Pełny tekst orzeczenia II SA/BD 1105/23

II SA/Bd 1105/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /przewodniczący/
Jerzy Bortkiewicz
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 93 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Odwoławczej Komisji [...] z dnia [..] czerwca 2023 r. w przedmiocie przyznania stypendium rektora oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu W. odmówiła S. Z. (dalej: skarżący) przyznania stypendium Rektora w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 w związku z jego wnioskiem z dnia 12 października 2022 r.
Uzasadniając swoją decyzję Komisja wyjaśniła, że ponowna weryfikacja wniosku, w szczególności analiza historii przebiegu studiów skarżącego w systemie POL-on, wykazała, iż okres studiowania skarżącego na studiach pierwszego stopnia wyniósł 10 semestrów, natomiast w myśl art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 742 - dalej - p.s.w.n.), stypendium socjalne przysługuje na studiach pierwszego stopnia nie dłużej niż przez 9 semestrów, bez względu na jego pobieranie przez studenta.
2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 414/22 i wskazując na błąd w przyjęciu, iż okres posiadanego statusu studenta jest tożsamy z okresem przysługiwania świadczenia. Skarżący podkreślił, że do tej pory nie pobierał żadnego świadczenia stypendialnego.
3. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu W. decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej.
W uzasadnieniu Odwoławcza Komisja Stypendialna podała, że obowiązujące przepisy p.s.w.n. zobowiązują organy uczelniane do weryfikacji, czy w dacie wydania decyzji dany student spełnia warunki otrzymania stypendium. Dalej Komisja Odwoławcza wskazała, że organy obu instancji w niniejszej sprawie zweryfikowały uprawnienia skarżącego o przyznanie stypendium Rektora, przez analizę danych zawartych w systemie POL-on, który poza danymi co do okresu i toku kształcenia studenta na uczelni, wskazuje również na okresy studiowania danej osoby na innych uczelniach.
Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej zgromadzony materiał w przedmiotowej sprawie potwierdził, że semestr roku akademickiego 2022/2023 rozpoczynający się od październiku 2022 r. realizowany w Wyższej Szkole B. był 11 semestrem studiowania ogółem, w tym 11 semestrem, na którym realizowane były studia pierwszego stopnia.
Uwzględniając przerwy w pobieraniu nauki, w których skarżący nie miał statusu studenta — na dzień złożenia wniosku o stypendium (13 października 2022 r.) oraz dzień wydania decyzji odmawiającej przyznania prawa do stypendium Rektora (20 kwietnia 2023 r.) okres odbywania nauki na studiach pierwszego stopnia przekroczył 9 semestrów na studiach pierwszego stopnia.
Ponadto Odwoławcza Komisja Stypendialna powołała się na stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (pismo z dnia 8 lutego 2019 r. DSW.WSS.6340.28.2019) zgodnie z którym okres, o którym mowa w ustawie (czyli okres 6-letni przysługiwania świadczeń — obecnie 12 semestrów) rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Do okresu 6 lat studiowania (obecnie 12 semestrów) należy zaliczyć łącznie wszystkie okresy dotychczasowego studiowania na wszelkich kierunkach i nawet na różnych uczelniach. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazała również, iż nie jest możliwe uznaniowe dysponowanie środkami przeznaczonymi na dotacje na stypendia. Świadczenie dla studentów, w tym stypendia Rektora przyznawane są na podstawie ściśle określonych kryteriów i zgodnie z konkretnymi zasadami, które uczelniane organy stypendialne zobowiązane są respektować. Kierując się literalnym brzmieniem art. 93 ust. 4 p.s.w.n. Komisja zaakcentowała, iż powołany przepis wskazuje okres, w jakim studentowi przysługiwało prawo do wnioskowanego świadczenia stypendialnego. Odwoławcza Komisja Stypendialna powołała się na interpretację przyjętą przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, będącego dysponentem i organem kontrolującym dotacje przeznaczone na świadczenia pomocy materialnej dla studentów.
4. W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, ewentualnie o ich uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania, zarzucając przy tym rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 8 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a.") poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania uczestników do władzy publicznej;
- art. 35 i 36 k.p.a. poprzez brak załatwienia sprawy w terminie oraz brak zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie;
- art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. przez jego błędną wykładnię polegającą na wadliwej interpretacji ustawowego sformułowania "przysługuje";
- art. 6 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na wytycznych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego;
- art. 155 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i uchylenie ostatecznej decyzji o przyznaniu stypendium mimo braku wniosku skarżącego.
Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący wskazał w pierwszej kolejności, że nie otrzymał pisma o wszczęciu postępowania przez organ uczelniany, zaś sam nie wnosił wniosku o wznowienie postępowania. Zdaniem skarżącego decyzja o przyznaniu stypendium z dnia 9 grudnia 2022 r., która stała się ostateczna, mogła być uchylona w trybie art. 155 k.p.a. tylko za jego zgodą.
Ponadto składając wniosek o przyznanie stypendium skarżący nie był pytany o to ile semestrów dotychczas studiował, a Komisja Stypendialna w dacie przyznania stypendium miała dostęp do informacji zawartych w systemie POL-on. Wskazał również, że wcześniej nie ubiegał się o przyznanie stypendium, ani go nie pobierał. Co więcej, w ocenie skarżącego dla przyznania wnioskowanego stypendium znaczenie i tak miał okres faktycznego pobierania stypendium, a nie studiowania.
5. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że nie zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
7. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu W. z dnia 27 czerwca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu W. z dnia z 20 kwietnia 2023 r., którą odmówiono skarżącemu przyznania stypendium Rektora w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023.
Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Zasadniczą istotą sporu, który legł u podstaw wniesionej skargi był zarzut skarżącego dotyczący ilości semestrów, które powinny być zaliczone na poczet jego "stażu" studenckiego, którego limit, zgodnie z przepisami ustawy ogranicza prawo do korzystania ze świadczeń studenckich. Skarżący powoływał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych, które wskazywało na to, że do limitu tego należy zaliczać jedynie te semestry, podczas których student pobierał świadczenia.
Zaznaczenia jednak wymaga, że orzecznictwo powołane przez skarżącego ukształtowało się pod rządami obowiązującego poprzednio (do dnia 17 grudnia 2021 r.) brzmienia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Zgodnie z nim świadczenia studenckie przysługiwały na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Przepis ten wykładać należało w ten sposób, że wyczerpanie limitu czasu, w którym przysługiwały świadczenia następowało dopiero po zakończeniu 6 roku pobierania świadczenia, a nie samego studiowania (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 462/20 oraz z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 498/21, a także wyrok NSA z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7051/21).
Obecnie jednak limit ten wyznacza ustawa p.s.w.n. w brzmieniu znowelizowanym z dniem 18 grudnia 2021 r. przez ustawę z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232). Zgodnie z aktualnym w dacie złożenia wniosku przez skarżącego brzmieniem art. 93 ust. 4 p.s.w.n. łączny okres, przez który przysługują świadczenia (...) wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Przepis art. 93 ust. 6 p.s.w.n. stanowi zaś, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Skoro zatem zgodnie z obecnym brzmieniem art. 93 ust. 4 p.s.w.n. określone w ilości semestrów ograniczenie czasowe uprawnienia studenta do pobierania świadczeń studenckich występuje - co zostało jasno i wprost wyartykułowane przez ustawodawcę - ,,bez względu na ich pobieranie przez studenta", to bezprzedmiotowe jest - jak zostało to uczynione w skardze - odwoływanie się do stanowiska sądów administracyjnych dotyczącego odmiennego stanu prawnego. Z brzmienia art. 93 ust. 4 p.s.w.n. jednoznacznie wynika, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym ustawodawca określił łączny okres 12 semestrów, a dla pierwszego stopnia studiów okres 9 semestrów, w czasie którego studentowi przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (m.in. stypendium rektora), uniezależniając przyznanie tego prawa - jak było to rozumiane w uprzednio obowiązującym stanie prawnym - od okoliczności rzeczywistego pobierania świadczenia. Na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego okolicznością wpływającą na posiadanie przez studenta prawa do świadczeń jest zatem sama możliwość ubiegania się o świadczenie w związku z posiadanym statusem studenta, nie zaś przysługiwanie studentowi takiego świadczenia rozumiane jako bycie przez studenta beneficjentem świadczenia i otrzymywanie go w danym semestrze. Z tego też powodu Sąd - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - nie podziela poglądu wyrażonego w przywołanym przez skarżącego zarówno w odwołaniu jak i skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 414/22, że okres 12 semestrów, a dla pierwszego stopnia studiów - 9 semestrów, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.n. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą od 18 grudnia 2021 r., należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Raz jeszcze podkreślić należy, że przywołana powyżej nowelizacja ustawy p.s.w.n. jednoznacznie ograniczyła czasokres, przez który prawo studenta do świadczeń przysługuje - do 12 semestrów, a dla pierwszego stopnia studiów do 9 semestrów, wiążąc ten czas z okresem samego studiowania, jako podstawowej przesłanki ustawowej związanej z uprawnieniem do ubiegania się o świadczenia, z których student może korzystać. Innymi słowy, ustawodawca jednoznacznie zmienił wcześniejszą normę z pierwotnie uregulowanym czasem przysługiwania stypendium, uzależnionym - co znajdowało potwierdzenie w ówczesnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym - od faktu otrzymywania świadczeń stypendialnych, dokonując aktualnie jej doprecyzowania, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (z rozróżnieniem na I i II stopnień studiów), bez względu na ich pobieranie przez studenta (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 31/23 oraz w Gdańsku z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 98/23).
Skoro zatem skarżący - co nie było w sprawie kwestionowane - składając wniosek o przyznanie stypendium Rektora z tytułu wyróżniających wyników w nauce oraz osiągnięć naukowych w roku akademickim 2022/2023 posiadał już zaliczony 10-semestrowy ,,staż studiów" pierwszego stopnia (jak wskazała Komisja z Ogólnopolskiego Zintegrowanego Systemy Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on wynikało, że skarżący realizował naukę na studiach pierwszego stopnia:
1) w roku akademickim 2012/2013 na Politechnice P. na Wydziale Fizyki Technicznej – 1 semestr;
2) w roku akademickim 2013/2014 na Collegium P. na Wydziale Informatyki i Komunikacji Wizualnej – 1 semestr;
3) w roku akademickim 2014/2015 na Politechnice P. na Wydziale Inżynierii Zarządzania – 1 semestr;
4) w roku akademickim 2017/2018 w Wyższej Szkole B. na Wydziale Finansów i Zarządzania – 1 semestr;
5) w roku akademickim 2019/2020 na Uniwersytecie W. na kierunku Informatyka w biznesie – 6 semestrów),
to w świetle brzmienia art. 93 ust. 4 p.s.w.n. brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium.
Mając to na uwadze należało stwierdzić, że - wbrew zarzutom podniesionym w skardze - organy uczelni obu instancji orzekając o odmowie przyznania skarżącemu stypendium rektora nie naruszyły prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 4 p.s.w.n.
Argumentacja skarżącego stanowi w istocie jedynie polemikę ze stanowiskiem komisji obu instancji. Komisje w sposób wszechstronny zebrały oraz zbadały całokształt materiału dowodowego, czyniąc na jego podstawie wnioski zgodne z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Komisje rozważyły przy tym stanowisko prezentowane przez skarżącego i je prawidłowo uzasadniły w decyzjach. Zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający, a jego wszechstronna ocena przez komisje obu instancji pozwala uznać, że zachowane zostały wymogi wynikające z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa. Tym samym nie można uznać, aby doszło do naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a.
8. Ponadto nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 6 k.p.a. Decyzje organów obu instancji znajdują uzasadnienie w przepisach ustawy p.s.w.n. w jej aktualnym brzmieniu, zatem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy irrelewantne pozostały wytyczne Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
9. Podkreślenia również wymaga, że decyzja Rektora Uniwersytetu W. z dnia 12 kwietnia 2023 r. uchylająca decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 9 grudnia 2022 r. została wydana nie na podstawie art. 155 k.p.a., jak wskazuje skarżący, ale w trybie art. 86 ust. 4 p.s.w.n., zgodnie z którym rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa. Zatem stosownie do powyższego przepisu Rektor był zobligowany do uchylenia decyzji Komisji Stypendialnej naruszającej art. 93 ust. 4 p.s.w.n. i nie musiał w tym celu uzyskać zgody wnioskodawcy. W razie wydania nowego rozstrzygnięcia, po uchyleniu decyzji w trybie art. 86 ust. 4 p.s.w.n., służy na nie skarga do sądu administracyjnego, co należycie chroni prawa strony skarżącej i co miało miejsce w niniejszej sprawie. Tym samym nie można uznać, aby doszło do naruszenia art. 155 k.p.a.
10. Biorąc pod uwagę powyższe nie można zgodzić się także z zarzutem naruszenia art. 35 i 36 k.p.a. Skoro w wyniku uchylenia decyzji Komisji Stypendialnej sprawa pozostawała nierozstrzygnięta organ ten zobowiązany był do ponownego jej rozpatrzenia i wydania stosownego orzeczenia w oparciu o wytyczne Rektora wskazane w uzasadnieniu decyzji uchylającej poprzednie rozstrzygnięcie. Ponowna decyzja Komisji Stypendialnej została wydana 8 dni po orzeczeniu Rektora, zatem nie można mówić w tym przypadku o przewlekłości postępowania, czy też o niezałatwieniu sprawy w terminie.
10. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.