II SA/Gd 1208/24

II SA/Gd 1208/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Jakub Chojnacki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Słupsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 18 października 2024 r., nr SKO.421.1000.2023 w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: SKO, Kolegium) wydana została w następującym stanie sprawy:
Wójt Gminy Dębnica Kaszubska decyzją z 10 września 2012 r. uznał Pana P. G. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 21 grudnia 2011 r. zostało do Pana P. G. skierowane wezwanie celem stawienia się na wywiad alimentacyjny i odebrania oświadczenia majątkowego. Do dnia sporządzenia decyzji Pan P. G. nie stawił się w celu dopełnienia obowiązku, o którym mowa wyżej. W związku z powyższym zawiadomieniem z 9 sierpnia 2012 r. wszczęto postępowanie w sprawie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pan P.G. nie zgłosił do organu się w wyznaczonym terminie, w celu zapoznania się z aktami i złożenia wyjaśnień. Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że bezpośrednio przed wydaniem niniejszej decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku pismem z 30 października 2023 r. wniósł od powyższej decyzji sprzeciw, domagając się stwierdzenie jej nieważności. W ocenie Prokuratora w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, to jest przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Polegało ono na uznaniu, że dłużnik uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego jedynie na tej podstawie, że nie stawił się w organie administracji na wezwanie, które zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. (doręczenie zastępcze), bez weryfikacji aktualności adresu zamieszkania dłużnika oraz zamiaru nieodebrania korespondencji.
SKO decyzją z 18 października 2024 r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Dębnica Kaszubska z 10 września 2012 r.
Kolegium w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdziło m.in., że przepis art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nosi cechy normy procesowej. Dla jego zastosowania nie jest wymagane, aby wszystkie wynikające z art. 5 ust. 3 pkt 1 - 3 ustawy okoliczności miały być spełnione łącznie w dacie wszczęcia postępowania. Fakt uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu z dłużnikiem alimentacyjnym obliguje do wszczęcia postępowania, co organ prawidłowo uczynił w sprawie. Istotą regulacji jest odpowiedź na uporczywe uchylanie się od realizacji obowiązku alimentacyjnego i współdziałania z organami administracji, unikanie odbioru korespondencji, a więc unikanie jakiejkolwiek współpracy. Decyzję wydano prawidłowo z powodu braku wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 5 ust. 3a ustawy. Należy na tle w/w przepisów opowiedzieć się za wykładnią, prowadząca do wniosku, iż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu z dłużnikiem alimentacyjnym jest równoznaczny z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu. Inna interpretacja przepisów wymagałaby w niniejszej sprawie oceny okoliczności faktycznych wykraczających poza ramy postępowania nieważnościowego, przynależnych prędzej postępowaniu wznowieniowemu (art. 145 i n. k.p.a.), w którym dopuszczalne byłoby badanie świadomości, wiedzy bądź nie o postępowaniu, na czym zasadzają się zarzuty sprzeciwu.
Kolegium podkreśliło, że na tle przepisu art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy, wprowadzony rygoryzm postępowania w sprawach dłużników alimentacyjnych i skutki braku współdziałania tych osób z organem nie mogą być interpretowane wbrew jasnej treści norm zawartych w tych przepisach. W procesie interpretacji nie sposób wywodzić, zwłaszcza na tle podstaw zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku osób uchylających się uporczywie od regulowania alimentów, że na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, doszło do naruszenia prawa, a tym bardziej w sposób rażący. Na tym tle należy wskazać również na brak podstaw do stwierdzenia, w związku z wydaną decyzją, rażącego naruszenia przepisu art. 3 ust. 3a ustawy, w sytuacji zasadnej podstawy do wszczęcia postępowania dotyczącej uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu. Wymieniony przepis art. 3 ust. 3a ustawy ma zastosowanie dopiero po wszczęciu postępowania. Nie może stanowić podstawy do oceny podstaw zastosowania art. 3 ust. 3 pkt 1 - 3 ustawy. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 3a ustawy decyzji po wszczęciu postępowania nie wydaje się jedynie wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Stosownym zaświadczeniem wykazano, co wynika z akt sprawy, bezskuteczność egzekucji związaną z brakiem regulowania należności w kwocie i okresie wynikającym z w/w przepisu. Zdaniem SKO prezentowanej oceny nie zmienia fakt, że doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a następnie decyzji nastąpiło w trybie zastępczym, na podstawie art. 44 k.p.a. na znany organowi pierwszej instancji adres. Analiza awizowania przesyłek kierowanych do strony w tym decyzji, nie uprawnia do podważania skuteczności doręczenia korespondencji.
We wniesionej do Sądu skardze Prokurator zarzucił decyzji SKO naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów polegające na niezastosowaniu tego przepisu, przejawiające się uznaniu Pana P. G. za uchylającego się od alimentów pomimo niewystąpienia przesłanek o jakich mowa w tym przepisie.
Prokurator domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że z argumentacji przedstawionej przez Kolegium wynika, że organ pierwszej instancji po niestawieniu się dłużnika alimentacyjnego celem sporządzenia wywiadu alimentacyjnego słusznie uznał, że jego zachowanie spowodowało brak możliwości przeprowadzenie wywiadu, co było równoznaczne z uniemożliwieniem jego przeprowadzenia. Dlatego wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych było uzasadnione. W ocenie Prokuratora, Kolegium dopuściło się błędów interpretacyjnych wynikających nie z nieoczywistego brzmienia przepisów, lecz właśnie z nadania słowom użytym przez ustawodawcę nieodpowiadającego ich literalnemu brzmieniu znaczenia. Jak wskazano w sprzeciwie, użycie przez ustawodawcę słowa "uniemożliwia" w sposób oczywisty wskazuje, że chodzi o świadome działanie łub zaniechanie dłużnika alimentacyjnego. Przemawia za tym nie tylko stanowisko sądów administracyjnych, ale przede wszystkim znaczenie tego słowa, które według Słownika Języka Polskiego PWN pod redakcją W. Doroszewskiego oznacza "uczynić coś niemożliwym, niedającym się urzeczywistnić". Nie można w znaczeniu prawnym czegoś uczynić niemożliwym, jeśli się nie ma świadomości, że "coś" się dzieje. Nadto z treści art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wynika, że to działanie dłużnika alimentacyjnego musi uniemożliwiać przeprowadzenie wywiadu. Trudno za takie działanie uznać sytuację, gdy dłużnik nie wie, że organ przeprowadzić wywiad miał zamiar.
Nadto konsekwencją uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego jest, jak wynika z treści art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wydanie przez organ dłużnika decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. I ponownie, podobnie jak w wypadku słowa "uniemożliwia", ustawodawca posługuje się czasownikiem tym razem o znaczeniu "rozmyślnie nie wypełnić czegoś" (Słownika Języka Polskiego PWN pod redakcją W. Doroszewskiego), wskazującym na intencjonalne działanie dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem Prokuratora, zasady logicznego rozumowania wskazują zatem, że nie można uznać dłużnika alimentacyjnego za rozmyślne niewypełniającego obowiązku alimentacyjnego, jeżeli w sposób nieświadomy spowodował, że organ wywiadu alimentacyjnego nie mógł przeprowadzić. Zresztą ustawodawca w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyraźnie wskazuje, że wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych następuje w wyniku intencjonalnych działań dłużnika polegających min. na odmowie pewnych działań. Wbrew argumentom Kolegium, treść przepisów wątpliwości nie budzi i nie dopuszcza innej ich interpretacji.
Prokurator podniósł także, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że to, czy postępowanie prowadzone przez Wójta Gminy Dębnica Kaszubska dostarczyło danych pozwalających na wydanie decyzji o kwestionowanej przez Prokuratora treści, nie mogło być przedmiotem rozpoznania przez Kolegium dlatego, że wykraczałoby poza zakres postępowania unieważnieniowego. Również w tym zakresie nie sposób się zgodzić z argumentacją Kolegium. Decyzja Wójta Gminy Dębnica Kaszubska została bowiem wydana na podstawie poczynienia ustaleń faktycznych niepozwalających na wydanie decyzji o tej treści, przy czym zostało to spowodowane nie zaniechaniami w zakresie ustaleń, tylko ustaleniem przesłanek w sposób sprzeczny z literalnym brzmieniem przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Prokurator nie zgodził się również z sugerowanym przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stanowiskiem, że podstawą wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest jedynie poczynienie ustaleń o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobnom uprawnionym do alimentów. Bez zaistnienia przesłanek o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy organ nie może wszcząć postępowania, a tym samym również przesłanki wymienione w tym przepisie stanowią podstawę wydania decyzji.
Prokurator podkreślił również, że konsekwencje wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów spowodowały uruchomienie procedury denuncjacji skutkującej wszczęciem karnego postępowania przygotowawczego. Tym samym miało wpływ na życie dłużnika alimentacyjnego, gdyż naraziło go na konsekwencje wynikające z ryzyka poniesienia odpowiedzialności karnej.
SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, wskazując m.in., że zarówno sprzeciw prokuratorski, inicjujący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jak też skarga koncentruje się na przesłankach (okolicznościach) w istocie przypisanych postępowaniu odwoławczemu, w którym istnieje możliwość ponownej oceny przesłanek materialnych wydania decyzji, w tym wraz z ewentualnym prowadzeniem postępowania dowodowego w wymaganym zakresie. Zdaniem Kolegium, przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do których zastosowania odniesiono się w uzasadnieniu skarżonej decyzji, nie pozwalają na ocenę prawidłowości zastosowania art. 5 ust. 3 tej ustawy z perspektywy świadomości, wiedzy, bądź braku wiedzy o postępowaniu. Zarzuty skargi, w kwestii braku wiedzy o postępowaniu, po stronie dłużnika alimentacyjnego, dotyczą bardziej podstaw zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (brak udziału strony w postępowaniu), a więc przesłanki wznowienia sprawy. Odnosząc się do zarzutu wpływu decyzji o uznania za dłużnika alimentacyjnego na postępowanie karne, Kolegium stwierdziło, że to do organu ścigania, bez względu na wydaną decyzję, należy przeprowadzenie właściwego postępowania karnego (przygotowawczego) i ocena zasadności postawienia zarzutu uchylania się przez stronę od realizacji obowiązku alimentacyjnego. Ostatecznie to wynik postępowania przygotowawczego w tym zakresie może prowadzić do innego wniosku. Inicjacja postępowania decyzją nie jest równoznaczna z ustaleniem podstaw prowadzenia postępowania karnego i winy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2018 r. poz. 554 ze zm. - dalej jako "u.p.o.u.a.") w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przepis art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stanowi natomiast, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest rozstrzygnięcie o tym, czy określony akt stosowania prawa kończący postępowanie zwykłe lub nadzwyczajne zawiera kwalifikowane wady prawne wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie przechodzi natomiast do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. Tak więc ocena dokonywana przez organ administracji w postępowaniu nieważnościowym dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym (tu: sprzeciwem) decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie jest natomiast przedmiotem postępowania nieważnościowego ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta decyzją kontrolowaną. W postępowaniu nieważnościowym działanie organu nadzoru winno być zatem nakierowane wyłącznie na poszukiwanie najcięższych (kwalifikowanych) wad prawnych w kontrolowanej decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli zostaną ujawnione, nie mogą być w postępowaniu nieważnościowym uwzględnione, bowiem nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z 13 lutego 2025 r., I OSK 86/22).
Wymóg ścisłego rozumienia przesłanek nieważności, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. oznacza w konsekwencji, że niedopuszczalna jest wykładnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w kontekście dodatkowych okoliczności nieprzewidzianych wprost w ustawie, jak np. skutków społeczno-gospodarczych wywołanych przez decyzję, czy też błędu, winy, należytej staranności, dobrej wiary etc. Uwzględnienie tego rodzaju okoliczności w procesie wykładni danego pojęcia stanowiłoby bowiem przejaw bezpodstawnego wykreowania przesłanki pozaustawowej, ograniczającej możliwość stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Procedując w trybie nadzorczym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organ administracji dysponuje kompetencją stricte kasacyjną, a co więcej - zawężoną katalogiem podstaw nieważnościowych. W przypadku wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa przesłanką jest kwalifikowany, oczywisty stan naruszenia prawa, o którym nie świadczą rozstrzygnięcia mieszczące się w granicach dopuszczalnej wykładni przepisów. Stanowisko takie jest ugruntowane w doktrynie i judykaturze (zob. M. Jaśkowska (w:) M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 156). O stwierdzeniu nieważności decyzji (ze skutkiem ex tunc) nie mogą zatem decydować zmiany czy rozbieżności w interpretacji przepisu.
Cechą rażącego naruszenia prawa jest treść decyzji, która pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. wyrok NSA z 18 marca 2025 r. II OSK 1842/22). Rażące naruszenie prawa to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Naruszenia prawa mają charakter rażący w sytuacji, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. Brak któregoś z wymienionych powyżej elementów wyklucza możliwość uznania, że doszło do wydania decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa (zob. wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r. II OSK 638/24).
Istota sporu w niniejszym postępowaniu sprawdza się do rozstrzygnięcia tego, czy wydanie decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w sytuacji braku reakcji osoby (dłużnika) na wezwanie do stawiennictwa celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W przedmiotowej sprawie organ doręczył stronie wezwanie do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, korzystając z procedury przewidzianej w art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze). Wezwanie zostało wysłane na adres wskazany przez Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję alimentów w zaświadczeniu potwierdzającym brak wpłat należności alimentacyjnych za okres ostatnich 6 miesięcy. Przesyłka została dwukrotnie awizowana, co skutkuje domniemaniem doręczenia, nawet jeśli adresat jej nie odebrał. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 761 § 3 k.p.c. dłużnik, który został zawiadomiony o wszczęciu egzekucji, obowiązany jest do powiadomienia w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniedbania poucza się dłużnika przy zawiadomieniu go o wszczęciu egzekucji. Zaświadczenie komornika Sądowego stanowi dokument urzędowy korzystający z domniemania prawdziwości (art. 76 k.p.a.). Oznacza to, że organy administracji publicznej są w pełni uprawnione do uznania tego adresu za aktualny i nie ma potrzeby dokonywania weryfikacji tej informacji. Jak wynika bowiem z treści art. 761 § 3 k.p.c., to na dłużniku alimentacyjnym spoczywa obowiązek aktualizacji danych adresowych. Podjęta przez Wójta próba poszukiwania aktualnego adresu zamieszkania była zbędna. Mając na względzie zarówno treść wskazanego wyżej przepisu k.p.c. oraz cel i charakter postępowania o uznanie za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stwierdzić należy, że to na dłużniku spoczywa obowiązek współpracy zarówno z organem egzekucyjnym jaki i organami administracji odpowiedzialnymi za podejmowanie czynności zmierzających do wypełnienia zobowiązań alimentacyjnych, natomiast w ramach tej współpracy mieści się niewątpliwie informacja o aktualnym adresie zamieszkania.
Zdaniem Sądu rozpoznającego tę sprawę brak odpowiedzi i niestawiennictwo na wywiad alimentacyjny mimo skutecznego wezwania oznacza niewywiązanie się z obowiązku współpracy z organem. W świetle art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., takie zachowanie uzasadnia uznanie strony za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego, a tym samym za dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 sierpnia 2022 r., I SA/Wa 2429/21; wyrok NSA z 7 grudnia 2022 r., I OSK 101/20). Sama okoliczność zmiany miejsca zamieszkania bez powiadomienia komornika bądź organów administracji wskazuje na celową i świadomą próbę uniknięcia zobowiązań alimentacyjnych. W sytuacji zaś, gdy okoliczności braku kontaktu z organem egzekucyjnym wynikają z powodów niezależnych od dłużnika alimentacyjnego, to na nim spoczywa obowiązek wykazania takiego stanu rzeczy, przy czym właściwym trybem nadzwyczajnym temu służącym jest instytucja wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 k.p.a.). Trafny jest wyrażony w judykaturze pogląd, że wady decyzji czy postępowania, w ramach którego została ona wydana, mające polegać przede wszystkim na uchybieniach m.in. w zakresie zapewnienia skarżącemu możliwości czynnego udziału w postępowaniu – w założeniu, abstrahując nawet od ich rzeczywistego zaistnienia - nie wyczerpują żadnej z przesłanek nieważnościowych opisanych w art. 156 § 1 k.p.a., a w szczególności nie stanowią rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 4 marca 2025 r., III OSK 6154/21).
Sąd rozpoznający sprawę ma świadomość istnienia odmiennego od powyższego stanowiska sądów administracyjnych, wskazującego że dla stwierdzenia, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego nie jest wystarczającą podstawą niestawiennictwo na wezwanie organu, w sytuacji, w której wezwanie to zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 marca 2019 r., III SA/Kr 1160/18). Powyższe stanowisko sformułowane zostało jednak w realiach sprawy, toczącej się w zwyczajnym postepowaniu administracyjnym, w której dłużnikowi doręczano pisma w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania i który wniósł odwołanie od decyzji pierwszej instancji. Tym samym dłużnik dbał o kontakt z organami pomocy społecznej, co jest istotną okolicznością odmienną od stanu faktycznego rozpoznawanej obecnie sprawy. Wyjaśnić przy tym należy, że sam fakt sygnalizowanej w orzecznictwie rozbieżności w ocenie prawnej skutków nieodebrania wezwania do stawiennictwa na wywiad alimentacyjny powoduje, że nie można stwierdzić, że doszło do takiej kwalifikowanej wadliwości, która oznaczałaby oczywistą, poważną i nieakceptowalną sprzeczność decyzji Wójta Gminy Dębnica Kaszubska z obowiązującym porządkiem prawnym.
W kontekście powyższego, brak stawiennictwa nie wynikał w przedmiotowej sprawie z błędu organu ani wadliwości postępowania, lecz z działań (lub zaniechań) samej strony. Z akt administracyjnych Wójta wynika, że miejsce pobytu dłużnika w dacie wydawania decyzji przez Wójta nie było znane, niemniej dłużnik nie poinformował Komornika Sądowego o zmianie miejsca zamieszkania, co pozwala uznać, że jego zamiarem było uniknięcie odpowiedzialności za zobowiązania alimentacyjne. Wobec tego, decyzja Wójta nie może być oceniana jako wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak już wcześniej wyjaśniono, z akt sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji dłużnik został prawidłowo wezwany do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Wezwanie zostało doręczone zgodnie z procedurą określoną w art. 44 k.p.a. – przesyłka została awizowana dwukrotnie i nie została odebrana w terminie, co oznacza, że zastosowanie miała fikcja doręczenia. Tym samym uznaje się, że strona miała możliwość zapoznania się z treścią wezwania i stawienia się na wywiad, lecz z niej nie skorzystała. W takiej sytuacji organ miał podstawy prawne do wszczęcia postępowania i wydania decyzji o uznaniu strony za dłużnika alimentacyjnego. Wójt Gminy Dębnica Kaszubska działał na podstawie i w granicach przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.
Z powyższych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).
Przywołane orzecznictwo dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.