II SA/Łd 890/20

II SA/Łd 890/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Sygn. powiązane
III OSK 6868/21 - Wyrok NSA z 2025-04-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 55
art. 83 ust. 1, art. 83c ust. 3, art. 84 ust. 1, ust. 3, ust. 4
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 75 par. 1, art. 84, art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2021 r. sprawy ze skargi A z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków dotyczących wprowadzenia nasadzeń zamiennych oddala skargę. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 890/20
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: skarżąca lub Spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. (znak: [...]) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. (Nr [...], znak: [...]) wydaną w przedmiocie obowiązków nałożonych na stronę w przedmiocie nasadzeń zamiennych w związku z zezwoleniem na usunięcie drzew. Jako podstawę prawną wskazano art. 84 ust. 3, ust. 4, ust. 5 ustawy z 16 kwietnia 2014 r. o ochronie przyrody (tj.: Dz.U. z 2020 r. poz. 55 z późn. zm.) [dalej: ustawa o ochronie przyrody].
Z akt sprawy wynika, że na wniosek spółki B Sp. z o.o. z siedzibą w W. decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. (znak [...]) udzielono zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów wskazanych w załączniku do decyzji kolidujących z inwestycją polegającą na budowie obiektów handlowo-usługowych na terenie nieruchomości przy ul. C/D w Ł.. Zezwolenie to uzależniono od dokonania nasadzeń zamiennych w postaci 38 drzew zgodnie z planem stanowiącym załącznik do decyzji w terminie do 31 maja 2015 roku. Zezwolenia udzielono z równoczesnym naliczeniem opłaty w wysokości 138.916,84 zł i odroczono termin jej płatności na okres 3 lat, tj. do 17 września 2016 r.
W dniu 10 stycznia 2017 r. przedstawiciele Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Środowiska i Rolnictwa, przy udziale pełnomocnika firmy A Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dawniej działająca pod firmą B Sp. z o.o. z siedzibą w W.) – P.M., przeprowadzili oględziny na terenie nieruchomości w Ł. przy ul. C/D. W czasie oględzin stwierdzono, że na terenie nieruchomości przy ul. C/D w Ł., zostały wprowadzone nasadzenia zamienne w postaci 38 sztuk świerków serbskich. Lokalizacja posadzonych drzew jest zgodna z załącznikiem nr 3, stanowiącym integralną część decyzji z [...].09.2013 r. (znak [...]). Żywotność zachowały 23 sztuki drzew, natomiast 15 sztuk świerków serbskich obumarło. Drzewa będące w dobrym stanie zdrowotnym (posiadają żywe korony) i spełniają parametry określone w decyzji z [...].09.2013 r.
Bezspornym w sprawie jest, że 15 sztuk świerków serbskich nie zachowało żywotności.
Decyzją z [...] marca 2017 r. organ I instancji stwierdził wykonanie obowiązku nałożonego w decyzji z [...].09.2013 r. (Nr [...]) w części dotyczącej wykonania nasadzeń zamiennych w postaci 38 sztuk drzew (świerki serbskie) na terenie nieruchomości w Ł. przy ul. C/D, wskazanych w ww. decyzji; zachowanie żywotności 23 sztuk drzew, nasadzonych na terenie nieruchomości przy ul. C/D. Umorzył firmie A Sp. z o.o. opłatę w wysokości 84.086,36 zł, stanowiącą część opłaty (60,53 %), naliczonej w decyzji z [...].09.2013 r. za usunięcie drzew, kolidujących z inwestycją polegającą na budowie obiektów handlowo-usługowych na terenie nieruchomości przy ul. C/D w Ł. Wezwał firmę A Sp. z o.o. do wniesienia opłaty w wysokości 54.830,48 zł, stanowiącej część opłaty (39,47 %), naliczonej w decyzji z [...].09.2013 r.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło powyższe rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania w celu ustalenia czy drzewa nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych czy zależnych od posiadacza nieruchomości.
Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. (Nr [...]) - ponownym rozpoznaniu sprawy - organ I instancji stwierdził wykonanie obowiązku nałożonego w decyzji z [...].09.2013 r. (Nr [...]) w części dotyczącej wykonania nasadzeń zamiennych w postaci 38 sztuk drzew (świerki serbskie) na terenie nieruchomości w Ł. przy ul. C/D, wskazanych w ww. decyzji oraz zachowanie żywotności 23 sztuk drzew nasadzonych na terenie nieruchomości. Umorzył firmie A Sp. z o.o. opłatę w wysokości 84.086,36 zł, stanowiącą część opłaty (60,53 %), naliczonej w decyzji z [...].09.2013 r., za usunięcie drzew kolidujących z inwestycją polegającą na budowie obiektów handlowo-usługowych na terenie nieruchomości przy ul. C/D w Ł.. Wezwał firmę A Sp. z o.o. do wniesienia opłaty w wysokości 54.830,48 zł, stanowiącej część opłaty (39,47 %), naliczonej w decyzji z [...].09.2013 r., za usunięcie drzew kolidujących z inwestycją polegającą na budowie obiektów handlowo- usługowych, na terenie nieruchomości przy ul. C/D w Ł.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał motywy podjętego rozstrzygnięcia.
W odwołaniu od tej decyzji spółka A Sp. z o.o. z siedzibą w W. zarzuciła
1. Naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez niewykonanie przez organ pierwszej instancji wskazań organu odwoławczego co do wyjaśnienia wskazanych przez ten organ okoliczności,
2. naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 84 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 6 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia przyczyn niezachowania żywotności przez 15 sztuk świerków serbskich,
3. naruszenie art. 84 ust. 3-5 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym [...] r. w zw. z art. 53 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, poprzez błędne ustalenie wymaganego terminu zachowania żywotności drzew.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało decyzję organu I instancji.
W ocenie organu odwoławczego bezspornym w sprawie jest, że 15 sztuk świerków serbskich nie zachowało żywotności. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że drzewa nie były zabezpieczone przed uszkodzeniami mechanicznymi ani nie były zabezpieczone przed ingerencją zwierząt. Podmiot odpowiedzialny za opiekę nad drzewami w imieniu strony sam stwierdził, że drzewa kontrolował raz w miesiącu, co przy świeżych nasadzeniach jest niewystarczające. Podmiot ten wskazał także, że prawdopodobną przyczyną obumarcia sadzonek było stosowanie środków do odśnieżania i odladzania oraz szkody powodowane przez odchody zwierząt. Powyższe świadczy o niedochowaniu należytej staranności przy zabezpieczeniu sadzonek albo niewłaściwym doborze miejsc nasadzeń, które to strona wybrała.
Odnosząc się do odwołania Kolegium zauważyło, że decyzja o udzieleniu zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów zawiera jednocześnie uprawnienie, jak też warunki na jakich uprawniony podmiot może z tego uprawnienia skorzystać.
W świetle obowiązujących przepisów prawa orzecznictwa i doktryny prawa nie ma najmniejszych wątpliwość, że postępowanie "sprawdzające" wykonanie obowiązków nałożonych decyzją zezwalającą na wycinkę drzew jest nowym postępowaniem i zastosowanie w nim mają przepisy obowiązujące w dniu wdania decyzji "kontrolnej". Nie ulega też wątpliwości, że za stan drzew odpowiada posiadacz nieruchomości a nie podmiot któremu zlecono opiekę nad nimi. Kolegium stoi na stanowisku, że organ I instancji mógł dokonać kontroli zarówno w trakcie biegu 3 letniego okresu jak i po jego upłynięciu. W powyższej sprawie organ próbował dokonać kontroli już 28 września 2016 r., czyli jedynie 9 dni po terminie o którym była mowa w decyzji z [...].09.2013 r. (termin odroczenia opłaty za wycięcie drzew). Natomiast jeżeli za wiążący uznamy termin wynikający nie z decyzji a z faktu dokonania nasadzeń, to termin ten potwierdza protokół zaawansowania robót z 27 maja 2014 r. podpisany przez stronę oraz podmiot odpowiedzialny za wykonanie nasadzeń wraz z wystawioną fakturą z tego dnia i w takim wypadku drzewa nie przeżyły do 27 maja 2014 r. co wprost wynika z materiału dowodowego a więc są podstawy do żądania wniesienia opłaty za nie.
Kolegium podkreśliło ponadto, że strona nie kwestionowała otrzymanej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...].09.2013 r., tym samym jej treścią związany jest zarówno organ I instancji jak i Kolegium a także strona.
Zdaniem Kolegium zebrany materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że strona nie dochowała należytej staranności, co doprowadziło do obumarcia 15 sztuk świerków serbskich.
W skardze do Sądu A sp. z o.o. zarzuciła organowi:
a) naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej odwołaniem decyzji Prezydenta Miasta Ł. pomimo niewykonania przez organ pierwszej instancji wskazań organu odwoławczego co do wyjaśnienia wskazanych przez ten organ okoliczności,
b) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 84 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 6 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez:
1) zaniechanie ustalenia przyczyn niezachowania żywotności przez 15 sztuk świerków serbskich,
2) a ponadto powyższych przepisów w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez powołanie się na nieweryfikowalne doświadczenie życiowe w zakresie zabiegów koniecznych do utrzymania żywotności świerka serbskiego,
c) naruszenie art. 84 ust. 3 - 5 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu obowiązującym [...] r. w zw. z art. 53 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw zw. z art. 11 k.p.a. i art. 6 oraz art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia wymaganego terminu zachowania żywotności drzew i właściwej normy prawa materialnego, w oparciu o którą ustalany jest początek biegu okresu przeżywalności drzew.
Strona wniosła o przyznanie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Strona skarżąca zarzuciła organowi I instancji, iż w ramach ponownego rozpoznania sprawy organ l instancji miał ustalić, czy drzewa nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych czy zależnych od posiadacza nieruchomości. Po wydaniu tej decyzji i zwrocie akt organowi l instancji, Prezydent Miasta Ł. zwrócił się jedynie na piśmie (pismem z 11 maja 2020 r.) o udzielenie odpowiedzi na poszczególne pytania do spółki E Sp. z o.o. (reprezentowanej przez zarząd w osobie W. L.), tj. podmiotu, który dokonał nasadzeń na zlecenie skarżącej). Skarżąca zakwestionowała w ogólności taki sposób gromadzenia materiału dowodowego i dokonywania ustaleń, które mają być podstawą wydania decyzji, gdyż właściwym środkiem dowodowym nie jest zwracanie się do osoby prawnej o udzielenie odpowiedzi na piśmie. Fakty te powinny być ustalone poprzez przesłuchanie danej osoby w charakterze świadka (art. 75 §1 zdanie drugie k.p.a.). Taki środek dowodowy zapewnia określone ramy jego przeprowadzenia (art. 82-83 k.p.a.) jak i możliwość zapewnienia stronie udziału w przeprowadzeniu takiego dowodu (art. 79 k.p.a.).
Tymczasem organ poczynił ustalenia na podstawie pisemnej odpowiedzi osoby prawnej, które to pismo nie może być równoważne np. z pismem organu administracji publicznej i innymi dokumentami urzędowymi (art. 76 k.p.a.). W ocenie strony, innym właściwym środkiem dowodowym, poza dowodem z przesłuchania świadków, byłoby zasięgnięcie opinii biegłego, na przykład dendrologa (art. 84 k.p.a.).
Ponadto skarżąca podniosła, że nie jest możliwe dokonywanie jakichkolwiek, a tym bardziej miarodajnych, ustaleń w oparciu o pismo nadesłane przez osobę trzecią - gdyż dowód z pisma (opinii, wyrażenia poglądu, etc) nie jest tożsamy z przeprowadzeniem dowodu z przesłuchania świadka na dane okoliczności. W przypadku zwracania się do danej osoby (tu: osoby prawnej) i zajęcia przez taką osobę stanowiska na piśmie nie ma możliwości nawet udziału samej strony w postępowaniu dowodowym (a contrario - zgodnie z art. 79 k.p.a. strona ma zagwarantowany udział w przeprowadzaniu dowodu z przesłuchaniu świadka, czego nie da się zupełnie powiedzieć o dokonywaniu ustaleń w oparciu o pisemne poglądy, relacje czy opinie osoby trzeciej).
Strona wskazała także, iż podniesiony przez organ argument z "doświadczenia życiowego" jest nieweryfikowalny dla strony postępowania jak i sądu administracyjnego kontrolującego legalność wydanej decyzji. Tym samym argument taki nie wiadomo, czy ma być odnoszony do doświadczenia życiowego ogółu czy też członków danego organu administracji publicznej, jak i nie może on być w żaden, w tym zwłaszcza obiektywny i przekonujący, sposób zweryfikowany.
W ocenie strony skarżącej ponadto nadal zachodzi wątpliwość co do tego, jak powinien być ustalany moment właściwy dla chwili zachowania żywotności nasadzeń następczych. W 2013 r. (na dzień wydawania decyzji o zezwoleniu na usunięcie drzew jak i na chwilę usunięcia drzew i dokonania nasadzeń zastępczych), art. 84 ustawy o ochronie przyrody wskazywał na termin zachowania żywotności po upływie 3 lat od dnia posadzenia. Z powyższego zdaje się wynikać, że w przypadku decyzji wydanych i nasadzeń dokonanych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, terminem decydującym o ustaleniu opłaty jest przeżywalność drzew w terminie 3 lat od dnia ich posadzenia, nie zaś od dnia wskazanego w decyzji.
W decyzjach organów l i II instancji brak zaś jest ustaleń, kiedy nasadzeń tych dokonano (znana jest tylko data wniesienia pisma w przedmiocie zawiadomienia o dokonaniu nasadzeń, przy czym termin nadania czy otrzymania pisma nie jest przecież tożsamy terminem wykonania nasadzeń). Okoliczność ustalenia faktycznego terminu dokonania nasadzeń ma zaś, jak wskazano wyżej, znaczenie dla ustalenia początku biegu terminu określonego ustawą, determinującego obowiązek uiszczenia opłaty lub jej odpowiedniej części.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].
W przypadku stwierdzenia braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, gdy zaskarżona decyzja lub postanowienie nie narusza przepisów prawa, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki złożył organ (pismo z 17 marca 2021 r.), a strona skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2014 r. o ochronie przyrody (tj.: Dz.U. z 2020 r. poz. 55 z późn. zm.) [dalej: ustawa o ochronie przyrody] usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia. W myśl art. 83c ust. 3 powoływanej ustawy wydanie takiego zezwolenia może być uzależnione od przesadzenia drzew lub krzewów w miejsce wskazane przez wydającego zezwolenie albo zastąpienia ich innymi drzewami lub krzewami. Z kolei art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przewiduje obowiązek ponoszenia opłat za usunięcie drzew lub krzewów.
Dla niniejszej sprawy kluczowe są regulacje zawarte w art. 84 ust. 3-4 ustawy o ochronie przyrody. W ust. 3 wprowadzono zasadę, że organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów odracza, na okres 3 lat od dnia upływu terminu wskazanego w zezwoleniu na jego posadzenie lub wykonanie nasadzeń zastępczych, termin uiszczenia opłaty za ich usunięcie. Jeżeli przesadzone albo posadzone w zamian drzewa lub krzewy zachowały żywotność po upływie okresu, o którym mowa w ust. 3 lub nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów podlega umorzeniu (ust. 4), natomiast jeżeli nie zachowały żywotności we wskazanym okresie, z przyczyn zależnych od posiadacza nieruchomości, jest on obowiązany niezwłocznie do uiszczenia opłaty za usunięcia drzew.
W decyzji w przedmiocie zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów na terenie nieruchomości w Ł. przy ul. C/D Prezydent Miasta Ł. skorzystał z możliwości, jaką dają powołane wyżej przepisy i wydał zezwolenie pod warunkiem zastąpienia usuniętych drzew innymi. W decyzji tej określono gdzie ma nastąpić lokalizacja nowych nasadzeń oraz w jakim terminie winny one zostać dokonane. Poza sporem jest również, że nasadzenia te zostały zrealizowane w wymaganym terminie, zgodnie z projektem nasadzeń drzew w ilości 38 sztuk świerka serbskiego.
W wyniku kontroli przeprowadzonej przez organ 17 września 2016 r., celem sprawdzenia zachowania żywotności drzew stwierdzono, że spośród 38 sztuk świerka serbskiego żywotność zachowały jedynie 23 sztuk; 15 sztuk drzew obumarło.
Powyższe ustalenia w tym zakresie nie były pomiędzy stronami sporne. W piśmie z 27 lutego 2017 r., stanowiącym stanowisko w sprawie projektu decyzji po dokonanej kontroli żywotności drzew pełnomocnik A Sp. z o.o. wskazywał natomiast na fakt, że zabiegi pielęgnacyjne w odniesieniu do wzmiankowanych drzew wykonywało przedsiębiorstwo zajmujące się zawodowo zasądzeniami i utrzymaniem drzewostanu i to na tym przedsiębiorcy spoczywał obowiązek wykonania nasadzeń zamiennych i trzyletniej pielęgnacji tychże nasadzeń.
Spór w niniejszej sprawie obejmował zatem zagadnienie przyczyn obumarcia drzew oraz odpowiedzi na pytanie czy były one "niezależne od posiadacza nieruchomości".
W tym zakresie wskazać należy, że ustawa o ochronie przyrody nie wprowadza legalnej definicji przesłanki "przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości". W literaturze przyjmuje się, iż są to okoliczności porównywalne z siłą wyższą, którą mogą być różnego rodzaju kataklizmy (por. W.Radecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, Warszawa 2008, s 83), czy też okoliczności związane z sytuacjami nadzwyczajnymi np. nadzwyczajnymi warunkami atmosferycznymi typu susza (Krzysztof Gruszecki, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz. LexisNexis 2013 r.).
Uznać należy, że przy określaniu przyczyn zwalniających należy mieć na uwadze charakter opłaty, która nie może być postrzegana jako swoista "kara". Jest to bowiem opłata (wynagrodzenie) za korzystanie ze środowiska (zasobów przyrody), stanowiąc z jednej strony instrument bodźcowy (mający zniechęcać do usuwania drzew i krzewów), z drugiej kompensacyjny (stanowiący rodzaj rekompensaty za ubytek w stanie przyrody). Mechanizm odraczania opłaty uzasadniony jest natomiast dążeniem do zachowania zasobów przyrodniczych (przy przesadzeniu drzew lub krzewów) lub też ich odnowieniem w naturze. Odroczenie nie ma zatem charakteru zwalniającego, przesuwając jedynie termin wymagalności opłaty. Umorzenie opłaty wiąże się natomiast, co do zasady, z zachowaniem żywotności przez nasadzenia, zatem - z realizacją funkcji kompensacyjnej w naturze. W takim przypadku, co oczywiste, to czy i jak posiadacz nieruchomości troszczył się o nasadzenia nie ma prawnego znaczenia. W przeciwnym wypadku aktualny pozostaje natomiast obowiązek kompensacji w postaci opłaty albo też udowodnienie, że utrata żywotności nasadzeń nastąpiła z przyczyn od posiadacza niezależnych. W tych warunkach, w ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należy upatrywać w zdarzeniach mających charakter nadzwyczajny, którym posiadacz nieruchomości nie mógł zapobiec, pomimo dołożenia należytej staranności nasadzeń (zob. np. wyroki NSA z 24 września 2019 r., II OSK 2189/18; z 7 marca 2018 r., II OSK 1217/16).
Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że zgromadzony przez organy materiał dowodowy potwierdza konkluzję o braku co najmniej właściwego nadzoru nad losami dokonanych nasadzeń kompensacyjnych. Poza faktem zawarcia umowy, na mocy której samego nasadzenia i późniejszych zabiegów w zakresie pielęgnacji w odniesieniu do nasadzonych drzew dokonywać miało przedsiębiorstwo zajmujące się zawodowo zasądzeniami i utrzymaniem drzewostanu skarżąca Spółka nie poczyniła w praktyce żadnych działań, które zabezpieczyłyby wykonanie tego obowiązku. Niewątpliwie brak jest jakichkolwiek dowodów, które wskazywałyby na zainteresowanie Spółki ich kondycją. Okoliczność, iż w praktyce obowiązki w zakresie opieki nad nasadzeniami, ich pielęgnacją powierzona została zewnętrznej firmie, zajmującej się tą działalnością zawodowo, pozostaje dla powyższej oceny bez znaczenia. Podmiotem odpowiedzialnym za żywotność nasadzeń pozostawała bowiem skarżąca Spółka – co wynikało wprost z treści decyzji zezwalającej na usunięcie drzew. Ewentualne relacje łączące przedsiębiorstwo, któremu skarżąca Spółka powierzyła opiekę nad nasadzeniami a samą skarżącą Spółką, jako podmiotem odpowiedzialnym na gruncie decyzji o zezwoleniu na usuniecie drzew oraz wszelkie obowiązki i roszczenia stron z tym związane, nie mają dla oceny realizacji obowiązku publicznoprawnego strony skarżącej żadnego znaczenia.
Niezależnie od tego: brak jakiejkolwiek troski skarżącej o posadzone drzewa dyskwalifikuje wszelkie jej argumenty, wskazujące na niezależne odeń przyczyny niezachowania żywotności nasadzeń. Dotyczy to także drzew, które obumarły (jak stwierdził to właściciel firmy E, opiekującej się nasadzeniami) przypuszczalnie na skutek używania środków do odśnieżania i odladzania (zasolenie podłoża) oraz szkody spowodowane przez odchody zwierząt (psów), gdyż nie zostały we właściwy sposób zabezpieczone. Powyższe wynika z sposób jednoznaczny z ustaleń poczynionych przez organy administracji w toku postepowania dowodowego. Z odpowiedzi firmy E, która dokonała nasadzeń i zajmował się ich bieżącą pielęgnacją wynika, że dokonywała ona jedynie kontrolnych wizyt w okresie wegetacji raz w miesiącu. Przy czym zabiegi pielęgnacyjne polegały na podlewaniu roślin, nawożeniu i pieleniu. Istotne jest także, co potwierdziła firma E, a czego nie kwestionowała skarżąca Spółka, że wykorzystany do nasadzeń materiał roślinny był wolny od widocznych wad, nie posiadał oznak chorób i szkodników. Posadzone drzewa miały prawidłowo ukształtowane korony oraz systemy korzeniowe. Zatem dawały one podstawy do prawidłowego wzrostu.
Z uwagi na powyższe uznać należało, jak trafnie poczyniły to organy, że przyczyny obumarcia drzew nie były niezależne od skarżącego. Wszak stosowanie środków do odśnieżania zależało od jego woli. Stosowane preparaty mógł zastąpić innymi. Wiadomym jest, iż sól drogowa jest niedrogim sposobem na zniwelowanie zjawiska śliskości na chodnikach, schodach, ulicach czy podjazdach. W skuteczny sposób roztapia zarówno śnieg, jak i lód, jednak w postaci chlorku sodu wywiera negatywny wpływ na glebę i rosnące w niej rośliny. Dlatego też coraz częściej zastępowana jest bardziej ekologicznym materiałem, np. chlorkiem wapnia – substancja ta wykazuje równie dobre działanie, nie a przy tym jest biodegradowalna. Bez wątpienia także, celem ochrony przed niszczeniem nasadzeń przez zwierzęta skarżąca Spółka winna była zadbać o ogrodzenie nasadzonych drzewek płotkiem, tak aby zabezpieczyć je przed wolnym dostępem dla psów, czy innych zwierząt, które mogły pozostawiać bezpośrednio pod nimi odchody, również bardzo negatywnie wpływające na żywotność drzew.
Wszystkie wskazane wyżej okoliczności, wbrew zarzutom skargi, dowodzą prawidłowości podjętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozstrzygnięcia. Brak było bowiem podstaw do umorzenia opłaty w części odnoszącej się do drzew, które nie zachowały żywotności. W tej części konieczne było zatem wydanie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia opłaty.
W każdym bowiem przypadku obumarcia drzew lub krzewów bez względu na przyczyny tego zjawiska zachodzi konieczność wydania decyzji w przedmiocie umorzenia opłat za usunięcie drzew lub krzewów (por. glosa krytyczna S. Gruszeckiego do wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawach o sygn. akt II SA/Bd 970/09 i II SA/Bd 990/09, Samorząd Terytorialny 2010/10/71-77).
Odnosząc się natomiast bezpośrednio do zarzutu skarżącej Spółki, sformułowanego w skardze, co do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. stwierdzić należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Na takie stwierdzenie pozwala zaprezentowana już powyżej argumentacja. Wbrew bowiem zapatrywaniu wnoszącej skargę organ I instancji, stosując się do zaleceń zawartych w poprzedniej decyzji Kolegium uchylającej pierwszą decyzję Prezydenta Miasta Ł., podjął - w ocenie Sądu – skuteczną próbę wyjaśnienia przyczyn niezachowania żywotności przez część nasadzonych drzew. To, że czynności te dokonane zostały w oparciu o pismo przekazane przez podmiot zewnętrzny (firmę E, opiekującą się nasadzeniami), samo z siebie nie mogło stać się podstawą do zakwestionowania powyższego jako dowodu w sprawie. Tym bardziej, że to właśnie ta firma dokonywała bieżącej pielęgnacji spornych drzew, a poza tym zajmującym się tego typu działalnością zawodowo. Odnosząc się w związku z tym do zarzutów skargi naruszenia przepisów postępowania - przepisów regulujących postępowanie dowodowe zauważyć należy, że ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a. wprowadza szeroki katalog dowodów, przyjmując, że dowodem może być wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, o ile nie jest sprzeczne z prawem. Poza dokumentem urzędowym nie przypisuje poszczególnym dowodom wyższej rangi niż pozostałym. Nie ma więc przeszkód do ustalenia określonej okoliczności w drodze oświadczenia osoby posiadającej wiedzę na tę okoliczność (por. m.in. wyrok NSA z 16 maja 2020 r., I GSK 1970/19).
Nieuprawnione jest zatem twierdzenie skarżącej Spółki, że organy administracji nie dopełniły obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia powoływanych okoliczności. Wbrew stanowisku skarżącej Spółki, ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał nie tylko na organie, lecz także na samej Spółce. W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły bowiem kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że po wykonaniu nasadzeń nie zapewniono prawidłowej opieki nad nasadzeniami i zagwarantowaniem ich trwałości, zabiegi pielęgnacyjne wykonywane były z częstotliwością jednomiesięczną. Organy podjęły zatem działania, celem ustalenia, czy nasadzenia nie przetrwały w wyniku działania siły wyższej. Dawało to uzasadnioną podstawę do stwierdzenia, że drzewa nie zachowały żywotności z przyczyn leżących po stronie Spółki. Jeżeli Spółka chciała obalić to racjonalne i mające oparcie w zebranym materiale stwierdzenie, to musiała przedstawić dowody podważające tę tezę.
Należy także podzielić stanowisko, że w realiach niniejszej sprawy, nie było podstaw do zastosowania art. 84 k.p.a. i powołania biegłego, albowiem niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, to wątpliwości mające charakter interpretacyjny, to niepewność co do prawdziwości twierdzeń o faktach. Wątpliwości te muszą mieć jakieś racjonalne podstawy i oparcie w materiale dowodowym. Tezy Spółki o innych przyczynach obumarcia drzew stanowiły jedynie gołosłowne stwierdzenia, nie poparte żadnym materiałem dowodowym, który przynajmniej otwierałby pole do dalszych ustaleń i weryfikacji.
W świetle powyższych rozważań, skoro nie podważono skutecznie, że do utraty żywotności nasadzeń doszło z przyczyn zależnych od skarżącej Spółki, to nietrafne są również sformułowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Sąd nie podziela równocześnie stanowiska Spółki, że nie tylko ona ponosi wyłącznie odpowiedzialność za ustaloną w sprawie sytuację. To skarżąca Spółka obowiązana była wywiązać się z warunków wynikających z decyzji z [...] r., a więc także była zobowiązana do podejmowania działań celem zabezpieczenia żywotności nasadzeń, od tego zależało umorzenie naliczonej opłaty. Zatem okoliczność scedowanie swoich obowiązków (chociażby w zakresie nasadzenia i pielęgnacji nasadzeń) na inny podmiot nie mogła zostać uwzględniona. Ta kwestia może być przedmiotem ewentualnych wzajemnych rozliczeń pomiędzy podmiotami, jednakże poza niniejszym postępowaniem i bez wpływu na nie.
W kontekście zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 84 ust. 3 – 5 ustawy o ochronie przyrody) w związku z przepisami art. 11 oraz art. 6 i art. 7 k.p.a. skarżąca Spółka postawiła też zarzut braku ustalenia wymaganego terminu zachowania żywotności drzew i ustalenia początku biegu okresu przeżywalności drzew. W ocenie Sądu i ten zarzut nie może znaleźć poparcia, albowiem w świetle ustalonych już faktów, nie budzi wątpliwości, że w sprawie bezspornie 15 drzew obumarło nie przeżywając 3 lat od daty nasadzenia (ustalono, że nasadzeń dokonano w kwietniu lub maju 2014, zaś kontrolę przeprowadzono we wrześniu 2016 r.). Fakt, iż kontrolę przeprowadzono przed upływem 3 lat od daty nasadzenia nic nie zmienia, albowiem przesłanka obumarcia drzew już nastąpiła i nie można jej cofnąć. Tym samym zarzut skarżącej Spółki jest w tym względzie chybiony.
Odnośnie do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 11 k.p.a. poprzez powołanie się na nieweryfikowalne doświadczenie życiowe w zakresie zabiegów koniecznych do utrzymania żywotności świerka serbskiego stwierdzić należy, co następuje. Niewątpliwie użycie przez Kolegium w uzasadnianiu decyzji takiego sformułowania uznać należy za niewłaściwe, w praktyce nieweryfikowalne, jednakże jednocześnie przyznać trzeba, że w realiach niniejszej sprawy, mając na względzie poczynione przez organy ustalenia co do przyczyn obumarcia nasadzeń i wskazane powyżej w treści niniejszego uzasadniania rozważania uznać należało, że powyższe nie mogło mieć znaczenia dla końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.
Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe ustalenia i poczynione rozważania, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia.
dc