Pełny tekst orzeczenia II SA/Bd 309/24

II SA/Bd 309/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie nienależnego pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. R. z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...], 2. zasądzić od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. Ś. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
UZASADNENIE
Decyzją z dnia 17 września 2020 r. znak ŚS.8251.3912.2020, Burmistrz Miasta Rypin przyznał K. Ś. (skarżącej) zasiłek pielęgnacyjny na dziecko poniżej 16 roku życia M. Ś., na okres od 1 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. W rozstrzygnięciu organ wskazał, że dziecko skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 20 sierpnia 2020 r. wydanym na okres do 31 sierpnia 2021 r., po rozpatrzeniu wniosku z 17 lipca 2020 r.
Decyzją z dnia 8 września 2021 r. znak ŚS.8251.4230.2021, Burmistrz Miasta Rypin zmienił ww. decyzję i ustalił prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla dziecka skarżącej.
Decyzją z 24 sierpnia 2023 r. (znak ŚS.8251.1965.2023), sprostowaną postanowieniem z 26 lutego 2024 r.,organ zmienił decyzję z 8 września 2021 r. przyznająca skarżącej zasiłek pielęgnacyjny i ustalił prawo do tego zasiłku w wysokości 215,84 zł do 31 marca 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 22 stycznia 2024 r., znak ŚS.8251.413.2.2024, Burmistrz Miasta Rypin uznał zasiłek pielęgnacyjny, zrealizowany za okres od 1 sierpnia 2022 r. do 31 lipca 2023 r. na podstawie ww. decyzji, za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od dnia 1 października 2022 r. do dnia spłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 29 grudnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny przedkładając orzeczenie o niepełnosprawności dziecka z dnia 28 czerwca 2022 r. (wydane do 30 czerwca 2024 r.), które stało się ostateczne od 28 lipca 2022 r. Przywoławszy treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 – dalej "ustawa covidowa"), organ stwierdził, że skoro na podstawie ww. przepisu orzeczenia o niepełnosprawności, których ważność upływa w okresie od dnia wejścia w życie ustawy covidowej (od 8 marca 2020 r.), zachowują ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia, to nowe orzeczenie o niepełnosprawności, które stało się ostateczne od 28 lipca 2022 r., zdezaktualizowało orzeczenie, na podstawie którego przyznano zasiłek pielęgnacyjny. Organ wskazał, że w świetle art. 25 ust. 1 oraz 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej "u.ś.r."), w obliczu faktu, że skarżąca nie poinformowała o okoliczności wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 września 2022 r. do 31 lipca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Decyzją z 22 stycznia 2024 r. znak ŚS.8251.415.2024, Burmistrz Miasta Rypin uznał również zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od 1 sierpnia do 31 grudnia 2023 r. za świadczenie nienależnie pobrane. W uzasadnieniu organ wskazał, że z dniem
6 sierpnia 2023 r., mocą art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 852 – dalej "ustawy nowelizującej") uchylony został art. 15h ustawy covidowej, a orzeczenia, których ważność upływa od 6 sierpnia 2023 r., nie będą przedłużane już z mocy prawa. Jednocześnie, zgodnie z 23 ustawy nowelizującej, orzeczenia o niepełnosprawności, których ważność upłynęłaby: 1) do dnia 31 grudnia 2020 r., zachowują ważność do 31 grudnia 2023 r., 2) od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., zachowują ważność do dnia 31 marca 2024 r., 3) od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia poprzedzającego wejście przepisu uchylającego, zachowują ważność do dnia 30 września 2024 r.
- jednak nie dłużej niż do wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z powyższym orzeczenia o niepełnosprawności, których ważność upływałaby w okresie do dnia 5 sierpnia 2023 r., zachowują ważność na okresy wskazane w art. 23 ustawy nowelizującej. Ważność orzeczenia o niepełnosprawności dziecka skarżącej (z dnia 20 sierpnia 2020 r.) upływała w dniu 31 sierpnia 2021 r., a więc zgodnie z art. 23 pkt 2 ustawy nowelizującej zachowywało by ważność do 31 marca 2024 r., jednak nie w przypadku wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, co miało miejsce 28 lipca 2022 r. (data uostatecznienia się orzeczenia o niepełnosprawności z 28 czerwca 2022 r.). Organ wskazał, że w świetle art. 25 ust. 1 oraz 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zasiłek pobrany w okresie od 1 sierpnia do 31 grudnia 2023 r. został pobrany nienależnie, albowiem skarżąca nie poinformowała organu
o istotnej okoliczności mającej wpływ na uprawnienie do zasiłku, tj. o wydaniu nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 1 marca 2024 r. znak KO.411.406.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, na skutek odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 22 stycznia 2024 r. (ŚS.8251.415.2024). W uzasadnieniu, po przytoczeniu dotychczasowego stanu sprawy oraz treści 30 ust. 1 i 2, art. 16 i art. 25 ust. 1 u.ś.r., organ odwoławczy zasadniczo powtórzył stanowisko wyrażone przez organ I instancji, wskazując, że niepoinformowanie organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo stosownego pouczenia o takim obowiązku, stanowi przesłankę stwierdzenia, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany od 1 sierpnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. SKO wskazało, że w decyzji przyznającej zasiłek wyraźnie wskazano, iż uprawnienie przysługuje do dnia wydania nowego orzeczenia, a więc strona musiała mieć świadomość obowiązku co do przedłożenia organowi nowego orzeczenia. W ocenie SKO bez znaczenia pozostaje to, czy po stronie skarżącej występowała świadomość co do pobierania świadczeń nienależnych, czy też jej wina w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia. Organ odwoławczy za niezasadny uznał zarzut odwołania, jakoby strona pozbawiona została prawa czynnego udziału w postępowaniu, skoro decyzja została poprzedzona zawiadomieniem, doręczonym skutecznie skarżącej, co do możliwości zapoznania się z materiałem sprawy i wyrażeniem swojego stanowiska.
K. Ś., reprezentowana przez radcę prawnego, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję SKO we Włocławku z dnia 1 marca 2024 r. (znak KO.411.406.2024), zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 30 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w sytuacji, gdy skarżącej nie można przypisać ani wiedzy, ani woli pobierania tego świadczenia w sposób sprzeczny z przepisami,
- naruszenie art. 16 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i brak uznania, że skarżąca spełniała we wskazanym okresie przesłanki uprawniające do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego,
- art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy pouczenie skierowane do skarżącej w decyzji nr ŚS.8251.4230.2021 nie zawierało informacji o utracie prawa do zasiłku w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności i nieprzedstawienia go organowi.
W ramach zarzutu naruszenia prawa procesowego wskazała na art. 75 § 1, 77 § 1 w zw. z art. 7, art. 8 oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy, przede wszystkim związanych z brakiem wystąpienia obiektywnych lub subiektywnych przesłanek uznania przedmiotowego świadczenia za niezależnie pobrane.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, umorzenie postępowania w sprawie, rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym a także wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podnieisono, że pouczenie zawarte w decyzji nie było konkretne i nie dało się z niego wywieść, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności powoduje skutek utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że nie miała ani świadomości, ani woli wprowadzenia organu w błąd, a przez to pobrania przedmiotowego zasiłku w sytuacji, gdy jej się on nie należał. W ocenie skarżącej organ przedwcześnie uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka do uznania wypłaconego świadczenia jako pobranego nienależnie, a nadto nie dopełnił obowiązków informacyjnych względem skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2024 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu.
W niniejszej sprawie spór pomiędzy skarżącą i organami administracji publicznej koncentrował się wokół tego, czy prawidłowo ustaliły, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącej w okresie od 1 sierpnia do 31 grudnia 2023 r., na mocy decyzji Burmistrza Rypina z dnia 17 września 2020 r. (znak ŚS.8251.3912.2020), zmienionej decyzją tego organu z dnia 8 września 2021 r., był świadczeniem nienależnie pobranym z tego powodu, że skarżąca nie poinformowała organu o okoliczności wydania w okresie zasiłkowym "nowego" orzeczenia o niepełnosprawności jej dziecka. Organy obu instancji przyjęły, że skoro orzeczenie o niepełnosprawności dziecka skarżącej z dnia 20 sierpnia 2020 r., przedłożone wraz z wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny, zachowywało ważność "do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla dziecka skarżącej", to obliczu tego, że takie "nowe" orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane 28 czerwca 2022 r. i uostateczniło się 28 lipca 2022 r., zaistniała przeszkoda do dalszej wypłaty zasiłku w oparciu o decyzje z 17 września 2020 r. i 8 września 2021 r., a o czym skarżąca – pomimo obowiązku – nie poinformowała organu.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano), osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak wynika z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Przepis powyższy związany jest z dyspozycją art. 25 ust. 1 u.ś.r., nakładającą na beneficjenta świadczenia rodzinnego (jakim jest m.in. zasiłek pielęgnacyjny zgodnie z art. 2 pkt 2 u.ś.r.) obowiązek poinformowania organu o okolicznościach wskazanych w tym przepisie. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.
Z uwagi na to, że okres zasiłkowy oraz zaistniała w jego trakcie okoliczność wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka skarżącej wypadły w okresie obowiązywania na terenie kraju stanu epidemii oraz stanu zagrożenia epidemicznego, przywołać również należy przepis art. 15h ust. 1 pkt 2 z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z jego treścią z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (8 marca 2020 r. – przyp. Sądu), zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 15h został uchylony z dniem 6 sierpnia 2023 r. mocą art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (publ. jak wcześniej wskazano). Przepis ten utracił moc obowiązującą od dnia 6 sierpnia 2023 r. na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (publ. jak wcześniej wskazano), w tym jego art. 10 uchylającego dotychczas obowiązujący art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy covidowej. Zgodnie z art. 23 pkt 2 ustawy nowelizującej orzeczenia, których ważność upływałaby w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., zachowują ważność do dnia 31 marca 2024 r., jednak nie dłużej niż do wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Rypinie o niepełnosprawności dziecka skarżącej, dołączone do wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, wydane zostało do 31 sierpnia 2021 r. (k. 5 akt adm.). W świetle zacytowanych wyżej przepisów okres ważności tego orzeczenia upływał zatem nie w dniu 31 sierpnia 2021 r., ale, w zależności od sytuacji, albo z dniem 31 marca 2024 r., albo w dniu wydania o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Bezsporną okolicznością pozostaje, że takie "nowe" orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane wobec dziecka skarżącej w dniu 28 czerwca 2022 r. (k. 21 akt adm.). Nie jest w sprawie kwestionowane, że orzeczenie to, jako niezaskarżone odwołaniem do wojewódzkiego zespołu, uzyskało przymiot ostateczności od 28 lipca 2022 r., a więc od tego dnia wywołało skutki prawne.
Organy obu instancji wywiodły, że z dniem 28 lipca 2022 r. orzeczenie z dnia 31 sierpnia 2021 r. utraciło ważność, o czym skarżąca zobowiązana była poinformować organ zasiłkowy, a skoro tego nie uczyniła, to wypłacone świadczenie zostało pobrane przez nią nienależnie.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podzielił powyższego stanowiska organów administracji.
Po pierwsze, zwrócić należy uwagę, że w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. warunkiem uznania danego świadczenia rodzinnego za pobrane nienależnie jest pouczenie osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do ich pobierania. Pomoc wypłaconą w ramach wsparcia rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi da się ocenić jako "nienależnie pobraną" w sytuacji pobrania jej przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnego obciąża zaś tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Fakt nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego jest w ocenie Sądu związany ze skutecznością pouczenia o okolicznościach, które mają wpływ na pobieranie tego świadczenia. Ocena świadomego działania beneficjenta wymaga bowiem ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. I OSK 887/14, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Judykatura podnosi przy tym, że pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla tego adresata. W konsekwencji, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno odnosić się do okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. I OSK 921/21, dostępny jw.).
Analizując treść decyzji przyznającej skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (zarówno decyzji pierwotnej, jak i decyzji zmieniającej) w ocenie Sądu nie sposób stwierdzić, by skarżąca została prawidłowo, tj. w sposób jasny i konkretny, pouczona o rodzaju okoliczności mającej wpływ na uprawnienie do zasiłku, charakterze obowiązku spoczywającego na stronie w sytuacji zaistnienia tej okoliczności oraz skutkach jego niedochowania. W pouczeniu zawartym w decyzji z dnia 17 września 2020 r. w ogóle nie ma mowy o tym, by wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności stanowiło przesłankę wpływającą na uprawnienie do przyznanego zasiłku. Z kolei w decyzji z dnia 8 września 2021 r. organ, w jej osnowie, wskazał, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się na okres nie dłuższy niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla dziecka skarżącej, zaś w pouczeniu poinformował, że jeżeli strona otrzyma nowe orzeczenie o niepełnosprawności, zobowiązana jest bezzwłocznie przedłożyć je w urzędzie. Nałożony na skarżącą obowiązek informacyjny skoncentrował się jedynie na powinności przedłożenia nowego orzeczenia organowi, nie zawierał jednak pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku. Skarżąca mogła przy tym pozostawać w usprawiedliwionym przeświadczeniu, że skoro nowe orzeczenie o niepełnosprawności potwierdza fakt trwającej niepełnosprawności dziecka, to nie ma to żadnego wpływu na jej uprawnienie do świadczenia (o czym więcej w kolejnym akapicie). Pouczenie było w ocenie Sądu sformułowane nieprecyzyjnie, albowiem nie można utożsamiać realizacji pouczenia z samym brzmieniem rozstrzygnięcia w zakresie daty końcowej, do której nastąpiło przyznanie świadczenia. Pouczenie w takiej formie, jak dokonano tego w niniejszej sprawie, nie odpowiada zasadzie z art. 9 zdanie pierwsze k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Po drugie, zasadnicze wątpliwości budzi kwestia tego, czy uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka osoby pobierającej zasiłek pielęgnacyjny da się w ogóle zakwalifikować jako okoliczność mającą wpływ na uprawnienie do tego świadczenia. Organy obu instancji w swych decyzjach wskazały na przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. jako źródło obowiązku informacyjnego. Sąd zgadza się z prezentowanym w orzecznictwie poglądem, prezentowanym w sprawach o analogicznych stanach faktycznych (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 15 lipca 2022 r., sygn. II SA/Gl 282/22, wyrok WSA w Warszawie z 8 lutego 2023 r., sygn. I SA/Wa 1490/22, wyrok WSA w Poznaniu z 6 grudnia 2023 r., sygn. IV SA/Po 681/23 – dostępne jw.), że zgodnie z tym przepisem świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach" ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Tymczasem nowe orzeczenie o niepełnosprawności dziecka skarżącej pozostaje bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż potwierdza jedynie, że dziecko to nadal pozostaje niepełnosprawne, a więc spełnia przesłanki z art. 16 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. ("zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku"). Przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które ujawnią się w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis ten nie znosi generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co najogólniej ujmując oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 245/19, dostępny jw.). Nie bez znaczenia jest przy tym, że informacja, z której brakiem organy powiązały negatywne dla skarżącej skutki, winna być im znana z urzędu. Stanowi o tym art. 23b ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym organy pomocowe są obowiązane do samodzielnego uzyskiwania informacji, w tym m.in. informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r.).
Mając to wszystko na uwadze Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nieprawidłowym było ustalenie organów co do tego, że pobrany we wskazanym okresie zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym z tego powodu, że skarżąca nie poinformowała organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Obowiązku takiego skarżąca nie mogła po pierwsze wyczytać z zawartego w decyzji zmieniającej pouczenia. Co jednak bardziej istotne, komentowany obowiązek informacyjny nie znajdował oparcia w treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., nie koncentrował się on bowiem na okoliczności prawotwórczej z perspektywy tego przepisu. Z uwagi na naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 u.ś.r., zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a."). Wytknięta w uzasadnieniu kwestia procesowa (prawidłowość pouczenia) w obliczu wskazanego naruszenia prawa materialnego, jawi się jako nieistotna dla wyniku postępowania.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, brak jest podstawy prawnej do umieszczenia w sentencji decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane i nakazującej jego zwrot wraz z odsetkami formuły określającej datę zwrotu tego świadczenia i do tego określoną niezgodnie z przepisami prawa. Burmistrz Miasta Rypin wskazał w decyzji z 22 stycznia 2024 r., że: "nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić w dniu, w którym decyzja stała się ostateczna tj. po upływie 14 dni od dnia otrzymania niniejszej decyzji". Nie budzi tymczasem żadnej wątpliwości, że zgodnie z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ("k.p.a.") decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. W myśl art. 130 § 1 k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu. Z kolei wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji ( § 2). Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się w przypadkach, gdy: 1) decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art.108); 2) decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy (art. 130 § 3).
W konsekwencji podkreślenia wymaga, że co do zasady decyzja organu I instancji nie podlega wykonaniu w terminie do wniesienia odwołania, a tym bardziej decyzja tego organu, od której strona przed upływem terminu 14 dni wniosła odwołanie, do organu wyższego stopnia nie staje się ostateczna, z upływem 14 dni od dnia doręczenia - wbrew twierdzeniu organu I instancji. Ostateczna w takiej sytuacji jest dopiero decyzja organu odwoławczego.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną i na tej podstawie rozważy, czy nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie
z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca zgłosiła w tym zakresie wniosek w skardze, a organ nie zakwestionował go w odpowiedzi na tę skargę.