II SA/Gd 291/26

II SA/Gd 291/26 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-07-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Diana Trzcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 39
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2026 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 marca 2026 r., nr SKO Gd/5582/25 w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zasiłku stałego w następującym stanie sprawy:
W dniu 23 stycznia 2025 r. skarżący złożył w obecności specjalisty pracy socjalnej wniosek o przyznanie zasiłku stałego, jednocześnie oświadczając, że pobiera zasiłek pielęgnacyjny i dodatek mieszkaniowy. Do wniosku załączono wydane do 31 maja 2026 r. orzeczenie z 8 maja 2024 r., zaliczające skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a także zmieniające je orzeczenie z 2 października 2024 r.
Diagnozując sytuację specjalista pracy socjalnej odnotował, że skarżący oświadczył, że mimo wspólnego zamieszkiwania z rodzicami i braćmi M. i A., prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe. Jeden z braci utrzymuje się z pracy własnej, drugi z zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący otrzymuje od rodziców pomoc w postaci schronienia oraz żywności, nie partycypując przy tym w kosztach utrzymania. Zajmuje pokój z dostępem do reszty pomieszczeń w czteropokojowym, wynajmowanym mieszkaniu. Posiada dochód w postaci 1/5 dodatku mieszkaniowego przyznanego rodzinie w kwocie 523,22 zł. Uczy się zdalnie w C.. Choruje na pierwotny niedobór odporności, niedoczynność tarczycy i astmę. Odwoływał się od orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak orzeczenie zostało utrzymane w mocy. Wcześniej miał orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i jego ojciec pobierał na niego świadczenie pielęgnacyjne. Nadto odnotowano, że matka na potrzeby postępowania o dodatek mieszkaniowy podała jako członków gospodarstwa domowego wszystkich 5 wspólnie zamieszkujących członków rodziny – łączny dochód rodziny wykazany w miesiącu grudniu wyniósł 7.289,64 zł, co stanowi 177,15% kryterium dochodowego rodziny.
Do akt przedłożono także oświadczenie brata skarżącego - M. S. z 24 stycznia 2025 r., że jest osobą samotnie gospodarującą osiągającą w grudniu dochód z tytułu wynagrodzenia o pracę i dodatku mieszkaniowego, a także oświadczenie matki skarżącego, która oświadczyła, że pozostaje w dwuosobowej rodzinie, która osiągnęła w grudniu dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę i dodatku mieszkaniowego.
W toku postępowania przeprowadzono wywiady środowiskowe odrębnie u skarżącego i u jego matki.
Pismem z 4 lutego 2025 r. Urząd Miejski w T. poinformował, że matka skarżącego w złożonych wnioskach o przyznanie dodatku mieszkaniowego podała 5 osób, tj. siebie, męża i trzech synów, w tym skarżącego.
Decyzją z 26 lutego 2025 r. Prezydent Miasta T. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku uznając, że nie prowadzi on odrębnego gospodarstwa, a dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekroczył kwotę kryterium dochodowego.
Organ ustalił, że skarżący jest osobą z niepełnosprawnością od dzieciństwa, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczeniem z 8 maja 2024 r.). W oświadczeniu o dochodach skarżący wykazał, że pobiera zasiłek pielęgnacyjny i dodatek mieszkaniowy. Organ wskazał też, że matka skarżącego we wnioskach o przyznanie dodatku mieszkaniowego złożonych w lipcu 2024 r. i styczniu 2025 r. wskazuje pięć osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego: siebie, swojego męża E. S. i synów: A. S., M. S. i M. S.. Organ ustalił też, że od 1 maja 2020 r. do 31 października 2024 r. ojciec skarżącego, zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania nad nim stałej opieki, ponieważ skarżący wcześniej miał ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Organ podkreślił też, że w trakcie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 24 stycznia 2025 r. skarżący oświadczył, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, pomimo mieszkania z rodzicami oraz dwójką pełnoletnich braci.
Organ pierwszej instancji w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy uznał, że skarżący jest pełnoletnią osobą pozostającą w rodzinie, całkowicie niezdolną do pracy i wyjaśnił, że zgodnie z art. 37 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały w takim przypadku przysługuje, gdy dochód na osobę w rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 823 zł. Dochód rodziny skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 7.289,64 zł, co stanowi 1.457,93 zł na osobę w rodzinie, tj. 177,15% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego zasiłek stały skarżącemu nie przysługuje.
Kolegium rozpoznając odwołanie skarżącego, decyzją z 23 kwietnia 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że zebrany przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy potwierdza, że skarżący wspólnie mieszka i gospodaruje z rodzicami i dwójką pełnoletnich braci, jest zatem pełnoletnią osobą pozostającą w rodzinie, której dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 7.289,64 zł, czyli 1.457,93 zł na osobę w rodzinie, co oznacza, że jego dochód jest wyższy od kryterium, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Okoliczność ta uzasadnia odmowę przyznania zasiłku stałego. Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów wyjaśniono, że nie można przyjmować różnego składu tej samej rodziny w zależności od tego, co dla niej jest korzystne: czy wspólne prowadzenie gospodarstwa - w sprawie dodatku mieszkaniowego, czy też odrębne - w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Wspólne zamieszkiwanie, finansowane z dochodu pozostałych domowników zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie.
Po rozpoznaniu wniesionej skargi, wyrokiem z 3 września 2025 r. sygn. II SA/Gd 474/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję (pełna treść w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA), zobowiązując organ do uzupełnienia materiału dowodowego.
Postanowieniem z 11 marca 2025 r. Kolegium postanowiło przeprowadzić dowód z akt postępowania prowadzonego w sprawie wszczętej na wniosek Justyny S. w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego na okres od 1 lutego 2025 r. do 31 lipca 2025 r.
Pismem z 12 marca 2026 r. skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie, wskazując na konieczność dokonania ustalenia stanu faktycznego, wnosząc jednocześnie o przeprowadzenie postępowania dowodowego zgodnie ze wskazaniami wyroku i ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
Decyzją z 13 marca 2026 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że skarżący mieszka z rodzicami i pełnoletnimi braćmi, pobiera zasiłek pielęgnacyjny i dodatek mieszkaniowy, nadto ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wcześniej miał orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i pozostawał pod opieką ojca, który zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki nad synem. Skarżący nie ponosi kosztów utrzymania.
Organ odwoławczy wskazał przy tym, że matka uwzględniła we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego 5 osób, w tym skarżącego.
Zdaniem organu realizację wytycznych z wyroku Sądu z 23 kwietnia 2025 r. stanowiło przy tym wydanie postanowienia z 11 marca 2025 r. o dopuszczeniu i przeprowadzeniu dowodu z akt administracyjnych sprawy o przyznanie dodatku mieszkaniowego na wniosek matki skarżącego.
W ocenie Kolegium zebrany materiał dowodowy potwierdza, że skarżący wspólnie zamieszkuje i gospodaruje z rodzicami i braćmi, jest zatem osoba pełnoletnią pozostającą w rodzinie a dochód tej rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 7.289,64 zł, co stanowi 1.457,93 zł na osobę, tj. 177,15% kryterium dochodowego. Z uwagi zaś na przekroczenie ww. kryterium, brak jest możliwości przyznania wnioskowanego zasiłku.
W skardze na ww. decyzję zarzucono niewykonanie wskazań zawartych w wyroku sądu administracyjnego, błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący wyjaśnił przy tym, że uwzględniony w decyzji dodatek mieszkaniowy nie jest przyznawany od sierpnia 2025 r., nadto zwrócił uwagę na czas trwania postępowania, uznając, że działanie organu narusza zasadę szybkości postępowania administracyjnego oraz zasadę zaufania obywateli do organów państwa.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 13 marca 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 26 lutego 2025 r. odmawiającą skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku stałego.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji był art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.- dalej: "u.p.s."). Zgodnie z jego ust. 1, zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wysokość zasiłku stałego ustala się w wysokości: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1.229 zł miesięcznie; 2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie (ust. 2 art. 39 u.p.s.). Rodzinę według u.p.s. stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 ustawy), natomiast osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 ustawy).
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać, że powyższe decyzje zostały wydane po uprzednim uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (wyrokiem z 3 września 2025 r. sygn. II SA/Gd 474/25) decyzji Kolegium z 26 lutego 2025 r.
W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej w skrócie: p.p.s.a.), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (za: wyrok NSA z 5 czerwca 2025 r. sygn. III OSK 339/23). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania, konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 3 września 2025 r. sygn. II SA/Gd 474/25 z perspektywy wiążącego charakteru zawartych w nim zaleceń i ich zrealizowania przez organ administracji.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że kluczowe dla sprawy ustalenia, czyli to czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, skład członków rodziny i ich dochód ustalono na podstawie pisma z Urzędu Miejskiego w T. z 4 lutego 2025 r., na treść którego powołał się również pracownik socjalny. Ustalenia to nie zostały zweryfikowane w takcie wywiadu środowiskowego, nie umożliwiono też skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Za niedopuszczalne Sąd uznał przy tym przeniesienie ustaleń z akt sprawy o dodatek mieszkaniowy do sprawy o zasiłek stały bez ich włączenia w materiał dowodowy i poddania samodzielnej ocenie. Zdaniem Sądu okolicznością niedostatecznie wyjaśnioną przez organ było to, czy skarżący faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze wskazywanymi domownikami, jaki jest skład rodziny, a co za tym idzie ewentualny dochód na osobę w rodzinie uprawniający do otrzymania zasiłku stałego. Kolegium pominęło, że brat skarżącego (rzekomo należący do tego samego gospodarstwa domowego) otrzymał od organu pomoc w formie zasiłku stałego.
Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Kolegium obowiązane będzie zlecić przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego celem ustalenia czy skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy też jest członkiem rodziny prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe, a jeśli tak to kto wchodzi w skład tej rodziny i w konsekwencji jaki jest jej dochód w przeliczeniu na osobę. W tym zakresie niezbędne jest m. in. wysłuchanie każdego z domowników oraz wyjaśnienie okoliczności otrzymania przez brata skarżącego zasiłku stałego. Chcąc skorzystać z materiałów dowodowych postępowania w sprawie dodatku mieszkaniowego, Kolegium powinno istotne w jego ocenie dla sprawy dokumenty włączyć w poczet materiału dowodowego niniejszego postępowania, umożliwiając skarżącemu odniesienie się do treści takich dowodów. Istotne jest przy tym, aby cały dowodowy inny niż wywiad środowiskowy został w sprawie zebrany w pierwszej kolejności, tak żeby w trakcie wywiadu środowiskowego możliwa była weryfikacja dokonanych na jego podstawie ustaleń.
Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium co prawda wydało postanowienie o przeprowadzeniu dowodu z akt postępowania prowadzonego w sprawie wszczętej na wniosek matki skarżącego w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego na okres od 1 lutego 2025 r. do 31 lipca 2025 r., nie dołączając przy tym kopii tychże akt do akt prowadzonego postępowania, co uniemożliwia Sądowi ocenę prawidłowości dokonanej w tym zakresie przez organ odwoławczy w skarżonej decyzji analizy sprowadzającej się do wskazania, że matka wykazała we wniosku o dodatek mieszkaniowy pięć osób (siebie, męża oraz synów A., M. i M.).
Nadto Kolegium nie przeprowadziło wskazanego w wyroku tut. Sądu kolejnego wywiadu środowiskowego, nie dokonując w przy tym prawidłowego postępowania wyjaśniającego i ustalenia stanu faktycznego w zakresie dotyczącym stanowiącego istotę niniejszej sprawy ustalenia, czy skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, czy też osobą pozostającą w rodzinie, a jeżeli tak, to jaki jest skład tej rodziny. Powyższe stanowi podstawę do ustaleń w zakresie dochodu i odniesienia dochodu do kryterium dochodowego. Tym samym Kolegium naruszyło art.153 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i 106 § 3 k.p.a.
Już na marginesie wskazania wymaga, że Kolegium nie odniosło się także do wskazanej w wyroku z 3 września 2025 r. okoliczności przyznania bratu skarżącego A. zasiłku stałego. Sąd w składzie orzekającym z urzędu posiada bowiem wiedzę, że decyzje w przedmiocie odmowy A. S. zasiłku stałego były przedmiotem skargi do tut. Sądu rozpoznanej wyrokiem z 13 maja 2026 r. sygn. II SA/Gd 117/26.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, realizujące zalecenia wyroku Sądu z 3 września 2025 r. sygn. II SA/Gd 474/25. W pierwszej kolejności dołączy do akt sprawy wskazane w postanowieniu dowodowym akta lub poszczególne z nich dokumenty, istotne dla niniejszej sprawy – w szczególności wniosek o dodatek mieszkaniowy, o którym mowa w zaskarżonej decyzji. W dalszej kolejności organ zleci przeprowadzenie kolejnego wywiadu środowiskowego, zgodnie z zaleceniami z wyroku z 3 września 2025 r. a w razie konieczności przeprowadzi dalsze postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności. Dopiero wówczas organ dokona oceny tego, czy skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, czy też osobą pozostającą w rodzinie i jaki to ma wpływ na wnioskowane świadczenie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z wnioskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę oraz wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego.