Pełny tekst orzeczenia II SA/Gd 1083/24

II SA/Gd 1083/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Jolanta Górska
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1300
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 14 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/1764/24 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
W. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 14 sierpnia 2024 r., nr SKO Gd/1764/24, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 31 stycznia 2024 r., nr RS.8321.1479.2024, o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w wysokości 54.806,96 zł oraz odsetek w wysokości 57.938,30 zł.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z 11 września 2023 r. skarżący wystąpił do organu o umorzenie zadłużenia powstałego w wyniku niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci N. K. i M. K., w kwocie 54.806,96 zł wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 57.938,30 zł odsetek.
Rozpoznając wniosek Prezydent decyzją z 31 stycznia 2024 r. odmówił umorzenia ww. zadłużenia stwierdzając, że wystąpienie samej tylko trudnej sytuacji materialnej dłużnika nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Przesłanki do umorzenia należności nie wyczerpuje sam fakt trudnej sytuacji materialnej, gdyż ta jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, jako że wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następowała tylko wówczas, gdy dłużnik nie miał majątku, ani dochodów podlegających egzekucji. Wprawdzie zadłużenie wnioskodawcy stanowi w jego przypadku dość znaczącą kwotę, jednak zdaniem organu, może on dobrowolnie, stopniowo, w miarę swoich możliwości finansowych, spłacać zadłużenie, chociażby w wysokości dopasowanej do jego aktualnych dochodów.
W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła błędne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego pomimo tego, że z przyczyn zdrowotnych oraz finansowych dłużnik nie ma możliwości jego spłaty. W szczególności organ nie wyjaśnił, czy sytuacja zdrowotna dłużnika ma charakter przejściowy i czy ma on możliwość podjęcia zatrudnienia w przyszłości, jak również uwzględniono dochód wówczas uzyskiwany przez dłużnika, z jednoczesnym pominięciem dochodu możliwego do uzyskania w przyszłości. Wobec tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzenie dowodu z przedłożonych dokumentów (zaświadczeń lekarskich).
Decyzją z 14 sierpnia 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że odwołujący się ma 62 lata i jest osobą samotną. Nie ma stałego zatrudnienia. Mieszka z ponad 80-cio letnimi rodzicami, którzy w zasadzie go utrzymują (opłacają mieszkanie, żywią go, zapewniają środki higieny osobistej). Z tytułu prac dorywczych (malowanie, składanie mebli, zbieranie złomu) skarżący uzyskuje dochód w wysokości 1.000 -1.500 zł miesięcznie. Skarżący cierpi na przewlekły ból kręgosłupa, ma depresję i problemy z sercem. Do 30 listopada 2019 r. legitymował orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Obecnie żadnego orzeczenia nie ma. Skarżący nie korzysta z pomocy MOPS ani w formie finansowej, ani rzeczowej. Ponadto jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ulicy M.[...] o powierzchni 39 m2.
Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśniono, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Nie można sprowadzić przesłanek umorzenia należności alimentacyjnych do podstaw stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w stosunku do dłużnika alimentacyjnego, które są przesłanką podjęcia wypłaty przez fundusz alimentacyjny na rzecz osoby uprawnionej do alimentów. Takie rozumowanie przekreślałoby w większości przypadków wyjątkowy charakter instytucji umorzenia, przewidzianej przepisem art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1300 z późn. zm.), dalej "ustawa o pomocy". Analiza sytuacji dochodowej dłużnika musi uwzględniać również to, że każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Co też istotne, umorzenie należności na zasadach przewidzianych przepisami art. 30 ust. 2 ustawy należy do zakresu uznania administracyjnego organu pierwszej instancji i zakres kognicji organu odwoławczego ograniczony jest do zbadania zachowania właściwej procedury, prawidłowości ustaleń i wypływających z nich wniosków.
Zauważono, że na sytuację dochodową dłużnika składają nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, czy inne okoliczności, takie jak stan zdrowia i związane z nim możliwości uzyskania dochodu ale również jego stan majątkowy. Na sytuację rodzinną dłużnika składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on gospodarstwo domowe samodzielnie, czy też wspólnie z innymi osobami, czy korzysta z ich wsparcia bądź sam ponosi świadczenia na ich rzecz. Na podstawie tych ustaleń organ ocenia, w jaki sposób zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego będzie miał wpływ na sytuację życiową dłużnika, w szczególności, czy pozbawienie go tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, że będzie on zmuszony ubiegać się o wsparcie na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o pomocy społecznej.
W niniejszej sprawie trudno uznać, aby sytuacja finansowa skarżącego była korzystna czy też, że w najbliższej przyszłości może ulec poprawie. Jednak istotne jest to, że skarżący, pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, pozostaje współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, którego połowa wartości przekracza wysokość jego długu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Natomiast w sytuacji, gdy uregulowanie zaległości alimentacyjnych nie stwarza stanu zagrożenia dla bytu ekonomicznego dłużnika, umorzenie mu zaległości byłoby preferencją niedostępną dla innych osób, które również nie widzą możliwości partycypowania w utrzymaniu swoich dzieci. Wobec tego nie było podstaw, aby w rozważanym wypadku dokonać umorzenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, zarzucając organom:
1. naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej pomimo tego, iż z przyczyn zdrowotnych oraz finansowych dłużnik nie ma możliwości spłaty zadłużenia;
art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) dalej "k.p.a.", co miało wpływ na wynik sprawy polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie czy sytuacja zdrowotna dłużnika może charakter przejściowy i czy ma możliwość podjęcia zatrudnienia w przyszłości oraz poprawę jego sytuacji życiowej w przyszłości, co skutkowało uznaniem przez organ I instancji, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej,
art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy poprzez uwzględnienie dochodu wówczas aktualnie uzyskiwanego przez dłużnika, przy jednoczesnym pominięciu dochodu możliwego do uzyskania przez dłużnika w przyszłości, co skutkowało uznaniem przez organ pierwszej instancji, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej.
Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z następujących dokumentów: kopii wyników badania ECHO 3 z 9 września 2024 r. wykonane przez Specjalistyczną Przychodnię Lekarską [...], e - skierowania do Pracowni Tomografii Komputerowej z 9 września 2024r., zaświadczenia lekarskiego z 2 września 2024r. - na fakt skierowania dłużnika do neurochirurga do decyzji leczenia operacyjnego kręgosłupa szyjnego na wysokości C6/7, zakazu dźwigania, problemów kardiologicznych dłużnika, rozpoznania nadciśnienia tętniczego oraz dyskopatii.
W uzasadnieniu podkreślono, że skarżący jest osobą schorowaną oraz bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów - pozostaje na utrzymaniu swojej ponad 80-cio letniej matki oraz schorowanego ojca. Jest zarejestrowany w PUP i regularnie stawia się na wezwania, jednakże z uwagi na stan jego zdrowia nie ma możliwości podjęcia pracy. Również ze względu na wiek (62 lata) nie zostanie od nigdzie zatrudniony.
Z powodu problemów zdrowotnych z kręgosłupem, od wielu lat nie może podjąć się stałej pracy, aby chociaż w części spłacić zadłużenie. Obecnie w dalszym cierpi na liczne dolegliwości zdrowotne. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 21 lutego 2024 r. rozpoznano u skarżącego zmiany w kręgosłupie szyjnym oraz skierowano go do neurochirurga do decyzji leczenia operacyjnego. Dodatkowo zalecono skarżącemu zakaz dźwigania i wykonywania ciężkich prac fizycznych. Również zaświadczeniem lekarskim z 2 września 2024 r. stwierdzono, iż skarżący znajduje się pod opieką neurologa z powodu zmian w kręgosłupie szyjnym, został skierowany do neurochirurga do decyzji leczenia operacyjnego odcinka szyjnego na wysokości C6/7 oraz zakazano dźwigania i wykonywania ciężkich prac fizycznych. Ponadto cierpi na nadciśnienie tętnicze, od października 2023 r. jest poddawany leczeniu psychiatrycznemu a podczas echa serca rozpoznano zwapnienia na płatkach w zastawce mitralnej oraz zastawce aortalnej czy niedomykalność trójdzielną.
Wskazano też, że dług względem Funduszu Alimentacyjnego jest na tyle wysoki, iż skarżący nigdy nie będzie w stanie spłacić zadłużenia choćby w części – nawet przy dokonywaniu spłaty w wysokości dopasowanej do jego dochodów. Natomiast w orzecznictwie podkreśla się, że przy ocenie sytuacji dłużnika należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację, ale także możliwy dochód do uzyskania w bliżej określonej przyszłości, widoki na poprawę tej sytuacji. W przypadku skarżącego takich perspektyw nie ma.
Odnosząc się do wniosków dowodowych wyjaśniono, że w momencie składania wniosku o umorzenie oraz w trakcie postępowania przed Kolegium dokumenty te nie były wówczas wydane, na co wskazuje data ich wydania. Przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów ma zaś istotne znaczenie, gdyż stanowi uzupełnienie stanu faktycznego oraz aktualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej dłużnika.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika limentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Rozważając, czy zasadnie w rozważanym wypadku organy odmówiły skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego wobec niewywiązywania się przez niego z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, wyjaśnić nalży, że w preambule do ww. ustawy ustawodawca podkreślił, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W związku z tym nie budzi wątpliwości, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Ke 294/23).
Podkreślenia wymaga, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że rozstrzygnięcie o umorzeniu bądź nie należności alimentacyjnych wobec dłużnika, ma charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Stąd, aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi zostać poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranych dowodów (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zasadności zastosowania ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości, o co zwrócił się w tej sprawie skarżący.
W orzecznictwie wskazuje się wobec tego, że przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (zob. wyrok NSA z 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07).
Ponadto, dokonując wykładni użytego w art. 30 ust. 2 ustawy sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego, należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 tej ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo więc uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.
Tak więc umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego (zob. m.in. wyrok NSA z 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 183/24). Jednakże stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają bowiem charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16).
Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że orzekające organy przeanalizowały sytuację strony z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, a więc dokonały oceny jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. W tym zakresie organy obu instancji poczyniły stosowne ustalenia faktyczne, które pozwoliły na podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Wbrew zarzutom skargi, organy wzięły pod rozwagę wszystkie przywołane przez skarżącego okoliczności, ale ich ocena doprowadziła do konkluzji, że jego sytuacja na tle innych dłużników alimentacyjnych nie jest wyjątkowa, szczególna, tzn. taka, która z pełnym przekonaniem pozwalałaby na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Podkreślić trzeba, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że sytuacja skarżącego jest trudna. Zarówno jednak jego sytuacja zdrowotna jak i majątkowa nie są na tyle wyjątkowe na tle innych osób o statusie dłużnika alimentacyjnego, aby zasługiwały na ulgę.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący ma 62 lata i jest osobą bezrobotną – zarejestrowaną w PUP. Zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 80-letnimi, schorowanymi rodzicami, którzy wspomagają go w utrzymaniu. Skarżący zmaga się też problemami zdrowotnymi, głównie w obrębie kręgosłupa szyjnego ze wskazaniem oceny przez neurochirurga, czy konieczne jest leczenie operacyjne. Z wydanych zaświadczeń lekarskich wynika też, że ze względu na problemy z kręgosłupem skarżący ma zakaz dźwigania i wykonywania ciężkich prac fizycznych.
Odnosząc się do tego należy stwierdzić, że choć istotnie stan zdrowia skarżącego może stanowić utrudnienie w znalezieniu pracy, to jednak podkreślić trzeba, że nie uniemożliwia zupełnie znalezienia tej pracy. W szczególności przeszkody nie stanowią określone w zaświadczeniach lekarskich zakazy, bowiem odnoszą się one tylko do zakazu dźwigania i wykonywania ciężkich prac fizycznych, a nie podejmowania jakiejkolwiek pracy.
Należy też zauważyć, że choć skarżący powołuje się na badania lekarskie z 2024 r. wskazujące na konieczność oceny neurochirurga przeprowadzenia operacji kręgosłupa szyjnego, to takie wskazanie znalazło się już w zaświadczeniu z 10 października 2022 r. (k. 37 akt organu pierwszej instancji), lecz od tego czasu skarżący takiej konsultacji nie odbył, a przynajmniej takiej okoliczności nie wykazał. Co więcej, z akt wynika, że z problemami z kręgosłupem strona zmaga się przynajmniej od 2014 r. (k. 24 akt organu pierwszej instancji). W związku z tym przyjąć można, że schorzenie kręgosłupa nie jest na tyle dokuczliwe, że uniemożliwia mu funkcjonowanie, w tym pracę, skoro schorzenie to istnieje od wielu lat i mimo wskazań, skarżący nie przeprowadził oceny neurochirurga. Także w informacji lekarskiej z 27 marca 2014 r. wskazano, że pacjent może wrócić do pracy, ale na stanowisko o lżejszym wysiłku fizycznym, może dźwigać do 5 kg. Zatem od początku danych medycznych w zakresie schorzenia kręgosłupa wskazywano, że schorzenie to nie wyklucza pracy, a jedynie wymaga pewnych ograniczeń. Stan ten, mimo upływu 10 lat, nie zmienił się, zatem nie można uznać, jak chce tego skarżący, że jego stan zdrowia nie rokuje poprawy i jego przypadek jest wyjątkowy na tle innych dłużników alimentacyjnych.
Również fakt, że skarżący legitymował się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności nie uzasadnia twierdzenia, że stan zdrowia skarżącego jest szczególnie ciężki i całkowicie uniemożliwia mu pracę. Przeciwnie, brak ubiegania się o kontynuację takiego orzeczenia (orzeczenie z 10 grudnia 2015 r. wydano do 30 listopada 2019 r.) świadczy o tym, że stan zdrowia skarżącego nie pogorszył się na tyle, aby nadal zaliczać go do lekkiego stopnia niepełnosprawności lub innego stopnia.
Należy też zauważyć, że z dostępnej dokumentacji można wywieść, że problemy zdrowotne strony istnieją od około 2014 r., natomiast skarżący nie reguluje należności alimentacyjnych od 2008 r. (pierwsza decyzja przyznająca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z 9 października 2008 r.). Tym bardziej zatem nie ma podstaw do umorzenia nawet części zadłużenia, gdyż we wcześniejszym okresie powstania długu w związku z nierealizowaniem obowiązku alimentacyjnego, nie istniały przesłanki zdrowotne mające wskazywać na wyjątkową sytuację dłużnika.
Odnosząc się do kwestii sytuacji majątkowej strony i jego potencjalnych możliwości zarobkowania trzeba wyjaśnić, że powoływane przez skarżącego tezy orzecznictwa są przedstawione wybiórczo. Istotnie, w wyrokach tych stwierdzano, że przy ocenie przesłanek umorzenia długu alimentacyjnego należy uwzględnić nie tylko aktualne dochody, ale też możliwe do osiągnięcia w przyszłości, lecz jednocześnie podawano – czego zdaje się nie dostrzegać skarżący - że jeżeli dłużnik pod pewnymi warunkami może wykonywać pracę zarobkową to nie ma przesłanek do umorzenia oraz że wiek dłużnika sama w sobie nie jest przesłanką do umorzenia (tak wyrok NSA z 16 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK718/22). Wskazywano także na możliwości osiągnięcia dochodu w przyszłości, lecz w kontekście ograniczenia w poodejmowaniu pracy osób legitymujących się orzeczeniem o niezdolności do pracy (tak wyrok NSA z 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1216/21). Natomiast, jak już wskazano, aktualnie skarżący nie legitymuje się ani orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, ani orzeczeniem o niezdolności do pracy.
Mając więc na uwadze całość okoliczności faktycznych sprawy zasadne było uznanie, że skarżący nie znajduje się w sytuacji wskazującej na istnienie trwałej niemożności uregulowania istniejącej zaległości. Nie świadczy o tym ani schorzenia kręgosłupa wraz z dodatkowymi schorzeniami (nadciśnienie), jak i wiek strony, który choć może mieć wpływ na dostępność zatrudnienia, to jednak nie wyklucza zupełnie podjęcia pracy. Wiedzą powszechną jest m.in. to, że mężczyźni w wieku przedemerytalnym a często także na emeryturze, podejmują zatrudnienie, także jeżeli posiadają orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W zakresie zaś stanu majątkowego i statusu współwłaściciela lokalu mieszkalnego wyjaśnić trzeba, że fakt, iż była żona nie zgadza się na odkup przez stronę swojej części udziału żonie lub dzieciom, nie wyklucza możliwości sprzedaży tego udziału osobie trzeciej. Sprzedaż udziału we współwłasności nie jest też niemożliwa ze względów praktycznych – potencjalny nabywca nie będzie zainteresowany samym udziałem, bowiem odkupywanie udziałów jest częstą praktyką rynkową, natomiast istotną wadą tego rozwiązania może być niższa cena uzyskana ze sprzedaży. Niemniej jednak, posiadanie udziału we współwłasności mieszkania tworzy okoliczność posiadania przez dłużnika alimentacyjnego majątku, mogącego stanowić potencjalne źródło finansowania długu.
Podkreślenia też wymaga fakt, że uregulowanie zaległości alimentacyjnych nie stanowi zagrożenia dla bytu skarżącego, albowiem ma on gdzie mieszkać, a wsparcie w utrzymaniu zapewniają mu rodzice. Ponadto, w wypadku złej sytuacji rodzinnej i majątkowej, skarżący może ubiegać się o pomoc społeczną w różnych formach, lecz nie podjął działań w tym kierunku.
Wreszcie nie można pominąć, że skarżący wniósł o udzielenie najdalej idącej ulgi polegającej na umorzeniu należności alimentacyjnych w całości. Nie skorzystał zatem w pierwszej kolejności z udzielenia innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, o których stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, w postaci rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności zadłużenia. Zdaniem Sądu wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy rodzaje ulg w spłacie należności alimentacyjnych powinny być stosowane w określonym porządku, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien więc w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie powstałej należności (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 518/21; wyrok WSA w Opolu z 22 września 2022 r., sygn. akt II SA/Op 167/22).
Również interes społeczny nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Przez lata społeczeństwo ponosiło koszty, aby pomóc dzieciom skarżącego, który nie wywiązywał się ze swych obowiązków. Fundusz alimentacyjny pokrywał bowiem od roku 2008 zobowiązanie alimentacyjne strony i przez 10 lat skarżący nie starał się uregulować tego długu w najmniejszym stopniu. Skoro dłużnik świadomie, przez wiele lat nie reguluje swoich zobowiązań alimentacyjnych, trudno uznać za przesłankę do umorzenia tego długu fakt jego znacznej wysokości. Jest on bowiem wynikiem wyrazu woli dłużnika do niewywiązywania się ze swoich obowiązków, nie zaś zdarzeń nadzwyczajnych.
Reasumując Sąd stwierdza, że dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w granicach właściwych dla decyzji o charakterze uznaniowym, brak jest naruszeń przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ani też przepisów prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów lub jego niewłaściwe zastosowanie. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a wydane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone ustaleniem wszelkich koniecznych dla rozstrzygnięcia okoliczności i poddane słusznej ocenie nie noszącej znamion dowolności.
Odnosząc się do złożonego ze skargą wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodów z dokumentów – badań lekarskich, skierowania i zaświadczenia lekarskiego, należy wyjaśnić, że dokumenty te nie istniały na etapie procedowania przez organy administracji, zatem nie mogą stanowić podstawy do oceny wydanych decyzji. Natomiast rozważając sprawę w jej całokształcie, uwzględniającym również przedłożoną dokumentację, Sąd uznał, że nawet te dowody nie podważają ustaleń dokonanych przez organy w toku postępowania, co wynika z powyższych rozważań.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.