II SA/Bk 1221/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał skargę cudzoziemca (obywatela Sudanu) na czynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Michałowie z dnia 7 maja 2025 r. polegającą na nieprzyjęciu wniosku o ochronę międzynarodową. Skarżący, po próbie nielegalnego przekroczenia granicy i doznaniu obrażeń, został wypisany ze szpitala, a następnie Straż Graniczna odmówiła przyjęcia jego wniosku, powołując się na art. 33b ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, który ogranicza prawo do złożenia wniosku w przypadku instrumentalizacji migracji. Sąd oddalił skargę, uznając, że zaskarżona czynność jest zgodna z prawem. Sąd szczegółowo analizował zgodność przepisów ograniczających prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową z Konstytucją RP, Konwencją genewską, EKPC oraz prawem unijnym (Dyrektywą 2013/32/UE). Stwierdził, że choć przepisy te mogą być niezgodne z prawem unijnym w zakresie bezpośredniego dostępu do procedury, to ich zastosowanie jest uzasadnione ze względu na zasady ogólne prawa UE, takie jak zakaz nadużycia prawa (nemo potest commodum capere de iniuria sua propria), a także ze względu na konieczność ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w kontekście działań Białorusi. Sąd podkreślił, że ograniczenia te są proporcjonalne, nie naruszają istoty prawa do ochrony międzynarodowej i uwzględniają wyjątki dla grup wrażliwych. Odniósł się również do środka tymczasowego ETPC, wskazując, że nie mógł on zostać uwzględniony, gdyż został doręczony po wykonaniu czynności przez Straż Graniczną. Sąd uznał, że zarzuty dotyczące naruszenia prawa krajowego, konstytucyjnego i unijnego nie zasługują na uwzględnienie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ograniczających prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową w kontekście instrumentalizacji migracji, zgodność tych przepisów z prawem krajowym i unijnym, zasada proporcjonalności i zakaz nadużycia prawa w prawie uchodźczym.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji instrumentalizacji migracji na granicy z Białorusią i może być trudniejsze do zastosowania w innych kontekstach migracyjnych.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przepisy ograniczające prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową w związku z instrumentalizacją migracji są zgodne z Konstytucją RP, Konwencją genewską i prawem UE?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te są zgodne z Konstytucją RP, Konwencją genewską i prawem UE, ponieważ są proporcjonalne, nie naruszają istoty prawa do ochrony międzynarodowej i są niezbędne dla ochrony bezpieczeństwa państwa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ograniczenia te są proporcjonalne i konieczne w kontekście zagrożenia bezpieczeństwa państwa wynikającego z instrumentalizacji migracji przez Białoruś. Podkreślono, że prawo do ochrony międzynarodowej nie jest absolutne i może być ograniczone w celu ochrony bezpieczeństwa państwa, o ile ograniczenia te są uzasadnione i nie naruszają istoty prawa.
Czy odmowa przyjęcia wniosku o ochronę międzynarodową przez Straż Graniczną, powołując się na przepisy ograniczające prawo do złożenia wniosku, jest zgodna z prawem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, odmowa przyjęcia wniosku była zgodna z prawem, ponieważ cudzoziemiec nie spełniał kryteriów do wyłączenia z ograniczeń, a działania Straży Granicznej były oparte na obowiązujących przepisach.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że Straż Graniczna prawidłowo zastosowała przepisy ograniczające prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową, ponieważ cudzoziemiec nie należał do grup wrażliwych, dla których przewidziano wyjątki, a jego zachowanie było związane z instrumentalizacją migracji.
Czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu krajowego niezgodnego z prawem UE, jeśli prowadziłoby to do naruszenia zasad ogólnych prawa UE?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd krajowy nie może odmówić zastosowania przepisu krajowego, jeśli prowadziłoby to do naruszenia zasad ogólnych prawa UE, takich jak zakaz nadużycia prawa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że choć przepisy krajowe mogły być niezgodne z prawem UE, ich zastosowanie było konieczne, aby zapobiec sytuacji, w której cudzoziemiec czerpałby korzyści z własnego bezprawia (nadużycia prawa do ochrony międzynarodowej).
Czy środki tymczasowe Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) muszą być uwzględniane przez organy Straży Granicznej, nawet jeśli zostały doręczone po wykonaniu czynności?
Odpowiedź sądu
Środki tymczasowe ETPC muszą być uwzględniane, o ile zostaną doręczone organowi przed wykonaniem czynności.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że środek tymczasowy ETPC nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ został doręczony Straży Granicznej po tym, jak czynność (wykonanie postanowienia o opuszczeniu terytorium RP) została już wykonana. Potwierdzono jednak, że organy respektują decyzje ETPC, gdy są doręczone na czas.
Przepisy (30)
Główne
u.u.o.c. art. 33a § ust. 1-5
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
u.u.o.c. art. 33b § ust. 1
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 56 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konwencja genewska art. 33 § ust. 1-2
Konwencja dotycząca statusu uchodźców
Pomocnicze
u.u.o.c. art. 2 § pkt 6a
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
u.u.o.c. art. 33b § ust. 2
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
u.u.o.c. art. 33b § ust. 3
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
u.u.o.c. art. 33c
Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 33 § ust. 1-2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 9
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 146 § ust. 4 pkt 7 i 8
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
EKPC art. 3
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
EKPC art. 4 § Protokołu nr 4
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
KPP UE art. 18
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
KPP UE art. 78 § ust. 1
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
KPP UE art. 72
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
KPP UE art. 54
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
KPP UE art. 6 § ust. 1 i ust. 2
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
KPP UE art. 7 § ust. 1
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Dyrektywa 2013/32/UE art. 6 § ust. 2
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE
Dyrektywa 2013/32/UE art. 7 § ust. 1
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE
Dyrektywa 2013/32/UE
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE
Przepisy art. 33a ust. 1 oraz art. 33b ust. 1 u.u.o.c. są niezgodne z art. 6 ust. 2 i art. 7 ust. 1 w związku z motywami 26 Dyrektywy.
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 53 § § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.o.g.p. art. 1
Ustawa o ochronie granicy państwowej
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 marca 2025 r. w sprawie czasowego zawieszenia prawa do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową
u.o.c. art. 303b
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ograniczenia prawa do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową są zgodne z prawem krajowym i unijnym w kontekście instrumentalizacji migracji i zagrożenia bezpieczeństwa państwa. • Zastosowanie przepisów ograniczających prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową było uzasadnione, ponieważ cudzoziemiec nie należał do grup wrażliwych i jego zachowanie stanowiło nadużycie prawa. • Nawet jeśli przepisy krajowe są niezgodne z prawem UE, ich zastosowanie jest dopuszczalne, gdy odmowa ich zastosowania prowadziłaby do naruszenia zasad ogólnych prawa UE, takich jak zakaz nadużycia prawa.
Odrzucone argumenty
Przepisy ograniczające prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową są niezgodne z Konstytucją RP, Konwencją genewską i prawem UE. • Odmowa przyjęcia wniosku o ochronę międzynarodową przez Straż Graniczną była niezgodna z prawem, ponieważ naruszała prawo cudzoziemca do ubiegania się o ochronę międzynarodową. • Środek tymczasowy ETPC powinien zostać uwzględniony, mimo że został doręczony po wykonaniu czynności przez Straż Graniczną. • Odmowa przyjęcia wniosku została dokonana w miejscu, w którym nie obowiązywało rozporządzenie ograniczające prawo do złożenia wniosku.
Godne uwagi sformułowania
Rzeczpospolita, mająca konstytucyjny obowiązek ochrony bezpieczeństwa państwa oraz jej granic (a na mocy prawa unijnego również granic zewnętrznych UE) nie może zaakceptować instrumentalnego wykorzystywania przez państwo trzecie prawa uchodźczego do stwarzania realnego i długotrwałego stanu zagrożenia. • Wykładnia dynamiczna i celowościowa art. 33 ust. 2 Konwencji dotyczącej statusu uchodźców (...) uprawnia władzę ustawodawczą do wprowadzenia, w realiach zjawiska instrumentalizacji migracji, ograniczeń w stosowaniu zasady non-refoulement wobec jednostki, która świadomie i dobrowolnie staje się częścią zbiorowości, zorganizowanej z zamiarem destabilizacji sytuacji w innym państwie. • Nie zasługuje na ochronę zachowanie cudzoziemca, który – chcąc powołać się na prawo do ochrony międzynarodowej – dobrowolnie bierze udział w działaniach skierowanych przeciwko bezpieczeństwu RP i rażąco narusza porządek prawny, a do tego czyni to w sposób niezgodny z przeznaczeniem tego prawa. Takie zachowanie cudzoziemca trzeba oceniać w kategoriach nadużycia prawa, nieakceptowalnego w demokratycznym państwie prawnym oraz obcego europejskiej kulturze prawnej. • Sąd nie może odmówić zastosowania art. 33a ust. 1 oraz art. 33b ust. 1 u.u.o.c., pomimo ich niezgodności z art. 6 ust. 2 i art. 7 ust. 1 w związku z motywami 26 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE (...), albowiem doprowadziłoby to do naruszenia zasad ogólnych prawa UE, zwłaszcza zakazu nadużycia prawa.
Skład orzekający
Barbara Romanczuk
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Lemańska
przewodniczący
Marta Joanna Czubkowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ograniczających prawo do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową w kontekście instrumentalizacji migracji, zgodność tych przepisów z prawem krajowym i unijnym, zasada proporcjonalności i zakaz nadużycia prawa w prawie uchodźczym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji instrumentalizacji migracji na granicy z Białorusią i może być trudniejsze do zastosowania w innych kontekstach migracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy gorącego tematu instrumentalizacji migracji i jej wpływu na prawo do ochrony międzynarodowej, a także analizuje złożone relacje między prawem krajowym, unijnym i międzynarodowym w kontekście bezpieczeństwa państwa.
“Czy prawo do azylu może być ograniczone w obliczu wojny hybrydowej? Sąd administracyjny rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.