II SA/Łd 356/24

II SA/Łd 356/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Robert Adamczewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1336
art. 83f ust. 17 i ust. 18
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Sentencja
Dnia 10 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant st. asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2024 roku sprawy ze skargi M. C. i D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 lutego 2024 roku znak: SKO.4170.8-9.2024 w przedmiocie opłaty za usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ozorków z dnia 11 grudnia 2023 roku, znak: RŚ.6131.133.22.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi solidarnie na rzecz skarżących M. C. i D. C. kwotę 4.934 (cztery tysiące dziewięćset trzydzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. ał
Uzasadnienie
II SA/Łd 356/24
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga M.C. i D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 29 lutego 2024 r. (znak: SKO.4170.8-9.2024), w której wskazano, iż na podstawie art. 83f ust. 17 i ust. 18 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1336 ze zm.) [dalej: ustawa o ochronie przyrody] utrzymano w mocy "decyzję Wójta Gminy Ozorków z dnia 27 października 2023 r. (znak: RŚ.6131.133.22.2022)" w przedmiocie opłaty za usunięcie drzew.
Z akt sprawy wynika, że D.C. 1 kwietnia 2021 r. złożył wniosek opatrzony datą 31 marca 2021 r. o wydanie zezwolenia na usuniecie z nieruchomości położonej w miejscowości H. na działce o numerze ewidencyjnym [...] , obręb [...] , drzew z gatunku: 1) sosna 88 szt. o obwodach od 55 cm do 99 cm, 2) brzoza 8 szt. o obwodach od 55 cm do 99 cm.
Ponadto 6 kwietnia 2021 r . M.C. i D.C. wnieśli zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew przez osoby fizyczne z nieruchomości stanowiących ich własność na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej z nieruchomości położonej w miejscowości H. na działce o numerze ewidencyjnym [...] , obręb [...] drzew z gatunku: sosna i brzoza. We wniosku oświadczyli, że działka stanowi własność/współwłasność osoby fizycznej/osób fizycznych, a usunięcie drzew/a nie ma związku z działalnością gospodarczą. Do powyższego zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew zastały załączone z pierwotnie złożonego przez D.C. 1 kwietnia 2021 r. wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew, wykaz drzew i szkic sytuacyjny określający usytuowanie drzew na nieruchomości oraz informacja z rejestru gruntów z 2 kwietnia 2021 r.
Organ pierwszej instancji 15 kwietnia 2021 r. przeprowadził z udziałem D.C. oględziny drzew w związku ze złożonym zgłoszeniem obojga skarżących. Podczas oględzin stwierdzono: 1 drzewo z gatunku dąb o obwodzie 70 cm, drzewa z gatunku brzoza trzypienna o obwodach 100 cm, 120 cm, 110 cm, 53 drzewa z gatunku sosna o obwodach: 65, 55, 95, 80,75, 97, 110, 75, 110, 90, 110, 120, 70, 70, 80, 65, 95, 92, 93, 94, 100, 92, 94, 70, 130, 80, 55, 56, 140, 120, 88, 86, 120, 55, 60, 90, 120,85, 110, 120, 70, 80, 110, 98, 56,70, 86, 87, 100, 105,110, 80, 123, 80 cm. Drzewa usuwane będą w związku z ogradzaniem nieruchomości, dojazdem do dalszej części działki. Brak sprzeciwu. Gatunków chronionych w obrębie drzewostanu nie stwierdzono. Strony nie wniosły żadnych uwag. Wskazane do usunięcia drzewa w ilości 53 szt. drzew gatunku sosna, 1 drzewo gatunku dąb i 1 drzewo trzypienne gatunku brzoza zostały zmierzone na wysokości 5 cm od ziemi oraz zostały oznaczone farbą.
Następnie organ pierwszej instancji wydał zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu od zgłoszenia zamiaru usunięcia 53 drzew iglastych gatunku sosna, 1 trzypiennego drzewa z gatunku brzoza oraz 1 drzewa liściastego gatunku dąb (pismo z 16 kwietnia 2021 r.).
Następnie na podstawie rejestru wniosków, decyzji i zgłoszeń Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego, organ pierwszej instancji powziął informację o wydanych w grudniu 2021 r. przez Starostę Zgierskiego decyzjach o pozwoleniu na budowę budynków jednorodzinnych dwulokalowych na ww. działce.
W związku z powyższym organ pierwszej instancji pismem z 7 marca 2022 r. wezwał skarżących do złożenia pisemnych wyjaśnień, czy planowana budowa domów jest związana z prowadzeniem działalności gospodarczej. W odpowiedzi na powyższe skarżący 19 kwietnia 2022 r. złożyli oświadczenie, cyt.; "oświadczam, że, na działce numer [...] w H. D. spółka cywilna D.C. , M. C. 1 otrzymała pozwolenie na budowę 6 domów 2 rodzinnych". Do oświadczenia załączyli kopię pozwoleń na budowę wraz z załącznikami.
Pismem 7 marca 2022 r. organ pierwszej instancji zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego na podstawie art. 83f ust. 7 ustawy o ochronie przyrody w sprawie naliczenia opłaty za usunięte drzewa z działki o nr ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości H. .
Następnie 3 czerwca 2023 r. przeprowadzono oględziny przy udziale skarżących oraz pracowników organu pierwszej instancji. W trakcie tych oględzin stwierdzono, że nie usunięto wszystkich drzew, które zostały zgłoszone do usunięcia na ww. działce. Nie usunięto trzypiennego drzewa gatunku brzoza brodawkowata oraz 29 drzew gatunku sosna zwyczajna. Natomiast usunięto 1 drzewo liściaste gatunku dąb czerwony o obwodzie pnia 70 cm oraz 24 drzewa iglaste gatunku sosna o obwodach pni: 65 cm, 55 cm, 80 cm, 75 cm, 75 cm, 90 cm, 70 cm, 70 cm, 80 cm, 65 cm, 70 cm, 80 cm, 55 cm, 56 cm, 86 cm, 55 cm, 60 cm, 85 cm, 70 cm, 80 cm, 56 cm, 70 cm, 80 cm, 80 cm. Na nieruchomości nie było kłód usuniętych drzew.
Wójt Gminy Ozorków decyzją z 23 sierpnia 2022 r. nałożył na opłatę w wysokości 44.450,00 zł za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w ilości 24 drzew gatunku sosna zwyczajna oraz 1 drzewa gatunku dąb czerwony z nieruchomości położonej w miejscowości H. , działka nr ewidencyjny [...] .
W wyniku rozpoznania odwołania skarżących Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 13 września 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję strony wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 lutego 2023 uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 13 września 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ozorków z 23 sierpnia 2022 roku w przedmiocie opłaty za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wówczas sąd wskazał, że w kontrolowanym postępowaniu pojawiło się podstawowe - w świetle poprawności naliczania opłaty za usunięcie drzew – pytanie: "Na jakiej wysokości dokonano pomiaru drzew?" Pytanie to jest szczególnie zasadne w świetle niejasności związanych z zainicjowaniem postępowania w objętym skargą postępowaniu (w którym został złożony zarówno wniosek jaki i zgłoszenie) zwłaszcza, że w myśl przytoczonych regulacji prawnych pomiaru pnia drzewa w wypadku wniosku o wydanie zezwolenia na wycięcie drzewa dokonuje się na wysokości 130 cm, natomiast w przypadku zgłoszenia zamiaru pomiaru dokonuje się na wysokości 5 cm. Sąd uznał, iż podstawa okoliczność do naliczenia przedmiotowej opłaty jakim jest ustalenie obwodów drzew, wskazanych w zgłoszeniu o zamiarze ich usunięcia, nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na prawidłowe naliczenie tej opłaty co doprowadziło do istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a więc do takiego naruszenia tych przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji uchybień w zakresie postępowania wyjaśniającego została naruszona również norma prawa materialnego wynikającego z art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody. Ponadto w ponownie prowadzonym postpowaniu sąd nakazał rozważyć, jakie znacznie dla niniejszego postępowanie ma – w istocie nierozpoznany (przynajmniej w świetle przekazanych, w niniejszej sprawie, Sądowi akt administracyjnych) – wniosek z 31 marca 2021 r. o wydanie zezwolenia na usuniecie drzew w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy Ozorków decyzją z 11 września 2023 r. nałożył na opłatę w wysokości 30.275,00 zł za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w ilości 24 drzew gatunku sosna zwyczajna z nieruchomości położonej w miejscowości H. , działka nr ewidencyjny [...] . Od tej decyzji strony wniosły odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 18 października 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Ponadto do akt sprawy załączono dwie notatki służbowe z 2 listopada 2023 r. o treści: "W dniu 15 kwietnia 2021 r. w m. H. na działce nr ewidencyjny [...] przeprowadzono oględziny na okoliczność złożenia przez państwa zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew z ww. nieruchomości. Podczas oględzin wskazane do usunięcia drzewa w ilości 53 szt. drzew gatunku sosna, 1 drzewo gatunku dąb oraz 1 drzewo trzypienne gatunku brzoza zostały zmierzone na wysokości 5 cm od ziemi oraz zostały oznaczone farbą. Oględziny zostały przeprowadzone w obecności współwłaściciela działki Pana D.C. przez pracowników Urzędu Gminy Ozorków tj. Panią K.D. i Panią B. K.. Na okoliczność oględzin został sporządzony protokół, który znajduje się w aktach sprawy Znak: RŚ.6131.133.2022 w sprawie naliczenia opłaty za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W wyniku procedowanego zgłoszenia zostało wydane zawiadomienie o braku wniesienia sprzeciwu Znak: RŚ.6131.136.2021 z dnia 16 kwietnia 2021 od zgłoszenia zamiaru usunięcia 53 drzew iglastych gatunku sosna, 1 trzypiennego drzewa gatunku brzoza oraz 1 drzewa liściastego gatunku dąb. Wyjaśniam, że zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew zostało złożone przez właścicieli nieruchomości w dniu 6 kwietnia 2021 r. ale zostało ono błędnie oznaczonego pieczęcią z datą wpływu 1 kwietnia 2021r.".
W kolejnej notatce służbowej sporządzonej 2 listopada 2023 r. pracownicy organu potwierdzają, że cyt,: "W dniu 3 czerwca 2022 r. przeprowadzono powtórne oględziny w m. H. na działce nr ewidencyjny [...] na okoliczność naliczenia opłaty za usunięte drzewa w związku z toczącym się postępowaniem Znak: RŚ. 6131.133.2022. Oględziny zostały przeprowadzone w obecności właścicieli działki Państwa M. i D. C. przez pracowników Urzędu Gminy Ozorków tj. Panią K.D. i Panią E.S. . Podczas oględzin na nieruchomości nr ewidencyjny [...] w m. H. widoczne były pnie usuniętych drzew oraz drzewa, które nie zostały usunięte a oznaczone farbą podczas pierwotnych oględzin. Na nieruchomości nie pozostały kłody usuniętych drzew. Opłatę za usunięcie drzew związane z prowadzoną działalnością gospodarczą naliczono na podstawie wymierzonych obwodów drzew podczas pierwotnych oględzin tj. na wysokości 5 cm od ziemi. W chwili obecnej na ww. nieruchomości rozpoczęła się budowa planowanego osiedla domów co nie budzi wątpliwości, że usunięcie drzew było związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, prowadzoną przez Pana D. C.".
Następnie Wójt Gminy Ozorków decyzją z 11 grudnia 2023 roku na podstawie art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody nałożył na M.C. i D.C. opłatę w wysokości 44.450,00 zł za usunięcie drzew związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w ilości 25 drzew gatunku sosna zwyczajna z nieruchomości położonej w miejscowości H., działka nr ewidencyjny [...] .
Od powyższej decyzji odwołali się M.C. i D.C. , którzy zarzucili organowi:
1) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść decyzji tj.:
a) art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnia znaczenia wniosku skarżących z 1 kwietnia 2021 roku o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew w związku z prowadzoną przez skarżących działalnością gospodarczą i podnoszonych w tym wniosku twierdzeń i oświadczeń dla dopuszczenia przez organ możliwości skorzystania przez skarżących z trybu zgłoszeniowego i dopuszczalności procedowania przez organ sprawy w trybie zgłoszeniowym, a co za tym idzie możliwości nałożenia na skarżących opłaty na podstawie przepisu art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody oraz niedostateczne wyjaśnienie celu usunięcia drzew przez skarżących;
b) art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 67 § 1 i 2 pkt 3) k.p.a. polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia ilości, gatunków, wieku, rozmiaru i rozmieszenia drzew usuniętych przez skarżących po dokonaniu zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew, co do którego organ w wymaganym do tego terminie nie złożył sprzeciwu, co doprowadziło do uniemożliwienia dokonania naliczenia prawidłowej opłaty za usunięcie drzew;
c) zasady pewności prawa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady informowania stron postępowania (art. 9 k.p.a.) w zw. z art. 6, art. 7 i art. 12 k.p.a. polegające na błędnym pouczeniu skarżących, że właściwym trybem załatwienia sprawy skarżących będzie wszczęcie trybu zgłoszeniowego wycięcia drzew z należącej do nich nieruchomości, polegającego na zgłoszeniu zamiaru wycięcia drzew, pomimo wyraźnej deklaracji skarżących, iż wycinka drzew wiąże się z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, czemu dali wyraz w pierwotnie złożonym wniosku z 1 kwietnia 2021 roku oraz nierzetelnym i niepełnym pouczeniu skarżących o skutkach i możliwościach wynikających z regulacji art. 84 ustawy o ochronie przyrody, czego konsekwencją jest, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu;
a w konsekwencji
2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. a) art. 83 ust. 1 pkt 1 w zw. z 83a i 83 b ustawy o ochronie przyrody poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy materiał dowodowy wskazuje na zamiar usunięcia drzew przez skarżących w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą;
b) art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji, gdy materiał dowodowy zgromadzony w aktach niniejszej sprawy po pierwsze, wskazuję, iż - wobec oświadczenia skarżących o zamiarze wycięcia drzew w związku z działalnością gospodarczą - nie zachodziły podstawy do załatwienia sprawy w trybie zgłoszeniowym, po wtóre zaś materiał dowodowy nie jest wystarczający, w skutek zaniedbań proceduralnych organu, do prawidłowego naliczenia opłaty za wycięcie drzew.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy wskazał w szczególności, że strony zgłosiły 6 kwietnia 2021 r. zamiar usunięcia drzew z nieruchomości położonej w H. . Na podstawie art. 83f ust. 6 ustawy o ochronie przyrody organ pierwszej instancji dokonał oględzin, z których został sporządzony protokół. W trakcie oględzin ustalono gatunek drzew oraz dokonano pomiarów obwodów pni na wysokości 5 cm, w tym jedno trzypienne (obwodu każdego z tych pni). Na podstawie art. 83f ust. 12 ww. ustawy organ pierwszej instancji wydał zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu.
W związku z ustaleniem, że przedmiotowe drzewa zostały usunięte z ww. działki w związku z prowadzoną działalnością przez strony, organ pierwszej instancji był zobowiązany do wszczęcia procedury opisanej w art. 83f ust. 17 ust. 1 ww. ustawy zgodnie, z którym, jeżeli w terminie 5 lat od dokonania oględzin wystąpiono o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę na podstawie ustawy - Prawo budowlane, a budowa ta ma związek z prowadzeniem działalności gospodarczej i będzie realizowana na części nieruchomości, na której rosło usunięte drzewo, organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, uwzględniając dane ustalone na podstawie oględzin, nakłada na właściciela nieruchomości, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa.
W ocenie Kolegium taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie bowiem dla rzeczonej działki dla D. spółki cywilnej D.C., M. C.1 zostało wydane pozwolenie na budowę 6 domów 2 rodzinnych na spornej działce.
Organ pierwszej instancji ponownie przeprowadził oględziny w wyniku, których ustalono, że strony usunęły z przedmiotowej działki 24 sosny zwyczajne oraz 1 dąb czerwony. Stwierdził brak usuniętych kłód tych drzew. Na podstawie protokołu oględzin z 15 kwietnia 2021 r. (drzewa mierzone na wysokości 5 cm) organ pierwszej instancji ustalił opłatę za usunięcie drzew z nieruchomości.
Następnie Kolegium podniosło, iż z uwagi na brak możliwości ustalenia obwodu drzew na wysokości 130 cm od ziemi z powodu braku kłód opłatę naliczono na podstawie art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody, tj. do naliczenia opłaty na usunięcie drzew przyjęto obwody drzew mierzone na wysokości 5 cm od ziemi podczas oględzin przeprowadzonych 15 kwietnia 2021 r. przy zastosowaniu stawki wynikającej z tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z 3 lipca 2017 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. z 2017 r. poz. 1330, ze zm.).
Zdaniem Kolegium opłata została naliczona prawidłowo na podstawie art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody.
Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest okoliczność, że strony w złożonym 6 kwietnia 2021 r. zgłoszeniu zamiaru usunięcia drzew przez osoby fizyczne z nieruchomości stanowiących ich własność na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej z nieruchomości położonej w miejscowości H. na działce o numerze ewidencyjnym [...] , drzew z gatunku: sosna i brzoza oświadczyli, że działka stanowi własność/współwłasność osoby fizycznej/ osób fizycznych, a usunięcie drzew/a nie ma związku z działalnością gospodarczą bowiem w tym trybie (bez opłaty) na zasadzie wyjątku drzewa mogą zostać usunięte wyłącznie w przypadkach określonych w art. 83f ustawy o ochronie przyrody. W związku z tym organ prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie procedowane winno być zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew z ich nieruchomości (korzystniejsze dla stron), a nie wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Podkreślić należy, iż strony zgłosiły zamiar usunięcia drzew, usunęły część drzew wobec braku sprzeciwu organu i nie wnosiły żadnych zastrzeżeń co do postępowania prowadzonego w tym trybie przez organ pierwszej instancji. Strony zgłaszając zamiar usunięcia drzew winny się liczyć z konsekwencjami w przypadku, gdy wystąpią o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę na podstawie ustawy - Prawo budowlane, a budowa ta ma związek z prowadzeniem działalności gospodarczej i będzie realizowana na części nieruchomości, na której rosło usunięte drzewa usunięte. Ustawodawca w art. 83f ust. 17 ww. ustawy w takiej sytuacji ustanowił sankcję w postaci wniesienia opłaty (nie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia).
Reasumując w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 83 ust. 17 ustawy o ochronie przyrody. Opłata została ustalona prawidłowo na podstawie powyższego przepisu. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi zarzuty podnoszone przez strony w odwołaniu pozostają bez wpływu na wynik sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję D.C. oraz M.C. zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
- art. 138 § 1 pkt 2) k.p.a. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez jego zastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu I Instancji, pomimo iż orzeczenie to jest wadliwe i nie odpowiadało prawu w związku z czym winno podlegać uchyleniu w całości;
- naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyjaśnia znaczenia wniosku skarżących z 1 kwietnia 2021 r. o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew w związku z prowadzoną przez skarżących działalnością gospodarczą i podnoszonych w tym wniosku twierdzeń i oświadczeń dla dopuszczenia przez organ możliwości skorzystania przez skarżących z trybu zgłoszeniowego i dopuszczalności procedowania przez organ sprawy w trybie zgłoszeniowym, a co za tym idzie możliwości nałożenia na skarżących opłaty na podstawie przepisu art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody oraz niedostateczne wyjaśnienie celu usunięcia drzew przez skarżących;
- art. 83 ust. 1 pkt 1 w zw. z 83a i 83 b ustawy o ochronie przyrody poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy materiał dowodowy wskazuje na zamiar usunięcia drzew przez skarżących w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą;
- art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy materiał dowodowy zgromadzony w aktach niniejszej sprawy po pierwsze, wskazuje, iż - wobec oświadczenia skarżących o zamiarze wycięcia drzew w związku z działalnością gospodarczą - nie zachodziły podstawy do załatwienia sprawy w trybie zgłoszeniowym, po wtóre zaś materiał dowodowy nie jest wystarczający, w skutek zaniedbań proceduralnych organu, do prawidłowego naliczenia opłaty za wycięcie drzew.
Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżących wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji zarówno organu II jak i I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. Ponadto strona wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, iż z akt sprawy wynika, że organy rozpoznały wniosek D.C. z 1 kwietnia 2021 r. o wydanie zezwolenia na usuniecie z nieruchomości położonej w miejscowości H. na działce o numerze ewidencyjnym [...] , obręb [...] , drzew z gatunku: 1) sosna 88 szt. o obwodach od 55 cm do 99 cm,2) brzoza 8 szt. o obwodach od 55 cm do 99 cm. Wójt Gminy Ozorków decyzją z 27 października 2023 r. (znak: RŚ.6131.133.21.2022) umorzył postępowanie w całości w sprawie wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, w terminie prawem przewidzianym złożyli M.C. i D.C. reprezentowani przez adw. M.J. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 29 lutego 2024 r. (znak: SKO.4170.8-9.2024) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W toku postępowania sądowoadministracyjnego sąd wezwał strony do wskazania czy złożono skargę na tę ostatnią decyzję. Z danych zawartych w urządzeniach ewidencyjnych sądu oraz z pisma Kolegium z 1 października 2024 r. wynika, że taka skarga nie wpłynęła. Strona skarżąca nie wypowiedziała się na piśmie.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżących popierał skargę. Podnosił, że wniosek złożony przez skarżących jako podmiot gospodarczy nie został wciąż rozpoznany. Pełnomocnik kwestionował sposób przeprowadzenia oględzin, albowiem w toku postępowania nie przedstawiono map, na których umiejscowione byłyby sporne drzewa. Kwestionował także wysokość pomiaru wyciętych drzew. Podnosił, że brak jest także informacji, które konkretnie drzewa organ przyjął do wyliczenia opłaty za usunięcie drzew (usunięto mniejszą liczbę drzew niż wskazano we wniosku).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn, niż te, które w niej wskazano.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 29 lutego 2024 r. jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja Wójta Gminy Ozorków z 27 października 2023 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje, że podlegają one uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a.
Wskazać zatem należy, iż przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja nakładająca na skarżących obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzew, wyciętych na podstawie zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 3a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz.U. z 20024 r., poz. 1478 ze zm.) [dalej: ustawa o ochronie przyrody] z powodu wystąpienia okoliczności, o której mowa w art. 83f ust. 17 tej ustawy.
Przy czym podstawową kwestią sporną w niniejszej sprawie jest kwestia ustaleń faktycznych, na bazie których organy stwierdziły podstawy do naliczenia opłaty z tytułu usunięcia drzew.
Już na wstępie należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek: posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości; właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Przy czym posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, które są naliczane w zezwoleniu na usunięcie drzewa lub krzewu i pobierane przez organ właściwy do wydania tego zezwolenia. Wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zawiera m.in. obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm, a w przypadku gdy na tej wysokości drzewo:
a) posiada kilka pni - obwód każdego z tych pni,
b) nie posiada pnia - obwód pnia bezpośrednio poniżej korony drzewa.
Zatem ogólną zasadą, określoną w przepisach ustawy o ochronie przyrody jest to, że usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić dopiero po uzyskaniu zezwolenia właściwego organu, co związane jest także z koniecznością uiszczenia stosownej opłaty.
Wyjątki od powyższej zasady przewidziano w art. 83f ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Jeden z tych wyjątków stanowi, że przepisów art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, a więc wymogu uzyskania zezwolenia, nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (pkt. 3a). W takim przypadku, zgodnie z art. 83f ust. 4 powoływanej ustawy, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:
1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;
2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;
3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.
Po dokonaniu oględzin organ ten w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw.
W niniejszej spawie organ, po dokonaniu oględzin 15 kwietnia 2021 r., nie wniósł sprzeciwu, wydając 16 kwietnia 2021 r. stosowne zaświadczenie.
W myśl art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody, jeżeli w terminie 5 lat od dokonania oględzin wystąpiono o wydanie decyzji o pozwolenie na budowę na podstawie Prawa budowlanego, a budowa ta ma związek z prowadzeniem działalności gospodarczej i będzie realizowana na części nieruchomości, na której rosło usunięte drzewo, organ, uwzględniając dane ustalone na podstawie oględzin, nakłada na właściciela nieruchomości, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty za usunięcie drzewa. Do ustalenia wysokości opłaty stosuje się wysokość stawek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz.U. z 2017 r. poz. 1330). Wysokość opłaty za usuniecie drzewa, ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa i stawkę opłaty wynikającą z rozporządzenia.
Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody organ administracji wymierza karę za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia w sytuacji, w której było ono wymagane.
Zatem regulacja zawarta w art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody ma charakter wyjątku, gdyż pozwala na ustalenie przez organ jedynie opłaty za usunięcie drzew mimo, że właściciel nieruchomości nie zachował warunków pozwalających na odstąpienie od konieczności uzyskania zezwolenia.
Z cytowanych powyżej regulacji prawnych wynika, że kluczowym kryterium do prawidłowego naliczenia przedmiotowej opłaty jest ustalenie obwodów drzew wskazanych w zgłoszeniu o zamiarze ich usunięcia, a następnie zweryfikowanych w trakcie przeprowadzonych oględzin.
Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że wydanie rozstrzygnięcia w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za nielegalne usunięcie drzew musi być zawsze poprzedzone następującymi ustaleniami: czy zostały wycięte drzewa, w jakiej ilości, jakie obwody pni miały konkretnie wycięte drzewa, kto dokonał wycięcia oraz, czy miał do tego podstawę w postaci stosownego zezwolenia właściwego organu.
Stwierdzić zatem należy, iż jednoznaczne i właściwe ustalenie wskazanych okoliczności jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. właściwych przepisów ustawy o ochronie przyrody. Z uwagi na to, że decyzja o ustaleniu opłaty ma charakter decyzji związanej, istotne znaczenie ma to, aby stan faktyczny nie budził jakichkolwiek wątpliwości, co wymaga od organów przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z wszelkimi rygorami procedury administracyjnej.
Przechodząc zatem do oceny zapadłych w sprawie rozstrzygnięć administracyjnych w pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji istotna jest okoliczność, że decyzje ta zostały podjęte w postępowaniu prowadzonym po wydaniu wcześniej w tej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku z 15 lutego 2023 r. o sygn. akt II SA/Łd 934/22.
Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. np. wyrok NSA z 6 lutego 2013 r., II GSK 2101/11).
Związanie oceną prawną oznacza zaś, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. np. wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10). Ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym (wcześniejszym) orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. też wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSP 1999/5/101 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 1999 r., OPS 4/99). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2012 r., II FSK 1296/10).
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, rozpoznając sprawę ponownie, po uchyleniu poprzednich decyzji wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 lutego 2023 r., II SA/Łd 934/22, organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a. Organy nie zrealizowały w pełni wskazań co do dalszego postępowania wynikających z uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu wydanego w poprzedniej sprawie, którymi to wskazaniami i oceną – jak wskazano wyżej - były związane zarówno organy administracji, jak również jest związany Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.
Jak bowiem wynika z uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 934/22 Sąd wskazał, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w sprawie, mając na uwadze wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku, ponadto w ponownie prowadzonym postpowaniu winien rozważyć, jakie znacznie dla postępowanie ma wniosek skarżących z 31 marca 2021 o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Co do kwestii wniosku skarżących z 31 marca 2021 o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą można uznać, iż organ do niego się ustosunkował i kwestie z nim związane wyjaśnił, co znalazło wyraz z umorzeniu postępowania w przedmiocie tego wniosku skarżących (rozstrzygnięcie to nie było kwestionowane skargą do sądu administracyjnego i stało się ostateczne). Zatem sprawa z tego wniosku (o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą) została ostatecznie zakończona. Co do natomiast wskazań Sądu związanych z brakami postępowania dowodowego nie sposób uznać ich za wypełnione przez rozpoznające ponownie sprawę organy.
Przypomnieć zatem należy, iż w powoływanym uzasadnieniu wyroku z 15 lutego 2023 r. tutejszy Sąd podnosił, iż formularz zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew nie zawiera wszystkich wymaganych danych, które winny się w nim znaleźć. W szczególności zgłoszenie nie zawiera mapki określającej usytuowanie 118 drzew wskazanych w zgłoszeniu. Po drugie, protokoły z oględzin przeprowadzanych w niniejszych sprawie (w dniach 15 kwietnia 2022 r. i 3 czerwca 2022 r.) nie spełniają wymogów ustawowych wynikających z k.p.a. W tym zakresie Sąd stwierdził, że organ przeprowadził 15 kwietnia 2021 r. oględziny drzew na działce skarżących. Z protokołu tej czynności nie wynika, które (oprócz gatunku) drzewa pomierzono oraz na jakiej wysokości dokonano pomiaru drzew. Z kolejnego protokołu z 3 czerwca 2022 r. wynika, że w trakcie oględzin, które ów protokół dokumentuje nie dokonywano pomiarów, a przyjęto obwody drzew wskazane w protokole z 15 kwietnia 2021 r. zakładając, że były dokonywane na wysokości 5 cm. W protokole tym wskazano, że usunięto 25 drzew, ale wobec braku szkiców sytuacyjnych nie sposób jednak wywieść które drzewa (poza gatunkiem) usunięto, a które pozostały. Jak przy tym zaznaczał Sąd, w myśl regulacji prawnych pomiaru pnia drzewa w wypadku wniosku o wydanie zezwolenia na wycięcie drzewa dokonuje się na wysokości 130 cm, natomiast w przypadku zgłoszenia zamiaru pomiaru dokonuje się na wysokości 5 cm. Dalej Sąd podkreślał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, nie pozwalał na rozwianie wątpliwości w tym zakresie, a wątpliwości te potęgowane były faktem, że skarżący na etapie odwołania wprost wskazywali, że drzewa były mierzone na wysokości 130 cm, a powinny być mierzone na wysokości 5 cm.
Reasumując powyższe wywody Sąd ocenił, że podstawa okoliczność do naliczenia opłaty jaką jest ustalenie obwodów drzew, wskazanych w zgłoszeniu o zamiarze ich usunięcia, nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na prawidłowe naliczenie tej opłaty.
W ocenie Sądu w składzie obecnie rozpoznającym niniejszą sprawę wskazane wątpliwości nadal nie zostały wyjaśnione.
Wskazać w tym miejscu należy, iż przepisy ustawy o ochronie przyrody, dotyczące wysokości i zasad wymierzania kar pieniężnych za usunięcie drzew bez zezwolenia mają niezwykle restrykcyjny charakter. Zatem aby ustalić opłatę z tytułu dokonania usunięcia drzew, organ jest zobligowany do ustalenia - w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości - przesłanek zaistnienia odpowiedzialności, w tym w szczególności określenie obwodów konkretnie ściętych drzew. Konieczne jest również niewątpliwe ustalenie, że nie zachodzą wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, a także wyłączenie naliczania opłat za usunięcie drzew (por. wyrok WSA w Białymstoku z 28 sierpnia 2014 r., II SA/Bk 659/14; wyrok WSA we Wrocławiu, II SA/Wr 539/14). Trudności z ustaleniem tych okoliczności nie zwalniają organu z obowiązku dokonania takich ustaleń i nie dają podstaw do orzekania na podstawie przypuszczeń i domniemań. W orzecznictwie przyjmuje się, że ustalenia organu można uznać za poprawne tylko wtedy, gdy organ środkami przewidzianymi przez kodeks postępowania administracyjnego dowiedzie wskazanych okoliczności (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2001/11).
Zgodnie z zasadami unormowanymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego to organy administracji publicznej są zobowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiał dowodowego (art. 77) oraz ocenienia na podstawie jego całokształtu czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80), co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3).
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy administracji nie uczyniły zadość obowiązkowi wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Za bezsporne uznać należy, że na zlecenie skarżących usunięte zostało 25 drzew. Skarżący powyższego faktu nie kwestionują. Uprzednio skarżący wnieśli zgłoszenie zamiaru usunięcia drzew przez osoby fizyczne na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zgłoszenie obejmowało drzewa w ilości 53 sztuk drzew gatunku sosna, 1 drzewo gatunku dąb i 1 drzewo trzypienne gatunku brzoza. Organ I instancji wydał w związku z tym zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu. Następnie organ powziął wiadomość o wydanych w grudniu 2021 r. przez Starostę Zgierskiego decyzjach o pozwoleniu na budowę budynków jednorodzinnych na działce, na której dokonano usunięcia drzew. W wyniku przeprowadzonych 3 czerwca 2023 r. oględzin stwierdzono, iż usunięto 1 drzewo liściaste gatunku dąb czerwony oraz 24 drzewa gatunku sosna. Z protokołu wynika, że na nieruchomości nie było kłód usuniętych drzew. Co do pomiarów obwodu usuniętych drzew organ wyjaśnił, iż przyjęto obwody drzew mierzone na wysokości 5 cm od ziemi zgodne z wynikami oględzin przeprowadzonych w uprzednio prowadzonym postępowaniu – oględziny z 15 kwietnia 2021 r. Opłatę naliczono zgodnie z art. 83f ust. 17 ustawy o ochronie przyrody.
Zdaniem Sądu, ustalenia protokołu nie poddają się weryfikacji. Na bazie załączonego do akt administracyjnych materiału dowodowego nie sposób bowiem przeprowadzić jakichkolwiek ustaleń co do faktów przesądzonych w decyzjach administracyjnych przez organy odnośnie do ustalenia konkretnie usuniętych drzew (usunięto 24 sosny z 53 zgłoszonych) oraz danych dotyczących obwodów usuniętych drzew.
Brak jest nadal przede wszystkim mapki określającej pierwotne usytuowanie drzew wskazanych w zgłoszeniu do usunięcia. Można jedynie – jak skonstatował tutejszy Sąd w wyroku z 15 lutego 2023 r. - domniemywać, że za taką mapkę organ uznał szkic sytuacyjny zamieszony w formularzu wniosku o wydanie zezwolenia na usunięciu drzew. Zgodzić się przy tym należy, iż szkic ten nie daje elementarnego pojęcia o rozmieszczaniu poszczególnych gatunków drzew na działce skarżących (w ocenie Sądu szkic sprawia wrażenie przypadkowo rozmieszczonych kresek/kropek nie mogących stanowić miarodajnego materiału dowodowego dla oceny rozmieszczenia drzew na działce), a ponadto istnieje poważna wątpliwość, które drzewa zostały faktycznie usunięte (we wniosku – wymienione są 53 sosny, usunięcia dokonano w stosunku do 24 z nich). Brak jest także jakichkolwiek zdjęć pozwalających zidentyfikować jak dokonano pomiarów usuniętych drzew znajdujących odzwierciedlenie w protokole, w kontekście podstaw do nałożenie przedmiotowej opłaty.
Zdaniem Sądu organy ponownie prowadząc postępowanie nie wyjaśniły tych wszystkich wątpliwości. Przede wszystkim nie ustaliły w sposób jednoznaczny, które konkretnie drzewa zostały usunięte i czy podane obwody drzew, które posłużyły do wyliczenia kwoty nałożonej opłaty faktycznie dotyczyły wyciętych drzew, skoro nie ma w tym przedmiocie jasnych ustaleń co do lokalizacji, usytuowania na działce wyciętych drzew.
W tej sytuacji dane zawarte w protokole uznać należy za niepoddające się żadnej weryfikacji. Nie zmienia tego faktu treść notatek służbowych z 2 listopada 2023 r., które w praktyce są jedynymi nowymi dokumentami wytworzonymi przez organy po uprzednim uchyleniu wcześniejszych decyzji administracyjnych i wskazaniu przez Sąd konieczności uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie.
W powoływanym przez organy protokole oględzin wskazano, że usunięto 25 drzew, ale wobec braku szkiców sytuacyjnych nie sposób wywieść, które konkretnie drzewa usunięto, a które pozostały. W tym zakresie organ operuje bardzo ogólnymi danymi o obwodach drzew, które miałyby pozostać na nieruchomości po wycięciu, nie mniej jednak wciąż nie wiadomo, które to konkretnie drzewa i w jaki sposób organ potwierdził obwód drzew pozostałych na nieruchomości (nieusuniętych), tym bardziej, że kolejny protokół sporządzony był po upływie ponad dwóch lat od pierwotnych pomiarów. W wyżej wymienionym protokole oględzin wskazano wprawdzie liczbę drzew, które pozostały niewycięte, jednak w ocenie Sądu w żaden sposób nie sposób ustalić czy obwody pomierzonych podczas oględzin drzew są spójne z obwodami wskazanymi we wniosku o wycięcie drzew. Rozbieżności te nie zostały w jakikolwiek sposób zweryfikowane w trakcie postępowania i wymagają jednoznacznego wyjaśnienia kto dokonał pomiaru, w jaki sposób i jakich drzew, na jakiej wysokości itp. przed wpisaniem ich do wniosku i następnie do protokołu oględzin po wycięciu.
Podkreślić zatem należy, że opłatę za usunięcie drzew ustala się na podstawie stawki zależnej od obwodu kłody mierzonego drzewa, a w przypadku jej braku lub wykarczowania pnia na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego. Ponadto jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Z protokołu oględzin nie wynika, w jaki sposób pomierzono obwody drzew i pni, czy były zmierzone w sposób jaki nakazuje ustawa, a wymóg ten musi być zachowany dla prawidłowego naliczenia opłaty.
Nie sposób także przyjąć, że zgromadzony w aktach materiał dowodowy pozwala przyjąć, że ustalone wymiary drzew zawarte we wniosku są tożsame z wymiarami drzew objętych zaskarżoną decyzją, skoro jak już wskazano istnieją uzasadnione wątpliwości jakie drzewa pomierzono przed wpisaniem ich do wniosku. Tylko jednoznaczne wyjaśnienie tych wątpliwości pozwoli na weryfikację prawidłowości wymierzonej opłaty. Jest to o tyle istotne, że mamy do czynienia z opłatą administracyjną za wycięcie drzew wbrew przepisom, zatem okoliczności wycięcia muszą ponad wszelką wątpliwość uzasadniać nałożenie opłaty administarcyjnej. Inaczej mówiąc kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozpoznania sprawy mają ustalenia faktyczne, tylko bowiem przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistym, określić można obowiązki stron.
W ocenie Sądu organy nie dopełniły obowiązku wyczerpującego zbadania całości okoliczności faktycznych sprawy, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (art. 7 k.p.a.). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w Dziale II ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji w toku prowadzonego postępowania jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego. Istotą tego postępowania jest ustalenie wszelkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy po to, by następnie dokonać ich oceny pod kątem przepisów materialno-prawnych. Uchybienie to uszło uwadze organu odwoławczego, a dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy należy rozważyć potrzebę przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym udziałem stron, świadków na okoliczność ustalenia chronologii zdarzeń, kto i kiedy dokonał pomiaru drzew wpisanych do wniosku, czy były to drzewa objęte obecnie postępowaniem, czy wszystkie wycięte drzewa wymagały zezwolenia na ich usunięcie, sposobu mierzenia grubości pnia usuniętych drzew jak i pozostałych pni, w kontekście przepisów ustawowych. Zgodnie bowiem z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. A zatem każdy dowód jaki mógłby przybliżyć organ prowadzący postępowanie ku prawdzie, powinien być przeprowadzony. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym i literaturze przedmiotu ugruntowało się stanowisko, podzielane przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Stosownie bowiem do przepisów art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., podstawą niewadliwej decyzji administracyjnej w każdej sprawie może być tylko ocena zgromadzonego przez organ administracyjny pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie zgodnego bądź zbliżonego do rzeczywistości stanu faktycznego sprawy. W związku z tym pod adresem organu musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów, gdyż w przeprowadzonym postępowaniu pominięto dowody, których przeprowadzenie mogło doprowadzić do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jak się wydaje ustalenie chronologii zdarzeń i ich przebiegu przy udziale wszystkich stron (ewentualnych świadków) w ramach rozprawy administracyjnej może, w realiach niniejszej sprawy w sposób najbardziej obiektywny wyjaśnić jakie drzewa zostały pomierzone i przez kogo, czy drzewa uwidocznione w protokole oględzin to te same drzewa które usunięto, czy wszystkie wymagały uzyskania zezwolenia, w jaki sposób dokonano pomiarów drzew, czy zgodnie z przepisami ustawy i czy te pomiary mogły być podstawą do wymierzenie kary. Z dokumentacji załączonej do akt sprawy nie wynika natomiast w żaden sposób pomiaru obwodu poszczególnych kłód drzew czy średnicy pni. Podobne uwagi można odnieść do pomiaru dokonanego przed zgłoszeniem drzew do wycięcia. Nie wiadomo które drzewa zostały pomierzone.
W kontekście braków w materiale dowodowym organ, po dokonaniu stosownych ustaleń w ponownie prowadzonym postepowaniu, powinien także, w razie potrzeby rozważyć możliwość skorzystania z opinii biegłego z zakresu dendrologii. Zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego w ramach którego poszczególne (opisane drzewa, pomiary drzew) zostaną wprost powiązane z poszczególnymi drzewami objętymi opłatą jest kluczową kwestią w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie mógł stanowić podstawy do przyjętych przez organy ustaleń faktycznych, zatem Sąd był zobligowany do wyeliminowania zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego, jako wydanych z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie zatem przeprowadzić postępowanie administracyjne z poszanowaniem jego zasad, tak aby poczynione w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy sprawy ustalenia pozwoliły na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego. Ustalenia w tym zakresie powinny być dokonane przez organ prowadzący postępowanie z uwzględnieniem treści art. 75 § 1 k.p.a. oraz zachowaniem przewidzianej przepisami k.p.a. formy procesowej: zeznania świadków, oględziny, przesłuchanie strony.
Reasumując, okoliczności na które wskazały organy obu instancji wydając decyzje, w ocenie Sądu nie są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. W tej sytuacji należało stwierdzić, że wydając zaskarżoną decyzję naruszono art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Dodać należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei na podstawie art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Należy zwrócić uwagę, że konstrukcja prawna zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) pozwala na twierdzenie, że organ przy ustalaniu prawdy materialnej nie jest związany jakimikolwiek przepisami prawa, które określałyby wartość poszczególnych rodzajów dowodów. Analizując materiał dowodowy, organ może wyciągać swobodne wnioski i swobodnie decydować o tym, jakie przepisy materialnego prawa zastosuje, uwzględniając przyjęte przez siebie w sprawie ustalenia faktyczne. Ocena dowodów przez organ staje się jednak dowolną wtedy, gdy w danej sprawie przekroczone zostaną granice swobodnej oceny dowodów. Te granice nie są jednak w żaden sposób bezpośrednio określone przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Dlatego przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów rozpatrywane być musi w każdej konkretnej sprawie, przy uwzględnieniu reguł logicznej interpretacji faktów i zdarzeń. Należy wreszcie wskazać i na treść art. 75 zd. 2 k.p.a., który wprowadza otwarty katalog dowodów i żadnemu z nich nie nadaje pierwszeństwa. W konsekwencji zatem, zdaniem Sądu, doszło także do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Nie ulega, bowiem wątpliwości, że zarówno materiał dowodowy, jak i jego ocena winny, zgodnie z tym przepisem znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji administracyjnej. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać, w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Uzasadnienie prawne musi zaś zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne winno być spójne i logiczne, tak by z jego treści w sposób niebudzący wątpliwości wynikał ustalony przez organ stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. W okolicznościach badanej sprawy zaskarżona decyzja nie odpowiada tak sformułowanym wymogom.
Wobec tego Sąd stwierdza, że w następstwie wskazanych dotychczas braków w zebranym materiale dowodowym organy przedwcześnie zastosowały przepisy ustawy o ochronie przyrody, dotyczące ustalenia opłaty za usunięcie drzew. W ocenie Sądu decyzje w sprawie zostały wydane bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na podstawie wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, czyli z naruszeniem zasad ogólnych i dowodowych postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Końcowo należy wskazać, że jeśli organy, po przeprowadzeniu postępowania z poszanowaniem ww. zasad ostatecznie doszłyby do wniosku, że w realiach niniejszej sprawy nie jest zasadne (możliwe) ustalenia opłaty za usuniecie drzew winny umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Odnośnie natomiast zarzutów sformułowanych w skardze, to nie znalazły one uznania Sądu. W zasadniczej części zarzuty te koncentrują się na kwestii zaniechania wyjaśnienia znaczenia wniosku skarżących z 1 kwietnia 2021 r. o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W tym zakresie Sąd zauważa, że organy w oddzielnym postępowaniu rozpoznały wniosek skarżących wniesiony w tzw. trybie gospodarczym umarzając postępowanie. Jak natomiast wynika z informacji przekazanych przez Kolegium (strona skarżąca mimo wezwania do wypowiedzenia się w tym przedmiocie nie udzieliła odpowiedzi) skarżący nie wnosili skargi do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania, rozstrzygnięcie to stało się zatem ostateczne. Zatem zarzut strony skarżącej zmierzający do stwierdzenia zaniechania przez organ procedowania wniosku w tzw. trybie gospodarczym i niewłaściwe w związku z tym oparcie postępowania w przedmiocie usunięcia drzew na wniosku z 6 kwietnia 2021 r. uznać należy za całkowicie pozbawione racjonalności.
Jedynie na marginesie Sąd pragnie wskazać na błędy zawarte w rozstrzygnięciach organów. Po pierwsze organ I instancji w sentencji swojego rozstrzygnięcia wskazuje na usunięcie 25 drzew gatunku sosna. Tymczasem z postępowania wynika, że faktycznie chodziło o usunięcie 24 drzew gatunku sosna i jednego drzewa gatunku dąb czerwony, co też znalazło odzwierciedlenie w końcowej części uzasadnienia decyzji organu I instancji(wyliczenie wyciętych drzew). Błędów tego typu nie ustrzegł się także organ odwoławczy. Nieprawidłowo bowiem opisał w komparycji swojego rozstrzygnięcia utrzymywaną w mocy decyzję organu I instancji jako decyzję z 27 października 2023 r., prawidłowo opisując stan faktyczny właściwy do rozstrzygnięcia, a rzeczywiście zawarty w decyzji organu I instancji z 11 grudnia 2023 r.
Wobec przedstawionych powyżej okoliczności sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Zawarte w punkcie drugim wyroku postanowienie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnione jest treścią przepisów art. 200 i art. 205 § 2 powołanej powyżej ustawy.
Rozpoznając sprawę ponownie właściwy organ powinien uwzględnić uwagi Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu.
IB