II SA/Bk 641/23

II SA/Bk 641/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 269/24 - Wyrok NSA z 2024-07-16
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1857
art. 12 a ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 3. art. 22 ust. 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi P.Ł. prowadzącego działalność gospodarczą "A." Ł.P. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2023 r. nr 2001-IOD.4823.11.2023 w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. nr 2001-IOD.4823.11.2023 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, po rozpatrzeniu odwołania P.Ł. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A." Ł.P. w Ł. (dalej skarżący, przewoźnik) od decyzji Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno – Skarbowego w Białymstoku z 22.02.2023 r. nr 318000-COC3.48.253.2022.NW w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 20.000 zł, za nieprzedstawienie na wezwanie Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem SENT[...] w Oddziale Celnym w Suwałkach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Z materiałów zebranych w sprawie wynikało, że w dniu 27.05.2022 r. w imieniu przewoźnika P.Ł., zarejestrowano zgłoszenie SENT[...], dotyczące przewozu towaru (odpadów) z terytorium jednego państwa członkowskiego na terytorium drugiego państwa członkowskiego, tj. ze Słowacji na Łotwę za pomocą środka transportu o numerze rejestracyjnym [...]/[...]. Wraz z numerem referencyjnym do firmy zostało przekazane wezwanie Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku do przedstawienia środka transportu wraz z towarem, do siedziby Oddziału Celnego w Suwałkach w celu przeprowadzenia kontroli. Jednocześnie w wezwaniu pouczono Stronę o obowiązku powiadomienia organu o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru oraz grożących karach administracyjnych w przypadku niewykonania obowiązku stawiennictwa się do kontroli. Przewoźnik mimo przekazanej informacji nie zgłosił się w wyznaczonym miejscu. W dniu 7 lipca 2022 r. sporządzono protokół kontroli nr 318000-CZR2-2.5063.121.2022 potwierdzający niewykonanie powyższego obowiązku. Następnie postanowieniem z dnia 22 listopada 2022 r. nr 318000-CZR2-2.5063.121.2022, organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia warunków przewozu. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu 28 listopada 2022 r. W toku postępowania kontrolnego przewoźnik, pomimo wezwania, nie złożył wyjaśnień w powyższym zakresie, m.in. w dniu 22.11.2022 r. zwrócono się do Strony o udzielenie wyjaśnień, co było powodem niedostarczenia środka transportu [...]/[...] wraz z towarem do miejsca wskazanego w wezwaniu zamieszczonym w zgłoszeniu SENT[...]. Do dnia wydania decyzji organu I instancji, ze strony przewoźnika nie wpłynęły żadne wyjaśnienia. Dążąc do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy pismem z 22.12.2022 roku wystąpiono także do podmiotu wysyłającego tj. E. s.r.o o przesłanie wszelkich dokumentów związanych z tym transportem. 28.12.2022 roku drogą elektroniczną podmiot przesłał m.in. CMR, delivery note, aneks Vll, potwierdzenie ważenia towaru. Powyższe dokumenty – zdanie organu I instancji - potwierdzały zarówno przewóz towaru, jego rodzaj oraz przewoźnika, który go realizował. Organ ponadto przeanalizował sytuację majątkową przedsiębiorcy i kondycję jego firmy, a także okoliczności wyważenia ważnego interesu przewoźnika, czy też interesu publicznego, który uzasadniałby odstąpienie od wymierzenia kary, nie znajdując takich okoliczności w przedmiotowej sprawie.
Decyzją z 22.02.2023 r. nr 318000-COC3.48.253.2022.NW Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku nałożył na P.Ł. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A." Ł.P. w Ł., karę pieniężną w wysokości 20.000 zł za nieprzedstawienie na wezwanie środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem SENT[...] w Oddziale Celnym w Suwałkach w celu przeprowadzenia kontroli.
Odwołanie od tej decyzji złożył przewoźnik.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku decyzją z 5 czerwca 2023 r. nr 2001-IOD.4823.11.2023 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Wobec niestawienia się przewoźnika do kontroli zasadnie została nałożona kara pieniężna na podstawie art. 12a ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT.
Argumentując swoje stanowisko w tym zakresie organ wskazał, że profesjonalny przewoźnik zawodowo zajmujący się przewozem drogowym ładunków, których przewóz odbywa się z uwzględnieniem zaostrzonych wymagań związanych z systemem monitorowania drogowego przewozu rzeczy powinien zapoznać się z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa w tej dziedzinie, a które są powszechnie dostępne na stronach internetowych służb celno-skarbowych. Jak bowiem wyżej wskazano, za niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT, odpowiedzialność ponosi przewoźnik. Stąd też stwierdzono, że w przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 ustawy SENT, tj. niestawienia sią na wezwanie organu pierwszej instancji w celu poddania się kontroli, słusznie została nałożona kara pieniężna w wysokości 20.000 zł, stosownie do treści art. 22 ust. 1 pkt. 3 ustawy.
Organ odwoławczy podkreślił, że w oparciu o rejestr monitorowania przewozów ustalono, że do 7.07.2022 r. strona jako przewoźnik występowała w 184 przewozach na 87 zarejestrowanych kontroli. W ewidencji systemu celno-skarbowego Karta2 wobec strony prowadzonych było 4 postępowania związane z nieprawidłowościami stwierdzonymi podczas realizacji przewozów SENT: w dwóch postępowanie dotyczyło kary pieniężnej w wysokości 20.000 zł za nieprzedstawienie na wezwanie Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno - Skarbowego środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem, a ponadto w dwóch nałożono karę pieniężną w wysokości 10.000 zł za niezapewnienie przez przewoźnika w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem. Organ podkreślił, że mimo wezwania strona nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji czy okoliczności wskazujących na wystąpienie sytuacji nadzwyczajnych uniemożliwiających uiszczenie kary czy też charakteryzujących sytuacje finansową prowadzonej firmy. Ponadto nie wykazała w jaki sposób zapłata kary administracyjnej wpłynie na prowadzoną działalność i możliwość jej dalszego funkcjonowania. Badając istnienie przesłanki ważnego interesu przewoźnika, pomimo nie przedstawienia dokumentów w tym zakresie przez Stronę, organ I instancji samodzielnie badał przesłanki przemawiające za odstąpieniem od nałożenia kary. Sytuację majątkową Strony ustalono na podstawie informacji z 15.09.2022 r. nr 1415-SEW.720.545/2022.2 uzyskanej od właściwego miejscowo dla Strony Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.. Na podstawie informacji uzyskanych od tego organu ustalono, że Strona:
1. posiada zaległości w podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 113.457,18 złotych za następujące okresy: - czerwiec 2022 w kwocie: 29.090,18 złotych, w tym należność główna: 28.512,18 zł, odsetki za zwłokę: 562,00 zł, koszty upomnienia: 16,00 zł, - lipiec 2022 w kwocie: 84.367,18 złotych, w tym należność główna: 83.852,00 zł, odsetki za zwłokę: 515,00 zł,
2. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne,
3. występowała o przyznanie ulg w spłacie zobowiązań, tj.:
- 13.07.2022 r. złożyła wniosek o odroczenie zaległości w podatku od towarów i usług za maj 2022 do 25.09.2022 r. (10.08.2022 r. umorzono postępowanie na wniosek podatnika),
- 10.08.2022 r. złożyła wniosek o odroczenie do 25.10.2022 r. zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za czerwiec 2022 r. (9.09.2022 r. w trybie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej pozostawiono wniosek bez rozpatrzenia).
Z kolei z danych znajdujących się w aktach sprawy (raportu z aplikacji e-ORUS), ustalono ze Strona w latach 2019-2021 prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem liniowym (PIT-36L). Zgodnie ze złożonymi zeznaniami, z prowadzonej działalności gospodarczej strona:
- w 2019 r. osiągnęła dochód w wysokości 1.416.693,80 zł przy przychodach kształtujących się na poziomie 5.433.670,22zł i kosztach wynoszących 4.016.976,42zł.
- w 2020 r. osiągnęła dochód w wysokości 931.588,50 zł przy przychodach kształtujących się na poziomie 7.285.984,03 zł i kosztach wynoszących 6.354.395,53zł.
- w 2021 r. osiągnęła dochód w wysokości 429.062,97 zł przy przychodach kształtujących się na poziomie 8.421.603,43 zł i kosztach wynoszących 7.992.540,46 zł. Wykazała również przychody w PIT-37 za lata 2019-2021.
Ponadto w latach 2020 - 2022 zakupiła środki trwałe na łączną kwotę 1.755.297,00 zł.: w 2020 r. - na kwotę 863.650,00 zł, w 2021 r. - na kwotę 551.291,00 zł, w 2022 r. - na kwotę 340.356,00 zł. Powyższe dane nie wskazują na złą sytuację finansową Strony. Skarżący nie przedstawił w toku postępowania żadnych danych dotyczących jego obecnej sytuacji finansowej i informacji o ciążących na nim zobowiązaniach. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej przez pryzmat zagrożenia funkcjonowania prowadzonej działalności lub znacznego pogorszenia sytuacji finansowej Strony.
Ustosunkowując się do tego zagadnienia wskazano, że przepisy ustawy SENT, uregulowały w sposób bardzo wąski możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na poszczególne podmioty odpowiedzialne, uczestniczące w procedurze monitorowania przewozu towarów - art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy .
Organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka ważnego interesu przewoźnika. Wskazano, że o istnieniu ważnego interesu przewoźnika, uprawniającego do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, w każdym przypadku inne, uwzględniające różnorodne aspekty sprawy. Przy czym użycie słowa "ważny", podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na ten interes. Ważny interes przewoźnika występuje wtedy, kiedy obniżą się znacznie zdolności płatnicze, spowodowane zdarzeniami losowymi. Kryterium ważnego interesu przewoźnika wymaga wykazania konkretnych okoliczności, np.: udokumentowanej sytuacji zdrowotnej podatnika, zdarzenia losowe, w tym również ekonomicznej sytuacji firmy, które są wyjątkowe niezależne od strony i uniemożliwiające wywiązanie się z ciążących na nim względem Państwa obowiązków.
W przedmiotowym postępowaniu organ pierwszej instancji wezwał przewoźnika do wykazania zindywidualizowanych okoliczności wskazujących na istnienie ważnego interesu strony lub interesu publicznego do odstąpienia od kary, w tym przedłożenia dokumentów potwierdzających sytuację finansową strony. Skarżący w toku postępowania nie udzielił żadnych wyjaśnień, ani też nie wykazał swojej trudnej sytuacji materialnej. Jedynie w odwołaniu wskazał, że poinformował kierowcę o konieczności stawienia się na wezwanie organu, ale nie wie dlaczego kierowca tego nie zrobił. Na potwierdzenie przesłał zrzut ekranu dotyczącego przesłanych do kierowcy smsów.
Odnosząc się do powyższego organ odwoławczy wskazał, że z treści przepisów ustawy SENT nie wynika, aby nakładanie kar pieniężnych uzależnione było od powstania uszczupleń podatkowych. A ponadto, nawet gdyby przyjąć za trafne powiązanie możliwości odstąpienia od ukarania z istnieniem realnego zagrożenia uszczuplenia należności budżetowych, to w niniejszej sprawie, takie realne zagrożenie wystąpiło, ponieważ nie skontrolowano przewozu z uwagi na niestawienie się do kontroli.
Odnośnie przesłanki interesu publicznego wskazano, że stwierdzone w niniejszej sprawie przewinienie, tj. niestawienie się na wezwanie organu do kontroli w wyznaczonym miejscu jest istotnym naruszeniem zasad monitorowania. Uniemożliwiło bowiem służbom skuteczną kontrolę przewozu towarów wrażliwych oraz ustalenie, czy podane w zgłoszeniu dane są zgodne ze stanem faktycznym tak, aby była zapewniona integralność przepływu towarów jak i towarzyszącej jej dokumentacji. To zaś skutkowało brakiem możliwości ustalenia, czy nie zaistniało realne zagrożenie interesów fiskalnych skarbu państwa poprzez uszczuplenie w kluczowych dla budżetu państwa podatkach (VAT i akcyza). Stąd nie można przyjąć, że interes publiczny przemawia za odstąpieniem od wymierzenia kary.
Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł przewoźnik P.Ł. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "A." Ł.P. w Ł. i zarzucił naruszenie:
I. naruszenie przepisów postępowania tj.:
1. art. 165b § 1 o.p. w zw. z art. 54 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej ( zwana dalej u.k.a.s.) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 16b u.k.a.s. w zw. z art. 94 ust. 1 pkt 1 u.k.a.s. w zw. z 13 ust. 3 i ust. 1 pkt 1- 2 ustawy z dnia 9 marca 20f7 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (zwana dalej u.s.m.d.), polegające na wszczęciu i prowadzeniu postępowania, pomimo iż upłynął 6-miesieczny termin pozwalający na jego wszczęcie, co w konsekwencji doprowadziło do nałożenia kary pieniężnej na Skarżącego, w sytuacji gdy przedmiotowe postępowanie administracyjne powinno być z urzędu umorzone przez organ;
2. art. 122 o.p. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w szczególności wpływu uchybienia Skarżącego na należności publicznoprawne; czy zaniechanie było dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw; czy nieprawidłowości te zdarzyły się jednokrotnie (sporadycznie) czy też występują na tyle często u tego przewoźnika, że świadczą o co najmniej niedbałości, nienależytej staranności w prowadzeniu swoich interesów, a które to okoliczności są istotne z punktu rozumowania pojęcie interesu publicznego, określonego w art. 22 ust. 3 SENT;
3. art. 120 o.p., art. 121 § 1 o.p., art. 122 o.p., art. 180 § 1 o.p., art. 187 § 1 o.p., art. 191 o.p. poprzez odstąpienie od zbadania czy przewożony towar objęty zgłoszeniem pochodził z legalnego źródła i czy towar objęty zgłoszeniem został dostarczony do podmiotu odbierającego a tym samym czy w wyniku zaniechania przewoźnika powstała jakakolwiek należność na rzecz Skarbu Państwa, która to nie została uregulowana, a w konsekwencji czy nałożenie kary administracyjnej w wysokości 20.000,00 złotych za niedopatrzenie niewpływające na sprawowanie nadzoru nad drogowym przewozem towaru objętego zgłoszeniem SENT, nie stoi w sprzeczności z celowością wprowadzenia ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP;
4. art. 120 o.p. w zw. z art. 121 § 1 o.p. w zw. z art. 122 o.p. w zw. z art. 187 § 1 o.p. w zw. z art. 191 o.p. polegające na nie rozpatrzeniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nie podjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez pominięcie faktu, iż z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 15 września 2022 r. jednoznacznie wynika, że Skarżący ma problemy finansowe, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego ustalenie podstawy faktycznej sprawy i przyjęcia, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające odstąpienie w całości lub w znacznej części od nałożenia kary ze względu na ważny interes przewoźnika;
5. art. 120 o.p. w zw. z art. 121 o.p. w zw. z art. 122 o.p. w zw. z art. 187 §1 o.p. w zw. z art. 191 o.p. polegające na nie rozpatrzeniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nie podjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez pominięcie faktu, iż z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 15 września 2022r. oraz raportu z aplikacji e-ORUS, jednoznacznie wynik, że Skarżący ma problemy finansowe, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego ustalenie podstawy faktycznej sprawy i przyjęcia, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające odstąpienie w całości lub w znacznej części od nałożenia kary ze względu na ważny interes przewoźnika;
6. art. 122 o.p. w zw. z art. 187 §1 o.p. w zw. z art. 121 §1 o.p. polegające na nie rozpatrzeniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nie podjęciu wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez nieuwzględnienie przez Organ materiału dowodowego w postaci dokumentów dotyczących przewozu objętego zgłoszeniem SENT wydruku korespondencji z komunikatora pomiędzy Skarżącym, a kierowcą, kopii Faktury VAT [...] z dnia [...] maja 2022 r., co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego ustalenie podstawy faktycznej sprawy a w szczególności nie uwzględniono, iż Skarżący dopełnił należytej staranności w celu podstawienia pojazdu do kontroli poprzez powiadomienie kierowcy a na którego to zaniechanie Skarżący nie miał wpływu;
7. art. 120 o.p. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, polegające wydaniu decyzji naruszającej zasadę proporcjonalności, poprzez nałożenie na Skarżącego kary, która swoją surowością jest rażąco nieproporcjonalna do rangi przewinienia i jego potencjalnych skutków;
II. naruszenie prawa materialnego tj.:
1. art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 u.s.m.d. poprzez jego niezastosowanie w przypadku gdy okoliczności sprawy wskazują, że wystąpiły okoliczności uzasadniające odstąpienie od nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej ze względu na ważny interes przewoźnika i interes publiczny;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 3 w związku z art. 26 ust. 3 SENT, poprzez ich niewłaściwą wykładnie, szczególnie w zakresie pojęcia ważnego interesu publicznego, użytego w art. 22 ust. 3 SENT, którego prawidłowa wykładnia powinna odbyć się z poszanowaniem zasad zawartych w art. 120 o.p., 121 § 1 o.p oraz 187 § 1 o.p oraz zasady proporcjonalności mającej wymiar konstytucyjny, a tym samym braku wskazania w jaki sposób brak w zgłoszeniu tylko i wyłącznie nr naczepy wpływa na brak monitorowania przewozu;
3. art. 26 ust. 3 SENT przez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy Skarżący spełnił przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary, w tym w szczególności mając na uwadze znikomy rozmiar uchybienia, który nie miał wpływu na leżący po jego stronie obowiązek podatkowy;
4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 Konstytucji RP; 64 ust. 3 Konstytucji RP; art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w związku z art. 22 SENT, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu kary pieniężnej za delikt administracyjny, bez uwzględnienia okoliczności dotyczących tego czynu, w szczególności jego wpływu na należności publicznoprawne, co narusza zasadę sprawiedliwości oraz proporcjonalności określoną w powołanych przepisach Konstytucji RP.
Wskazując na powyższe przewoźnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto podkreślił, że niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 165 b § 1 o.p. dotyczący przekroczenia terminu wszczęcia postępowania tj. po upływie 6 miesięcy od daty kontroli albowiem kontrola była przeprowadzona w dniu 7 lipca 2022 r., zaś wszczęcie postępowania nastąpiło w dniu 22 listopada 2022 r., a nie jak wskazuje skarżący w dniu 30 stycznia 2023 r. kiedy to przed wydaniem decyzji jedynie umożliwiono skarżącemu zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Ponadto przepis ten nie miał zastosowania w sprawie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana w oparciu o prawidłowo zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego a jej wydanie poprzedziło prawidłowo przeprowadzone postępowanie administracyjne.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja którą nałożono na stronę skarżącą karę pieniężną w wysokości 20.000 zł za niewywiązywanie się z obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1857 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa SENT), tj. nieprzedstawienie na wezwanie organu środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem SENT[...] do kontroli.
Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT w przypadku niewywiązywania się z obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 20 000 zł. Z treści art. 12a ust. 3 wynika, że w przypadku przewozu towarów po drodze publicznej przewoźnik jest obowiązany przedstawić środek transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a, w dacie zakończenia przewozu towaru, w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że kontrolowany przewóz podlegał przepisom ustawy SENT. Nie ma również sporu co do tego, że wykonywany transport mieścił się w pojęciu przewozu towarów, o którym mowa w art. 2 pkt 9 ustawy SENT (dokonywano przewozu odpadów pozycja CN 0005, kod odpadu 150102, w ilości 19.067 kg ze Słowacji na Łotwę), zaś skarżący należy do kręgu podmiotów uznanych przez ustawodawcę za przewoźnika (art. 2 pkt 8 ustawy SENT). Spór przede wszystkim sprowadza się do oceny zasadności nałożenia kary pieniężnej w kwocie 20.000 zł za stwierdzone naruszenie, choć podniesiono także jeszcze inne zarzuty.
Jako, iż w kontrolowanej sprawie chodziło o przemieszczenie towaru z jednego państwa członkowskiego do drugiego państwa członkowskiego (tj. z Słowacji na Łotwę), zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy SENT przewoźnik był obowiązany, przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, przesłać do rejestru zgłoszenie i uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia. Obowiązek ten został wykonany. Stosownie do art. 12 a ust. 1 ustawy SENT, jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu w czasie i miejscu, o których mowa odpowiednio w ust. 3 albo 4, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Taki obowiązek został nałożony na skarżącego w odniesieniu do przewozu objętego zgłoszeniem SENT[...]. W takiej sytuacji przewoźnik dokonujący przewozu towarów po drodze publicznej – zgodnie z art.12a ust. 3 ustawy SENT - jest obowiązany przedstawić środek transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a, w dacie zakończenia przewozu towaru, w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie zastosował się do powyższego wezwania i nie podstawił do kontroli środka transportu przed opuszczeniem terytorium Polski.
Mając jednak na uwadze zarzuty skargi, należało w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutu najdalej idącego tj. naruszenia art. 165b § 1 o.p. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy SENT. Zgodnie z treścią art. 165b § 1 o.p., w przypadku ujawnienia przez kontrolę podatkową nieprawidłowości co do wywiązywania się przez kontrolowanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz niezłożenia przez podatnika deklaracji lub niedokonania przez niego korekty deklaracji w całości uwzględniającej ujawnione nieprawidłowości, organ podatkowy wszczyna postępowanie podatkowe w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, nie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli. Przepis art. 26 ust. 5 ustawy SENT stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy o.p.
Należy przy tym podkreślić, że początkowo w orzecznictwie sądowoadministracyjnym brak było jednolitości w sprawach, w których istotą sporu była zasadność stosowania art. 165b § 1 o.p. w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT. Ukształtowały się dwie rozbieżne linie orzecznicze.
W pierwszej linii orzeczniczej przedstawiono pogląd, stosownie do którego zasadne jest odpowiednie stosowanie art. 165b § 1 o.p. w tym postępowaniu. Skutkiem tego poglądu było przyjęcie, że wszczęcie postępowania administracyjnego po upływie 6 miesięcy od zakończenia kontroli, narusza art. 165b § 1 o.p. i w konsekwencji powinno prowadzić do uchylenia wydanych w sprawie decyzji i umorzeniem postępowania administracyjnego (vide: wyroki NSA: z 4 listopada 2021 r., II GSK 1953/21, II GSK 1124/21, II GSK 1126/21, II GSK 1952/21, II GSK 1953/21, II GSK 1783/21; z 24 listopada 2021 r., II GSK 1993/21, II GSK 1957/21, II GSK 1956/21, z 16 grudnia 2021 r., II GSK 2364/21, II GSK 2363/21; z 13 stycznia 2022 r., II GSK 1196/21 oraz z 3 marca 2022 r., II GSK 35/22).
Według drugiej linii orzeczniczej art. 165b § 1 o.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT (por. wyroki NSA: z 14 października 2021 r., II GSK 885/21; z 18 listopada 2021 r., II GSK 1203/21; z 7 grudnia 2021 r., II GSK 1281/21; z 2 lutego 2022 r., II GSK 2179/21; z 15 marca 2022 r., II GSK 100/22 i II GSK 101/22)
Wskazana rozbieżność skutkowała tym, że wnioskiem z grudnia 2022 r., Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zwrócił się o podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały mającej na celu wyjaśnienie: Czy przepis art. 165b § 1 o.p. w zakresie jakim dotyczy terminu wszczęcia postępowania, znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy SENT. Postanowieniem z 3 lipca 2023 r. wydanym w sprawie II GPS 1/23 odmówiono podjęcia uchwały z tego względu, że wskazywana rozbieżność nie jest aktualna. Orzeczenie NSA akceptujące pogląd, że uprawnione jest odpowiednie stosowanie art. 165b § 1 o.p., w zakresie w jakim dotyczy on terminu wszczęcia postępowania, do postępowań w przedmiocie nałożenia kar pieniężnych na podstawie ustawy SENT wydane zostało m.in. w dniu 3 marca 2022 r. (II GSK 35/22). Po tej dacie linia orzecznicza NSA została ukształtowana w sposób jednolity i trwały, zgodnie z poglądem, że przepis art. 165b § 1 o.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT. (podobnie wypowiedziano się w wyrokach NSA z: 18 listopada 2021 r. (sygn. akt II GSK 1203/21 i II GSK 1265/21), 30 listopada 2021 r. (sygn. akt II GSK 2119/21), 7 grudnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 2186/21), 2 lutego 2022 r. (sygn. akt II GSK 2179/21), 15 marca 2022r. (sygn. akt II GSK 100/22, sygn. akt II GSK 111/22), 1 kwietnia 2022 r. (sygn. akt II GSK 266/22). Podkreśla się w nich mi.in., że czynności kontrolne przewozu wykonane na drodze nie stanowią czynności w ramach kontroli podatkowej, a każda z tych kontroli wywołuje inne skutki i wiąże się z innymi obowiązkami tak po stronie podmiotów kontrolowanych, jak i organów administracji, a odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Całościowa ocena omawianej regulacji ustawowej prowadzi do wniosku, że model kontroli przewidzianej w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy SENT ukształtowany został wyłącznie na potrzeby tej ustawy.
Marginalnie przy tym należy podkreślić, że nawet gdyby ten przepis w sprawie miałby zastosowanie to i tak nie doszłoby do jego naruszenia albowiem kontrola była przeprowadzona w dniu 7 lipca 2022 r., zaś wszczęcie postępowania nastąpiło w dniu 22 listopada 2022 r., a nie jak wskazuje skarżący w dniu 30 stycznia 2023 r. kiedy to przed wydaniem decyzji jedynie umożliwiono skarżącemu zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.
Oceniając zatem zasadność zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego należy wskazać, iż zgodnie z o.p. organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa (art. 120 o.p.), a postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 o.p.). Ponadto organy te podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 122 o.p.), przy czym organ podatkowy obowiązany jest zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 187 § 1 o.p.). Natomiast zgodnie z art. 210 § 4 o.p. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Sąd stwierdził, że postępowanie przed organami obu instancji odpowiadało standardom postępowania w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej, zarówno w zakresie zabezpieczenia podstawowych uprawnień uczestników procesu, jak i realizacji odpowiadających im obowiązków organu wyznaczonych powołanymi powyżej przepisami. Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości, ustalenia poczynione w sprawie znajdują swoje uzasadnienie i podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym oraz zostały dokonane w granicach wyznaczonych zasadami prowadzonego postępowania, o których mowa w powołanych wyżej przepisach o.p. oraz w zgodzie z art. 191 o.p. Ponadto organy obszernie wyjaśniły zasadność przesłanek, którymi kierowały się wymierzając skarżącemu karę pieniężną za stwierdzone naruszenie, nie korzystając z instytucji odstąpienia od kary. Uzasadnienia decyzji spełniają wymogi określone w art. 210 § 4 o.p. w stopniu umożliwiającym kontrolę przez sąd administracyjny. To, że strona nie zgadza się z tą argumentacją, nie świadczy o naruszeniu zasady zaufania do organów administracji, czy też naruszeniu wspomnianego przepisu określającego elementy konieczne uzasadnienia decyzji. Podobnie o zasadzie naruszenia zasady zaufania i równości nie przesądza okoliczność, iż w innych sprawach wydawanych wobec innych podmiotów organy KAS zajmowały odmienne stanowisko niż to prezentowane w kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzjach. Podkreślić bowiem należy iż każda sprawa ma indywidualny wymiar wyznaczany okolicznościami poddanymi ocenie i nie jest tym samym uzasadnione budowanie na jednostkowej innej sprawie uprawnienia do uzyskania tożsamego rozstrzygnięcia.
Podkreślić przy tym należy, odnosząc się do zarzutu z pkt 3 skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania, że w toku postępowania kontrolnego przewoźnik, pomimo wezwania, nie złożył wyjaśnień w zakresie przedmiotowego naruszenia, m.in. w dniu 22.11.2022 r. zwrócono się do Strony o udzielenie wyjaśnień, co było powodem niedostarczenia środka transportu [...]/[...] wraz z towarem do miejsca wskazanego w wezwaniu zamieszczonym w zgłoszeniu SENT[...]. Do dnia wydania decyzji organu I instancji, ze strony przewoźnika nie wpłynęły żadne wyjaśnienia. Dodatkowo organ I instancji, dążąc do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pismem z 22.12.2022 roku wystąpił także do podmiotu wysyłającego tj. E. s.r.o o przesłanie wszelkich dokumentów związanych z tym transportem. 28.12.2022 roku drogą elektroniczną podmiot przesłał m.in. CMR, delivery note, aneks Vll, potwierdzenie ważenia towaru. Powyższe dokumenty bezspornie potwierdzały zarówno przewóz towaru, jego rodzaj oraz przewoźnika, który go realizował, czyli skarżącego.
Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi podkreślić należy, że słusznie wskazuje organ odwoławczy, że strona w toku postępowania przez organami – mimo wezwania - nie załączyła do akt sprawy jakiegokolwiek pisma procesowego zawierającego wniosek o przeprowadzenie dowodu choćby z przesłuchania świadka (jako główny argument odwołania wskazywano niezawinione działanie przewoźnika, który poinformował kierowcę, o konieczności stawienia się na wezwanie). Ponadto nie przedstawiono sytuacji finansowej skarżącego oraz prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Skarżący nie zachował zatem wymaganego minimum przedłożenia jakichkolwiek informacji uprawniających do wykazania ważnego interesu przewoźnika czy też interesu publicznego, umożliwiających odstąpienie od wymierzenia kary.
W konsekwencji powyższego stan sprawy w odniesieniu do nieprawidłowości (typizacji deliktu administracyjnoprawnego) jest niewątpliwy i został ustalony oraz udowodniony przez organy obydwu instancji zgodnie z przepisami postępowania. Bezspornie przewoźnik nie przedstawił do kontroli środka transportu na wezwanie organu, zaś okoliczności dlaczego kierowca – mimo informacji pracodawcy – nie stawił się na wezwanie organu, pozostają bez znaczenia.
Odnosząc się do skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 12a ust. 1 ustawy SENT, jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu w czasie i miejscu, o których mowa odpowiednio w ust. 3 albo 4, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Jak podnosi się w doktrynie analizę ryzyka należy zaliczyć do czynności przedkontrolnych, co oznacza, że taka analiza nie będzie stanowiła składowej akt sprawy kontroli celno-skarbowej. Prowadzi to do wniosku, że wszelkie dokumenty zgromadzone w toku czynności analitycznych nie będą dostępne dla kontrolowanego ani też w żaden sposób nie będą mogły zostać ujawnione innym osobom (np. w drodze dostępu do informacji publicznej) z uwagi na tajemnicę skarbową, gdyż zawsze będą dotyczyły indywidualnego podmiotu. Kontrolowany nie dowie się zatem, czy prawdopodobieństwo wystąpienia nieprawidłowości ocenione na etapie przedkontrolnym pokryje się w mniejszym czy też większym stopniu z efektami przeprowadzonej kontroli (vide: A Melezini, Komentarz do art. 58 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, uwaga 7, pub. Lex). W ocenie sądu analiza ryzyka nawet dokonana automatycznie na podstawie bazy danych zawartych w systemie SENT jest nie tylko formą dopuszczalną ale wręcz podstawowym instrumentem technicznym umożliwiającym przeprowadzenie analizy ryzyka. Jak wynika z treści art. 12 ustawy SENT podmiotami uprawnionymi do korzystania z danych zgromadzonych w rejestrze oraz ich przetwarzania za pomocą telekomunikacyjnego urządzenia końcowego są między innymi funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej. Funkcjonariusze mogą przetwarzać dane z rejestru w tym dokonywać analizy ryzyka związanej z przemieszczaniem towarów "wrażliwych". W sprawie niniejszej bezspornym jest to, że przewożony był towar wrażliwy w postaci odpadów. Jego przewóz został zgłoszony do rejestru. System wygenerował numer referencyjny SENT oraz wezwanie do przedstawienia środka transportu w celu przeprowadzenia kontroli. Przewoźnik mimo wezwania nie zgłosił się w wyznaczonym miejscu do kontroli. Stąd stwierdzone naruszenie jest bezsporne, a okoliczności związane z wykonaniem analizy jako nieweryfikowalne nie mogły podważać zasadności jego stwierdzania.
Zasadnicze zagadnienie, które należy rozważyć w sprawie niniejszej dotyczy mechanizmu sankcji i jej wysokości.
Przechodząc do tej kwestii wskazać należy, że skonstruowaną w ustawie SENT odpowiedzialność i przewidzianą w art. 22 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, sankcję określa się mianem administracyjnej, co oznacza, że do jej zastosowania wystarczające jest samo popełnienie stypizowanego przez przepis prawa materialnego czynu, bez względu na winę podmiotu odpowiedzialnego lub osób działających w jego imieniu lub na jego rzecz.
Wobec inflacji tej odpowiedzialności i coraz większej ilości regulacji posługujących się tą konstrukcją prawną i wręcz nadużywania przez prawodawcę instytucji sankcji administracyjnych (przede wszystkim zjawiska określanego jako "konwersja odpowiedzialności karnej w administracyjną") w doktrynie i judykaturze zmieniło się postrzeganie tej instytucji. Zwraca się aktualnie uwagę, że do zachowania współczesnych standardów sankcji administracyjnych konieczne jest odejście od ich absolutystycznego rozumienia i stworzenie prawnej możliwości uwzględniania sytuacji szczególnych i jednostkowych (vide: D. Danecka, Konwersja odpowiedzialności karnej w administracyjną w prawie polskim, Warszawa 2018 i powołane tam poglądy doktryny i orzecznictwa). Na konieczność uwzględnienia okoliczności indywidualizujących kary administracyjne zwraca również uwagę Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (vide: wyrok TSUE z 2 czerwca 2016 r., C - 418/14; Lex nr 2051260).
Reakcją na tę uzasadnioną krytykę są również regulacje prawa pozytywnego, w ramach których przy wprowadzaniu sankcji administracyjnych ustawa przewiduje "klauzule generalne" umożliwiające uwzględnienie okoliczności indywidualnych w ramach jednostkowej sprawy. Rodzajem takiej klauzuli jest przepis art. 22 ust. 3 ustawy SENT stanowiący, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 albo 2, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3. Z kolei w art. 26 ust. 3 ustawy SENT zostały wymienione enumeratywnie dodatkowe kryteria i warunki odstąpienia od nałożonej kary. Stosownie do tej regulacji organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie:
1) nie stanowi pomocy publicznej albo
2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo
3) stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4.
W kontekście systemowym art. 22 ust. 3 ustawy SENT odczytywać należy jako prawną gwarancję uwzględnienia indywidualnej sytuacji jednostki w ramach odpowiedzialności administracyjnoprawnej, regulowanej ustawą SENT.
W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z ważnym interesem przewoźnika, który uzasadniałby odstąpienie od nałożenia kary, jeśli się zważy na ustaloną w toku postępowania kondycję finansową strony skarżącej, która wprawdzie posiada zadłużenie, ale nie jest to wystarczająca podstawa do odstąpienia od kary pieniężnej. Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący:
1. posiada zaległości w podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 113.457,18 złotych za następujące okresy: - czerwiec 2022 w kwocie: 29.090,18 złotych, w tym należność główna: 28.512,18 zł, odsetki za zwłokę: 562,00 zł, koszty upomnienia: 16,00 zł, - lipiec 2022 w kwocie: 84.367,18 złotych, w tym należność główna: 83.852,00 zł, odsetki za zwłokę: 515,00 zł,
2. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne,
3. występował o przyznanie ulg w spłacie zobowiązań, tj.:
- 13.07.2022 r. złożył wniosek o odroczenie zaległości w podatku od towarów i usług za maj 2022 do 25.09.2022 r. (10.08.2022 r. umorzono postępowanie na wniosek podatnika),
- 10.08.2022 r. złożył wniosek o odroczenie do 25.10.2022 r. zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za czerwiec 2022 r. (9.09.2022 r. w trybie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej pozostawiono wniosek bez rozpatrzenia).
Z kolei z danych znajdujących się w aktach sprawy (raportu z aplikacji e-ORUS), ustalono, że Strona w latach 2019-2021 prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem liniowym (PIT-36L). Zgodnie ze złożonymi zeznaniami, z prowadzonej działalności gospodarczej strona:
- w 2019 r. osiągnęła dochód w wysokości 1.416.693,80 zł przy przychodach kształtujących się na poziomie 5.433.670,22zł i kosztach wynoszących 4.016.976,42zł.
- w 2020 r. osiągnęła dochód w wysokości 931.588,50 zł przy przychodach kształtujących się na poziomie 7.285.984,03 zł i kosztach wynoszących 6.354.395,53zł.
- w 2021 r. osiągnęła dochód w wysokości 429.062,97 zł przy przychodach kształtujących się na poziomie 8.421.603,43 zł i kosztach wynoszących 7.992.540,46 zł. Wykazała również przychody w PIT-37 za lata 2019-2021.
Ponadto w latach 2020 - 2022 zakupiła środki trwałe na łączną kwotę 1.755.297,00 zł.: w 2020 r. - na kwotę 863.650,00 zł, w 2021 r. - na kwotę 551.291,00 zł, w 2022 r. - na kwotę 340.356,00 zł. Powyższe dane – zdaniem organu odwoławczego - nie wskazują na złą sytuację finansową Strony. Skarżący nie przedstawił w toku postępowania żadnych danych dotyczących jego obecnej sytuacji finansowej i informacji o ciążących na nim zobowiązaniach. Mając na uwadze powyższe, słusznie organy uznały, że brak jest przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej przez pryzmat zagrożenia funkcjonowania prowadzonej działalności lub znacznego pogorszenia sytuacji finansowej Strony.
Ponadto w oparciu o rejestr monitorowania przewozów ustalono, że do 7.07.2022 r. strona jako przewoźnik występowała w 184 przewozach na 87 zarejestrowanych kontroli. W ewidencji systemu celno-skarbowego Karta2 wobec strony prowadzonych było 4 postępowania związane z nieprawidłowościami stwierdzonymi podczas realizacji przewozów SENT: w dwóch postępowanie dotyczyło kary pieniężnej w wysokości 20.000 zł za nieprzedstawienie na wezwanie Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno - Skarbowego środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem, a ponadto w dwóch nałożono karę pieniężną w wysokości 10.000 zł za niezapewnienie przez przewoźnika w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem.
Na tej podstawie zasadnie organ odwoławczy podkreślił, że skoro pomimo wezwania strona nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji czy okoliczności wskazujących na wystąpienie sytuacji nadzwyczajnych uniemożliwiających uiszczenie kary czy też charakteryzujących sytuacje finansową prowadzonej firmy, a ponadto nie wykazała w jaki sposób zapłata kary administracyjnej wpłynie na prowadzoną działalność i możliwość jej dalszego funkcjonowania, to brak jest podstaw do jej odstąpienia. Badając bowiem istnienie przesłanki ważnego interesu przewoźnika, pomimo nie przedstawienia dokumentów w tym zakresie przez Stronę, organ I instancji samodzielnie badał przesłanki przemawiające za odstąpieniem od nałożenia kary. Sytuację majątkową Strony ustalono na podstawie informacji z 15.09.2022 r. nr 1415-SEW.720.545/2022.2 uzyskanej od właściwego miejscowo dla Strony Naczelnika Urzędu Skarbowego w O.
Zdaniem przewoźnika w sprawie naruszono art. 22 ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy SENT, poprzez zastosowanie kary nieadekwatnej do zaistniałej sytuacji, bez uwzględnienia ważnego interesu przewoźnika oraz interesu publicznego oraz z naruszeniem zasad zawartych w art. 120, art. 121 § 1 oraz art. 187 § 1 O.p., w szczególności niewyjaśnienie wszystkich okoliczności.
W związku z powyższym w dalszej części uzasadnienia sąd skoncentruje się na przesłance interesu publicznego.
Jeśli chodzi o tę przesłankę w orzecznictwie charakteryzuje się ją jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego. Wprowadzenie przesłanki interesu publicznego do art. 22 ust. 3 ustawy SENT oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej będzie zbieżne z tym interesem. Ustalenie przez orzekający w takiej sprawie organ kwestii istnienia przesłanki interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest płacenie należności w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi (vide: wyroki NSA: z 27 lutego 2013 r., II FSK 1351/11; z 28 sierpnia 2019 r., II GSK 360/19; z 22 stycznia 2020 r., II GSK 629/19; z 7 grudnia 2019 r., II GSK 1696/19, pub. CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że nie sposób jest odwoływać się w niej do poglądów orzecznictwa wskazujących, iż w interesie publicznym nie leży nakładanie przez organy kar pieniężnych na podmioty działające zgodnie z prawem, a dopuszczające się jedynie nieistotnych czy też oczywistych omyłek, błędów w zgłoszeniu SENT, czy też uchybień formalnych. Tego rodzaju przypadki trudno bowiem porównywać z naruszeniem stwierdzonym w sprawie niniejszej. Nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, że było to uchybienie formalne. Sąd podziela stanowisko, że nieprzedstawienie do kontroli towaru wrażliwego jest istotnym naruszeniem, które nie jest uchybieniem równym temu jak np. nieuzupełnienie pola numeru licencji przy niekwestionowanym jej posiadania stwierdzonym podczas kontroli (tak też WSA w Gliwicach w wyroku z 23 sierpnia 2023 r., III SA/Gl 121/22, pub. CBOSA). Naruszenie to uniemożliwiło służbom skuteczną kontrolę przewozu towarów wrażliwych oraz ustalenie czy podane w zgłoszeniu dane są zgodne ze stanem faktycznym tak, aby była zapewniona integralność przepływu towarów jak i towarzyszącej jej dokumentacji. To zaś skutkowało brakiem możliwości ustalenia, czy nie zaistniało realne zagrożenie interesów fiskalnych skarbu państwa poprzez uszczuplenie w kluczowych dla budżetu państwa podatkach (VAT, akcyza). Naruszenie obowiązku o którym mowa w art. 12a ust. 3 wypacza zatem cel ustawy SENT. Takie zachowania nie może być postrzegane jako zgodne z interesem publicznym.
Przyjęte w ustawie SENT rozwiązania służą prawidłowej realizacji obrotu towarowego i chronią legalny handel towarami "wrażliwymi". Strona jako profesjonalny przedsiębiorca powinna dysponować stosowną wiedzą na temat obowiązków, jakie nakładają na nią przepisy prawa i tak zorganizować działalność przedsiębiorstwa, w tym nadzór nad pracownikami, aby wypełniać obowiązki przewidziane w tych przepisach. W interesie publicznym leży, by system kontroli był szczelny, skuteczny i bezpieczny, bez możliwości omijania go, a także by podmioty zajmujące się obrotem towarami objętymi systemem monitorowania dochowywały należytej staranności w wypełnianiu swoich obowiązków.
Nie do zaakceptowania jest stanowisko strony skarżącej sprowadzające się do tego, że należy odstąpić od wymierzenia kary za stwierdzone naruszenie z uwagi na interes publiczny, gdyż nie stwierdzono uszczuplenia dochodów budżetowych. Odnosząc się do tego powtórzyć należy za organem, że brak zagrożenia karą, związany z automatycznym odstępowaniem od jej wymierzenia w przypadku stwierdzenia braku uszczuplenia dochodów budżetowych, doprowadziłoby do powszechnego celowego bądź niecelowego uchylania się przewoźników od stosowania art. 12a ustawy o SENT, a w konsekwencji uniemożliwiłoby ściślejszy monitoring towarów podlegających ustawie. Dodatkowo podnieść należy, że ratio legis ustawy SENT zasadniczo sprowadza się do zwiększenia skuteczności kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Wprawdzie zgodzić się należy z poglądem, że celem nakładania tych kar nie powinno być zwiększenie w ten sposób dochodów budżetu państwa, to jednak nie można pominąć, że funkcją regulacji ustawy SENT jest wspomniana funkcja prewencyjna, która przez groźbę wysokiej kary za naruszenia norm monitorowana przewozu towarów wrażliwych ma odstraszać podmioty podlegające ustawie SENT od lekceważenia rygorów zgłaszania przewozu tych towarów.
W ocenie sądu w przypadku naruszenia obowiązku wynikającego z art. 12a ust. 3 ustawy SENT, sięganie po instytucję odstąpienia od kary powinno następować w wyjątkowych sytuacjach, gdyż naruszenie tego rodzaju godzi w istotę i podstawowe cele ustawy SENT. W sprawie niniejszej taka wyjątkowa sytuacja nie miała miejsca.
Nie stanowi jej, zdaniem sądu, argumentacja przedstawiona przez stronę skarżącą a dotycząca tego, że to kierowca nie stawił się na kontrolę mimo poinformowania przez przewoźnika, co było działaniem niezawinionym. Zdaniem sądu to na przewoźniku spoczywa obowiązek dołożenia wszelkiej staranności w wypełnieniu obowiązków nałożonych przepisami prawa, tym bardziej gdy jak wykazał organ odwoławczy w toku całego przewozu skarżąca spółka jest w stanie na bieżącą monitorować przewóz i ma kontakt z kierowcą, któremu można było przypomnieć konieczność stawienia się na wezwanie organu. Rolą profesjonalnego przewoźnika prowadzącego działalność gospodarczą związaną z transportem "towarów wrażliwych" jest podjęcie takich rozwiązań organizacyjnych, aby zadośćuczynić wymogom stawianym przez poszczególne ustawy regulujące transport drogowy.
Podnieść należy, że sądy administracyjne, w tym tutejszy sąd (vide: wyrok z 24 stycznia 2023 r., II SA/Bk 870/22), starają się podchodzić do konstrukcji odpowiedzialności regulowanej ustawą SENT i przewidzianego jej przepisami automatyzmu kar w sposób refleksyjny, kierunkowany określoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej zasadą proporcjonalności, w szczególności w aspekcie współmierności zastosowanej kary względem celu i funkcji, którym służy ustawa SENT. Stanowisko takie prezentowane jest jednak w sprawach, w których trudno znaleźć jakiekolwiek sensowne argumenty za akceptacją automatyzmu karania, jak i wysokości nakładanych kar. Chodzi przede wszystkim o sprawy, w których dopuszczono się błędów formalnych lub omyłek takich jak (np. tzw. literówki w numerach rejestracyjnych pojazdów) albo oczywiste niedokładności (np. brak jedynie numeru listu przewozowego itp.). Taki kierunek aktywizmu sądów wojewódzkich znajduje oparcie w orzecznictwie NSA (vide: przykładowo wyrok z 1 lipca 2021 r., II GSK 145/21, pub. CBOSA). W niniejszej sprawie występuje zupełnie inna sytuacja, a mianowicie doszło do poważnego naruszenia, które niweczy sens ustawy. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie wymierzona kara pieniężna za stwierdzone naruszenie jest adekwatna do celów ustawy SENT i nie jest dla strony dotkliwa w takim stopniu, który uzasadniałby zastosowanie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na podstawie przesłanki interesu publicznego uwzględniającej treść zasady proporcjonalności na podstawie art. 22 ust 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT. Nie można tracić z pola widzenia, że w niniejszej sprawie skala stwierdzonego naruszenia nie miała nieistotnego charakteru i w konsekwencji uniemożliwiała osiągnięcie zamierzonych przez ustawodawcę celów. W toku postępowania nie stwierdzono zaś, aby zaistniały szczególne okoliczności, które realizację obowiązku ustawowego czyniłyby niemożliwą.
Wbrew zarzutom skargi, w sprawie z urzędu rozważono zatem w sposób kompleksowy czy występuje przesłanka ważnego interesu przewoźnika i interesu publicznego. Treść art. 22 ust. 3 ustawy SENT wskazuje bowiem, że odstąpienie od wymierzenia kary może nastąpić nie tylko na wniosek przewoźnika ale i z urzędu. Przyjąć zatem należy, że w sytuacji, gdy nie ma wniosku przewoźnika, organ działając z urzędu, musi samodzielnie zbadać przesłanki przemawiające za odstąpieniem od wymierzenia kary, co w sprawie miało miejsce.
Odnośnie charakteru odstąpienia od nałożenia kary brak jest jednolitego stanowiska orzecznictwa. Z jednej strony, w wyrokach przyjmuje się, że instytucja ta nie stanowi pomocy publicznej (vide: wyrok WSA w warszawie z 5 sierpnia 2020 r., V SA/Wa 2059/19, pub. CBOSA). Z drugiej strony, akceptowane jest jego stanowisko, że odstąpienie od wymierzenia kary stanowi pomoc de minimis (vide: wyroki WSA w Białymstoku z 24 stycznia 2023 r., II SA/Bk 813/22; z 8 grudnia 2022 r., II SA/Bk 770/22, pub. CBOSA). Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko, że dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi podstawa do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej określona w art. 22 ust. 3 ustawy SENT, stosuje się wskazane w art. 26 ust. 3 kryteria stanowiące pomoc de minimis. W przedmiotowej sprawie, co wykazano powyżej, nie ziściła się żadna z przesłanek z art. 22 ust. 3 ustawy SENT. A to wykluczało możliwość odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej, bez konieczności przesądzania czy instytucja ta ma charakter pomocy de minimis (tak też WSA w Opolu w z 16 listopada 2021 r., II SA/Op 415/21 od którego to wyroku NSA oddalił skargę kasacyjną w dniu 12 grudnia 2022 r., II GSK 529/22, pub. CBOSA).
Reasumując, skład orzekający w całej rozciągłości podzielił ustalenia faktyczne organu (niepodważone w sprawie przez skarżącego) jak i ocenę prawną sprawy, skoncentrowaną na analizie wystąpienia materialnoprawnych przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w okoliczności kontrolowanego przypadku. Kontrolowany przewóz towarów wrażliwych nie był pierwszym realizowanym przez skarżącego przewoźnika przewozem zarejestrowanym w systemie SENT (vide: niepodważone ustalenia organu), przepisy ustawy SENT i wynikające z nich obowiązki przewoźnika oraz sankcje za ich nieprzestrzeganie winny być przewoźnikowi znane, naruszenie obowiązku nieprzedstawienia na wezwanie środka transportu było ewidentne i wynikało z niedochowania należytej staranności przez kierowcę, odstąpienie od nałożenia kary postawiłoby przewoźnika w uprzywilejowanej sytuacji względem innych przewoźników, stwierdzone naruszenie nie było pierwszym naruszeniem przez przewoźnika przepisów ustawy i nie stanowi naruszenia formalnego (nieistotnej pomyłki). Ponadto skarżąca spółka nie wykazała zindywidualizowanych okoliczności wskazujących na istnienie "ważnego interesu przewoźnika lub interesu publicznego" mogącego stanowić podstawę do odstąpienia od nałożenia kary.
W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.).