Pełny tekst orzeczenia II SA/Bk 1906/25

II SA/Bk 1906/25 - Postanowienie WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2026-06-17
Data wpływu
2025-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części, wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Zmieniono postanowienie referendarza (art. 260 § 1 ustawy P.p.s.a.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym dniu 17 czerwca 2026 r. sprzeciwu adwokata P. B. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 kwietnia 2026 r. o odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 24 października 2025 r. nr WOP.7721.86.2025.MW w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego p o s t a n a w i a: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2026 r. w ten sposób, że przyznać adwokatowi P. B. kwotę 590,40 złotych (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji ,
Uzasadnienie
M. W. wniosła do sądu administracyjnego skargę na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego
w Białymstoku z dnia 24 października 2025 r. nr WOP.7721.86.2025.MW w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego.
Postanowieniem z 11 grudnia 2025 r. sygn. akt II SPP/Bk 932/25 referendarz sądowy przyznał M. W. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, natomiast Okręgowa Rada Adwokacka w Białymstoku pismem z 9 stycznia 2026 r. poinformowała o wyznaczeniu do prowadzenia sprawy skarżącej adwokata P. B. Pismo to wpłynęło do sądu 15 stycznia 2026 r.
Następnie w dniu 20 stycznia 2026 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik udzielił upoważnienia do zastępowania go w sprawie przez aplikanta adwokackiego, który 21 stycznia 2026 r. zapoznał się w siedzibie sądu z aktami sprawy (k. 28).
Zarządzeniem z sędziego z 26 lutego 2026 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, którego termin został wyznaczony na 23 kwietnia 2026 r., o czym pełnomocnika skarżącej poinformowano (k. 47).
Wnioskiem z 9 marca 2026 r. pełnomocnik zwrócił się do sądu o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone, ani w całości, ani w części.
Wyrokiem z 23 kwietnia 2026 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę. Odpis sentencji wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącej dnia 6 maja 2026 r. (k. 88).
Postanowieniem z 29 kwietnia 2026 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił przyznania adwokatowi P. B. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. W jego uzasadnieniu powołano art. 250 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), podkreślając, że nie nakłada on na sąd (referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek taki podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej, a wynagrodzenie należy się, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną stronie. Referendarz sądowy powołał przy tym na orzecznictwo wskazujące, że wynagrodzenie należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony.
Dalej podkreślono, że wyznaczony do prowadzenia sprawy pełnomocnik jedynie upoważnił aplikanta adwokackiego, który zapoznał się z aktami sprawy, a następnie złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały uiszczone w żadnej części. Zdaniem referendarza sądowego zapoznanie się z aktami sprawy jest niezbędne do prawidłowego wykonania czynności zawodowych przez pełnomocnika jednakże bez podjęcia dalszych czynności procesowych, w imieniu i na rzecz skarżącej, w postaci chociażby sporządzenia pisma zawierającego, poza wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia, także merytoryczne stanowisko w sprawie (w tym rozwinięcie, czy też uzupełnienie zarzutów podniesionych w skardze i argumentacji w niej zawartej), należy uznać za niewystarczające do przyjęcia, że pomoc prawna w niniejszej sprawie rzeczywiście została udzielona. Referendarz zauważył również, że pełnomocnik już 20 stycznia 2026 r. wiedział o wyznaczeniu go przez Okręgową Radą Adwokacką do reprezentowania skarżącej i w piśmie z 9 marca 2026 r. mógł zawrzeć merytoryczne stanowisko w sprawie albo przedstawić je pisemnie do 23 kwietnia 2026 r., tj. do dnia wyznaczonego posiedzenia niejawnego w trybie uproszczonym, jednakże nie skorzystał z takiej możliwości i nie przedstawił jakiegokolwiek merytorycznego stanowiska w sprawie. Tym samym pełnomocnik z urzędu nie przyczynił się do pozytywnego dla skarżącej zakończenia postępowania, a zarazem stwierdzony nakład pracy nie uprawnia go do skutecznego ubiegania się o wynagrodzenie, gdyż nie wypełnia wymaganych przez prawo przesłanek faktycznie udzielonej pomocy prawnej. W tych okolicznościach przyznanie wynagrodzenia adwokatowi stanowiłoby nieuzasadniony wydatek z budżetu państwa. Wobec tego w ocenie referendarza, brak było podstaw do przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia w zakresie udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. W podstawie prawnej postanowienia wskazano ponadto art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Odpis ww. postanowienia został doręczony pełnomocnikowi skarżącej dnia 6 maja 2026 r. (k. 79).
Od powyższego postanowienia w dniu 12 maja 2026 r. adwokat P. B. wniósł sprzeciw, wnosząc o jego zmianę przez zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – tj. załączonego do sprzeciwu wydruku korespondencji e-mail ze skarżącą, na okoliczność faktycznego, prawidłowego i realnego udzielenia prawa pomocy przez niego. W sprzeciwie pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2026 r. poz. 215; dalej: "rozporządzenie MS"), przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyłącznie dokonanie formalnej czynności procesowej uzasadnia przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu oraz, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie udzielił stronie pomocy prawnej uzasadniającej przyznanie wynagrodzenia - podczas gdy pomoc prawna obejmuje również czynności przygotowawcze, analityczne i konsultacyjne podejmowane w interesie reprezentowanej strony; pełnomocnik ustanowiony z urzędu udzielił stronie pomocy prawnej uzasadniającej przyznanie wynagrodzenia, podjął rzeczywiste i merytoryczne czynności w sprawie, obejmujące w szczególności zapoznanie się z aktami administracyjnymi i sądowymi, w tym z projektem budowlanym i ekspertyzami, przeprowadził analizę sprawy, odbył konsultacje telefoniczne ze skarżącą przed wydaniem wyroku, a po jego wydaniu utrzymywał ze stroną kontakt e-mail oraz podjął dalsze czynności zmierzające do ochrony jej praw, w tym przygotował wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z możliwością następczej analizy podstaw jego zaskarżenia.
W uzasadnieniu sprzeciwu, pełnomocnik wskazał, że udzielił stronie realnej pomocy, dokonując analizy i fotokopii akt sprawy oraz udzielając licznych porad prawnych oraz składając wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którego treść będzie poddana analizie prawnej. Pełnomocnik wskazał, że brak wcześniejszego podjęcia czynności procesowych wynikał z faktu skierowania rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, zaś po analizie akt, pełnomocnik podzielił argumentacje strony zawartą w skardze i na tym etapie nie stwierdził potrzeby składania dodatkowego pisma procesowego.
Jednocześnie, w dniu 12 maja 2026 r. pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 23 kwietnia 2026 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. (m.in. w sprawach dotyczących przyznania wynagrodzenia adwokatowi za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Postępowanie wpadkowe, w którym wniesiono sprzeciw, dotyczy przyznania wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy (co jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa – art. 244 § 2 p.p.s.a.). Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nastąpiło w sprawie dnia 9 stycznia 2026 r., zaś na 23 kwietnia 2026 r. wyznaczono termin posiedzenia niejawnego w trybie uproszczonym. W tym czasie, pełnomocnik upoważnił do zastępowania go aplikanta adwokackiego, który 21 stycznia 2026 r. dokonał osobiście wglądu do akt sprawy. Jak wynika zaś z treści uzasadnienia sprzeciwu, wykonano wówczas fotokopie akt sprawy, a następnie dokonano analizy sprawy, podzielając argumentację zawartą w skardze i na tym etapie nie stwierdzając potrzeby składania dodatkowego pisma procesowego. Po wydaniu zaś wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, pełnomocnik złożył w przewidzianym prawem terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia zapadłego wyroku oddalającego skargę, podkreślając, że jego treść będzie stanowiła przedmiot analizy prawnej, w kontekście oceny zasadności jego zaskarżenia. Pełnomocnik wskazał także, że pozostawał w kontakcie telefonicznym ze stroną skarżącą, udzielając jej porad prawnych, zaś do sprzeciwu dołączył wydruk zbiorczej korespondencji e-mail prowadzonej ze skarżącą w dniach 2-7 maja 2026 r.
W ocenie sądu całokształt powyższych okoliczności wskazuje, że pełnomocnik ustanowiony stronie skarżącej na zasadzie prawa pomocy, udzielił jej rzeczywistej pomocy prawnej uzasadniającej przyznanie mu wynagrodzenia w przepisanej prawem wysokości.
Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony pełnomocnik otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków. Stosownie do treści art. 250 § 2 p.p.s.a. w uzasadnionych przypadkach sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 p.p.s.a.
Nie ulega wątpliwości, że wynagrodzenie należy się pełnomocnikowi za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony, a czynności pełnomocnika niemające charakteru pomocy prawnej, nie mogą stanowić podstawy do przyznania wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa (por. np. postanowienia NSA: z 30 grudnia 2021 r., sygn. II GZ 445/21; z 22 grudnia 2005 r., sygn. OZ 720/04, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, to jest opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych, obliguje do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona danej stronie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I FZ 321/14, CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana (zob. postanowienie z 17 września 2012 r., sygn. akt. II FZ 727/12, CBOSA). Faktyczna (rzeczywista) pomoc prawna polegać powinna na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu pism procesowych, opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Trafnie wskazał przy tym referendarz sądowy, że przepis art. 250 § 1 p.p.s.a. w istocie nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (por. postanowienie z 9 stycznia 2014 r., I OZ 1226/13, CBOSA). Prezentując ten pogląd referendarz sądowy nietrafnie jednak zastosował go w okolicznościach niniejszej sprawy.
Pomoc prawna została bowiem skarżącej faktycznie udzielona, a pełnomocnik dochował należytej staranności w okolicznościach, w jakich został ustanowiony i w jakich dowiedział się o obowiązku podjęcia reprezentacji procesowej. W ocenie sądu podjął on realne i celowe czynności procesowe związane ze sprawą, w ramach reprezentacji strony. Należy również zauważać, że podjął je niezwłocznie po jego wyznaczeniu do prowadzenia sprawy, poświęcając na ich dokonanie określony czas (obejmujący nakład pracy aplikanta adwokackiego na zapoznanie się z aktami sprawy oraz sporządzenie ich fotokopii oraz nakład pracy pełnomocnika w postaci czasu poświęconego na zapoznanie się z aktami, analizę sprawy, utrzymanie kontaktu telefonicznego ze skarżącą, a następnie – już po wydaniu zaskarżonego postanowienia, złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którego treść zostanie poddana analizie oraz prowadzenie korespondencji e-mail ze skarżącą), który powinien być również uwzględniony przy analizie zmierzającej do ustalenia, czy faktycznie doszło do udzielenia stronie realnej pomocy prawnej. Sąd zauważa w tym miejscu, że już sama analiza akt administracyjnych sprawy, niewątpliwie wymagała nakładu czasu i pracy, bowiem akta organu I instancji zawierają 358 kart (dwustronnie ponumerowanych) oraz zamienny projekt budowlany liczący 40 jednostronnie ponumerowanych kart, zaś akta organu II instancji zawierają 71 jednostronnie lub dwustronnie ponumerowanych kart. Niewątpliwie także po zapoznaniu się z aktami, spraw wymagała analizy prawnej, która wedle oświadczenia pełnomocnika została przeprowadzona. Udzielone zostały także telefoniczne porady prawne na rzecz skarżącej.
W ocenie sądu nie były to czynności "pozorne", lecz standardowe czynności procesowe, których podjęcia należy wymagać od starannego pełnomocnika procesowego, a które zważywszy na ówczesny etap sądowy sprawy, mogły być faktycznie dokonane. Działania te niewątpliwie miały na celu ochronę interesu reprezentowanej strony i stanowiły element pomocy prawnej o charakterze faktycznym, za którą na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. przysługuje wynagrodzenie. Naturalną konsekwencją powyższego było więc sformułowanie przez pełnomocnika wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz oświadczenie, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Pomoc prawna udzielona przez profesjonalnego pełnomocnika może bowiem obejmować szereg działań - nie tylko podejmowanie stricte czynności procesowych, ale również wyjaśnienie stronie jej sytuacji prawnej, zapoznanie się z aktami sprawy w celu wypracowania odpowiedniego stanowiska, wreszcie udział w rozprawie przed sądem, której w sprawie nie wyznaczono z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Ponadto, po doręczeniu pełnomocnikowi odpisu wyroku oddalającego skargę, a jednocześnie po wydaniu zaskarżonego postanowienia, pełnomocnik złożył w terminie wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, co potwierdza, że działał i działa on w interesie strony skarżącej, której skargę oddalono.
W konsekwencji, w ocenie sądu, wystąpiły przesłanki warunkujące zmianę zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego przez przyznanie adwokatowi P. B. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.
Zgodnie z § 4 ust. 1 w zw. z § 23 ust. 1 pkt. 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2026 r. poz. 87) opłata w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, w innej sprawie aniżeli wymienione w lit. a. i b. tego przepisu, wynosi 480 zł. Sąd podkreśla przy tym, że w sprawach o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu, nie ma zastosowania - powołane przez pełnomocnika w zarzucie sprzeciwu, rozporządzenie MS, które określa stawki minimalne zastępstwa prawnego adwokata ustanowionego przez stronę "z wyboru". Kwotę powyższą sąd podwyższył o należny podatek VAT, stosownie do treści § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym ww. opłatę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (23%). Sąd podwyższył więc ww. opłatę o kwotę 110,40 zł, co w sumie stanowi 590,40 zł.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 23 ust. 1 pkt. 1 lit. c. Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, sąd postanowił zmieć postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że przyznać adwokatowi P. B. kwotę 590,40 zł tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.