II SA/Po 504/24

II SA/Po 504/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 86, 93 ust. 4-6
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 05 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie stypendium oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu 16 października 2023 roku K. K. złożył wniosek o stypendium Rektora na rok akademicki 2023/2024 .
W dniu 20 listopada 2023 roku Przewodniczący Uczelnianej Komisji Stypendialnej prof. dr hab. J. W. odmówiła przyznania stypendium. W uzasadnieniu wskazano ,że zgodnie z art. 93 ust.4-6 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ,łączny okres, przez który przysługuje stypendium rektora wynosi 12 semestrów , bez względu na jego pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenie przysługuje na studiach pierwszego stopnia –nie dłużej niż przez 9 semestrów, a drugiego stopnia- nie dłużej niż przez 7 semestrów. Łączny okres przysługiwania świadczenia jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie , których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 lub 12 semestrów.
Zdaniem organu- na podstawie analizy złożonego wniosku i zgromadzonej w sprawie dokumentacji uznano ,że czas odbywania studiów przekroczył liczbę semestrów , o której mowa w art. 93 ust.4-6 ustawy .
K. K. złożył odwołanie. Podniósł w nim, że wykładnia organu jest nieprawidłowa, bowiem jego dotychczasowy okres studiowania wynosi 12 semestrów, jednakże nie pobierał on stypendium przez cały ten czas.
Organ II instancji - Przewodniczący Odwoławczej Komisji Stypendialnej w dniu 5 marca 2024 roku postanowił utrzymać w mocy poprzedzające orzeczenie. W uzasadnieniu wskazał, że art. 93 ust.2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu znowelizowanym z dniem 18 grudnia 2021 roku przez ustawę z dnia 17 listopada 2021 roku o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw uległ zmianie i w jego miejsce postanowiono w art.93 ust.4,że "łączny okres , przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust.1 pkt 104 i art. 359 ust.1 , wynosi 12 semestrów , bez względu na ich pobieranie przez studenta"(...) Tym samym organ po analizie wniosku studenta uznał, że ustalony czas podejmowania studiów wyniósł przed 1 października 2023 roku 12 semestrów studiów, o których mowa w art. 93 ust.4-6 w/w ustawy i upłynął 30 września 2023 roku .
K. K. skorzystał z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzucił organom błędne ustalenia polegające na przyjęciu czasu podejmowanych studiów, bowiem w okresie od 1.10.2018 do 30.09.2019 przebywał na urlopie dziekańskim ,a po zakończeniu tego urlopu nie podjął już studiów na Uniwersytecie [...] , co został potwierdzone decyzją z dnia 14 października 2019 roku .Tym samym na tej uczelni studiował 4, a nie 5 semestrów. Ponadto interpretacja organów jest błędna i prowadzi do wniosku, że ograniczenie zawarte w art.93 ust 4 pkt 2 jest zbędne i nigdy nie będzie mieć zastosowania. Zdaniem skarżącego zgodnie z art. 65 ust.1 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce studia stacjonarne I stopnia trwają co najmniej 6 semestrów ,a jeżeli program studiów obejmujący efekty uczenia się umożliwiające uzyskanie kompetencji inżynierskich co najmniej 7 semestrów, to nie ma znaczenia czas trwania studiów na I i II stopniu ,liczą się semestry , w których student skorzystał z pomocy materialnej. Wynika to z prostej wykładni, że odejmując od 12 semestrów minimalny czas trwania studiów I stopnia , tj.6- zawsze różnica będzie wynosić 6 albo mniej semestrów.
Ponadto ,skoro w zaskarżonych decyzjach poddano analizie okres od dnia 1.10.2017 do 30.09.2023, to oznacza, że naruszono zasadę lex retro non agit.
W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Odwoławczej Komisji Stypendialnej podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce), obowiązującej w dacie podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, w art. 86 stanowią, że student może ubiegać się o:
1) stypendium socjalne;
2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;
3) zapomogę;
4) stypendium rektora;
5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;
6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
2. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Spór w niniejszej sprawie dotyczy wykładni przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.i.n. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2223 z późn. zm., dalej: ustawa zmieniająca). Zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 1 i ust. 4 u.s.w.i.n. po zmianach mocą ustawy z dnia 17 grudnia 2021 świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust. 1). Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (podkreślenie Sądu), z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Istotny jest również zapis art. 93 ust. 6 p.s.w.i.n. stanowiący, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Z punktu widzenia formułowanych przez Skarżącego zarzutów istotne znaczenie ma zakres i charakter zmian odnoszących się do świadczeń przyznanych na rzecz studentów dokonanych na mocy ww. ustawy zmieniającej. W opinii Sądu w sposób zasadniczy i w jednoznaczny zmodyfikowane zostały warunki korzystania ze świadczeń, w tym stypendium dla osób niepełnosprawnych.
W uprzednio obowiązujących w tym względzie przepisach - sprzed powoływanej zmiany - (art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n.) ustawodawca wskazał, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Przywołany przepis nie zawierał zatem wprowadzonego ustawą zmieniającą stwierdzenia: "bez względu na ich pobieranie przez studenta". Obecne brzmienie ustawy wyraźnie i w sposób nie budzący wątpliwości interpretacyjnych ogranicza zakres czasowy przez jaki przysługuje prawo do świadczeń odnosząc go do okresu studiowania, a nie pobierania świadczeń. Przyjęta przez Skarżącego wykładnia przedstawiona w skardze pomija dokonaną zmianę i jej znaczenie dla omawianego zapisu. Należy przyjrzeć się celowi nowelizacji ustawy. Otóż celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Okres przysługiwania świadczeń przed nowelizacją wynosił 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Wprowadzona nowa regulacja przewidziała przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń zaproponowano doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego.
Stąd też rację miał organ podnosząc w zaskarżonej decyzji ,że ustalony czas podejmowania studiów wyniósł przed 1 października 2023 roku 12 semestrów ,a tym samym wypełnił się limit określony w art.93 ust.4-6 ustawy.
Strona w skardze podniosła wprawdzie, że do ustalonego okresu 12 odbytych semestrów nie powinien zostać wliczony okres studiów na Uniwersytecie [...] od 1 października 2018 do 30 września 2019 , gdyż strona skorzystała w tym okresie z urlopu dziekańskiego, ale podkreślić tutaj trzeba, że do okresu o którym mowa w art.93 ust.4 jak wyżej wskazano wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach , w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów od zajęć oraz urlopów od zajęć z możliwością udziału i przystępowania do określonych zaliczeń i egzaminów. Tym samym semestr zimowy i letni roku akademickiego 2018/2019 podlegał wliczeniu do okresu 12 semestrów. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej .
Potwierdzenie poprawności przedstawionej wykładni wynika również z zamieszczenia w ustawie zmieniającej art. 16 stanowiącego, że "do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym ". Oznacza to, że ustawodawca zmienił dotychczasowe zasady (warunki) przyznawania świadczeń odstępując od stwierdzenia "świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat " (art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n.) na rzecz obecnej zasady stwierdzającej, że zależą one od okresu studiowania, nie zaś pobierania świadczeń. Okoliczność dokonania ww. zmiany i wskazany w powołanym uzasadnieniu projektu ustawy cel zmian dowodzi, że stanowi to świadomy i czytelny zamysł ustawodawcy, który nie może być wykładany odmiennie niż to przyjęto w zaskarżonej decyzji.
Jako bezzasadny Sąd ocenia kolejny zarzut skargi podnoszący naruszenie zasady nie działania prawa wstecz poprzez poddanie analizie okresu od 1.10.2017 do dnia 30.09.2023., gdyż na mocy ww. ustawy zmieniającej ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie nowych kryteriów nabywania prawa do świadczeń, do czego miał prawo. Zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego, w razie wątpliwości czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasada ta tłumaczona jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1100/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Jednocześnie w ustawie zmieniającej zwarto regulacje przejściowe, tj. powoływany już art. 16 precyzujący zasady wejścia w życie nowych rozwiązań, zachowując "stare zasady" do świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022.
Tym samym Sąd podziel pogląd wyrażany w tym względzie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 543/23, powołany także przez organ, a dostępny w CBOSA), że wskazanej regulacji prawnej należy przypisać wymiar retrospektywny tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Jak wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy.
Tym samym brak podstaw do formułowania zarzutów w zakresie nieprawidłowej wykładni powołanych przepisów. Odnotowania przy tym wymaga, że taki sposób pojmowania spornych regulacji został także przyjęty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 2697/23 (dostępny w CBOSA). Zgodnie z wyrażoną w nim tezą: "ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232) doprowadziła do zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania studentowi świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.), uzależniając prawo do nich dodatkowo od czasookresu studiowania, co nastąpiło w sposób jednoznaczny na poziomie językowym przez zmianę treści art. 93 ust. 4 tej ustawy. Sformułowanie "bez względu na ich pobieranie przez studenta" użyte w art. 93 ust. 4 ustawy łączy zatem prawo do świadczenia także z okresem studiowania, a nie jak uprzednio z okresem korzystania przez studenta ze świadczenia".
Z uwagi na powyższe, Sąd skargę oddalił.