II SA/BK 480/23

II SA/Bk 480/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Anna Bartłomiejczuk /sprawozdawca/
Elżbieta Lemańska
Grzegorz Dudar /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 i ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 17 maja 2023 r. nr 406.576/E-3/XII/203 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do tut. sądu decyzją z dnia 17 maja 2023 r. nr 406.576/E-3/XII/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku z 18 kwietnia 2023r. o odmowie przyznania K. W. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną, całkowicie ubezwłasnowolnioną K. S.
Podstawę przedmiotowego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2023r. K. W. zwróciła się do organu I instancji o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną K. S. wskazując, że jest jej - opiekunem prawnym.
Decyzją z dnia z 18 kwietnia 2023r. nr 004393/SP/04/2023 Prezydent Miasta Białegostoku odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, całkowicie ubezwłasnowolnioną K. S. Zdaniem organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2023r., poz. 390, dalej w skrócie: "u.ś.r."), do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem wnioskodawczyni nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki i nie znajduje się w katalogu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca przedstawia historię sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną K. S. Podniosła, że w dniu 15 marca 2023r. została ustanowiona opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej całkowicie K. S., dla której, jak podała - jest ciotką. Wyjaśniła dodatkowo, że nikt z rodziny nie podjął się opieki nad niepełnosprawną kuzynką, a tylko ona z mężem zapewnili jej taką opiekę. Powołując się na powyższe okoliczności wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia 17 maja 2023r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nie ma sporu co do stanu faktycznego sprawy. K. S. (osoba wymagająca opieki) posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, co wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w Giżycku nr 5ZON.8211-1/427/12, wydanego w dniu 25 kwietnia 2012r. W poprzednim okresie opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawowali dziadkowie, jednakże babcia zmarła w styczniu 2023r., a dziadek osoby wymagającej opieki, Z. S. ze względu na wiek i stan zdrowia sam nie może takiej opieki sprawować. Powołując się na akta sprawy, Kolegium ustaliło też, że dziadek niepełnosprawnej jest bratem matki męża skarżącej, a skarżąca w dniu 15 marca 2023r. została ustanowiona przez Sąd Rejonowy w Giżycku, opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej całkowicie K. S., której rodzice nie żyją.
W oparciu o powyższe ustalenia Kolegium uznało, że skarżąca nie ma legitymacji prawnej do uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie znajduje się w żadnym z wymaganych przepisami ustawy stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa. Jak podkreśliło, przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a ustawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego kręgu podmiotów przez jego rozszerzenie o osoby nie wymienione w w/w przepisach, ale związane bliskimi więzami faktycznymi z niepełnosprawną osobą wymagającą opieki. W ocenie Kolegium gdyby intencją ustawodawcy było objęcie opiekunów prawnych obowiązkiem alimentacyjnym, niewątpliwie zostaliby w tym przepisie wprost wymienieni. Opiekun prawny ma co prawda liczne obowiązki wobec osoby ubezwłasnowolnionej, jednakże nie należy do nich obowiązek alimentacyjny. Z tych też względów Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie uznał, że zachodzi istotna przeszkoda do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Tym bardziej, że decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, stąd też pomimo sprawowania faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, niespełnienie innych warunków określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oznacza brak uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca zarzucając jej naruszenie:
- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: (-) pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, (-) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym K. S. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna K. S. ma dziadka, na którym, jako spokrewnionym w pierwszym stopniu, spoczywa obowiązek opieki nad wnuczką; (-) uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dziadka, który jest w podeszłym wieku, schorowanym (początek choroby Alzheimera), niedołężnym względem wymagającej opieki wnuczki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny jedynych żyjących dalszych krewnych -kuzyna, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem K. S., co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; (-) nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;
- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez nią nad niepełnosprawną w zakresie wymaganym stanem zdrowia K. S., a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Strony, naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że jest zarówno opiekunem faktycznym jak i prawnym K. S. i cały ciężar sprawowanej opieki, również finansowy, spoczywa na niej. Dziadek osoby wymagającej opieki nie wykazuje zainteresowania losami swojej wnuczki, której sytuacja zdrowotna jest zła. Wymaga ona leczenia w poradniach specjalistycznych, co generuje obciążenie finansowe. Są też problemy przy zwykłych czynnościach życia codziennego, np. zaspokajania potrzeb fizjologicznych, odżywiania, wymaga specjalistycznej diety, itd.
W ocenie skarżącej wydane rozstrzygnięcia doprowadziły do sytuacji, w której pomimo, iż opiekuje się ona niepełnosprawną i z tego względu nie podejmuje aktywności zawodowej, nie może też uzyskać należnego jej świadczenia. Jej zdaniem taka sytuacja nie może zyskać aprobaty w państwie prawa, które powinno zapewnić szczególną pomoc opiekunom takim jak ona, którzy całodobowo opiekują osobami z niepełnosprawnością, mając na uwadze obowiązek uwzględnienia dobra rodziny w polityce społecznej państwa wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Końcowo podkreśliła, że Kolegium odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, iż nie jest ona osobą zobowiązaną, dokonało tego w sposób arbitralny i nie znajdujący odzwierciedlenia w treści uzasadnienia decyzji. Kolegium nie odniosło się do kwestii dotyczących sytuacji rodzinnej i życiowej niepełnosprawnej, co narusza zdaniem skarżącej zasadę prawdy obiektywnej oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości zaskarżoną decyzję.
Na rozprawie w dniu 19 września 2023r. skarżąca uzupełniająco wyjaśniła, że dziadek niepełnosprawnej nie ma posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest bowiem dotknięta wadami podniesionymi w skardze, jak również innymi, które sąd administracyjny jest zobowiązany uwzględniać z urzędu jako niezwiązany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2023., poz. 259 ze zm.), a które to wady przemawiałyby za wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Przy czym, uwzględniając charakter podniesionych w skardze zarzutów, dodatkowego podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny kontrolując zaskarżoną decyzję bada ją wyłącznie pod względem zgodności z prawem - legalności, a nie celowości, słuszności, czy też zasad współżycia społecznego.
W niniejszej sprawie, z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, wynika, że K. S. jest osobą pełnoletnią, posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w Giżycku z 25 kwietnia 2012r., a skarżąca na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia 15 marca 2023r., została ustanowiona jej opiekunem prawnym. Niepełnosprawna jest ubezwłasnowolniona całkowicie, jej rodzice nie żyją, a w poprzednim okresie opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawowali dziadkowie. Babcia zmarła w styczniu 2023r., a dziadek osoby wymagającej opieki, Z. S., ze względu na wiek i stan zdrowia sam nie może takiej opieki sprawować. Przy czym, jak uzupełniająca wyjaśniła skarżąca na rozprawie, dziadek niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W sprawie bezspornym pozostaje zatem, że skarżąca nie jest spokrewniona ze swoją podopieczną i nie spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny względem podopiecznej.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1. matce albo ojcu,
2. opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jednocześnie, jak stanowi art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Uzasadniając decyzję podjętą na podstawie wskazanego powyżej przepisu Kolegium stwierdziło, że skarżącej nie przysługuje wnioskowane świadczenie, ponieważ nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w stosunku do niepełnosprawnej. Skarżąca wskazała natomiast, że w jej ocenie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jest opiekunem prawnym niepełnosprawnej - całkowicie ubezwłasnowolnionej K. S., nad którą sprawuje zarówno prawną jak i faktyczną opiekę, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Giżycku z 15 marca 2023r. sygn. akt III RNs 7/23.
Kwestią wymagającą przesądzenia w niniejszej sprawie było zatem, czy skarżącej jako opiekunowi prawnemu niepełnosprawnej K. S. przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym miejscu należy podkreślić, że zasadniczo uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym przewidzianym w art. 128 ustawy dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciążącym na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Należy mieć także na względzie uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13, w której wyrażono pogląd, iż osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uchwale NSA wskazał na konieczność dokonywania literalnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy wskazując, że tego przepisu nie można interpretować rozszerzająco, z powołaniem na wartości konstytucyjne. Uchwała ta jest obowiązująca również w obecnym stanie prawnym. Wynika z niej, że nie można, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest adresowane do wszystkich "innych osób", które w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny lub dzieckiem nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lecz tylko i wyłącznie do tych spośród "innych osób", na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. Uchwała ta zgodnie z art. 269 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter wiążący.
Ponadto należy zauważyć, że warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego były wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który nie zakwestionował konstytucyjności wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy sprawującym opiekę a podopiecznym (por. wyroki TK: z 15 listopada 2006 r., P 23/05, opubl. w OTK-A 2006, nr 10, poz. 151; z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008, nr 6, poz. 107; z 22 lipca 2008 r., P 41/07, opubl. OTK-A 2008, nr 6, poz. 109).
Pomimo zaś kolejnych zmian przepisów u.ś.r. - na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego - wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, pozostał w mocy. Ustawodawca uznawał bowiem, że jednym z warunków koniecznych powstania prawa do tego świadczenia było, by opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego prawodawca nie odstąpił (por. wyrok NSA z 18 listopada 2022 r., I OSK 343/21, opubl. w CBOSA). Pogląd, że treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust 1a u.ś.r. nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to, które wynika z k.r.i.o., znajduje aprobatę również w najnowszych wyrokach NSA, m.in. z 26 stycznia 2022 r., I OSK 911/21, z 12 lipca 2022 r., I OSK 1761/21, z 28 września 2022 r. I OSK 2293/21, czy też z 4 października 2022 r., I OSK 2335/21 (wszystkie dostępne w Centralnej Bazie orzeczeń sądów administracyjnych "CBOSA").
Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z ust. 1a odsyłając do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednoznacznie zaś wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. Z tych względów dokonując wykładni omawianych przepisów odwołać należy się do unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w części dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Legalną definicję obowiązku alimentacyjnego zawiera przepis art. 128 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są z kolei osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki itd.). Krąg osób zobowiązanych do alimentacji określa także przepis art. 129 § 1 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).
Mając na uwadze powyższe regulacje podkreślić należy, że obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Co za tym idzie, krewni w linii bocznej jak również co oczywiste osoby nie spokrewnione nie są zatem objęci obowiązkiem alimentacyjnym.
Z okoliczności faktycznych sprawy bezsprzecznie zaś wynika, że skarżąca nie jest krewną w linii prostej, ani rodzeństwem niepełnosprawnej. K. S. jest krewną męża skarżącej (dziadek niepełnosprawnej jest bowiem bratem matki męża skarżącej). Skarżąca jest wprawdzie opiekunem prawnym niepełnosprawnej, ale nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji na jej rzecz, a w konsekwencji nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną całkowicie ubezwłasnowolnioną - podopieczną.
Odnosząc się do zaś twierdzeń zawartych w skardze, należy podkreślić, że dotyczą one w zasadzie wykładni obowiązujących przepisów prawa i propozycji bardziej na przyszłość. Jakkolwiek wnioski skarżącej, co do możliwości przyznania osobom takim jak ona, świadczenia pielęgnacyjnego, są co do zasady słuszne, to jednak wymagają zmiany treści aktualnie obowiązującego art. 17 ust. 1 ustawy. W konsekwencji, jak trafnie stwierdziło Kolegium, postulat zapewnienia szczególnej pomocy ze strony państwa opiekunom takim jak skarżąca, którzy całodobowo opiekują osobami z niepełnosprawnością z moralnego, a nie prawnego obowiązku, winien być skierowany do ustawodawcy. Postawa skarżącej aczkolwiek zasługuje na najwyższe uznanie, to całkowity brak pokrewieństwa z niepełnosprawną K. S. oraz istnienie osoby zobowiązanej do alimentacji wobec niepełnosprawnej K. S. (jej dziadka) nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie sprawy.
Konkludując należy jeszcze raz podkreślić, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z tym obciążeniem prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia. Nie jest sprzeczne z zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie więc trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia. Regulacja jest więc spójna, a jej kształt stanowi również efekt zastosowania się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Proponowana przez skarżącą odmienna wykładnia prokonstytucyjna istniejącego przepisu prowadzi zaś do wykładni contra legem, a w konsekwencji do nieuprawnionej ingerencji prawotwórczej poprzez poszerzenie kręgu osób uprawnionych, a to byłoby zastąpieniem ustawodawcy przez sąd (tak tez NSA w wyroku z 7 lutego 2022r., I OSK 1038/21, CBOSA). Skład orzekający w niniejszej sprawie nie mógł też podzielić poglądów prezentowanych w wyrokach powołanych przez skarżącą w uzasadnieniu skargi, albowiem zapadały one w zupełnie innych okolicznościach faktycznych sprawy.
Podsumowując zgodzić należy się z zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji argumentacją organu, że brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy skarżącą, a K. S. wyklucza możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na ocenę spełniania przez skarżącą przesłanek uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia pozostaje też okoliczność, iż skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym niepełnosprawnej. Wskazać bowiem należy, że opiekun prawny nie został zaliczony do żadnej kategorii podmiotów, którym ustawodawca przyznał prawo do uzyskania przedmiotowego świadczenia.
Końcowo, dla pełnego rozważania okoliczności sprawy należy zasygnalizować, iż jedyny wyjątek od zasady, że świadczenie przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji przewidziano w art. art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.. Z przepisu tego wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wprawdzie opiekunowi faktycznemu. Jednakże należy mieć na uwadze, iż przepisy wyraźnie wskazują, iż ma być to opiekun faktyczny dziecka, przez którego ustawodawca rozumie osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem i wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 3 pkt 14 u.ś.r.). W niniejszej sprawie, z oczywistych względów, nie można uznać, że skarżąca jest opiekunem faktycznym dziecka, albowiem niepełnosprawna K. S. – jest osobą pełnoletnią.
Z podanych wyżej względów zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 1 z zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy uznać za bezpodstawny. Za nietrafne sąd uznał też zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. dotyczące niedokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Skarżąca nie wskazała jakie okoliczności zostały przez organy pominięte, których zaistnienie mogło mieć wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Sygnalizowane zaś w skardze nieustalenie zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez nią nad niepełnosprawną w zakresie wymaganym stanem zdrowia, pozostaje bez wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. W sprawie nie doszło też do naruszenia art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a., albowiem organy wyjaśniły motywy rozstrzygnięcia w sposób czytelny i prawidłowy.
Ponadto, co warte też zasygnalizowania, decyzja w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani decyzją uznaniową, ani też wydawaną w oparciu o tzw. zasady współżycia społecznego, lecz jest decyzją ściśle uzależnioną od konkretnej regulacji prawnomaterialnej (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2022 r., I OSK 1657/21, CBOSA). Brak zatem spełnienia wymaganych przesłanek, obliguje organ administracji publicznej do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.