żadnego wsparcia w procesie wychowawczym dzieci) i osobą, która oprócz dziecka z wcześniejszego związku posiada również co najmniej jedno dziecko z rodzicem, z którym je aktualnie wychowuje. Taka osoba nie jest przecież samotna. NSA wskazał również, że dla prawidłowej wykładni pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" należy także posiłkować się definicją pojęcia "rodzina" zawartego w art. 3 pkt 16 u.ś.r. Istotne bowiem jest, że ustalenie składu rodziny to warunek konieczny dla ustalenia dochodu tej rodziny. Warunek ten z kolei stanowi przesłankę przyznania prawa do samego zasiłku rodzinnego, a w konsekwencji także do dodatków wskazanych w ustawie, w tym dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 16 u.ś.r. przez rodzinę należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia
25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Zdaniem NSA z treści przytoczonych definicji wynika więc, że rodzinę mogą tworzyć dzieci, które nie są wyłącznie dziećmi własnymi wnioskodawcy, bo mogą to być dzieci tylko jednej z osób tworzących aktualny związek.
Uwzględniają powyższe stanowisko i akceptując je w całej rozciągłości Kolegium stwierdziło, że Wnioskodawczyni nie spełnia warunków umożliwiających uznanie jej za osobę samotnie wychowującą dziecko. Wskazano, że będąc w związku małżeńskim
z P. B., posiadając wspólne dziecko (A. B.), wychowując razem dzieci Strony z poprzedniego związku, tworzą tym samym rodzinę
w rozumieniu przepisów u.ś.r. Nie sposób więc uznać, aby Wnioskodawczyni względem M. M. i K. M. była osobą samotnie wychowującą, a względem syna już tej przesłanki wobec zawarcia związku małżeńskiego nie spełniała. Organ odwoławczy powtórzył, że istota samotnego wychowania polega na samotności rodzica w wychowaniu dziecka. Tymczasem Strona, będąc mężatką, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą córki, gdyż już z racji zawartego związku małżeńskiego i ciążących na małżonkach prawach i obowiązkach może liczyć na wsparcie męża w procesie wychowawczym córek, na jego pomoc w tym zakresie i współdziałanie dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dodatkowo z zawartej w art. 3 pkt 16 u.ś.r. definicji rodziny wynika, że mogą ją tworzyć dzieci, które nie są wyłącznie dziećmi własnymi wnioskodawcy, bo mogą to być dzieci tylko jednej z osób tworzących aktualny związek. Oznacza to, że mąż Wnioskodawczyni nie musiał przysposabiać jej dzieci z poprzedniego związku, aby wliczyć je do rodziny zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 16 u.ś.r.
W skardze na decyzję organu odwoławczego E. B.-B. zaznaczyła, że zaskarża ją w części, w której odmówiono jej przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córek M.M. i K. M.
W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że fakt zawarcia związku małżeńskiego
i wychowywania dziecka wraz z mężem nie powinien pozbawiać jej prawa do statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w odniesieniu do córek M.M. i K. M. Wskazano, że przy ustalaniu dodatku dla osoby samotnie wychowującej dziecko są określone kryteria. Głównym czynnikiem, który organ powinien wziąć pod uwagę jest to, że ojciec biologiczny dzieci nie żyje, nie ma zasądzonych alimentów na córki, otrzymują one rentę rodzinną. Podkreślono, że ojciec biologiczny miał pełne prawa względem wychowywania dzieci oraz sprawowania nad nimi władzy rodzicielskiej. Natomiast obecny mąż nie ma żadnych obowiązków względem córek, nie przysposobił ich, nie dał swojego nazwiska, nie posiada żadnej odpowiedzialności prawnej względem nie swoich dzieci. Nie ma obowiązku utrzymywania ich. Zaakcentowano, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci jest właśnie na dzieci.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Skarżąca podniosła,
że rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za samotnie je wychowującego,
a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem już za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Zawarcie związku małżeńskiego nie ma bowiem wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych wobec potomków zmarłego męża. Ustawowy warunek wspólnego wychowywania co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem należy odnosić wyłącznie do rodzica, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku. Dalej wskazano, że samotna matka może wyjść za mąż i wciąż pobierać dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Matka może być jednocześnie uznawana za samotnego opiekuna wobec jednego dziecka i za osobę wychowującą wspólnie drugie dziecko z jego rodzicem.
W ocenie Skarżącej zaakceptowanie odmiennej wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. byłoby podważeniem wyroku TK z 2008 r., kwestionującego konstytucyjność identycznej regulacji. Strona zaznaczyła przy tym, że w latach 2018 i 2020 organy przyznały jej ten dodatek, zaś od tamtego czasu jej sytuacja się nie zmieniła.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 8 maja 2023 r. Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 2 lutego 2023 r. utrzymująca
w mocy decyzję Wójta Gminy Wicko z 16 grudnia 2022 r., w której w pkt II odmówiono E. B.-B. świadczeń w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na córki M. M. i K. M., na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która w art. 11a ust. 1 stanowi, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:
1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;
2) ojciec dziecka jest nieznany;
3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.
Osoba samotnie wychowująca dziecko została zdefiniowana w art. 3 pkt 17a u.ś.r. Jest nią panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.
Istota zaistniałego pomiędzy Skarżącą a orzekającymi w sprawie organami sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia materialnoprawnego, które stanowi wykładnia pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" zawartego w przytoczonych powyżej regulacjach.
W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje ustalenie, że biologiczny ojciec córek Skarżącej M. M. i K. M. nie żyje, zaś Strona pozostaje aktualnie
w związku małżeńskim z P. B., z którym ma syna A. B. W tym stanie faktycznym organy zakwestionowały zasadność uznania Skarżącej za osobę samotnie wychowującą córki M. M. i K. M., przyjmując że status ten nie przysługuje osobie zamężnej (a także osobie pozostającej w związku nieformalnym, z którego również pochodzi przynajmniej jedno dziecko), nawet jeżeli wychowuje ona dziecko bez udziału drugiego rodzica biologicznego. Stanowisko to organy oparły na ścisłej, literalnej wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r.
W ocenie Sądu zaprezentowana przez orzekające w sprawie organy wykładnia omawianego przepisu nie może zostać uznana za prawidłową.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie już wskazywano na konieczność korygowania wyników wykładni językowej art. 3 pkt 17a u.ś.r. przy zastosowaniu wykładni systemowej uwzględniającej m.in. aksjologię prawa pomocy społecznej oraz wartości wyrażone w Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu prawidłowa wykładnia art. 3 pkt 17a u.ś.r., uwzględniająca argumenty płynące z orzecznictwa TK, w szczególności z wyroku z 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 (OTK-A 2005/5/51) oraz wyroku z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (OTK-A 2008/5/83), prowadzi do uznania, że zawarcie związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku (a tym bardziej pozostawanie
w związku nieformalnym), nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego też dziecko wychowujące się
w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica.
Do odmiennego wniosku, wbrew twierdzeniu orzekających w sprawie organów, nie mogą prowadzić wynikające z przepisów k.r.o. obowiązki współmałżonka względem rodziny, w skład której wchodzi dziecko drugiego współmałżonka z poprzedniego związku (art. 23, art. 24 i art. 27), a także przewidziane w art. 144 § 1 tej ustawy roszczenie alimentacyjne takiego dziecka wobec ojczyma (macochy). W ocenie Sądu relacje
i obowiązki uregulowane tymi przepisami pozostają bez wpływu na sferę władzy rodzicielskiej, która z mocy art. 93 § 1 i art. 94 § 1 k.r.o. przysługuje rodzicom, jeżeli zaś jedno z rodziców nie żyje przysługuje drugiemu z rodziców. Zawarcie związku małżeńskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada sią na nabycie przez nowego współmałżonka władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem Do tego mogłoby prowadzić dopiero przysposobienie przez niego tego dziecka. Skoro zaś współmałżonek niebędący rodzicem dziecka drugiego współmałżonka nie sprawuje nad tym dzieckiem władzy rodzicielskiej nie sposób uznać, że wychowuje to dziecko wraz z współmałżonkiem będącym jedynym rodzicem dziecka. W myśl bowiem art. 95 § 1 k.r.o. obowiązek i prawo do wychowania dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej. Dlatego też prawidłowa interpretacja art. 3 pkt 17a u.ś.r., dokonana przy zastosowaniu wykładni systemowej, uwzględniającej również przywołane regulacje k.r.o., prowadzi do wniosku, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka. Okoliczność zawarcia przez takiego rodzica związku małżeńskiego, a tym bardziej pozostawanie w związku nieformalnym, nie pozbawia go tego statusu. Jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi więc pozostawać osobą samotną, tzn. niezamężną ani niepozostającą w związku nieformalnym.
Tym samym fakt zawarcia przez Skarżącą związku małżeńskiego z P. B. nie pozbawia jej statusu osoby samotnie wychowującej córki M. M.
i K. M., a tym samym nie pozbawia jej prawa do przewidzianego w art. 11a ust. 1 u.ś.r. prawa do dodatku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na te córki.
Powyższej oceny nie zmienia również fakt, że Skarżąca ze związku małżeńskiego
z P. B. ma kolejne dziecko - syna A. B. Skoro bowiem w świetle art. 3 pkt 17a u.ś.r. negatywną przesłanką uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko jest warunek wychowywania wspólnie co najmniej jednego dziecka
z jego rodzicem, bez znaczenia jest okoliczność, że jeden z rodziców ubiegający się
o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku, z którego również posiada inne dzieci, jakie wychowuje wspólnie z dziećmi z innego związku. W takiej sytuacji rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie wychowującego,
a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Wspomniana regulacja stanowi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicach dziecka, zatem osobie będącej rodzicem tego dziecka.
Powyższe stanowisko wpisuje się w ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych dotyczącą interpretacji art. 3 pkt 17a u.s.r. (zob. m.in. wyroki NSA:
z 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2162/12; z 12 października 2016 r. sygn. akt I OSK 345/15, z 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 26/17, z 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 1876/16, z 8 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 1083/18, z 21 marca 2019 r. sygn. akt
I OSK 3418/18, z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1877/20; wyrok WSA w Lublinie
z 22 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Lu 711/19, wyrok WSA w Krakowie z 23 sierpnia
2017 r. sygn. akt III SA/Kr 653/17, wyrok WSA we Wrocławiu z 2 lipca 2019 r. sygn. akt
IV SA/Wr 209/19, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażany w ramach tej linii orzeczniczej. Nie podziela natomiast odmiennego stanowiska zawartego w powołanym
w uzasadnieniu z zaskarżonej decyzji wyroku NSA z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 760/19, które na tle powyższej linii orzeczniczej uznać należy za odosobnione.
W ocenie Sądu za odmową uznania Skarżącej za osobę samotnie wychowującą córki M. M. i K. M. nie przemawia również okoliczność, że w świetle definicji rodziny zawartej w art. 3 pkt 16 u.ś.r. do rodziny Skarżącej, tworzonej wraz
z córkami z poprzedniego związku, należy również jej obecny mąż oraz ich wspólny syn A. B. Inny jest bowiem cel definicji "rodzica samotnie wychowującego dziecko", inny zaś definicji "rodziny". W konsekwencji brak jest sprzeczności pomiędzy traktowaniem Skarżącej jako osoby samotnie wychowującej dziecko w kontekście wykładni i zastosowania art. 3 pkt 17a i art. 11a ust. 1 u.ś.r. z jednej strony, zaś z drugiej uwzględnianiem jej obecnego męża w kręgu członków jej rodziny, a w konsekwencji również zaliczaniem jego ewentualnego dochodu do dochodu rodziny. Nie budzi wątpliwości, że mąż Skarżącej jest członkiem jej rodziny w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 16 u.ś.r., bez względu na to, czy jest ojcem biologicznym wszystkich dzieci wchodzących w skład rodziny. W przypadku interpretacji ustawowej definicji rodziny nie zachodzi konieczność korekty wyników wykładni językowej, gdyż nie pojawiają się zastrzeżenia systemowe, takie jak w przypadku pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko. Co więcej, skoro jedną z kluczowych przesłanek determinujących przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym dodatku do zasiłku, jest sytuacja materialna rodziny, to na kształt tej sytuacji wpływają dochody wszystkich członków rodziny wskazanych w definicji ustawowej. Nieracjonalne byłoby wręcz wykluczanie z tego grona małżonka, tylko
i wyłącznie dlatego, że nie jest rodzicem biologicznym jednego z dzieci. Na gruncie przepisów u.ś.r. nie ma więc przeszkód, aby uznać za samotnie wychowującą dziecko osobę pozostającą w kolejnym związku (małżeńskim bądź nieformalnym), jednak taki status świadczeniobiorcy nie oznacza automatycznie, że do rodziny nie wlicza się kolejnego partnera (małżonka, bądź - przy spełnieniu określonych warunków - również konkubenta) osoby samotnie wychowującej dziecko z poprzedniego związku, niebędącego rodzicem jej dzieci, a w konsekwencji, że do dochodów rodziny nie wlicza się dochodów tegoż partnera (zob. wyrok NSA z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 133/18).
Podsumowując: zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji w części zaskarżonej odwołaniem, tj. w części dotyczącej odmowy przyznania Skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córki M.M. i K. M., na okres od
1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. (pkt II decyzji Wójta z 16 grudnia 2022 r.), naruszają art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 11a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 17a u.ś.r.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w piśmie procesowym z 8 maja 2023 (k. 18 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]