II SA 1952/83Prawo pierwokupu nieruchomości rolnych dzierżawca

Sprawa dotyczyła prawa pierwokupu gruntów Państwowego Funduszu Ziemi przez wieloletniego dzierżawcę, Edwarda D. Decyzją z 4 czerwca 1982 r. Naczelnik Miasta i Gminy w Ch. ustanowił Edwarda D. kandydatem na nabywcę, odmawiając tego prawa Zygmuntowi L. Decyzja ta stała się ostateczna. Jednakże Bank Gospodarki Żywnościowej zakwestionował sprzedaż, podając w wątpliwość celowość sprzedaży gruntów Edwardowi D. i wyrażając gotowość znalezienia innego kandydata. Wojewoda Włocławski początkowo nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska, ale Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, rozpatrując sprawę w trybie nadzoru, decyzją z 22 września 1983 r. stwierdził nieważność obu wcześniejszych decyzji. Minister argumentował, że organy nie oceniły, czy nabywany obszar przez Edwarda D. kwalifikuje się do zorganizowania gospodarstwa zdolnego do towarowej produkcji rolnej, co było warunkiem według ówcześnie obowiązującego zarządzenia. Edward D. zaskarżył decyzję Ministra do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podkreślając swoje wieloletnie dzierżawienie gruntów od 1966 r. i przysługujące mu prawo pierwokupu na mocy art. 695 § 2 Kc. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd wskazał, że przepisy dotyczące ustawowego prawa pierwokupu mają charakter iuris cogentis i nie mogą być modyfikowane przez strony. Stwierdził, że zgodnie z art. 695 § 2 Kc, dzierżawcy, który dzierżawił nieruchomość rolną przez co najmniej 10 lat, przysługuje ustawowe prawo pierwokupu. Sąd podkreślił, że obowiązujące w czasie wydawania decyzji przez organ I instancji zarządzenie Ministra Rolnictwa z 25 lipca 1979 r. w par. 12 ust. 2 pkt 1 lit. 'b' dawało pierwszeństwo nabycia dzierżawcy, któremu przysługuje prawo pierwokupu, bez dodatkowych warunków dotyczących oceny gospodarstwa. Dopiero późniejsze zarządzenie z 18 września 1982 r. wprowadziło takie kryteria, ale nie miało zastosowania w tej sprawie. Sąd uznał, że Edward D. spełniał warunki do nabycia nieruchomości, prowadził racjonalną gospodarkę i osiągał dobre wyniki. W związku z tym, stwierdzenie nieważności decyzji zgodnych z prawem było rażącym naruszeniem prawa, a NSA uchylił decyzję Ministra i zasądził koszty postępowania.

Zagadnienia prawne (2)