II SA/Łd 416/22

II SA/Łd 416/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-08-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Magdalena Sieniuć /przewodniczący/
Marcin Olejniczak
Michał Zbrojewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 74/23 - Wyrok NSA z 2024-02-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 15 marca 2022 r. nr KO.441.32.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 15 marca 2022 r., znak: KO. 441.32.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania W.B., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia 23 grudnia 2021 r. Nr GOPS.5211.11.2021, odmawiającą W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę – S.B.
W wyniku oceny materiału dowodowego organ I instancji uznał, że W.B. nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad żoną, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ I instancji uznał, iż nie widzi związku przyczynowo-skutkowego między zakończeniem zatrudnienia przez Pana W.B., a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną S.B., tym bardziej, że wnioskodawca podczas wywiadu środowiskowego z dnia 26.08.2021 r. oświadczył, że jeśli dostanie propozycję pracy z Urzędu Pracy to jej nie przyjmie ze względu na swój stan zdrowia oraz konieczność opieki nad żoną. Bezpośrednio po utracie zatrudnienia (30.06.2020 r.) wnioskodawca w okresie od 01.07.2020 r. do 29.07.2021 r. był uprawniony do zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego, a co za tym idzie był niezdolny do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jeżeli wnioskodawca oświadcza, że w razie propozycji zatrudnienia nie przyjmie jej ze względu na m.in. swój stan zdrowia, nasuwa to wątpliwości, czy wnioskodawca jest zdolny do pracy. Organ I instancji dodał ponadto, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. Ib u.ś.r.
Od powyższej decyzji W.B., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygniecie sprawy co do istoty poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium, po przywołaniu treści, art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b, u.ś.r., w pierwszej kolejności stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że S.B. (ur. [...]) - żona skarżącego orzeczeniem z dnia 23.03.2021 r. Nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do 31.03.2023 r. a ustalony stopień datuje się od 11.03.2021 r. Z orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 05.02.2021. W rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącego i żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy zdaniem Kolegium brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieką nad żoną.
Następnie organ wyjaśnił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa".
W związku z tym wymaga się, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazany związek winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ musi się opiekować niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy.
Zdaniem Kolegium z akt sprawy wynika, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Wnioskodawca nie pracuje nigdzie zawodowo.
Kolegium wskazało, że S.B. zachorowała w lutym 2021 r. - udar pnia mózgu, który spowodował utratę całkowitego widzenia. Wymaga opieki w takich czynnościach jak: przygotowanie posiłków, gotowanie obiadów, sprzątanie, pranie, zmiana pościeli, ubieranie (rajstopy, skarpetki), podawanie leków, mierzenie poziomu cukru (2 razy dziennie lub zależnie od samopoczucia większą ilość razy). S.B. ubiera się samodzielnie, gdy zostaną jej podane ubrania. Wymaga opieki i pomocy innej osoby w czynnościach utrzymujących czystość ciała - kąpiel, mycie, "podmywanie po załatwieniu się". Wymaga pomocy w przejściu z łóżka do łazienki, wyjściu na spacer, umawianiu wizyt lekarskich, wykupowaniu leków, robieniu zakupów, przynoszeniu opału, paleniu w piecu. S.B. samodzielnie porusza się (bez pomocy laski) w asyście męża (na spacer lub do toalety), samodzielnie spożywa przyrządzone posiłki, samodzielnie pije napoje, samodzielnie ubierze się w górną część garderoby, jeśli ma podane ubranie, samodzielnie korzysta z toalety (zaprowadzana przez męża). Nie może pozostawać w domu sama. Wnioskodawca pomaga poprzez codzienne przygotowywanie żonie ubrań, mierzenie ciśnienia, podawanie leków 3 x dziennie. Zdaniem Kolegium istotną okolicznością jest fakt, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami. Organ II instancji wskazał, że nie sposób uznać, aby potrzeba zatrudnienia występowała u skarżącego w okresie bezpośrednio poprzedzającym zaistnienie okoliczności, pociągających za sobą konieczność sprawowania opieki nad żoną, zwłaszcza zważywszy na fakt, iż od dnia 01.07.2020 r. do 03.08.2020 r. pobierał on zasiłek chorobowy, który zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U z 2021 r. poz. 1133 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.p.u.s.", przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Następnie skarżącemu zostało ustalone prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres od dnia 04.08.2020 r. do 29.07.2021 r., które zgodnie z art. 18 ust. 1 u.ś.p.u.s., przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Skarżący w okresie od 25.08.2021 r. do 20.02.2022 r. był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, a od 21.02.2022 r. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Powyższe nie pozwala na sformułowanie konkluzji, by skarżący właśnie w okresie, kiedy składał wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nosił się z zamiarem podjęcia zatrudnienia..
W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad żoną nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka świadczona przez skarżącego jest co prawda opieką świadczoną codziennie, ale tylko przez część doby i polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego. Nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną żoną zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca przy należytej organizacji tej opieki nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej przez skarżącego opieki w dużej mierze sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, realizacja recept) – są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Część z tych czynności nie jest wykonywana każdego dnia.
Organ II instancji stwierdził jednocześnie, że poza skarżącym S.B. posiada czworo dzieci, które także powinny niewątpliwie wspomóc ojca w opiece nad matką, tj.: P.B. - nie pracuje, mieszka w miejscowości Łazów wraz ze skarżącym i niepełnosprawną matką, M.B. -pracuje i mieszka w R., A.B. - pracuje i mieszka w R., Ł.B. - pracuje i mieszka w Holandii. Organ II instancji podniósł także, że z wywiadu środowiskowego wynika, że P.B., już pomaga ojcu w opiece nad matką tym samym, nie sposób wywieść obiektywnego braku możliwości zorganizowania przez skarżącego opieki nad żoną przy pomocy chociażby wspólnie mieszkającego, niepracującego syna P.B. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, W.B., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 15 marca 2022 r, nr KO.441.32.2022 oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z dnia 23 grudnia 2021 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W ocenie pełnomocnika skarżącego, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym, samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sarna zapewnić"
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. odmawiająca W.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną S.B. W kontrolowanej sprawie organy administracji uznały, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad żoną, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a ponadto wskazały, że dotychczas skarżący był niezdolny do pracy.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 powyższego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 27.04.2022 r., II SA/Łd 1019/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA").
Jak ustalono w trakcie postępowania administracyjnego orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Radomsku z dnia 23 marca 2021 r. Nr [...] S.B. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na czas określony do 31 marca 2023r. Z treści ww. orzeczenia wynika, iż niepełnosprawność istnieje od 05.02.2021 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11.03.2021 r.
Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo przyjęło, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącego i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast Kolegium uznało, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez W.B. opieki nad żoną nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko organów, o czym mowa niżej.
Jak wynika z akt sprawy S.B. ur. [...], utraciła całkowicie widzenie po udarze pnia mózgu. Wymaga opieki w takich czynnościach jak: przygotowanie posiłków, gotowanie obiadów, sprzątanie, pranie, zmiana pościeli, ubieranie (rajstopy, skarpetki), podawanie leków, mierzenie poziomu cukru (2 razy dziennie lub zależnie od samopoczucia większą ilość razy). Wymaga opieki i pomocy innej osoby w czynnościach utrzymujących czystość ciała - kąpiel, mycie, "podmywanie po załatwieniu się". Wymaga pomocy w przejściu z łóżka do łazienki, wyjściu na spacer, umawianiu wizyt lekarskich, wykupowaniu leków, robieniu zakupów, przynoszeniu opału, paleniu w piecu. S.B. samodzielnie porusza się (bez pomocy laski) w asyście męża (na spacer lub do toalety), samodzielnie spożywa przyrządzone posiłki, samodzielnie pije napoje, samodzielnie ubiera się w górną część garderoby - jeśli ma podane ubranie, samodzielnie korzysta z toalety (zaprowadzana przez męża). Nie może pozostawać w domu sama. W sytuacji gdy skarżący musi jechać po zakupy lub wykupić leki bądź na wizytę lekarską, S.B. zostaje pod opieką syna P.B., który przygotowuje opał i wykonuje prace domowe, których W.B. nie jest w stanie wykonać. Ponadto opieka skarżącego nad żoną sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, opłacanie rachunków, realizacja recept, wizyty lekarskie, wyjścia na spacery) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W opiece nad żoną powinni pomagać także synowie S.B.
Sąd w pełni podziela pogląd przytoczony przez Kolegium, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, CBOSA). Z zebranego materiału dowodowego wynika, że W.B. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności znak: [...] z dnia 10.07.2019 r. i że w okresie od 1 lipca 2020 r. do 3 sierpnia 2020 r. skarżący przebywał na zasiłku chorobowym, a w okresie od 4 sierpnia 2020 r. do 29 lipca 2021 r. był uprawniony do świadczenia rehabilitacyjnego (zaświadczenie ZUS z dnia 04.08.2021 r.). Skarżący na dzień 4 sierpnia 2021 r. nie był uprawniony do świadczenia emerytalno-rentowego z ZUS (zaświadczenie nr [...] z dnia 04.08.2021 r.).
W kontekście ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela, to należy uznać, że stanowisko organów administracji, które przyjęły, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest prawidłowy.
Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki decyduje to, jaki jest faktyczny zakres tej opieki i jednocześnie jakie są uzasadnione potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z charakteru niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy oraz orzecznictwo, organy obu instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poprawnie przyjęły, że wykonywane przez skarżącego czynności, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jeżeli będzie on ze względu na swój stan zdrowia podjąć taką pracę. Sąd zgadza się w pełni z dokonaną przez organy oceną, że w znacznej mierze pomoc skarżącego sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego takich jak przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, ubieranie. Tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Co więcej, materiał dowodowy wskazuje, że przyczyny zaprzestania przez skarżącego pracy nie były związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.
Sąd zauważa, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącego i żony, jako osoby wymagającej opieki nie jest łatwa, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA).
Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zasadny.
Odnosząc się do sformułowanego przez pełnomocnika skarżącej zarzutu, należy wskazać, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Sąd natomiast w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (tak np. wyrok NSA z 16.04.2021 r., I OSK 2859/20, CBOSA). Organy ustaliły, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.
Zważywszy powyższe, zwłaszcza charakter czynności wykonywanych przez W.B. oraz okoliczność, że niepełnosprawna żona nie jest osobą leżącą, organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia.
W ocenie Sądu uznać należy, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w danej sprawie zastosowanie.
Z tych wszystkich względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku
k.ż.