Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

II SA/Bd 256/24

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SA/Bd 256/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-01-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Brzezińska
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1336
art. 88 ust. 1 pkt 2, art. 88 ust. 1 pkt 6
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Burmistrz G., na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 i 6, ust. 2, ust. 3, art. 89 ust. 1, ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336 ze m., zwanej w skrócie "u.o.p."), decyzją z [...] listopada 2023 r. nr [...].AS wymierzył A. R. (tj. Skarżącemu)
1) administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zgody posiadacza nieruchomości 109 drzew gatunku olcha czarna, które rosły na działkach nr [...];
2) administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez dokonania zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew, o którym mowa w art. 83f ust. 4 u.o.p. 44 drzew gatunku olcha czarna, które rosły na działce nr [...].
2. W obszernym uzasadnieniu decyzji Burmistrz szczegółowo opisał przebieg postępowania, wykonane czynności oraz treść wszystkich wydanych decyzji (trzy poprzednie rozstrzygnięcia Burmistrza – z [...] lutego 2021 r., z [...] lipca 2022 r. oraz z [...] marca 2023 r. - zostały uchylone przez organ odwoławczy.).
Burmistrz wskazał, że w związku z otrzymaną [...] maja 2020 r. informacją wszczął z urzędu postępowanie w sprawie usunięcia drzew bez zgody posiadacza nieruchomości oraz usunięcia drzew bez zgłoszenia zamiaru ich usunięcia, na działkach o numerach ewidencyjnych: 26/7, 26/8, 85/1, 85/4, 33/2 i 33/3 obręb G. .
W wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono, że drzewa zostały usunięte w okresie 23 – [...] marca 2020 r. Usunięcie drzew zlecił Skarżący (wykonawcą był Zakład Usług L.). Skarżący nie posiadał ani zezwolenia na usunięcie drzew ani nie zgłosił Burmistrzowi zamiaru usunięcia drzew. Skarżący usunął drzewa na cele niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący twierdził, że usunął drzewa, aby oczyścić rów melioracyjny.
Wstępnie ustalono usunięcie 239 drzew. Natomiast w wyniku następnych oględzin, przy udziale biegłego dendrologa (dokonanych m.in. [...] sierpnia 2020 r. i [...] września 2023 r.) organ ustalił, że wycięto 290 drzew gatunku olcha czarna z działek: nr [...] stanowiącej własność P. D., nr [...] stanowiącej własność H. T. i M. T. oraz nr [...] i 85/3 stanowiących własność Skarżącego.
3. Organ wskazał, że pomiarów średnicy pni ściętych drzew w trakcie oględzin [...] września 2023 r. biegły dendrolog dokonywał przy pomocy przymiaru wstęgowego. Każdy pień był mierzony sześciokrotnie, wyniki zapisywano z dokładnością do 0,1 cm. Jako średnicę drzewa odnotowywano w protokole najmniejszy uzyskany wynik. Do akt postępowania zostało włączone świadectwo wzorcowania użytej taśmy mierniczej, wystawione [...] września 2023 r. przez Obwodowy Urząd Miar w Brodnicy (k. 74 uzasadnienia).
Lokalizacja poszczególnych drzew na działkach ustalona przez biegłego dendrologa P. S. została potwierdzona przez biegłego geodetę P. G..
4. Stosownie do zapisów w rejestrze gruntów, działki na których rosły drzewa stanowią:
- działka nr [...] – nieużytek i pastwisko trwałe,
- działka nr [...] – nieużytek i pastwisko trwałe,
- działka nr [...] – woda (rów),
- działka nr [...] – nieużytek,
- działka nr [...] – nieużytek.
5. Burmistrz ustalił, że drzewa rosnące na nieużytkach i pastwiskach trwałych na działkach nr [...] zostały usunięte nieprawnie, gdyż grunty te nie stanowiły własności i nie są w posiadaniu Skarżącego a Skarżący nie uzyskał zgody właścicieli ww. gruntów tj. P. D., H. T. i M. T., na usunięcie drzew. Nie został złożony wniosek odnośnie usunięcia drzew z tych gruntów, właściciele nie złożyli także zgłoszeń na usunięcie drzew. Skarżący nie posiada decyzji na usunięcie drzew ani nie składał zgłoszenia usunięcia drzew. Wobec tego usunięcie drzew w tym przypadku podlega administracyjnej karze pieniężnej.
6. Z działki nr [...] Skarżący usunął 72 olsze czarne. Administracyjną karę pieniężną wymierzono w stosunku do 49 drzew. Z pozostałych drzew 22 sztuki zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 3 u.o.p. nie wymagały uzyskania zezwolenia na usunięcie, gdyż ich obwód w miejscu ścięcia nie przekraczał 50 cm. Natomiast odnośnie jednego drzewa, oznaczonego nr [...], o obwodzie 85 cm (oznaczenie według ekspertyzy z września 2020 r.) nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, czy w momencie ścięcia było to drzewo żywe czy już martwe. Wobec tego w odniesieniu do tego drzewa nie ustalono administracyjnej kary pieniężnej.
7. Z działki nr [...] (własność H. T. i M. T.) Skarżący usunął 115 drzew, a karę pieniężną wymierzono w związku z usunięciem 60 drzew. Pozostałe 55 drzew posiadały pnie, których obwody na wysokości 5 cm nie przekraczały 50 cm.
8. Odnośnie stanowiących własność Skarżącego działek nr [...] i 85/3 Burmistrz stwierdził, że usunięto z nich 103 drzewa. Administracyjną karę pieniężną wymierzono za usunięcie 44 drzew. Odnośnie pozostałych drzew Burmistrz stwierdził, że obwody 53 drzew na wysokości 5 cm nie przekraczały 50 cm, natomiast 6 drzew na działce nr [...] usunięto w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego (przygotowanie gruntu pod plantację borówki i aronii).
9. Zdaniem Burmistrza, wycięcie drzew z działki nr [...], odmiennie niż w przypadku działki nr [...], nie nastąpiło w celu przywrócenia do użytkowania rolniczego. Działka ta jest użytkiem stanowiącym wodę (rów). Rów w swojej istocie spełnia podstawowe role odprowadzania wód z okolicznych pól i co do zasady nie może być wykorzystywany jako grunt użytkowany rolniczo, ponieważ doszłoby do zakłócenia stosunków wodnych. Zgodnie z ustawą Prawo wodne rowy są urządzeniami wodnymi i służą do kształtowania zasobów wodnych i korzystania z tych zasobów. Art. 192 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego zakazuje m.in. niszczenia lub uszkadzania urządzeń wodnych. W związku z powyższym nie ma możliwości usunięcia drzew z rowu w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Można usunąć drzewa w celu zapewnienia swobodnego spływu wód, ale w zależności od sytuacji i obowiązujących przepisów właściciel nieruchomości musi złożyć stosowne zgłoszenie lub wniosek.
10. Zdaniem Burmistrza, zważywszy na ustaloną datę wycięcia drzew, nie ma uzasadnienia twierdzenie Skarżącego, jakoby drzewa z działki nr [...] usunęli ich właściciele tj. J. T. z żoną.
Burmistrz wskazał (k. 75 uzasadnienia decyzji) że biegły dendrolog co do ustalenia daty wycięcia drzew w piśmie z [...] października 2023 r. wyjaśnił, iż w trakcie oględzin dokonywał pomiarów pni drzew, które były jeszcze wilgotne. Biegły wskazał, że wycięte olchy czarne, bez względu na charakter ich siedliska, będą wydzielały soki tylko w pierwszym okresie wegetacyjnym po ścięciu drzewa. Po tym okresie drzewo zaczyna zasklepiać tkanki i w kolejnych okresach wegetacyjnych nie będzie sączenia soków. Biegły podkreślił, że nie należy identyfikować sączenia soków jako widocznego intensywnego wypływu, a jedynie utrzymującą się wilgotność. Po wypuszczeniu odrostów zasychanie pnia następuje bardzo szybko z uwagi na przekierowanie soków do odrostów. Wobec tego nie jest możliwe aby soki były widoczne lub wyczuwalna była wilgotność pnia od soków w okresie od 2 do 4 lat od ścięcia drzewa.
Wobec tego biegły dendrolog stwierdził, iż drzewa usunięto w okresie jesienno – zimowym w roku 2019/2020 lub wczesną wiosną 2020 r.
Burmistrz, na podstawie danych z ewidencji ludności ustalił, że J. T. zmarł [...] lipca 2017 r. Jeżeli, jak twierdzi Skarżący, wycinki drzew mogli dokonać J. T. z małżonką, to musiało to nastąpić przed [...] lipca 2017 r. Jak wskazał biegły, wycięte olchy będą wydzielały soki tylko w pierwszym okresie wegetacyjnym po ścięciu drzewa, a więc gdyby były wycięte w 2017 r. wydzielałyby soki do pierwszych przymrozków w 2017 r. lub ewentualnie do pierwszych przymrozków w 2018 r.
11. Burmistrz stwierdził, że brak także przesłanek aby uznać, że drzewa zostały usunięte w stanie wyższej konieczności. Skarżący oświadczył, że usunął drzewa, aby wyczyścić rów melioracyjny. Sam fakt usunięcia drzew z rowu melioracyjnego nie jest stanem wyższej konieczności. Drzewa rosły w rowie melioracyjnym od kilkudziesięciu lat i nie stanowiły zagrożenia ani dla ludzi ani dla obiektów budowlanych. Sam Skarżący nie wskazał na jakiekolwiek zagrożenie.
12. Burmistrz uznał, że nie jest przeszkodą w wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej umorzenie toczącego się w Prokuraturze Rejonowej w I. postępowania dotyczącego wycinki drzew. Jak wynika z akt Prokuratury postępowanie zostało umorzone z uwagi na to, że Skarżący nie miał świadomości, że kradnie drzewo, ponieważ nie widział gdzie znajduje się granica jego działki. Burmistrz podkreślił, że postępowanie karne i administracyjne są odrębnymi postępowaniami, które nie warunkują siebie wzajemnie. Jak wskazano w orzecznictwie, analiza art. 88 u.o.p. prowadzi do wniosku, że żadne z nich nie uzależnia ani wszczęcia postępowania w przedmiocie wymierzenia kary, ani wydania decyzji administracyjnej od uzyskania "wiążącego stanowiska" prokuratury czy sądu co do osoby sprawcy nieuprawnionego usunięcia drzew (wyrok NSA z 6 września 2011 r. sygn. II OSK 1271/10).
13. Odnośnie wysokości kary pieniężnej Burmistrz wskazał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p. karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 – 3, 5 i 6 ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zezwolenia nie było.
Odnośnie usunięcie bez zgody posiadacza nieruchomości 109 drzew olchy czarnej nie zaszła przesłanka nałożenia kary pieniężnej w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Wobec tego karę ustalono w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa.
Natomiast odnośnie usunięcia 44 drzew z działki nr [...] zaszła przesłanka usunięcia drzew, które byłyby zwolnione z opłaty za usunięcie. Działka nr [...] stanowi wodę (rów), a na podstawie art. 86 ust. 1, i ust. 14 u.o.p. wyłączenie z naliczenia opłaty za usunięcie drzew lub krzewów następuje, jeżeli usunięcie jest związane z regulacją i utrzymaniem koryt cieków naturalnych, wykonywaniem i utrzymaniem urządzeń wodnych służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz ochronie przeciwpożarowej w zakresie niezbędnym do wykonania i utrzymania tych urządzeń.
14. W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.
Kolegium podniosło, że stosownie do art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek:
1) posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości;
2) właściciela urządzeń, o których mowa W art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, 2337 i 2339 oraz z 2023 r. poz. 326), zwanej dalej "Kodeksem cywilnym" - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń.
Stosownie natomiast do art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia (pkt 1) oraz za usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8 (pkt 6). Kara jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 2 u.o.p.).
Zdaniem Kolegium w sprawie zostały spełnione przesłanki do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, stosownie do przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 i pkt 6 u.o.p. w związku z art. 88 ust. 2 u.o.p.
15. Kolegium stwierdziło, że bezspornym jest, iż osobą odpowiedzialną za usunięcie drzew jest Skarżący.
Skład gatunkowy wyciętych drzew oraz ich wymiary drzew określone zostały przez biegłego dendrologa - P. S., w sporządzonej przez niego ekspertyzie dendrologicznej, datowanej na wrzesień 2020 r., a następnie uzupełnionej i zwery?kowanej stosownie do wytycznych Kolegium poprzez dokonanie ponownego pomiaru usuniętych drzew podczas oględzin w terenie [...] września 2023 r.
Kolegium podkreśliło, że stosownie do art. 89 ust. 4 u.o.p. jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.
W ocenie Kolegium obwody usuniętych drzew zostały ustalone w sposób rzetelny i prawidłowy oraz prawidłowo zostały pomniejszone o 10% w celu umożliwienia wyliczenia właściwej administracyjnej kary pieniężnej. Stosowne obliczenia zostały przedstawione w tabelach na str. 1 - 17 oraz str. 19 – 32 decyzji Burmistrza.
Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że za usunięcie przez Skarżącego bez zgody posiadacza nieruchomości 109 drzew gatunku olcha czarna należało wymierzyć karę administracyjną w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa. W odniesieniu do tych drzew nie zaszła bowiem przesłanka do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej ustalonej w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Natomiast w przypadku usunięcia przez Skarżącego 44 drzew gatunku olcha czarna bez dokonania zgłoszenia zamiaru ich usunięcia, zaszła przesłanka mówiąca o tym, że usunięcie drzewa jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, a więc administracyjna kara pieniężna została ustalona w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było, a więc nie w wysokości dwukrotności opłaty, co Skarżący w odwołaniu.
Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż w świetle obowiązującego porządku prawnego należało wymierzyć Skarżącemu administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości i usunięcia drzew bez dokonanego zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew. W obu przypadkach administracyjna kara pieniężna została prawidłowo ustalona na podstawie obliczonych najmniejszych średnic pni i pomniejszeniu wyliczonego obwodu o 10% z uwagi na brak kłody (art. 89 ust. 4 u.o.p.). Wyliczony w ten sposób obwód przemnożono przez stawkę opłat, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia [...] lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat ze usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330). Stawka opłat za 1 cm obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm dla olchy czarnej wynosi, dla drzew do 100 cm obwodu - [...] zł, a dla obwodów od 101 cm - [...] zł. Następnie uzyskany wynik w stosunku do drzew rosnących na terenie działek o numerach: 85/1 i 85/4 pomnożono przez dwa jako dwukrotność opłaty za usunięcie drzew zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p.
Kolegium zgodziło się także z Burmistrzem, że wątek karny w rozpatrywanej sprawie nie miał istotnego znaczenia ze względu na odrębność procedury karnej i administracyjnej.
16. Kolegium, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] września 2020 r. sygn. II OSK 1111/20 stwierdziło, że dyrektywy wymiaru kar administracyjnych przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") nie znajdują zastosowania w przypadku kar wymierzanych na podstawie art. 88 u.o.p.
W przypadku administracyjnych kar pieniężnych przewidzianych w u.o.p. jest bowiem mowa o sankcji pieniężnej przewidzianej w ustawie, nakładanej w drodze decyzji administracyjnej, m.in. za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości. Zatem niezależnie od motywów jakimi kierował się podmiot usuwający drzewa, w przypadku stwierdzenia usunięcia drzew bez zgody posiadacza nieruchomości, na właściwym organie spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej. Skoro przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i pkt 6 u.o.p. zobowiązują organ do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości oraz bez dokonania zgłoszenia, to nie będą miały w tym zakresie zastosowania przepisy działu IVa k.p.a. "Administracyjne kary pieniężne", a w szczególności art. 189a § 1 i § 2 k.p.a. przewidujące odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, przy uwzględnieniu okoliczności określonych w art. 189f § 2 i § 3 k.p.a. i poprzestanie na pouczeniu.
W przedmiotowym postępowaniu zastosowanie będą miały przepisy art. 189a § 2 k.p.a., bowiem kwestie w nich wymienione zostały rozstrzygnięte w ustawie o ochronie przyrody. Skoro zatem w u.o.p. przewidziana została możliwość odstąpienia od wymierzania kary lub umorzenia wymierzonej kary i inne okoliczności wskazane w art. 189a k.p.a. w ściśle określonych warunkach, to nie będą miały zastosowania przepisy k.p.a. regulujące tę kwestię, w tym art. 189f k.p.a.
17. Za niezasadne Kolegium uznało zarzuty przedstawione w odwołaniu Skarżącego.
Po pierwsze Kolegium za niezasadny uznało zarzut nieustalenia w sposób prawidłowy średnic usuniętych drzew. Kolegium wskazało, że pomiarów dokonano w sposób metodyczny z dokładnością do 0,1 cm, wykonując w stosunku do każdego pnia serię 6 pomiarów w celu minimalizacji błędów przypadkowych i jednocześnie zapewniono stronie możliwość kontroli prawidłowości pomiarów i kontrolę prawidłowości dokonywanych przybliżeń.
Po drugie zdaniem Kolegium niesłuszny jest zarzut niedokonania ustaleń jaki obwód miały drzewa na wysokości 130 cm, ponieważ obwody te zostały ustalone na podstawie ustalonych najmniejszych średnic pni, stosownie do art. 89 ust. 4 u.o.p., który stanowi, że jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Wyniki odpowiednich ustaleń i obliczeń w rozważanym zakresie zostały przedstawione w sposób szczegółowy w zaskarżonej decyzji.
Po trzecie Kolegium zwróciło uwagę, że stosownie do utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, usuniecie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości stanowi delikt administracyjny, w którym nie bada się stopnia zawinienia strony, ani nieokreślonych ustawowo okoliczności, które mogłyby wyłączyć odpowiedzialność w tym zakresie, a odpowiedzialność za niego ponosi osoba, która tego deliktu się dopuściła. Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, ze wystarczy tylko wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego. a. więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu a wycięciem drzew. Organ ma zatem bezwzględny obowiązek nałożenia kary pieniężnej za wycinkę drzewa.
Po czwarte w ocenie Kolegium rację ma Burmistrz twierdząc, że nie ma sprzeczności pomiędzy ustaleniami dokonanymi przez biegłego geodetę i biegłego dendrologa. Wyniki ekspertyzy biegłego dendrologa P. S. co do lokalizacji usuniętych drzew zostały potwierdzone przez biegłego geodetę P. G. i wskazane w ekspertyzie geodezyjnej. Jedynie w jednym przypadku grupy drzew 47 (nr drzew od 188 do 197) lokalizacja drzew uległa zmianie, gdyż nie rosły one na działce nr [...], a na działce o nr [...], jak wskazał geodeta.
Po piąte Burmistrz szczegółowo odniósł się do zarzutu braku ustalenia czasu wycinki drzew wskazując, że ustalił to biegły dendrolog posiłkując się m.in. specjalistyczną wiedzą o czasie wydzielania soków przez usunięte drzewa. Organ zaznaczył, że jedynie drzewo o numerze 69 i obwodzie 85 cm gatunku olcha czarna mogło być ścięte wcześniej jako drzewo martwe lub mogło być ścięte wcześniej niż pozostałe drzewa i dlatego też w stosunku do tego drzewa nie była wyliczana administracyjna kara pieniężna.
Po szóste również niesłuszny jest zarzut odnoszący się do naruszenia art. 88 ust. 4 u.o.p. poprzez niezastosowanie i zaniechanie odroczenia kary na okres 5 lat, podczas, gdy ścięte drzewa wykazują oznaki żywotności. Z akt sprawy wynika, że drzewa zostały usunięte całkowicie. Usunięte drzewa nie posiadały korony i pnia i pozostał jedynie pniak po usuniętym drzewie. Z pozostałego pniaka wyrastają odrosty, które mogą w przyszłości stać się nowym drzewem, ale przecież usunięcie drzew różni się zasadniczo od zniszczenia drzew, o którym jest mowa w art. 88 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.o.p.
Po siódme niezasadny jest zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. poprzez ich niezastosowanie. Burmistrz w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że w stosunku do 6 drzew usuniętych z działki nr [...] zachodzi przesłanka do zastosowania art. 83f ust.1 pkt 3b u.o.p., gdyż w odniesieniu do tych drzew czynności podjęte przez Skarżącego miały na celu przywrócenie gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Zatem zarzut ten zupełnie nie odpowiada treści zaskarżonej decyzji i w sposób oczywisty jest błędny.
Po ósme Kolegium zgodziło się z Burmistrzem, że art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. nie mógł być zastosowany w stosunku do działek o numerach [...], ponieważ drzewa rosnące na tych działkach zostały usunięte z nielegalnie, gdyż nie stanowiły własności Skarżącego i nie były w jego posiadaniu.
Po dziewiąte nieuzasadniony i nieracjonalny był zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 14 w zw. z art. 89 ust. 1 u.o.p., poprzez niezastosowanie i wymierzenie kary administracyjnej w podwójnej wysokości opłaty, podczas gdy za usunięcie drzew lub krzewów, które są zwolnione z opłaty wymierza się karę tak jakby nie było zwolnienia. Kolegium wskazało, że z treści zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że Burmistrz zastosował w decyzji wskazane artykuły w stosunku do działki nr [...], a ponadto szczegółowe obliczenia przedstawia tabela dotycząca wymierzonej kary w zaskarżonej decyzji na str. 14-17, w której nie zastosowano dwukrotnej opłaty za usunięcie drzew z tej działki.
Po dziesiąte Kolegium uznało za zupełnie niesłuszny, nieracjonalny i kłócący się z logiką i zdrowym rozsądkiem zarzut, iż nie wiadomo czy biegły prawidłowo ustalił, czy wycięte rośliny były drzewami czy też krzewami i nie wiadomo czy rzeczywiście były to olchy czarne. Ustaleń tych, zgodnie z art. 84 k.p.a. dokonał P. S., który jest biegłym w dziedzinie dendrologii znajdującym się na liście biegłych Sądu Okręgowego w B.. Trudno jest nawet założyć i przypuszczać, że tak wysokiej klasy specjalista w dziedzinie dendrologii nie jest w stanie odróżnić drzewa od krzewu, czy też mógłby się pomylić wadliwie ustalając, że usunięte drzewa nie należały do gatunku olcha czarna, w sytuacji, gdy tylko jeden gatunek drzewa występował w przedmiotowej sprawie.
18. A. R. wniósł do Sądu skargę na decyzję Kolegium, zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postepowania, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:
1) art. 138 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza z [...] listopada 2023 r. pomimo, że uchybiała ona zarówno przepisom prawa materialnego jak i procesowego, co spowodowało, że wadliwa decyzja Burmistrza nie została wyeliminowana z obrotu prawnego;
2) art. 7 k.p.a w zw z art. 77 k.p.a. poprzez
a) niedokonanie ustaleń jaki obwód miały drzewa na wysokości 130 cm, a przedmiotowe wyliczenia są istotne w zakresie zbadania prawidłowości orzekania organu, co doprowadziło do wydania nieprawidłowego orzeczenia;
b) niedokonanie ustaleń stopnia uszkodzenia drzew, podczas gdy jest to istotne z punktu widzenia odroczenia kary, a z przedłożonej do odwołania dokumentacji wynika, że drzewa wykazują żywotność;
c) niedokonanie ustaleń czy ścięte rośliny były drzewami czy krzewami albowiem z dokumentacji fotogra?cznej dołączonej do odwołania wykazują one cechy krzewu;
3) art. 80 k.p.a poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, w szczególności opinii biegłego z zakresu dendrologii oraz biegłego geodety, które są sprzeczne ze sobą w zakresie położenia drzew na działkach, które obejmuje załączona do akt mapa sytuacyjna oraz uznania, ze wycięcie drzew nastąpiło w marcu 2020 roku podczas gdy z materiału dowodowego, w szczególności pisma biegłego dendrologa z [...] października 2021 r. wynika, że nie jest on w stanie określić kiedy nastąpiła wycinka, co spowodowało wydanie rozstrzygnięcia niewłaściwej treści.
Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
1) art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. poprzez niezastosowanie do ustalonego stanu faktycznego z którego wynika, że Skarżący w miejscach wycinki przygotowywał grunt pod plantacje borówki, dokonał nasadzeń borówek, a zatem działał w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego;
2) art. 88 ust. 4 u.o.p. poprzez niezastosowanie i zaniechanie odroczenia kary na okres 5 lat, podczas gdy ścięte drzewa wykazują oznaki żywotności,
3) art. 86 ust 1 pkt 14 w zw. z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody poprzez niezastosowanie i wymierzenie kary administracyjnej w podwójnej wysokości opłaty, podczas gdy za usunięcie drzew lub krzewów, które są zwolnione z opłaty wymierza się opłatę tak jakby nie było zwolnienia.
19. W uzasadnieniu podniesiono, że jak wynika z dowodów przeprowadzonych w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w I. (sygn. 2 DS.554.2020) oraz postanowienia Sądu Rejonowego w I. w sprawie II Kp 146/21 – Skarżący działał nieumyślnie, gdyż nie był świadomy gdzie przebiegają granice działki geodezyjnej, wskutek czego wyciął drzewa na nienależących do niego działkach.
Skarżący podkreślił, że wbrew stanowisku organu, aby przepisać mu odpowiedzialność za usunięcie drzew bez zgody posiadacza nieruchomości niezbędne jest ustalenie jego zawinienia. Stanowisko takie wynika z wyroku NSA z 10 grudnia 2014 r. sygn. II OSK 2712/14, wyroku NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. II OSK 157/20 a także wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2012 r. sygn. SK 6/12.
Odnośnie rozmiarów drzew Skarżący podniósł, że z treści decyzji nie wynika jaką średnicę przyjęto dla każdego drzewa – organ wspomniał jedynie, że pomniejszył obwód o 10 %, nie wskazując tych wartości w przedstawionych tabelach.
Skarżący podniósł, że biegły dendrolog w piśmie z [...] października 2021 r. przyznał, że nie jest w stanie dokładnie określić czasu wycinki drzew; wskazał że drzewa puszczały soki, co wskazywałoby na 2019/2020 rok. Natomiast biegły nie wskazał, czy cecha ta dotyczy wszystkich drzew czy jedynie części z nich i czy na terenach podmokłych pniaki nie będą dłużej zachowywały wilgotności (wydzielały soków) niż w zwykłych warunkach oraz czy drzewa po wycięciu dokonanym 3-4 lata wstecz nie puszczają jeszcze soków. Organ winien rozstrzygnąć te wątpliwości mając na względzie że z zeznań Skarżącego wynikało, że przed śmiercią J. T. z małżonką także wycinali drzewa. Doświadczenie życiowe podpowiada, że na wsiach, w lasach często dochodzi do samodzielnej wycinki drzew nawet na opał, wiec istnieje duże prawdopodobieństwo. że państwo Tarasek także wycinali sporadycznie drzewa ze swojej działki w przeszłości, a z obawy przed karą H. T. chciała to zataić.
Zdaniem Skarżącego organ zaniechał także ustalenia istotnej okoliczności tj. ustalenia czy rzeczywiście w sprawie mamy do czynienia ze ścięciem drzew albowiem z dokumentacji fotogra?cznej wynika, że przybierają one formę krzewów. Z opinii biegłego nie wynika ponadto, na jakiej podstawie ustalił on, że ścięte drzewa to gatunek olcha czarna.
Skarżący podniósł także, że organ nie uwzględnił okoliczności wycięcia drzew w związku z przywróceniem gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, co potwierdziły zeznania świadka T. S..
Zdaniem Skarżącego przy wymierzaniu kary organ powinien ponadto uwzględnić, że usunięcie drzew nastąpiło w związku z regulacją i utrzymaniem rowu melioracyjnego. Stosownie do art. 86 ust. 1 pkt 14 w zw. z art. 89 ust. 1 u.o.p. powinno skutkować to wymierzeniem kary administracyjnej w wysokości opłaty za usunięcie drzewa a nie w podwójnej wysokości opłaty.
20. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
21. Zaskarżona decyzja Kolegium utrzymuje w mocy decyzję Burmistrza którego sentencja składa się z dwóch punktów:
- w punkcie pierwszym została wymierzona administracyjna kara pieniężna za usunięcie 109 drzew gatunku olcha czarna bez zgody posiadacza nieruchomości,
- w punkcie drugim wymierzono administracyjną karę pieniężną za usunięcie 44 drzew gatunku olcha czarna bez dokonania zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew, o którym mowa w art. 83f ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.
Punkt pierwszy decyzji odpowiada zatem treści art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody (w skrócie "u.o.p") zgodnie z którym wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości.
Podstawą prawną dla rozstrzygnięcia zawartego w punkcie drugim jest natomiast art. 88 ust. 1 pkt 6 u.o.p. zgodnie z którym wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8. Wskazany art. 83f ust. 4 u.o.p. przewiduje, że w przypadku jeżeli drzewa lub krzewy są usuwane w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego (co jest zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia – art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.), a obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza 50 cm (ewentualnie 65 cm lub 80 cm w przypadku wskazanych konkretnie przez ustawodawcę gatunków drzew) - konieczne jest zgłoszenia usunięcia drzew
22. Należy zauważyć, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa dotyczą zarówno prawidłowości ustaleń faktycznych jak też oceny rodzaju odpowiedzialności i wysokości ustalonej administracyjnej kary pieniężnej i w zasadzie wyczerpują całokształt oceny wydanej decyzji wymierzającej administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzew. Zarzuty wskazują na naruszenia prawa w zakresie dotyczącym:
1) ustalenia rodzaju roślin (drzewa czy krzewy),
2) ustalenia położenia roślin na poszczególnych działkach geodezyjnych,
3) ustalenia rozmiarów roślin,
4) ustalenia momentu czasu, w którym doszło do uszkodzenia roślin,
5) ustalenia osób, które dokonały uszkodzeń (Skarżący czy także właściciele sąsiedniej nieruchomości – pp. Tarasek),
6) ustalenia charakteru uszkodzeń (usunięcie czy zniszczenie) oraz ustalenia możliwości zachowania żywotności drzewa,
7) rozstrzygnięcia charakteru odpowiedzialności osoby, która dokonała uszkodzeń (ewentualna konieczność wykazania winy)
8) ustalenia zaistnienia okoliczności wyłączającej odpowiedzialność za uszkodzenie roślin (przywrócenie gruntu do użytku rolniczego),
9) zaniechania odroczenia ustalonej kary ze względu na możliwość zachowania żywotności drzew,
10) określenia wysokości kary pieniężnej.
23. Sąd uznał, że niezasadne są odnoszące się do kwestii ustaleń organu zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.
24. Odnośnie zarzutu błędnej identyfikacji rodzaju rośliny jako drzewa zamiast krzewu - należy zauważyć, że zarzut ten opiera się na spostrzeżeniu, że dokumentacja fotograficzna wskazuje na "formę krzewu" i twierdzeniu o braku danych jak wyglądały rośliny przed ścięciem. Słusznie w tym względzie wskazało Kolegium, że identyfikacja rodzaju i gatunku rośliny została dokonana na podstawie opinii biegłego dendrologa tj. osoby posiadającej wiedzę specjalistyczną z zakresu działu botaniki obejmującego naukę o roślinach drzewiastych (drzewach, krzewach, krzewinkach, pnączach o zdrewniałych łodygach) (por. definicję dendrologii w Encyklopedia PWN, dostęp [...]). Skarżący ocenie biegłego przeciwstawia własną, nieuzasadnioną ocenę, nie podając źródeł swojej wiedzy ani nie kwestionując w żaden sposób informacji, na których opiera się biegły, a zwłaszcza nie kwestionując (z powołaniem się na konkretne argumenty), że wiedza specjalistyczna nie pozwala na zidentyfikowanie rośliny na podstawie pozostałości pnia czy innych elementów uwzględnionych w opinii. Takie kwestionowanie opinii biegłego, ograniczające się do stwierdzeń w rodzaju "a mi się zdaje inaczej i nieprawda, że wiedza biegłego jest wystarczająca", bez wskazania konkretnych błędów w opinii biegłego, jest gołosłowne. Odnośnie wskazania przez biegłego, w jaki sposób rozpoznał gatunek drzewa należy zwrócić uwagę, że opinia zawiera dokumentację fotograficzną, a na stronie 2 opinii biegły wskazał, że "podczas rozpoznawania gatunku drzewa zwracano uwagę na siedlisko, korę drzewa oraz odrosty ściętych drzew i ich ulistnienie". Wbrew zarzutowi Skarżącego został zatem wskazany sposób ustalenia gatunku drzewa tj. ocena konkretnych elementów przyrodniczych z którymi biegły miał do czynienia w trakcie oględzin, przy czym ocena ta jest weryfikowalna na podstawie zdjęć.
25. Niezasadny jest zarzut dotyczący sprzeczności w określeniu położenia drzew pomiędzy opinią dendrologa a opinią geodety. Należy zauważyć, że biegły geodeta w opinii z [...] września 2021 r. (k. 205 akt organu I instancji) nie kwestionował istnienia ani składu poszczególnych grup drzew wskazanych w opinii biegłego dendrologa. Stanowisko to biegły geodeta powtórzył w piśmie z [...] października 2020 r. (k. 391 akt). Różnica pomiędzy opiniami, tak jak wskazał organ, dotyczyła tylko jednej grupy drzew (oznaczonej numerem 47) i polegała na lokalizacji tej grupy drzew względem przylegającej do niej granicy pomiędzy działkami geodezyjnymi nr [...] (stanowiącej własność H. T. i M. T.) i 26/8 (stanowiącej własność Skarżącego i będącej rowem melioracyjnym). Biegły geodeta ustalił, że ww. grupa drzew znajduje się w obrębie działki nr [...] (k. 206 akt organu)– a nie jak wskazał to biegły dendrolog – na działce nr [...] (k. 121 akt organu).
Uznanie przez organ, że przy ocenie rodzaju rośliny należy opierać się na informacjach osoby mającej wiedzę z zakresu dendrologii, a przy ocenie położenia obiektów w przestrzeni (tj. w tym przypadku drzew) – należy opierać się na informacji osoby mającej wiedzę z zakresu geodezji czyli nauki zajmującej się m.in. określaniem położenia i wzajemnych relacji przestrzennych punktów na powierzchni Ziemi – mieści się w graniach swobodnej oceny dowodów. Nie doszło zatem do naruszenia art. 80 k.p.a. w tym zakresie.
Należy zauważyć, że ustalenie, iż grupa drzew nr [...] znajduje się obrębie działki nr [...] stanowiącej rów melioracyjny skutkowała ujęciem tych drzew w ramach punktu 2 decyzji wymierzającej administracyjną karę pieniężną, przy której obliczeniu organ zastosował pojedynczą wysokość opłaty za usunięcie drzewa, a nie podwójną wysokość – jak w punkcie 1 decyzji, w którym ujęto drzewa z działki nr [...].
26. Niezasadny jest także zarzut dotyczący braku właściwego pomiaru pni usuniętych drzew. W sprawie nie jest sporne, że drzewa zostały uszkodzone w ten sposób, że nie pozostały pozostałości pnia o wysokości co najmniej 130 cm ani kłody (pozostałość wyciętych pni), co pozwalałoby na określenie wysokości kary z wykorzystaniem sposobu pomiaru określonego w art. 84 ust. 1 u.o.p. – tak jak przewiduje to art. 89 ust. 1 u.o.p. Słusznie zatem organ dokonywał pomiarów pozostałości usuniętych drzew mając na względzie art. 89 ust. 4 u.o.p. zgodnie z którym jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.
Wbrew twierdzeniu Skarżącego decyzja organu I instancji (w szczególności sentencja obejmująca tabele z danymi) zawiera szczegółowe wskazanie odnośnie każdego drzewa: najmniejszej średnicy pnia, obwodu w miejscu cięcia oraz obwodu pomniejszonego o 10 % (kolumna w tabeli "obwód w miejscu wycięcia – 10 %"). Nie jest błędem organu odwoławczego brak powtórzenia w sentencji decyzji tych szczegółowych danych, ujętych przez organ I instancji w formie tabeli. W tym względzie organ odwoławczy jest ograniczony treścią art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten na wypadek, kiedy organ odwoławczy odnośnie rozstrzygnięcia sprawy dochodzi do tego samego wniosku co organ I instancji, nie przewiduje żeby organ odwoławczy w sentencji swojej decyzji powtórzył sentencję decyzji organu I instancji, lecz przewiduje użycie formuły "utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję". Użycie tej formuły oznacza zatem w istocie powtórzenie rozstrzygnięcia organu I instancji, które – jak wyżej wskazano, zawiera elementy wymagane przez art. 89 ust. 4 u.o.p. w przypadku braku kłody usuniętego drzewa tzn. wskazuje najmniejszą średnicę pnia i wyliczony obwód pomniejszony o 10%.
27. Niezasadny jest zarzut dotyczący braku ustalenia momentu czasu (daty) usunięcia drzew. W tym względzie Skarżący wskazuje wyłącznie na wypowiedź biegłego dendrologa zawartą w piśmie z [...] października 2021 r. w którym biegły stwierdził, że nie jest możliwy do wskazania "dokładny" termin wycięcia drzew. Tym niemniej jednocześnie biegły wskazał w miarę precyzyjnie, że wycinki drzew dokonano w okresie jesienno – zimowym, na przełomie 2019/2020 lub wczesnowiosennym w roku. 2020. Biegły w kolejnej swojej wypowiedzi tj. w piśmie z [...] października 2023 r. (k. 390 akt administracyjnych) szczegółowo wyjaśnił w jaki sposób doszedł do powyższego wniosku – co zaakceptował organ. W tym względzie Sąd nie dopatrzył się uchybienia art. 80 k.p.a. Organ dokonał ustalenia czasu usunięcia drzew nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów, jako że oparł się na specjalistycznej wiedzy biegłego w tym względzie, która została przedstawiona w sposób spójny i dostatecznie szczegółowy. Tak jak wskazał organ, biegły szczegółowo objaśnił mechanizm wydzielania soków przez ścięte pnie olchy czarnej, ograniczenie czasowe tego zjawiska (występowanie tylko w pierwszym okresie wegetacyjnym po ścięciu drzewa) oraz jego niezależność od rodzaju siedliska (w tym stopnia wilgotności ziemi, w który znajdowało się drzewo).
28. Prawidłowe, nienaruszające przepisów prawa ustalenia co do czasu usunięcia drzew skutkowały także prawidłowym ustaleniem organu, że niemożliwe było, aby drzewa zostały usunięte przez J. T., skoro zmarł on w roku 2017. Logicznym jest wskazanie, że gdyby drzewa usunął J. T., to nastąpiło by to najpóźniej w roku 2017. Tym samym, stosownie do wiedzy przekazanej przez biegłego dendrologa, wycięte drzewa wydzielałyby soki najpóźniej w następnym roku wegetacyjnym tj. w roku 2018. Po tym roku pnie nie byłyby już wilgotne. W przypadku wycięcia drzew przez J. T. niemożliwe byłoby zatem stwierdzenie przez biegłego wydzielania przez pozostałości pni drzew soków w roku 2020, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.
29. Niezasadny jest także zarzut, że wobec wykazywania przez drzewa żywotności organ winien ustalić stopień uszkodzenia drzew – czego organ zaniechał. Słusznie Kolegium oceniło, że uszkodzenie drzew należy kwalifikować jako ich usunięcie (art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p.) a nie jedynie ich zniszczenie (art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p.). Natomiast art. 88 ust. 4 u.o.p. przewiduje że termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności.
Ocena organu, że doszło do usunięcia a nie zniszczenia drzew znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, z którego wynika, że drzewa zostały pozbawione zarówno korony jak też pnia – pozostały jedynie pniaki. Różnice między zniszczeniem a usunięciem drzewa można dostrzec analizując definicję "żywotności drzewa". Jak wynika z art. 5 pkt 26e) u.o.p. "żywotność drzewa lub krzewu" oznacza prawidłowy przebieg ogółu procesów życiowych drzewa lub krzewu. Trudno przyjąć, że możliwe jest zachowanie prawidłowego przebieg ogółu procesów życiowych drzewa, skoro drzewo zostaje pozbawione nie tylko korony, ale także pnia, przy pozostawieniu jedynie bryły korzeniowej z pniakiem. Pniak z odrostami to pozostałość usuniętego drzewa, a nie drzewo kontynuujące (pomimo zniszczeń) w sposób nieprzerwany, w dotychczasowym zakresie, procesy życiowe, obejmujące wznowienie aktywności dotychczasowego pnia i korony – a więc w takim zakrsie jak to czynią np. krzewy róż po corocznym ścięciu części lub nawet całości łodyg. Tak więc o ile widoczne odrosty pnia usuniętego drzewa zdołają się przekształcić w odrębne pnie z koroną – zostaną objęte ochroną przewidzianą w ustawie o ochronie przyrody jako nowy organizm. W przedmiotowej sprawie nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia okoliczności wskazanej w art. 88 ust. 4 u.o.p. tj. czy stopień zniszczenia drzewa nie wyklucza zachowania jego żywotności.
W tym miejscu, odwołując się do powszechnie dostępnej wiedzy (por. W. B. Żukowska, B. Wójkiewicz, A. Lewandowski (Instytut Dendrologii PAN) – "Czy drzewo może odrosnąć?" publ. Las Polski nr 12/2021, dostęp https://www.idpan.poznan.pl/images/%C5%BBukowska_et_al_Las_Polski_12-2021.pdf) należy zauważyć, że możliwe jest wykształcenie przez drzewo pnia i korony z odrośli korzeniowych. W świetle definicji z art. 5 pkt 26e u.o.p. należy jednakże odróżnić sytuacje, kiedy następuje wykształcenie pnia i korony z odrośli korzeniowych, które pojawiły się w ramach normalnego funkcjonowania drzewa (to jest wskutek "prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych") od sytuacji, kiedy pojawienie się odrośli korzeniowych nie jest następstwem przebiegu ogółu procesów życiowych drzewa, lecz skutkiem przerwania tych procesów życiowych. Czym innym jest też sytuacja, kiedy przebieg ogółu procesów życiowych drzewa wskutek uszkodzenia (zniszczenia drzewa) zostaje jedynie zakłócony (w mniejszym lub większym stopniu), co daje możliwość zachowania żywotności drzewa tj. powrotu do kontynuowania prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych drzewa, a czym innym jest tak głębokie uszkodzenie drzewa (usunięcie drzewa), że nie jest możliwa kontynuacja dotychczasowego prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych drzewa. Toczące się po usunięciu drzewa procesy życiowe nie są "zachowaniem żywotności", o której mowa w art. 88 ust. 4 u.o.p., ale próbą odzyskania żywotności.
30. Niezasadny jest sformułowany w uzasadnieniu skargi zarzut braku ustalenia przez organ, że usunięcie przez Skarżącego drzew z cudzego gruntu miało charakter zawiniony.
Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2024 r. sygn. III OSK 1427/22, że odpowiedzialność administracyjna za usunięcie drzew bez zezwolenia nie jest oparta na zasadzie winy, lecz ma charakter obiektywny. Jak wskazał NSA w tym wyroku: "Za przyjęciem wskazanego poglądu przemawia przede wszystkim to, że ani przepisy u.o.p., ani ogólne normy prawa administracyjnego nie pozwalają wyprowadzić innych przesłanek nałożenia kary za usunięcie drzew niż bezprawność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 907/17). Zobiektywizowana odpowiedzialność administracyjna, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. oznacza, że wystarczające jest samo wystąpienie tzw. bezprawia administracyjnego, a więc wykazanie związku przyczynowego między działaniem danego podmiotu, a wycięciem drzew, spowodowanego działaniem posiadacza danej nieruchomości."
31. Wbrew twierdzeniu Skarżącego pogląd o konieczności wykazania winy osoby dokonującej wycinki drzew nie wynika z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2012 r. sygn. SK 6/12 (publ. OTK-A 2014, nr 7, poz. 68.).
W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627, 628 i 842) przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny w części III pkt 5.2 uzasadnienia ww. wyroku wskazał, że "konstytucyjnie dopuszczalne jest ustanawianie przez ustawodawcę kar finansowych (pieniężnych) za zachowania naruszające przepisy prawa publicznego, poza systemem prawa karnego". Trybunał zastrzegł natomiast, że "Przyzwolenie na istnienie w państwie, obok prawa karnego, równoległego systemu karania na podstawie prawa administracyjnego nie oznacza jednakże, że ustawodawca ma pełną swobodę kształtowania kar administracyjnych i trybu ich nakładania. Trybunał podkreśla, w ślad za wieloma dotychczasowymi swoimi orzeczeniami, że granice tej swobody wyznaczają konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego oraz ochrony praw i wolności jednostki, a także zasady proporcjonalności, równości i sprawiedliwości. Stosowanie kar administracyjnych nie może opierać się na idei odpowiedzialności czysto obiektywnej, całkowicie oderwanej od okoliczności konkretnego przypadku, w tym winy sprawcy." (...) "Minimalny standard w tym zakresie określiło już orzeczenie z 1 marca 1994 r. (o sygn. U 7/93), w którym Trybunał stwierdził, że podmiot, który nie dopełnił obowiązku administracyjnego, musi mieć możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że niedopełnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności (działanie siły wyższej, stan wyższej konieczności, działanie osób trzecich, za które on nie odpowiada)."
Trybunał jednocześnie podkreślił, że "nie kwestionuje całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania - co do zasady - uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony - w określonych ustawą sytuacjach - z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz kara za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi. Nie podważa również przyjętej obecnie koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku."
Zastrzeżenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczyły zatem nie braku ustanowienia odpowiedzialności na zasadzie winy, ale ustanowienia odpowiedzialności za usunięcie drzewa bez zezwolenia o charakterze nieograniczonym tj. nieprzewidującym przypadków wystąpienia okoliczności wyłączających tą odpowiedzialność.
Doprowadziło to Trybunał do wniosku (część III pkt 6.2 uzasadnienia ww. wyroku), że zaskarżone przepisy przewidują "za usunięcie z nieruchomości drzewa lub krzewu bez zezwolenia czysto obiektywną odpowiedzialność, oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Posiadacz nieruchomości, z której zostało usunięte, przez niego lub za jego przyzwoleniem, bez zezwolenia właściwego organu, drzewo lub krzew, nie ma prawnej możliwości zwolnienia się od odpowiedzialności przez wykazanie, że doszło do tego z przyczyn, za które on nie odpowiada." Trybunał uznał, że sztywno określona wysokość kary "nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego, ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu." Z tych względów Trybunał uznał "że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają testu proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
32. Wskazując na przesłanki, którymi kierował się Trybunał Konstytucyjny wydając ww. wyrok z 1 lipca 2012 r. należy podkreślić, że od tego momentu doszło do zmiany przepisów ustawy o ochronie przyrody, które usunęły wskazane przez Trybunał ograniczenia prawa własności niespełniające testu proporcjonalności.
Mianowicie art. 25 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1045 z późn. zm.).wprowadził nowe brzmienie art. 88 – 90 ustawy o ochronie przyrody. W tak zmienionej treści ustawy ustawodawca nie tylko przewidział brak wymierzania kary pieniężnej za usunięcie albo zniszczenie drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności (art. 89 ust. 7 u.o.p.), w szczególnych przypadkach wyliczonych w art. 83f ust. 1 u.o.p. (m.in. w przypadku jeżeli obwód pnia nie przekracza wielkości wskazanej przez ustawodawcę), ale także zróżnicował wysokość kar w zależności od stopnia uszkodzenia drzewa (kara w wysokości dwukrotności opłaty za usunięcie drzewa w przypadku usunięcia lub zniszczenia drzewa – art. 89 ust. 1; kara w wysokości 0,6 – krotności opłaty za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa - art. 89 ust. 2 za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzew).
Ustawodawca przewidział ponadto możliwość umorzenia 50% wymierzonej kary, osobom fizycznym, które na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej usunęły lub zniszczyły drzewo lub krzew albo uszkodziły drzewo, w przypadku gdy osoby te nie są w stanie uiścić kary w pełnej wysokości bez znacznego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jeżeli dochód miesięczny na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku.
Wobec tego nie można uznać, że przewidziana w obecnie obowiązujących przepisach ustawy o ochronie przyrody odpowiedzialność za usunięcie drzewa bez zezwolenia nie spełnia standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2012 r. sygn. SK 6/12.
33. Niezasadny jest także zarzut braku uwzględnienia przy wymierzeniu kary pieniężnej okoliczności usunięcia drzew w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego tj. pominięcia określonej w art. 88 ust. 10 w zw. z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. przesłanki wykluczającej wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej.
Zgodnie z art. 88 ust. 10 u.o.p. przepisu ust. 1 (tj. przepisu o wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej) nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15. W art. 83f ust. 1 pkt 3b mowa natomiast o drzewach lub krzewach "usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego".
Tak jak wskazał organ, ww. okoliczność została uwzględniona odnośnie drzew usuniętych z nieruchomości Skarżącego tj. z działki nr [...]. Organ uznał bowiem za udowodnione, że usunięcie 6 drzew z tej działki nastąpiło w ramach przygotowania gruntu pod nasadzenia w ramach zakładanej przez Skarżącego plantacji borówki i aronii.
Zasadne jest także stanowisko organu, że przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego nie można dokonać w odniesieniu do gruntu stanowiącego rów melioracyjny (działka nr [...]). Tak jak wskazał organ, rowy są urządzeniami wodnymi służącymi do kształtowania zasobów wodnych i korzystania z tych zasobów (art. 16 pkt 65 lit. a) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm.). Nie jest to zatem grunt pod uprawę, w szczególności pod uprawę aronii czy borówek.
Trudno także uznać, że Skarżący zamierzał przygotować teren pod uprawę na niestanowiących jego własności działkach nr [...] Należy przy tym zauważyć, że jak wynika z mapy geodezyjnej (k. 206 akt organu) drzewa usunięte z działek nr [...] znajdowały się za rowem melioracyjnym (działka nr [...]) przylegającym do działki Skarżącego nr [...], wzdłuż jego przebiegu. Są to zatem drzewa, co do których Skarżący twierdzi, że usuwał je, będąc przekonany, że są one zlokalizowane w obrębie rowu melioracyjnego. Przyjmując taki stan wiedzy Skarżącego trudno uznać za wiarygodne, że chciał na tym gruncie założyć plantację borówek i aronii. Trudno bowiem uznać, że chciał założyć plantację w rowie melioracyjnym.
34. Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 88 ust. 4 u.o.p. poprzez zaniechanie odroczenia kary pieniężnej za okres 5 lat w sytuacji kiedy ścięte drzewa wykazują oznaki żywotności. Przepis art. 88 ust. 4 u.o.p. przewiduje odroczenie terminu płatności kar wymierzonych na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności. Jak wyżej wskazano, w przedmiotowej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że nie doszło do zniszczenia (art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p.), ale do usunięcia drzew (art. 88 ust. 1 pkt 1 i pkt 6 u.o.p.). Wobec tego nie jest spełniona przesłanka odroczenia terminu płatności wymierzonych kar.
35. Niezasadny, a przy tym niezrozumiały, jest zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 14 w związku z art. 89 ust. 1 u.o.p. Przepis art. 89 ust. 1 przewiduje, że w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Przepisem przewidującym zwolnienie z obowiązku opłaty jest m.in. art. 86 ust. 1 pkt 14 u.o.p. zgodnie z którym nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, jeżeli usunięcie jest związane z regulacją i utrzymaniem koryt cieków naturalnych, wykonywaniem i utrzymaniem urządzeń wodnych służących kształtowaniu zasobów wodnych oraz ochronie przeciwpowodziowej w zakresie niezbędnym do wykonania i utrzymania tych urządzeń. Organy obu instancji ustaliły, że taka właśnie sytuacja tj. opisana w art. 86 ust. 1 pkt 14 u.o.p. zachodzi w przypadku działki nr [...], stanowiącej rów melioracyjny. Innymi słowy – za usunięcie drzewa z działki nr [...] należało wymierzyć karę w wysokości opłaty za usunięcie tego drzewa. Tak też zrobił organ. W decyzji nakładającej na Skarżącego karę pieniężną zawarte jest odrębne rozstrzygnięcie stanowiące pkt 2, odnoszące się tylko do działki nr [...]. Jak wynika z tabeli zawartej w pkt 2 organ wyliczając wysokość kary za usunięcie poszczególnych drzew z ww. działki przyjął stawkę [...] zł za 1 cm obwodu pnia tj. stawkę przewidzianą dla olchy (o obwodzie pnia do 100 cm) w załączniku nr 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. poz. 1330).
Należy zauważyć, że w pkt 1 decyzji Burmistrza, odnoszącej się do działek nr [...] tj. działek niespełniających omawianej przesłanki art. 86 ust. 1 pkt 14 w związku z art. 89 ust. 1 u.o.p. (czego Skarżący nie kwestionuje) organ wymierzył karę pieniężną w wysokości dwukrotności opłaty, co wyraźnie zaznaczył w ósmej kolumnie tabeli zawartej w tym punkcie decyzji poprzez wskazanie "dwukrotność opłaty".
36. Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935), Sąd oddalił skargę.