II SA/Łd 806/02

II SA/Łd 806/02 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska /przewodniczący/
Janusz Nowacki /sprawozdawca/
Krzysztof Szczygielski
Symbol z opisem
620  Ochrona zdrowia, w tym sprawy dotyczące chorób zawodowych, zakładów opieki zdrowotnej, uzdrowisk, zawodu lekarza, pielęg
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 21 października 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie NSA Janusz Nowacki /spr./, WSA Krzysztof Szczygielski, Protokolant asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi W. A. i K. A.- W. następców prawnych J. A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. nr [...] z [...].
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie § 1 ust.1 i § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ stwierdził brak podstaw do uznania u J. A. choroby zawodowej.
W uzasadnieniu stwierdzono, iż J. A. był zatrudniony na stanowisku lekarza stomatologa. Z opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł. wynika, iż rozpoznane schorzenia układu ruchu nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji.
Od wymienionej decyzji odwołanie wniósł J. A. podnosząc, iż jest ona krzywdząca zaś orzeczenia obu jednostek służby zdrowia, które go badały są błędne.
Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. na podstawie art.12 ust.2 pkt.1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej/Dz.U. nr 90 z 1998r. poz.575 z późn. zm./ § 1 ust.1 i § 10 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych/Dz.U. nr 65 poz.294 z późn. zm./ oraz art.138 § 1 pkt.1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji.
W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z §1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983r. za chorobę zawodową uważa się chorobę określoną .w załączniku do tego rozporządzenia, jeżeli była ona spowodowana wykonywaniem pracy w warunkach narażających na jej powstanie.
J. A. był poddany dwukrotnie badaniom specjalistycznym w zawodowych jednostkach organizacyjnych służby zdrowia tj.-Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. oraz w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł.
Jednostki te wydały orzeczenia, w których zawarto sformułowanie, iż stwierdzone schorzenia układu ruchu nie są objęte wykazem chorób zawodowych i nie mogą być rozpatrywane w aspekcie choroby zawodowej wywołanej sposobem wykonywania pracy na stanowisku lekarza-stomatologa.
Wprawdzie w charakterystyce pracy J. A. opracowanej przez lekarza zakładowego jak i w dochodzeniu epidemiologicznym wykazano narażenie zawodowe mogące spowodować zaistnienie choroby zawodowej, lecz samo narażenie nie jest jednoznaczne z powstaniem choroby zawodowej. Jest to tylko jeden z elementów mogących wpłynąć na zaistnienie schorzenia zawodowego. W ocenie organu odwoławczego nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej. Mając to na uwadze organ administracji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył J. A. podnosząc, iż jest ona krzywdząca. Skarżący podniósł, iż przez okres prawie 27 lat był narażony nadmiernie pacjentami i ma dolegliwości stawów barkowych oraz przewlekłe zapalenie nadkłykci obu kości ramiennych. Dolegliwości te nasilają się w czasie wykonywania pracy zawodowej. Nadto pominięto u niego chorobę wibracyjną. W konkluzji skarżący wnosił o ponowne rozpoznanie jego sprawy.
Organ administracji w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 24 października 2002r. J. A. zmarł.
Następcy prawni J. A. W. A. i K. A.-W. poparły skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/.
Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga J. A. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego.
Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:
a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy
b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego
c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy
2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach
3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych(Dz. U. Nr 65 z 1983r. poz.294 z późn. zm./
Zgodnie z treścią § 1 ust.1 wymienionego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Z wymienionego przepisu wynika, iż o tym czy schorzenie jest chorobą zawodową decyduje spełnienie dwóch przesłanek a mianowicie: schorzenie musi być wymienione w wykazie chorób zawodowych oraz praca musi być wykonywana w warunkach narażających na powstanie tego schorzenia. W przypadku stwierdzenia obu przesłanek istnieje domniemanie, iż choroba jest następstwem warunków w jakich praca była świadczona a więc, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobą a warunkami pracy. Domniemanie takie może być obalone w razie wykazania, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby to jednak została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą. Dla obalenia domniemania niezbędne jest wykazanie jakie konkretne przyczyny spowodowały chorobę i dlaczego warunki pracy nie miały wpływu na powstanie schorzenia. Pogląd taki wyraził Sad Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984r. w sprawie II PRN 9/84/OSNCP nr 4 z 1985r. poz.53/ oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 1996r. w sprawie I S.A. 1540/95/Prawo Pracy nr 3 z 1997r. poz.37/.
W myśl pkt.12 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. chorobą zawodową są przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem: zapalenie nadkłykci kości ramieniowej.
Przy wydaniu decyzji organy administracji oparły się na orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy z dnia [...], z którego wynika, iż schorzenia układu ruchu u skarżącego nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Orzeczenie to jest lakoniczne i nie wyjaśnia w dostateczny sposób dlaczego przyjęto, że schorzenia nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, iż "charakter dolegliwości i brak typowych objawów klinicznych w badaniu ortopedycznym nie daje podstaw do rozpoznania okołostawowego zapalenia nadkłykci kości ramiennych". Nie zostało jednak wyjaśnione jakie są typowe objawy kliniczne zapalenia nadkłykci kości ramiennych a jakie objawy rozpoznano u skarżącego. Nie wyjaśniono także jakie dolegliwości zgłaszał skarżący i dlaczego przyjęto, że nie dają one podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Uzasadnienie orzeczenia nie zawiera zatem dostatecznych wyjaśnień pozwalających skontrolować prawidłowość wydanej opinii. Nadto orzeczenie to jest sprzeczne z treścią orzeczenia Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...], w którym rozpoznano u J. A. zespół bólowy stawu ramiennego obustronny oraz przewlekłe zapalenie nadkłykci obu kości ramiennych. W orzeczeniu z dnia [...], stwierdzono zatem schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych lecz nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący dlaczego nie jest ono chorobą zawodową. W uzasadnieniu tego orzeczenia podniesiono, że "pierwsze dolegliwości narządu ruchu pojawiły się w tym samym roku w którym skarżący podjął pracę; są one niezależne od wysiłku fizycznego i nie zmniejszają się w spoczynku". Nie zostało jednak wyjaśnione jakie dolegliwości kości ramiennych pojawiły się w 1974r., czy dotyczyły one obu kości ramiennych czy tylko jednej z nich oraz czy były charakterystyczne dla zapalenia nadkłykci. Nie wyjaśniono także czy wysiłek fizyczny miał jakiś wpływ na powstanie lub pogłębienie się schorzeń. Należy zaznaczyć, iż J. A. przez okres przeszło 27 lat pracował w warunkach narażających go na powstanie schorzeń wymienionych w wykazie chorób zawodowych. Jak wynika z dochodzenia epidemiologicznego praca skarżącego wymagała przez kilka godzin dziennie wymuszonej pozycji ciała stojąco – siedzącej, ruchów monotypowych z dużą powtarzalnością i szczególnym obciążeniem prawej ręki. Był on więc narażony na powstanie schorzeń układu ruchu. Skoro było takie narażenie zaś schorzenie jest wymienione w wykazie chorób zawodowych to istnieje domniemanie, że powstało ono w związku z wykonywaną pracą. Domniemanie takie może zostać obalone tylko w razie wykazania, że schorzenie zostało spowodowane innymi przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą przy czym należy dokładnie określić jakie były to przyczyny. W orzeczeniu z dnia [...] nie wykazano jakie inne przyczyny nie związane z pracą spowodowały u skarżącego schorzenie w postaci zapalenia nadkłykci kości ramiennych.
Podkreślić należy, iż czynniki szkodliwe występujące na stanowisku pracy nie muszą być wyłączną przyczyną powstania choroby zawodowej. Wystarczy, że stanowią one istotną współprzyczynę powstania schorzenia. Orzeczenie Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej nie odniosło się do tej kwestii. W orzeczeniu nie wyjaśniono czy wykonywanie pracy przez J. A. miało wpływ na powstanie zapalenia nadkłykci obu kości ramiennych a jeżeli tak to jaki i ewentualnie czy miał on charakter istotny.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, iż w aktach sprawy znajdują się dwa rozbieżne orzeczenia dwóch jednostek służby zdrowia. Oba orzeczenia nie stwierdzają choroby zawodowej u skarżącego lecz z innych przyczyn. Skoro wystąpiły takie rozbieżności to organ administracji winien ustosunkować się do obu orzeczeń. Organ administracji jednak tego nie uczynił. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż oparto się na opinii Instytutu Medycyny Pracy co wskazywałoby, że opinię tę uznano za wiarygodną. Organ nie odniósł się natomiast do orzeczenia Przychodni Konsultacyjno-Diaghnostycznej ani nie wyjaśnił rozbieżności w obu orzeczeniach jednostek służby zdrowia. Nie ocenił zatem całego materiału dowodowego.
Należy zaznaczyć, iż opinia biegłego lub instytutu jest konieczna gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne i sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Opinia powinna zawierać wnioski biegłego przedstawione w sposób logiczny i dostępny dla stron oraz organu prowadzącego postępowanie. W uzasadnieniu powinny być wyjaśnione przesłanki, które doprowadziły do konkluzji opinii. Uzasadnienie winno być tak napisane aby można było skontrolować logiczny tok rozumowania biegłego. Dowód z opinii biegłego, jak każdy inny dowód jest bowiem oceniany pod kątem fachowości i logiczności. Oceny takiej dokonują zarówno strony jak i sąd.
Orzeczenia Przychodni Konsultacyjno-Diagniostycznej oraz Instytutu Medycyny Pracy nie odpowiadają wymogom opinii w znaczeniu o którym mowa w art.84 § 1 kpa. Są one lakoniczne i nie wyjaśniają w dostateczny sposób okoliczności sprawy. Orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy nie wyjaśnia jakie są objawy kliniczne zapalenia nadkłykci kości ramiennych a jakie objawy rozpoznano u skarżącego i dlaczego dolegliwości zgłaszanych przez J. A. nie można uznać za chorobę zawodową. Jeżeli chodzi o orzeczenie Przychodni Konsulacyjno-Diagnostycznej to nie wyjaśniono dlaczego schorzenia skarżącego, mimo że są wymienione w wykazie chorób zawodowych, nie pozostają w związku z wykonywaną pracą oraz jakie są inne przyczyny powstania tych schorzeń.
Organy administracji obu instancji odmawiając stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej naruszyły przepisy postępowania określone w art.7, 77 § 1 i 84 § 1 kpa. Nie podjęły bowiem wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. Również w sposób wyczerpujący nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego zaś swoje decyzje oparły na lakonicznych i rozbieżnych orzeczeniach Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej i Instytutu Medycyny Pracy nie spełniających wymogu opinii. Uchybienia jakich dopuściły się organy administracji obu instancji są istotne i miały one wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt.1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...].
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny zostać uzupełnione oba orzeczenia lekarskie. Należy dokładnie wyjaśnić jakie są typowe objawy i dolegliwości zapalenia nadkłykci kości ramiennych i jakie objawy rozpoznano u J. A.. W przypadku uznania, że schorzenie skarżącego jest wymienione w wykazie chorób zawodowych należy ustalić czy warunki pracy spowodowały bądź w istotny sposób przyczyniły się do jego powstania. W razie ewentualnego uznania pozazawodowej etiologii schorzenia należy to wyczerpująco uzasadnić zaś w przypadku rozbieżności w orzeczeniach winno to zostać wyczerpująco wyjaśnione. Dopiero po wydaniu orzeczeń odpowiadających wymogom opinii organy administracji winny ocenić cały zebrany materiał dowodowy i wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Swoje rozstrzygnięcia organy administracji winny nadto uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art.107 § 3 kpa.
Sąd uznał, iż mimo śmierci skarżącego nie zachodziła konieczność umorzenia postępowania na podstawie art.161 § 1 pkt.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. W ocenie sądu żądanie stwierdzenia choroby zawodowej nie jest ściśle związane z osobą zmarłego w rozumieniu wymienionego przepisu. W razie bowiem ewentualnego rozpoznania takiej choroby rodzi to obowiązek wypłaty świadczeń z tytułu choroby zawodowej. Świadczenia te, jako prawa majątkowe, wchodzą do masy spadkowej i podlegają dziedziczeniu przez spadkobierców zmarłego. Spadkobiercy zmarłego są więc uprawnieni do świadczeń pieniężnych w razie ewentualnego rozpoznania choroby zawodowej i żądania stwierdzenia takiej choroby nie można uznać za prawo ściśle związane z osobą J. A..