II SA/Gd 275/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która uchyliła prawo do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Organ pierwszej instancji, a następnie Prezes ZUS, uznali, że świadczenie zostało nienależnie pobrane, ponieważ centrum życiowe skarżącej znajdowało się w Niemczech od maja 2014 r. Skarżąca kwestionowała te ustalenia, wskazując na polskie obywatelstwo dzieci, polski meldunek oraz zamieszkanie większości rodziny w Polsce. Sąd administracyjny uchylił obie decyzje i umorzył postępowanie, stwierdzając istotne naruszenia proceduralne. Przede wszystkim, zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie zawierała prawidłowej podstawy prawnej, powołując się na przepis regulujący jedynie zakres stosowania KPA, a nie na właściwy przepis (art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Ponadto, sąd wskazał, że decyzja uchylająca prawo do świadczenia ma skutek ex nunc (na przyszłość) i nie może być stosowana do okresu, za który świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane. Sąd podkreślił również naruszenie przez organy obowiązku informowania strony o wszczęciu postępowania z urzędu oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. W związku z tym, że postępowanie w sprawie uchylenia prawa do świadczenia za sporny okres nie powinno było zostać wszczęte, sąd uznał za bezprzedmiotowe merytoryczne badanie zarzutów skargi dotyczących centrum życiowego i nienależnie pobranego świadczenia. Kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zdaniem sądu, wymagałaby odrębnego postępowania administracyjnego zakończonego właściwą decyzją.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaProceduralne błędy organów administracji przy uchylaniu świadczeń, w szczególności brak prawidłowej podstawy prawnej, wadliwe uzasadnienie oraz niemożność uchylenia świadczenia za okres już skonsumowany.
Dotyczy specyficznej sytuacji uchylania świadczenia wychowawczego, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego może być wydana z mocą wsteczną za okres, w którym świadczenie zostało już wypłacone i skonsumowane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (na przyszłość), nie może być stosowana do okresu już skonsumowanego.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że świadczenie wychowawcze jest wypłacane w okresach miesięcznych, a decyzja uchylająca prawo do świadczenia działa na przyszłość. Dlatego nie można uchylić prawa do świadczenia za okres, który już minął i został zrealizowany.
Czy decyzja administracyjna uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego może być wydana bez wskazania prawidłowej podstawy prawnej i z wadliwym uzasadnieniem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja administracyjna musi zawierać prawidłową podstawę prawną i należyte uzasadnienie faktyczne i prawne.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie zawierała prawidłowej podstawy prawnej, powołując się na przepis KPA zamiast właściwej ustawy, a uzasadnienie było wadliwe. Narusza to art. 107 § 1 i § 3 KPA.
Czy organ administracji ma obowiązek poinformowania strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia i umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ ma obowiązek poinformowania strony o wszczęciu postępowania z urzędu (art. 61 § 4 KPA) oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów (art. 10 KPA).
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że zaniechanie przez organy poinformowania strony o wszczęciu postępowania z urzędu oraz umożliwienia jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów stanowi naruszenie przepisów KPA i zasad postępowania administracyjnego.
Czy twierdzenia organu o nienależnie pobranym świadczeniu, zawarte w decyzji uchylającej prawo do świadczenia, stanowią władcze rozstrzygnięcie o obowiązku zwrotu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie twierdzenia mają charakter informacyjny i nie rozstrzygają o obowiązku zwrotu, który wymaga odrębnego postępowania administracyjnego zakończonego właściwą decyzją.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że twierdzenia organów o nienależnie pobranym świadczeniu, z uwagi na ich ogólnikowość i brak wskazania kwoty, nie mogą być uznane za władcze rozstrzygnięcie. Kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest odrębną sprawą administracyjną.
Przepisy (13)
Główne
u.p.w.d. art. 27 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Kompetencja do uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia. Decyzja ma skutek ex nunc.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.
p.p.s.a. art. 145 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego.
Pomocnicze
u.p.w.d. art. 25
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązek jego zwrotu.
u.p.w.d. art. 21 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze wypłaca się w okresach miesięcznych.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
k.p.a. art. 107 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Elementy decyzji administracyjnej, w tym podstawa prawna i uzasadnienie.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia prawnego decyzji.
k.p.a. art. 61 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania strony o wszczęciu postępowania z urzędu.
k.p.a. art. 10
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada wysłuchania strony.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada działania na podstawie przepisów prawa i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania do organów państwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja organu nie zawierała prawidłowej podstawy prawnej. • Nie można uchylić prawa do świadczenia za okres, który już minął i został skonsumowany. • Organ naruszył obowiązek informowania strony o wszczęciu postępowania z urzędu. • Organ naruszył obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.
Godne uwagi sformułowania
decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc • świadczenie za sporny okres zostało już zrealizowane i z tego powodu brak było prawnej możliwości uchylenia prawa do tego świadczenia za ten okres z datą wsteczną • twierdzenia dotyczące nienależnie pobranego świadczenia ... mają wyłącznie charakter informacyjny i w żaden sposób nie rozstrzyga o obowiązku Skarżącej
Skład orzekający
Krzysztof Kaszubowski
przewodniczący
Dariusz Kurkiewicz
członek
Jakub Chojnacki
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Proceduralne błędy organów administracji przy uchylaniu świadczeń, w szczególności brak prawidłowej podstawy prawnej, wadliwe uzasadnienie oraz niemożność uchylenia świadczenia za okres już skonsumowany."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylania świadczenia wychowawczego, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty postępowania administracyjnego i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczne podstawy mogłyby istnieć. Jest to ważna lekcja dla prawników i obywateli.
“Błąd formalny ZUS uchylił decyzję o zwrocie świadczenia wychowawczego – co musisz wiedzieć?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.