II SA/Bk 299/23

II SA/Bk 299/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Elżbieta Trykoszko /przewodniczący/
Małgorzata Roleder /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 2097/23 - Wyrok NSA z 2024-05-28
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 180
art. 32a, art. 87 ust. 1 pkt 4, art. 92a ust. 1 i 7, art. 92c
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j.)
Dz.U.UE.L 2009 nr 300 poz 72 art. 2 pkt 2, art. 3, art. 5
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wspólnych zasad dostępu do  rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Tekst mający znaczenie dla EOG).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 20 lutego 2023 r. nr 2001-IOD.4802.3.2023 w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 lutego 2023 r. nr 2001-IOD.4802.3.2023 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku (dalej powoływany jako Naczelnik PUCS, organ pierwszej instancji) z 28 grudnia 2022 r. nr 318000-COC1.48.346.2022.MI, którą wymierzono B. Sp. z o.o. w B. (dalej powoływana jako skarżąca, Spółka) karę pieniężną w kwocie 5.000 zł za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 21 sierpnia 2022 r. w Oddziale Celnym w Bobrownikach funkcjonariusze służby celno-skarbowej przeprowadzili kontrolę środka przewozowego marki DAF o nr rej. [...] wraz z naczepą marki Schmitz Cargobull o nr rej. [...], wykonującego przewóz z terenu Białorusi do Polski. Według ustaleń organów kierowca kontrolowanego pojazdu, obywatel Białorusi U. A., wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy w imieniu przewoźnika – skarżącego. W trakcie kontroli kierowca nie okazał ważnego świadectwa kierowcy, bowiem okazane do kontroli świadectwo kierowcy nr [...] wystawione dla U. A. było ważne od 18 sierpnia 2021 r. do
16 sierpnia 2022 r.
Z przeprowadzonych czynności sporządzony został protokół kontroli z dnia
21 sierpnia 2022 r. nr 318000-311070-OC6.5063.342.2022. Do protokołu kontroli kierowca nie wniósł zastrzeżeń.
W tym samym dniu przeprowadzono dowód z zeznań kierowcy. U. A. zeznał, że od roku był zatrudniony jako kierowca u skarżącej. Wskazał, że posiada ważne badania lekarskie i psychologiczne, zaś świadectwo kierowcy jest
w trakcie tworzenia w Warszawie. Wyjaśnił, że w dniu 20 sierpnia 2022 r. wyjechał
z Białorusi, jechał do Białegostoku w celu pozostawienia auta.
W pismach z 18 października 2022 r. Naczelnik PUCS zawiadomił Spółkę
o wszczęciu postępowania, prawie do zapoznania się z materiałem dowodowym oraz zgłoszenia uwag i wniosków dotyczących rozpatrywanej sprawy, a także wezwał do nadesłania wyjaśnień powodów nieposiadania przez kierowcę w dniu kontroli ważnego świadectwa kierowcy.
Decyzją z 28 grudnia 2022 r. Naczelnik PUCS nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 5.000 zł na podstawie art. 32a, art. 87 ust. 1 pkt 4, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92a ust. 1 i 7 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r.
o transporcie drogowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 180 ze zm., dalej jako: u.t.d.)
w związku z lp. 3.3. załącznika nr 3 do u.t.d., art. 5 ust. 2 i ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącego wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych (Dz.U. UE L 2009.300.72 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie nr 1072/2009").
Organ pierwszej instancji wskazał na wynikający z art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d. obowiązek kierowcy pojazdu samochodowego posiadania przy sobie, przy wykonywaniu przewozu drogowego, i okazywania na żądanie uprawnionego organu świadectwa kierowcy wymaganego w międzynarodowym transporcie drogowym. Następnie organ zacytował regulacje art. 32a u.t.d. oraz art. 5 ust. 1, 2 i 6 rozporządzenia nr 1072/2009 – i wyprowadził na ich podstawie wniosek, że przewoźnik mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wykonujący międzynarodowy transport rzeczy, posługujący się kierowcą niebędącym obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, powinien posiadać świadectwo kierowcy wystawione przez właściwe organy państwa członkowskiego siedziby przewoźnika. Nadto przewoźnik powinien przekazać świadectwo do dyspozycji kierowcy wskazanemu w świadectwie, gdy ten wykonuje przewóz.
Organ pierwszej instancji nie stwierdził podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. umożliwiającego odstąpienie od nałożenia kary i umorzenie postępowania. Naczelnik PUCS uznał, że ciężar odpowiedzialności za wykonywanie przewozu zgodnie z obowiązującymi przepisami spoczywa na przewoźniku – w tym przypadku Spółce i na niej spoczywał obowiązek takiego zorganizowania przewozu drogowego, by nie dochodziło do naruszenia prawa.
W następstwie wniesionego przez Spółkę odwołania, zaskarżoną decyzją DIAS utrzymał rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że kierowca w dniu 21 sierpnia 2022 r. wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy, nie posiadając ważnego świadectwa kierowcy. Jako bezsporne ocenił, że kierujący zespołem pojazdów o nr rej. [...] obywatel Białorusi U. A. nie okazał kontrolującym ważnego świadectwa kierowcy. Ocenił natomiast, że istotą sporu w kontekście zarzutów odwołania jest uznanie, że sporny przejazd stanowił przewóz międzynarodowy, skoro kierowca nie przewoził ładunku i zdaniem strony przejazd nie był związany z uprzednim przewozem międzynarodowym.
DIAS wyjaśnił, że kierujący zespołem pojazdów poruszał się z terytorium Białorusi do Polski w stanie próżnym. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił następujący ciąg zdarzeń w sprawie: 1) w dniu 14 sierpnia 2022 r. U. A. realizuje przewóz przez przejście graniczne
w Bobrownikach z Polski na teren Białorusi pojazdem marki DAF o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...], 2) w dniu 17 sierpnia 2022 r. naczepa o nr rej. [...] w stanie załadowanym wraz ze środkiem przewozowym o nr rej. [...] realizuje przejazd z Polski na teren Białorusi, 3) w dniu 21 sierpnia 2022 r. U. A. realizuje przewóz z Białorusi do Polski środkiem przewozowym DAF o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...], bez ładunku.
W ocenie organu odwoławczego należy przyjąć, że przewóz realizowany
w dniu 21 sierpnia 2022 r. przez Spółkę miał związek (był przewozem powrotnym)
z przewozem wykonywanym naczepą o nr rej. [...] w dniu 17 sierpnia 2022 r. Zdaniem DIAS bezsprzecznie przejazd bez ładunku w dniu 21 sierpnia 2022 r.
w związku z przewozem towarów z państwa członkowskiego (Polski) do państwa trzeciego (Białoruś) w dniu 17 sierpnia 2022 r. spełnia definicję przewozu międzynarodowego.
Organ odwoławczy zakwestionował ponadto wskazania strony, że naruszenie nastąpiło wskutek nieprzewidzianych zdarzeń i okoliczności, tj. przez działania organów państwowych Białorusi, które miały uniemożliwić wyjazd środków transportowych w terminie planowanym przez stronę i w czasie ważności świadectwa kierowcy, bowiem władze Białorusi przez kilka dni przetrzymały kierowcę i jego środek transportu. DIAS stwierdził jednak, że kierowca wyjechał z Polski na teren Białorusi w dniu 14 sierpnia 2022 r., a zatem na dwa dni przed upływem terminu ważności świadectwa. Zauważył, że poddany w dniu 21 sierpnia 2022 r. kontroli przewóz bez ładunku był wykonywany naczepą o nr rej. [...], który był przewozem powrotnym związanym z przewozem realizowanym tą naczepą
z ładunkiem w dniu 17 sierpnia 2022 r.
Za niezasadny DIAS uznał również zarzut dotyczący nieskuteczności oświadczeń kierowcy z uwagi na brak znajomości języka polskiego. Organ odwoławczy przywołał treść przepisów ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2021 r. poz. 672 ze zm., dalej jako: u.j.p.), wywodząc, że wszystkie oświadczenia muszą być składane przed organami władzy publicznej w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji nie jest obowiązany do powoływania tłumacza podczas kontroli drogowej, zaś przedsiębiorca, zatrudniając kierowcę nieznającego języka kraju, przez którego terytorium ma realizować przewóz rzeczy, przyjmuje na siebie ryzyko wynikające z tej nieznajomości. DIAS uznał, że nieznajomość języka polskiego nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą naruszenie prawa. Przy tym organ zauważył, że kierowca w toku kontroli nie zgłaszał problemów ze zrozumieniem języka polskiego, oświadczył, że rozumie język polski i złożył zeznania, a następnie podpisał protokół bez żadnych uwag.
DIAS podzielił również przekonanie Naczelnika PUCS, że strona nie wykazała wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych, niespodziewanych, które miałyby bezpośredni wpływ na powstanie stwierdzonego naruszenia, których doświadczony
i profesjonalny podmiot organizujący przewóz drogowy nie byłby w stanie przewidzieć przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności.
Skargę do sądu administracyjnego wniosła Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie:
I. przepisów materialnego prawa administracyjnego w postaci:
1) naruszenia poprzez niewłaściwe odczytanie a tym samym niezastosowania art. 2 pkt 2 lit. b) i lit. d) i art. 3 rozporządzenia nr 1072/2009, tj. definicji "przewozu międzynarodowego" w celu ustalenia, czy skarżąca wykonywała przewóz międzynarodowy oraz czy w związku z tym nie wykonując przewozu towarów i nie zaistnienia przypadku opisanego w art. 2 pkt 2 lit. d) rozporządzenia nr 1072/2009, kierowca był zobowiązany do posiadania świadectwa kierowcy; błąd ten
w konsekwencji doprowadził organ do wadliwego uznania, że skarżąca wykonywała "przewóz międzynarodowy" i kierowca był obowiązany posiadać świadectwo kierowcy, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przepisów powinno było doprowadzić organ do wniosku, że w sprawie art. 3 rozporządzenia nr 1072/2009 nie znajduje zastosowania w związku z tym, że skarżąca nie wykonywała przewozu międzynarodowego. Kierowca skarżącej nie przewoził przedmiotowym pojazdem żadnych towarów, jak również nie powracał po wykonaniu przewozu towarów (art. 2 pkt. 2 lit. d) rozporządzenia) a jedynie miał za zadanie odebrać z Białorusi pustą naczepę celem dostarczenia jej do siedziby skarżącej;
2) wadliwą interpretację i zastosowanie art. 92a ust. 1 i 6 u.t.d. poprzez przyjęcie, że skarżąca wykonywała przewóz drogowy z naruszeniem obowiązków
a tym samym podlega sankcjom finansowym wskazanym w tym przepisie, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego powinna doprowadzić organ do wniosku, że czynności wykonywane przez skarżącą nie były przewozem drogowym, lecz przejazdem środka transportowego bez ładunku i nie w celu wykonania uprzednio przewozu międzynarodowego, w związku z czym nie ma do niej zastosowania powyższy przepis;
3) zaniechanie stosowania przepisu art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie, gdyż naruszenie obowiązku posiadania przez kierowcę strony postępowania aktualnego świadectwa kierowcy nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których strona nie mogła przewidzieć a nadto kierowca U. A. wyjechał na Białoruś po niezaładowaną naczepę strony postępowania, czyli niewykonywania przewozu rzeczy;
4) naruszenie art. 4 pkt 2 u.t.d. – poprzez jego pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji a tym samym niezastosowanie albowiem w dniu kontroli dokonanej przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, strona postępowania nie wykonywała międzynarodowego transportu drogowego w zrozumieniu tej ustawy;
5) naruszenie art. 32a u.t.d. – poprzez niewłaściwe jego odczytanie i tym samym niewłaściwe jego zastosowanie albowiem w dniu dokonywania kontroli, przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej, kierowca strony postępowania nie wykonywał międzynarodowego transportu drogowego (nie przewoził towaru ani osób) i nie było to związane z uprzednim przewozem międzynarodowym, tym samym nie było obowiązku posiadania świadectwa kierowcy;
6) naruszenie art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d. – poprzez niewłaściwe jego odczytanie i tym samym niewłaściwe jego zastosowanie albowiem podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli w międzynarodowym transporcie drogowym – świadectwo kierowcy, jeżeli jest wymagane. W tej sprawie kierowca nie wykonywał międzynarodowego transportu a tym samym nie miał obowiązku mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli świadectwa kierowcy;
II. przepisów prawa procesowego administracyjnego:
1) poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów odwołania skarżącej i naruszenie zasad postępowania wyrażonego w art. 7, art. 7a, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 89, art. 81 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz sprzeczne z przepisami prawa ustalenie stanu faktycznego na skutek przyjęcia wadliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uznaniu, że skarżąca wykonywała międzynarodowy transport drogowy rzeczy w rozumieniu rozporządzenia nr 1072/2009, a organ odwoławczy nie dokonał weryfikacji ustaleń funkcjonariuszy Oddziału Celnego Bobrowniki, oraz przedłożenie bliżej nieokreślonych dokumentów bez ich opisania czego dotyczą i bez wskazania jakie fakty mają udowodnić i pozbawienie strony możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym a nadto w toku postępowania nie ujawniono listu przewozowego (CMR) z wykazanym ładunkiem, lub takiego listu na dostarczony ładunek i powrót po wykonaniu transportu w związku z twierdzeniem wykonywania międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez skarżącą;
2) rażące naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. i art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej (przyjęty przez Parlament Europejski dnia 6 września 2001 r.), poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału
w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Naczelnika PUCS, w wyniku włączenia do akt sprawy nowych dowodów z dokumentów po zapoznaniu się już pełnomocnika z zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji, bez wydania postanowienia co do włączenia tych dowodów i niezawiadomienia ponownego pełnomocnika strony w celu zapoznania się z nimi i ustosunkowania się do nich;
3) rażące naruszenie przepisu art. 10 § 3 k.p.a., poprzez nieutrwalenie
w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej
w § 1, po włączeniu do akt nowych dowodów z dokumentów po ostatecznym zapoznaniu się strony z materiałem dowodowym i niepowiadomienia o tym fakcie strony w celu zapoznania się z nowymi dowodami włączonymi do akt sprawy;
4. art. 79 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka – kierowcy U. A. przez funkcjonariusza służby celno-skarbowej, bez zawiadomienia strony postępowania (skarżącej), a także bez jej udziału przy przesłuchaniu, czym zostały naruszone istotne prawa strony, a nadto przesłuchanie świadka obywatela Białorusi, nieposługującego się językiem polskim w mowie
i piśmie, zostało przeprowadzone bez udziału tłumacza przysięgłego, co stawia pod znakiem zapytania ważność takiego przesłuchania i wiarygodność stwierdzonych tam faktów przy braku oświadczenia tegoż świadka o znajomości języka polskiego
w mowie i piśmie i w jakim stopniu. Nadto zachodzi w tej sprawie podejrzenie złożenia niesamodzielnych i nieskrępowanych zeznań przez świadka.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że w niniejszej sprawie brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżąca spółka wykonywała przewóz drogowy uregulowany w rozporządzeniu nr 1072/2009.
Według skarżącej z unormowań zawartych w rozporządzeniu nr 1072/2009 nie wynika wprost, czy przejazd pojazdu bez ładunku w celu przeprowadzenia go
z miejsca postoju zagranicą do siedziby firmy (skarżącej) jest międzynarodowym przewozem drogowym rzeczy w rozumieniu rozporządzenia nr 1072/2009
i podlegającym w związku z tym kontroli pod kątem spełnienia wymogów rozporządzenia a w szczególności wymogu uzyskania licencji wspólnotowej
i świadectwa kierowcy. W niniejszej sprawie taki rodzaj przejazdu (przewozu), zdaniem skarżącej nie jest wykonywaniem międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy, określonego w rozporządzeniu nr 1072/2009. Przejazd pojazdu bez ładunku z miejsca postoju zagranicą do siedziby firmy (skarżącej) nie spełnia wymogów definicji pojazdu przewożącego ładunek, zawartej w art. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 1072/2009, która to definicja odnosi się do pojazdów służących wykonywaniu zarobkowych przewozów rzeczy. Przejazd ten ma jedynie na celu dostarczenie pojazdu z zagranicy do siedziby skarżącej, odbywa się tylko w jedną stronę, jest więc niepowtarzalny.
Specyficzny charakter przejazdów "na własnych kołach" zdaniem strony powoduje, że nie mogą być one uznane za międzynarodowe przewozy drogowe rzeczy w rozumieniu rozporządzenia nr 1072/2009, które reguluje dostęp do rynku przewozów międzynarodowych.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika PUCS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania od DIAS i o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja z dnia 20 lutego 2023 r., którą DIAS utrzymał w mocy decyzję Naczelnika PUCS z dnia 28 grudnia 2022 r. Decyzją organu pierwszej instancji nałożono na skarżącego karę pieniężną
w wysokości 5.000 zł za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy.
W rozpoznawanej sprawie w toku czynności kontrolnych przeprowadzonych 21 sierpnia 2022 r. przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej stwierdzono, że kierowca U. A. posiadał świadectwo kierowcy, które utraciło ważność
w dniu 16 sierpnia 2022 r. W sprawie nie budziło zatem wątpliwości, że zatrudniony
u skarżącej kierowca nie posiadał ważnego (aktualnego) świadectwa kierowcy.
Spór dotyczy natomiast tego czy kierowca wykonywał w imieniu przewoźnika, tj. skarżącej międzynarodowy przewóz drogowy. Spółka w toku postępowania, jak
i w skardze konsekwentnie utrzymuje bowiem stanowisko, że jej kierowca U. A., wykonując przejazd zespołem pojazd o nr rej. [...] w stanie próżnym (bez ładunku), nie wykonywał tym samym międzynarodowego przewozu drogowego w rozumieniu rozporządzenia nr 1072/2009. Odmiennego zdania jest natomiast DIAS, wobec czego na podstawie art. 87 ust. 1 pkt 4, art. 92a ust. 1 i 7 u.t.d. w zw. z lp. 3.3. załącznika nr 3 do u.t.d. została nałożona kara pieniężna.
W zaistniałym sporze rację należało przyznać organowi odwoławczemu.
W myśl art. 87 ust. 1 pkt 4 u.t.d. podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, kartę kierowcy, wykresówki, zapisy odręczne i wydruki z tachografu oraz zaświadczenie, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców,
a ponadto w międzynarodowym transporcie drogowym - świadectwo kierowcy, jeżeli jest wymagane.
Wobec tego w przypadku, gdy ma miejsce międzynarodowy transport drogowy, może być z tym związany obowiązek posiadania przez kierowcę
i okazywania w kontroli świadectwa kierowcy. Niedochowanie obowiązku posiadania świadectwa kierowcy, gdy kierowca miał obowiązek jego posiadania, wiąże się dla przewoźnika – który z kolei miał obowiązek wyposażenia kierowcy w ten dokument – z karą pieniężną. Na podstawie art. 92a ust. 1 i 7 w zw. z lp. 3.3. załącznika nr 3 do u.t.d. wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy przez kierowcę nieposiadającego ważnego świadectwa kierowcy wiąże się z sankcją w wysokości 5.000 zł.
Kluczowe dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy jest stwierdzenie czy kierowca skarżącej wykonywał międzynarodowy przewóz drogowy. W art. 4 pkt 2 u.t.d. zdefiniowano pojęcie międzynarodowego transportu drogowego jako podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi, za które uważa się również zespoły pojazdów składające się z pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy, przy czym jazda pojazdu między miejscem początkowym i docelowym odbywa się z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ma wątpliwości, że jazda kierowcy skarżącej miała miejsce z przekroczeniem granicy polsko-białoruskiej. Nie jest to kwestionowane przez Spółkę.
Kierowca U. A. jest obywatelem Białorusi, wobec czego ma do niego zastosowanie art. 32a u.t.d., który wskazuje, że do kierowcy niebędącego obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy
o Europejskim Obszarze Gospodarczym, zatrudnionego przez przedsiębiorcę mającego siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wykonującego międzynarodowy transport drogowy rzeczy, stosuje się przepisy rozporządzenia 1072/2009 dotyczące świadectwa kierowcy. W rozporządzeniu nr 1072/2009 w art. 3 jako zasadę przyjęto, że wykonywanie przewozów międzynarodowych wymaga posiadania licencji wspólnotowej oraz, jeśli kierowca jest obywatelem państwa trzeciego, świadectwa kierowcy.
Ustalenie rozumienia pojęcia przewozu międzynarodowego wymaga natomiast sięgnięcia do art. 2 pkt 2 rozporządzenia nr 1072/2009, który definiuje przewóz międzynarodowy jako:
a) przejazd pojazdu z ładunkiem, gdy miejsce wyjazdu i miejsce przyjazdu znajdują się w dwóch różnych państwach członkowskich, z tranzytem przez jedno lub więcej państw członkowskich lub państw trzecich, albo bez takiego tranzytu;
b) przejazd pojazdu z ładunkiem z państwa członkowskiego do państwa trzeciego lub w odwrotnym kierunku, z tranzytem przez jedno lub więcej państw członkowskich lub państw trzecich, albo bez takiego tranzytu;
c) przejazd pojazdu z ładunkiem między państwami trzecimi z tranzytem przez terytorium jednego lub więcej państw członkowskich; lub
d) przejazd bez ładunku w związku z przewozem, o którym mowa w lit. a), b)
i c).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że przejazd miał miejsce bez ładunku, co wobec treści art. 2 pkt 2 lit. d) cyt. rozporządzenia nie wyklucza zakwalifikowania przejazdu jako przewozu międzynarodowego. Spór dotyczy natomiast tego czy przejazd bez ładunku w dniu 21 sierpnia 2022 r. miał związek
z przejazdem pojazdu z ładunkiem, wskazanym w art. 2 pkt 2 lit. a), b)
i c) rozporządzenia nr 1072/2009.
Na podstawie notatki urzędowej z 18 stycznia 2023 r., wydruków z systemu Zintegrowanego Archiwum Odpraw i Legitymowań (ZAOIL) i systemu "Cyfrowa granica" organ ustalił, że w dniu 14 sierpnia 2022 r. U. A. realizował przewóz przez przejście graniczne w Bobrownikach z Polski na teren Białorusi pojazdem marki DAF o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...], następnie w dniu 17 sierpnia 2022 r. za pomocą naczepy o nr rej. [...] w stanie załadowanym wraz ze środkiem przewozowym o nr rej. [...] Spółka realizowała przejazd z Polski na teren Białorusi, zaś w dniu 21 sierpnia 2022 r. U. A. realizuje przewóz z Białorusi do Polski środkiem przewozowym DAF o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...], bez ładunku.
Opisany przez organ ciąg zdarzeń znajduje odzwierciedlenie
w zgromadzonym materiale dowodowym. W skardze strona w żaden sposób nie kwestionuje zebranych w sprawie dowodów. W ocenie sądu za prawidłowe należy uznać wskazanie organu wywiedzione na podstawie powyższych ustaleń, że przejazd w dniu 21 sierpnia 2022 r. miał związek – jako przejazd powrotny –
z przejazdem z 17 sierpnia 2022 r. wykonanym z użyciem tej samej naczepy o nr rej. [...] i przejazdem z 14 sierpnia 2022 r., w którym kierowca U. A. poruszał się środkiem przewozowym DAF o nr rej. [...]. Skarżąca w swoich rozważaniach pomija treść tych dokumentów, choć to właśnie one doprowadziły ostatecznie do właściwego stwierdzenia, że przejazd z 21 sierpnia 2022 r. stanowił przewóz międzynarodowy zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. d) rozporządzenia nr 1072/2009, gdyż wcześniejszy przejazd z użyciem tej samej naczepy (wówczas z ładunkiem)
i z przekroczeniem polsko-białoruskiej granicy w Bobrownikach należy kwalifikować jako przewóz międzynarodowy wskazany w art. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia nr 1072/2009. W swoich ustaleniach DIAS skutecznie zakwestionował twierdzenie strony, jakoby celem skarżącej i zatrudnionego u niej kierowcy był sam odbiór
i dostarczenie pustej naczepy, skoro kilka dni wcześniej ta sama naczepa została użyta w przewozie międzynarodowym z Polski do Białorusi. Błędne jest przy tym odnoszenie definicji przewozu międzynarodowego do samego kierowcy, bowiem znaczenie ma istnienie związku między poszczególnymi transgranicznymi przejazdami (z ładunkiem i bez ładunku) danego przewoźnika, a nie działającego
w jego imieniu kierowcy.
Przy tym sąd podziela pogląd organów, że w sprawie nie miał zastosowania art. 92c ust. 1 u.t.d. W myśl wskazanego przepisu nie wszczyna się postępowania
w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem,
a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Organ pierwszej instancji wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania zwrócił się do Spółki z wezwaniem do nadesłania wyjaśnień powodów nieposiadania przez kierowcę w dniu kontroli ważnego świadectwa kierowcy. Skarżąca powołała się na okoliczność, że kierowca wyjechał z Polski na teren Białorusi na 2 dni przed upływem ważności świadectwa i miał powrócić do bazy tego samego dnia, jednak przeszkodę ku temu miało stanowić przetrzymanie kierowcy i jego środka transportu przez władze Białorusi. Organ trafnie jednak zwrócił uwagę, że przewóz z dnia
21 sierpnia 2022 r. wykonywany był naczepą [...], której użyto przy przewozie
z 17 sierpnia 2022 r., a co do tej naczepy strona nie podała, by została ona przetrzymana pomiędzy 17 a 21 sierpnia 2022 r. Przy tym wskazania strony nie zostały w żaden sposób poparte dowodami.
Wobec powyższego analiza akt postępowania administracyjnego wskazuje, że organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego w zaskarżonej decyzji. Istniały podstawy do nałożenia kary pieniężnej, bowiem prawidłowe ustalenia faktyczne organów prowadzą do przekonania, że kierowca w imieniu skarżącej wykonywał międzynarodowy transport drogowy rzeczy, nie posiadając ważnego świadectwa kierowcy.
Nie doszło również do naruszenia przepisów prawa procesowego, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Ocena materiału dowodowego w sprawie nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.).
Nie można w szczególności podzielić wskazań skargi, że organ odwoławczy nie dokonał weryfikacji ustaleń funkcjonariuszy Oddziału Celnego Bobrowniki. Protokół kontroli drogowej z 21 sierpnia 2022 r. stanowił istotny dowód w sprawie
i został poddany ocenie DIAS. Zarzut w tym zakresie jest przy tym o tyle niezrozumiały, że okoliczności braku wyposażenia kierowcy w ważne świadectwo kierowcy czy też przejazdu z Białorusi do Polski bez ładunku nie są przez Spółkę kwestionowane, zaś kwestia związku przejazdu z 21 sierpnia 2022 r. (bez ładunku)
z wcześniejszym przejazdem z ładunkiem została przez organ odwoławczy wyjaśniona ostatecznie za pomocą innych dowodów, co znalazło odzwierciedlenie
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Całkowicie bezzasadnie strona zarzuca również DIAS brak odniesienia się do zarzutów odwołania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wypowiedź w przedmiocie wszystkich istotnych kwestii w sprawie, w tym tych podnoszonych przez skarżącą.
W przedmiocie zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony
w postępowaniu należy zaś wskazać, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził dowodów z dokumentów – wydruków z systemu ZAOIL oraz systemu "cyfrowa granica", a przede wszystkim nie stanowiły one podstawy wydania decyzji przez Naczelnika PUCS. W postępowaniu przed organem odwoławczym strona miała możliwość wypowiedzenia się w przedmiocie tych dowodów, dopuszczonych przez DIAS postanowieniem z 25 stycznia 2023 r. Organ odwoławczy wyznaczył również stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego. W dniu 30 stycznia 2023 r. pełnomocnik strony zapoznał się z aktami sprawy, nie wskazując jednak w protokole zapoznania się z aktami ani stanowiska strony, ani uwag. Przed wydaniem decyzji w dniu 20 lutego 2023 r. strona nie odniosła się do treści dokumentów dostarczonych przez Naczelnika PUCS. W ocenie sądu nie ma zatem mowy o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu odwoławczym skarżąca miała bowiem możliwość wypowiedzenia się w przedmiocie tych dowodów i nie skorzystała z tego prawa.
W skardze również nie wskazano, w jaki sposób zarzucane naruszenie miałoby wpłynąć na wynik sprawy. Utrwalony w orzecznictwie jest natomiast pogląd, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy zostanie wykazane, że to uchybienie uniemożliwiło stronie dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 1435/19).
Niezrozumiałe są wskazania skarżącej co do treści art. 95 k.p.a., skoro w toku postępowania przed organem odwoławczym strona nie wnioskowała
o przeprowadzenie rozprawy na podstawie art. 89 § 1 k.p.a., a także w przedmiocie uprawnień strony z art. 79 § 2 i art. 81 k.p.a. W postępowaniu administracyjnym strona ma określone uprawnienia stanowiące wyraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, w tym wynikające z powyższych przepisów. O ewentualnym naruszeniu w tym zakresie można jednak mówić jedynie, gdy organ nie umożliwi stronie skorzystania z tych uprawnień. Tymczasem strona nie korzystała
z dostępnych jej możliwości działania w sprawie.
Błędnie w skardze wskazuje się również, jakoby przepisy k.p.a. nie przewidywały aby organ odwoławczy "wchodził w kompetencje dowodowe" prowadzone przez organ pierwszej instancji. Uprawnienia organu odwoławczego
w tym zakresie wynikają z art. 136 w zw. z art. 15 k.p.a. W myśl art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zatem ustawodawca nie wykluczył możliwości przeprowadzenia nowych dowodów przez organ odwoławczy. W ocenie sądu nie zaistniały podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a zatem nie był potrzebny zgodny wniosek stron w myśl art. 136 § 2 k.p.a., by przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Przy tym kierując się zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a nie tylko oceny decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Należy podkreślić, że uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego mają charakter wyjątkowy. Zasadą jest bowiem, że organ drugiej instancji rozpatruje sprawę w sposób merytoryczny
i w ten właśnie sposób, prawidłowy w okolicznościach niniejszej sprawy, działał DIAS.
Odnosząc się do zarzutu braku zawiadomienia strony o przesłuchaniu kierowcy U. A., a w związku z tym naruszenia art. 79 k.p.a. należy wskazać, że zgodnie z art. 79 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu
i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1). Strona ma prawo brać udział
w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). Przepis ten nie ma jednak zastosowania względem czynności wykonywanych w toku kontroli, przed zainicjowaniem jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego.
Punktem wyjścia dla oceny w tym zakresie należy uczynić pogląd wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że art. 73 ust. 1 pkt 4 u.t.d. jest regulacją szczególną wobec art. 79 k.p.a., której przyjęcie było uzasadnione wyjątkowym charakterem postępowania kontrolnego przeprowadzanego przez inspektorów inspekcji transportu drogowego. Kontrola ta wymaga na ogół przesłuchania świadków w jej trakcie, co wyklucza zastosowanie art. 79 k.p.a. (por. np. wyroki NSA z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1617/06; z dnia 15 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 850/17, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie sądu powyższy pogląd jest adekwatny również w stosunku do kontroli drogowej prowadzonej przez funkcjonariuszy służby celno-skarbowej w trybie kontroli celno-skarbowej na podstawie art. 54 ust. 2 pkt 7, art. 64 ust. 1 pkt 5, art. 69 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 813 ze zm., dalej jako: "ustawa o KAS"). Podobnie jak
w przypadku kontroli prowadzonej przez inspektorów inspekcji transportu drogowego, funkcjonariusze służby celno-skarbowej również posiadają uprawnienia w zakresie przesłuchiwania świadków w toku kontroli, na co wskazuje treść art. 64 ust. 1 pkt 5 ustawy o KAS. Przy tym z art. 54 ust. 2 pkt 7 oraz art. 69 ust. 3 pkt 6 tej ustawy wynika, że kontrola celno-skarbowa transportu drogowego ma być prowadzona na zasadach określonych w przepisach odrębnych. Przez przepisy odrębne należy niewątpliwie rozumieć uregulowania zawarte przede wszystkim
w u.t.d. W ten sposób ustawodawca odsyła do przepisów tej ustawy.
Ponadto zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt 2 ustawy o KAS w zakresie nieuregulowanym do kontroli celno-skarbowej przepisy działu IV rozdziałów 1, 2, 3a, 5, 6, 10, 11, z wyjątkiem art. 182-185, art. 189 § 3, art. 190 § 1, art. 193 § 6-8, art. 198 i art. 200, oraz rozdziałów 12, 14, 16, 22 i 23 Ordynacji podatkowej stosuje się odpowiednio. Przepisy ustawy o KAS w zakresie nieuregulowanym odsyłają zatem do innej ustawy procesowej, a nie do k.p.a. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej jako: o.p.) w art. 190 zawiera uregulowanie o tożsamej treści w stosunku do art. 79 k.p.a. W ustawie
o KAS odpowiednie stosowanie o.p. w ramach art. 190 zawężono do § 2 tego przepisu, wprost wykluczając stosowanie § 1. Należy jednak podkreślić, że odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Należy natomiast uznać, że stosowanie art. 190 § 2 o.p. w toku kontroli transportu drogowego prowadzonej w trybie kontroli celno-skarbowej jest wykluczone, wobec treści przepisów u.t.d. i specyfiki kontroli drogowej.
Co do zaś wskazywanej nieznajomości języka polskiego kierowcy należy wskazać, że zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa obowiązującego na terytorium RP, a w świetle art. 27 zdanie pierwsze Konstytucji RP – w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2 w związku z art. 4 pkt 3 u.j.p. oświadczenia woli, podania i inne pisma kierowane do terenowych organów administracji publicznej powinny być składane w języku polskim. Wszystkie więc oświadczenia przed organami władzy publicznej winny być składane w języku polskim. Przy tym kierowca podpisał protokół kontroli drogowej i protokół przesłuchania świadka bez zastrzeżeń w tym w zakresie znajomości języka polskiego. Treść protokołu przesłuchania świadka wskazuje, że zeznania zostały złożone w języku polskim, a kierowca rozumiał zadawane pytania oraz pouczenia. Strona tych okoliczności nie podważyła. Przyjąć więc należy, że kierowca zatrudniony u skarżącej znał język polski w stopniu pozwalającym na komunikację i zrozumienie pouczeń.
Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z uwagi na powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.