II SA/BK 392/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku J.M. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w latach 60-tych na cele budownictwa wielorodzinnego. Skarżący twierdził, że jego ojciec, W.M., był właścicielem działki, mimo braku formalnej decyzji wywłaszczeniowej. Organy administracji, począwszy od Starosty Powiatu Białostockiego, dwukrotnie umarzały postępowanie, wskazując na brak dokumentów potwierdzających tytuł własności W.M. do nieruchomości. Wojewoda Podlaski utrzymał te decyzje w mocy. WSA w Białymstoku uchylił decyzje organów, uznając, że brak formalnej decyzji wywłaszczeniowej nie przesądza o bezprzedmiotowości postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną Starosty, zgodził się z WSA co do braku bezprzedmiotowości, ale skorygował ocenę prawną, wskazując na konieczność udokumentowania tytułu własności W.M. w sposób zgodny z ówczesnymi przepisami (Prawo rzeczowe, Prawo o księgach wieczystych). W ponownym postępowaniu administracyjnym organy podjęły szeroko zakrojone działania poszukiwawcze dokumentów potwierdzających własność, w tym w archiwach państwowych i księgach wieczystych, jednak bezskutecznie. Wobec braku takich dowodów, Starosta ponownie umorzył postępowanie, a Wojewoda Podlaski utrzymał tę decyzję. WSA w Białymstoku, związany oceną prawną NSA, oddalił skargę J.M., stwierdzając, że brak dowodów własności W.M. uniemożliwia ustalenie odszkodowania, a przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Sąd podkreślił, że obowiązek wykazania tytułu własności spoczywa na wnioskodawcy, a dane z ewidencji gruntów mają charakter deklaratoryjny.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że brak dowodów własności uniemożliwia dochodzenie odszkodowania za wywłaszczenie, nawet jeśli formalna decyzja wywłaszczeniowa nie została wydana. Interpretacja art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jako przepisu procesowego.
Dotyczy spraw, gdzie wywłaszczenie miało miejsce przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i gdzie wnioskodawca nie jest w stanie udokumentować tytułu własności poprzednika prawnego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy brak formalnej decyzji wywłaszczeniowej wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na cele publiczne w przeszłości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jednakże kluczowe jest udowodnienie tytułu własności do nieruchomości w momencie jej przejęcia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak formalnej decyzji wywłaszczeniowej nie przesądza o braku odjęcia prawa własności, ale wymaga od wnioskodawcy udokumentowania tytułu własności poprzednika prawnego.
Jaki jest charakter prawny art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście ustalania odszkodowania za nieruchomości przejęte bez odszkodowania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepis ten ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny, i nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd przychylił się do stanowiska, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jedynie reguluje tryb ustalania odszkodowania, ale materialnoprawny obowiązek jego ustalenia musi wynikać z innych przepisów.
Czy dane z ewidencji gruntów i budynków stanowią wystarczający dowód własności nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dane z ewidencji gruntów mają charakter techniczno-deklaratoryjny i nie przesądzają o prawie własności.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że organy ewidencyjne rejestrują stany prawne ustalone przez inne organy, a same nie mogą rozstrzygać spornych kwestii dotyczących własności.
Na kim spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania tytułu własności do nieruchomości w postępowaniu o odszkodowanie za wywłaszczenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu spoczywa na podmiocie ubiegającym się o odszkodowanie.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że wnioskodawca musi wykazać prawo własności, a brak dokumentów potwierdzających to prawo obciąża jego.
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przepis ma charakter procesowy, nie materialnoprawny; nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania.
Pomocnicze
Dz.U. 1946 nr 57 poz 319 art. 18 § ust. 1
Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe
Dz.U. 1946 nr 57 poz 320 art. 29 § zd. 1
Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo o księgach wieczystych
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ.
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 4
Wywłaszczenie mogło polegać na odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 7 § ust. 1
Z wywłaszczeniem wiązał się obowiązek zapłaty odszkodowania.
u.g.n. art. 112 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wywłaszczenie polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.
u.g.n. art. 119 § ust. 1 pkt 7
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Z decyzją o wywłaszczeniu wiąże się obowiązek ustalenia odszkodowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak dokumentów potwierdzających tytuł własności W.M. do nieruchomości. • Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. • Dane z ewidencji gruntów mają charakter deklaratoryjny i nie stanowią dowodu własności.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów Konstytucji RP (art. 12, 22, 42). • Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 6, 7, 8, 7a, 81a). • Naruszenie art. 17 EKPC. • Nieruchomość została przejęta bezprawnie.
Godne uwagi sformułowania
brak dokumentów potwierdzających tytuł własności W. M. do nieruchomości przesądził o wydaniu decyzji umarzającej to postępowanie • przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania • dane zawarte w ewidencji nie dowodzą jednak dysponowania tytułem prawnym do nieruchomości • wpisy danych na mapie nie tworzą prawa i mają jedynie znaczenie deklaratoryjne
Skład orzekający
Elżbieta Trykoszko
przewodniczący sprawozdawca
Anna Bartłomiejczuk
sędzia
Marek Leszczyński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak dowodów własności uniemożliwia dochodzenie odszkodowania za wywłaszczenie, nawet jeśli formalna decyzja wywłaszczeniowa nie została wydana. Interpretacja art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jako przepisu procesowego."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, gdzie wywłaszczenie miało miejsce przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i gdzie wnioskodawca nie jest w stanie udokumentować tytułu własności poprzednika prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje długotrwały proces dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie sprzed dekad, gdzie kluczowe okazuje się udowodnienie tytułu własności, co jest częstym problemem w sprawach historycznych.
“Dziesiątki lat czekania na odszkodowanie za wywłaszczenie. Kluczowy dowód: tytuł własności.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.