II SA/Bd 148/25

II SA/Bd 148/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...].
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] lutego 2025 r. nr [...] utrzymało w mocy skierowaną do M. B. (tj. Skarżącego) decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] stycznia 2025 r. [...], którą Prezydent orzekł wysokość należności w kwocie [...]zł z tytułu poniesionych zastępczo przez Gminę Miasta T. wydatków na świadczenia z pomocy społecznej w formie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w okresie od 7 maja 2024 r. do 30 września, przyznanych decyzją znak: [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. oraz odmówił odstąpienia od żądania zwrotu określonej należności.
Kolegium wskazało, że decyzją z [...] kwietnia 2024 r. [...] przyznano Skarżącemu świadczenie z pomocy społecznej w formie pobytu w Domu Pomocy Społecznej w W.. Następnie decyzją z [...] kwietnia 2024 r. ustalono Skarżącemu wysokość opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł. Opłaty te Skarżący uiszczał w pełnej wysokości za miesiące od maja do sierpnia 2024 r. , natomiast nie uregulował pełnej płatności za wrzesień 2024 r. – za ten miesiąc uiścił jedynie [...] zł. Opłatę w wysokości [...] zł zastępczo poniosła Gmina Miasta T..
Kolegium podniosło, że stosownie do art. 54 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., w skrócie "u.p.s") osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny (art. 60 u.p.s.), zaś stosownie do art. 61 u.p.s. osobą obowiązaną do ponoszenie tych opłat jest mieszkaniec domu – do wysokości nie więcej niż 70 % swojego dochodu (art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).
Następnie Kolegium zacytowało treść art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 1 i ust. 3 u.p.s. stwierdzając, że wskazują one, że wobec braku uregulowania opłat za pobyt w DPS ponosi je gmina, która ma prawo ich egzekwowania od osób zobowiązanych, po uprzednim ustaleniu wysokości należności podlegających zwrotowi w drodze decyzji.
Kolegium stwierdziło, że została wydana decyzja na mocy której Skarżący, będąc mieszkańcem DPS, został zobowiązany do ponoszenia opłat za jego pobyt w tej placówce. Z obowiązku tego we wrześniu 2024 r. się nie wywiązał, co uzasadniało wydanie decyzji w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s.
Kolegium podkreśliło, ze w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s. oceniane są wyłącznie okoliczności dotyczące istnienia obowiązku konkretnej osoby, wywiązania się z jego realizacji i zakresu opłat zastępczo poniesionych przez właściwą gminę. Nie weryfikuje się ani zasadności ponoszonych opłat, ani podmiotu zobowiązanego, ani wysokości tych opłat (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 9 października 2024 r. sygn. IV SA/Wr 291/24).
Kolegium wskazało, że w decyzji Prezydenta rozważono również przesłanki odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia (art. 104 ust. 4 u.p.s.) uznając ich brak.
W skardze do sądu administracyjnego M. B. zarzucił, że organ żąda kwoty [...]zł za usługę, która nie miała miejsca, zrezygnował bowiem pisemnie z pobytu w domu pomocy społecznej i opuścił DPS 9 września 2024 r. a ponadto zapłacił [...] zł za pobyt w DPS w okresie od 1 do 9 września 2024 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się m.in. przez mieszkańca domu pomocy społecznej z obowiązku opłaty za pobyt w tym domu, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 104 ust. 3 u.p.s. wysokość należności, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
Z treści powyższych przepisów wynika więc, że warunkiem wydania decyzji ustalającej wysokość należności poniesionych zastępczo przez gminę i zobowiązującej do ich zwrotu jest istnienie w obrocie prawnym decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej oraz ustalenie okoliczności braku wywiązywania się osoby zobowiązanej z obowiązku ponoszenia opłat ustalonych taką decyzją (por. wyrok NSA z 14 listopada 2024 r., I OSK 999/24, LEX nr 3851786).
W kontrolowanej sprawie nie jest sporne, że została wydana decyzja nakładająca na Skarżącego obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. Skarżący nie podważa, że co do zasady jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej; nie podważa, w jakiej wysokości ustalono opłatę za pobyt w DPS ani nie podważa, że obowiązek uiszczenia opłat istnieje od maja 2024 r. Inaczej niż w sytuacji faktycznej we wskazanym przez Kolegium wyroku WSA we Wrocławiu (w którym skarżący podważał zasadność obowiązku opłaty za pobyt w DPS ze względu na fakt, że przebywający w DPS, będący ojcem zobowiązanego, miał dopuszczać się zaniedbań, przemocy, uchylania się od obowiązku alimentacyjnego) nie jest podważana ani zasadność uiszczania opłat ani ustalenie podmiotu, który opłaty winien uiścić.
Skarżący natomiast w istocie zarzuca Kolegium błędne ustalenie okresu, za jaki opłata była należna. Mianowicie zdaniem Skarżącego odnośnie września 2024 r. opłata za pobyt w DPS była należna za okres od 1 do 9 września 2024 r. tj. za okres, w którym Skarżący faktycznie przebywał w DPS, a nie za okres od 1 do 30 września 2024 r. – tak jak przyjął to organ.
Należy zauważyć, że stanowisko co do "naliczenia należności" tylko za okres "1.09.2024 do 09.09.2024." Skarżący przedstawiał także w toku postępowania administracyjnego (pismo z [...] listopada 2024 r. w aktach organu I instancji).
Jak wyżej wskazano, wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę opłat za pobyt w DPS wymaga ustalenia, że nastąpiła okoliczność w postaci braku wywiązywania się z obowiązku uiszczenia opłat. Nie wystarczy przy tym stwierdzenie, że opłaty przestały być uiszczane. Konieczne jest też ustalenie jak długo okres "nieuiszczania" trwał. Bez tego ustalenia, w szczególności przy okresach wielomiesięcznych, nie jest możliwe ustalenie sumy opłat, które nie zostały uiszczone.
W przedmiotowej sprawie, jak wyżej wskazano, spór dotyczy właśnie kwestii okresu, za jaki nie uiszczono opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
W sporze tym słuszne jest stanowisko Skarżącego, że przy ustaleniu okresu, za jaki nie została uiszczona opłata za pobyt w domu pomocy społecznej, ma znacznie konkretna data, w której zakończył się pobyt w domu pomocy społecznej, a nie jak można wnioskować ze stanowisko organu – jedynie miesiąc, w którym pobyt został zakończony. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. odpłatny jest "pobyt w domu pomocy społecznej" a nie "każdy rozpoczęty miesiąc pobytu w domu pomocy społecznej". We wskazanym przepisie ustawodawca nie powiązał w żaden sposób zasady ponoszenia opłaty "za pobyt" z okolicznością, że podstawą ustalania wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest średni "miesięczny" koszt utrzymania mieszkańca DPS (por. art. 60 ust. 1 u.p.s.). Twierdzenie o konieczności ponoszenia w każdym przypadku opłaty za pełen miesiąc jest nieuprawnione także w świetle art. 63 u.p.s. w którym to przepisie ustawodawca przewidział możliwość braku uiszczenia opłat za okresy liczone w dniach tj. "za okres nieobecności mieszkańca domu nieprzekraczającej 21 dni w roku kalendarzowym" (art. 63 ust. 1 u.p.s.) oraz "w okresie jego nieobecności nieprzekraczającej 70 dni w roku kalendarzowym" (art. 63 ust. 2 u.p.s.)
W świetle powyższego Kolegium nie przeprowadzając żadnego postępowania dowodowego na okoliczność czy Skarżący rzeczywiście opuścił DPS w W. 9 września 2024 r. dopuściło się naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego tj. nie zebrało i nie rozpatrzyło w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy . Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że opłata nie była należna za okres od 1 do 30 września, a jedynie za okres od 1 do 9 września 2024 r.
Ze względu na powyższe, a także biorąc pod uwagę, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy dotyczy jej istoty i wykracza poza ramy jedynie uzupełniającego postępowania dowodowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) uchylił decyzję Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta.
W ponownym postępowaniu organ winien orzec stosownie do powyższego stanowiska Sądu, po przeprowadzić postępowania dowodowego w celu ustalenia daty, w jakiej Skarżący opuścił na stale dom pomocy społecznej, nie wyłączając możliwości przesłuchania na tę okoliczność świadków.