II PZP 4/94

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów 
 z dnia 16 czerwca 1994 r. 
II PZP 4/94 
 
Przewodniczący:  Prezes SN Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski 
(współsprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski, Jerzy Kwaśniewski, Janusz Łętowski, 
Teresa Romer (sprawozdawca), Maria Tyszel, 
 
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Janiny Antosiewicz, po rozpoznaniu na 
posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 1994 r. wniosku Prezesa Naczelnego Sądu 
Administracyjnego skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do 
rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na 
następujące zagadnienie prawne:  
 
"Czy decyzje organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie istnienia lub 
nieistnienia choroby zawodowej, wydane w związku z postępowaniem przed organem 
rentowym o świadczenia z tytułu inwalidztwa spowodowanego chorobą zawodową, są 
sprawami należącymi do właściwości innych sądów, o jakich mowa w art. 196 § 4 pkt 7 
k.p.a.?" 
 
p o d j ą ł     następującą uchwałę: 
 
1. Decyzja organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przedmiocie istnienia lub 
nieistnienia choroby zawodowej podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu 
Administracyjnego.  
2. Sąd powszechny rozpoznający sprawę o świadczenia z tytułu choroby zawodowej, 
nie jest  związany decyzją inspektora sanitarnego.  
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
zagadnienie prawne, przytoczone w sentencji, powstało na tle uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 23 marca 1993 r., sygn. akt II PZP 1/93 (OSNCP 1993 z. 12 poz. 
211), w której Sąd Najwyższy uznał, że decyzja właściwego inspektora sanitarnego o 
braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, nie wiąże sądu w sprawie o 
świadczenia z tytułu tej choroby. 
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu przedstawionego 
zagadnienia wyraził wątpliwość, czy przytoczona uchwała jest zgodna z przepisami 
rozporządzenia Ministra Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie 
składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu 
kierowania na badanie przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania 
inwalidztwa (Dz. U. Nr 4, poz. 214 ze zm.) oraz z przepisami innych aktów prawnych 
poświęconych problematyce chorób zawodowych, w tym przepisami rozdziału VI 
kodeksu pracy normującymi postępowanie w sprawach wypadków przy pracy i chorób 

zawodowych, a zwłaszcza art. 229 i 231 k.p. Prezes NSA podkreślił, że art. 229 § 1 k.p. 
nakłada na zakład pracy obowiązek niezwłocznego zgłoszenia organom Państwowej 
Inspekcji Sanitarnej i inspektorowi pracy każdego przypadku choroby zawodowej oraz 
podejrzenia o taką chorobę. W wykonaniu delegacji zawartej w art. 231 pkt 2 k.p. Rada 
Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób 
zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W rozporządzeniu określono schorzenia 
uznane za choroby zawodowe, organy kompetentne do ich stwierdzenia, a także 
sposób stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Z § 10 
rozporządzenia wynika, że okoliczności te stwierdza inspektor sanitarny w drodze 
decyzji administracyjnej.  
W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia zwrócono też uwagę, że przepisy 
ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i 
chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 144 ze zm.) nawiązują 
do decyzji wydanych w trybie ustalonym w wykonaniu delegacji z art. 231 k.p. Trwały 
lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu i jego związek z wypadkiem przy pracy lub 
chorobą zawodową ustalają komisje lekarskie do spraw inwalidztwa i zatrudnienia. Do 
zakresu działania tych komisji należy także ustalenie inwalidztwa spowodowanego 
wypadkiem przy pracy bądź chorobą zawodową, a także związku śmierci pracownika 
lub rencisty z tymi zdarzeniami.  
Przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 17 października 
1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania 
świadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób 
zawodowych (Dz. U. Nr 36, poz. 199) ani przepisy przytoczonego już rozporządzenia z 
dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie składu komisji lekarskich... nie powierzają organom 
rentowym czy komisjom lekarskim ustalania istnienia bądź nieistnienia choroby 
zawodowej. Komisje lekarskie są w tej mierze związane ustaleniami organów 
Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Zdaniem Prezesa Naczelnego Sądu 
Administracyjnego decyzja właściwego inspektora sanitarnego stwierdzająca istnienie 
lub brak choroby zawodowej ma dla organów rentowych i sądów powszechnych 
znaczenie prejudycjalne i nie może być przez nie podważona. 
Z treści uzasadnienia wynika też, że przedstawiający zagadnienie prawne, podstawowe 
wątpliwości widzi w uzasadnieniu uchwały II PZP 1/93, z którego wynika iż decyzje 
właściwych inspektorów sanitarnych w sprawie chorób zawodowych są wyłączone z 
kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pogląd taki, wedle Prezesa Naczelnego 
Sądu Administracyjnego, jest wynikiem nieprawidłowej wykładni art. 196 § 4 pkt 7 
k.p.a., bowiem wyłączenie kontroli decyzji administracyjnych przez NSA musi wynikać z 
wyraźnej regulacji ustawowej. Brak jest takiego wyłączenia odnośnie do decyzji 
inspektora sanitarnego, a nie można go domniemywać.  
 
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: 
 
Sądy pracy i ubezpieczeń społecznych (utworzone w wyniku reformy sądownictwa na 
podstawie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z 
zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - Dz. U. Nr 20, poz. 85) rozpoznają w 
dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym odwołania od decyzji organów rentowych, w 
tym w sprawach dotyczących świadczeń z ubezpieczenia społecznego i jednorazowego 

odszkodowania z tytułu następstw choroby zawodowej (wydziały ubezpieczeń 
społecznych sądów wojewódzkich) oraz o jednorazowe odszkodowanie z powodu 
uszczerbku na zdrowiu lub śmierci w wyniku choroby zawodowej (sądy rejonowe-sądy 
pracy i wydziały pracy sądów wojewódzkich).  
Zgodnie z art. 476 § 1 pkt 3 k.p.c. przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się 
sprawy o odszkodowanie dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o 
świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Art. 476 § 2 k.p.c. 
stanowi, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w 
których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących ubezpieczeń 
społecznych i ubezpieczenia rodzinnego (pkt 1) oraz innych świadczeń w sprawach 
należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 4).  
Wedle art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu 
wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 
144 ze zm.) jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku 
na zdrowiu albo śmierci przysługuje pracownikom nie uspołecznionych zakładów pracy 
jak i członkom ich rodzin - od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.  
Z mocy tego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest właściwy do wydawania 
decyzji także w sprawach dotyczących jednorazowych odszkodowań z tytułu chorób 
zawodowych i wypadków przy pracy, jeżeli uszczerbek na zdrowiu lub śmierć 
pracownika wywołane zostały tymi zdarzeniami w nie uspołecznionych zakładach pracy.  
Art. 36 omawianej ustawy stanowi, że ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy 
pracy oraz stwierdzenie choroby zawodowej następuje w trybie określonym przepisami 
wydanymi na podstawie art. 231 k.p.  
Art. 231 pkt 2 k.p. upoważnił Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia 
wykazu chorób zawodowych podlegających zgłoszeniu, trybu ich zgłaszania i 
stwierdzania oraz organów właściwych w tych sprawach. Z mocy tego przepisu wydane 
zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób 
zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl § 10 ust. 1 rozporządzenia 
właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy inspektor sanitarny wydaje, na 
podstawie orzeczenia lekarskiego oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego, 
decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej 
stwierdzenia.  
Przepis § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie 
postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. 
U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) stanowi, iż w postępowaniu o świadczenia uzależnione od 
inwalidztwa, osobę zainteresowaną kieruje się na badanie przez komisję lekarską do 
spraw inwalidztwa i zatrudnienia, po udowodnieniu wszystkich innych okoliczności 
niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia. Ani ten przepis, ani też inne przepisy 
przytoczonego rozporządzenia nie wymieniają decyzji inspektora sanitarnego jako 
dowodu, który należy dołączyć do wniosku o świadczenia emerytalno-rentowe.  
Jedynym przepisem stwierdzającym wiążący charakter ustaleń Państwowej Inspekcji 
Sanitarnej w sprawie uznania schorzenia za chorobę zawodową jest § 22 
rozporządzenia Ministra Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 5 sierpnia 1983 r. w sprawie 
składu komisji lekarskich do spraw inwalidztwa i zatrudnienia, trybu postępowania, trybu 
kierowania na badanie przez te komisje oraz szczegółowych zasad ustalania 
inwalidztwa (Dz. U. Nr 47, poz. 214 ze zm.).  

Literalne brzmienie tego przepisu przemawia za związaniem komisji lekarskich tylko 
ustaleniami pozytywnymi stwierdzającymi, iż schorzenie jest chorobą zawodową. 
Dyskusyjnym wydaje się już przyjęcie, wobec treści tego przepisu, że również decyzja 
negatywna, odmawiająca uznania schorzenia za chorobę zawodową jest wiążąca dla 
komisji lekarskich.  
Szczegółowa interpretacja omawianego przepisu nie jest jednak konieczna dla 
rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego. Sprowadza się ono bowiem 
do rozstrzygnięcia dwóch kwestii: czy decyzja inspektora sanitarnego o uznaniu bądź 
odmowie uznania schorzenia za chorobę zawodową ma charakter prejudycjalny i wiąże 
sąd oraz czy może być ona zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, czy 
też podlega kognicji innych sądów (art. 196 § 4 pkt 7 k.p.a.). Ostateczna decyzja 
inspektora sanitarnego uznająca lub odmawiająca uznania danego schorzenia za 
chorobę zawodową nie stanowi prejudykatu dla sądu powszechnego.  
Bez znaczenia jest, czy decyzja taka stała się ostateczną wobec upływu terminu do jej 
zaskarżenia, czy też wobec oddalenia skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny. 
Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje jedynie legalność decyzji inspektora 
sanitarnego.  
Sąd pracy-sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzygając roszczenie o rentę, bądź 
jednorazowe odszkodowanie z tytuły następstw choroby zawodowej jest zobowiązany z 
mocy art. art. 3 § 2, 213, 234 i 233 § 1 k.p.c. do wszechstronnego zbadania i 
rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.  
Odwołanie od decyzji organu rentowego odmawiającej renty czy jednorazowego 
odszkodowania z tytułu choroby zawodowej nie jest odwołaniem od decyzji inspektora 
sanitarnego, lecz od decyzji organu rentowego. Podobnie jest z powództwem przeciwko 
zakładowi pracy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, którego 
wypłaty zakład odmówił na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej do spraw 
inwalidztwa i zatrudnienia.  
W postępowaniu przed sądem powszechnym-sądem pracy bądź sądem 
wojewódzkim-sądem pracy i ubezpieczeń społecznych o świadczenia z tytułu choroby 
zawodowej, inspektor sanitarny nie jest stroną. Stroną jest albo organ rentowy albo 
zakład pracy oraz poszkodowany pracownik czy jego rodzina. 
Decyzja inspektora sanitarnego ma charakter deklaratoryjny. Stwierdzenie lub brak 
choroby zawodowej stanowi tylko jedną z okoliczności spornych, którą sąd z mocy 
przytoczonych już przepisów kodeksu postępowania cywilnego ocenia samodzielnie, z 
reguły poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych.  
Dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego czy też świadczeń 
odszkodowawczych samo stwierdzenie choroby zawodowej nie jest wystarczające. 
Istotnym jest bowiem ustalenie czy choroba ta stanowi przyczynę inwalidztwa w 
rozumieniu art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym 
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), lub czy spowodowała ona 
uszczerbek na zdrowiu pracownika bądź jego śmierć (art. 9 i 12 ustawy z dnia 12 
czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - 
jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 144 ze zm. Decyzja inspektora sanitarnego 
stwierdzająca chorobę zawodową nie będzie miała wpływu na odmowę przyznania 
przez sąd jednorazowego odszkodowania lub renty inwalidzkiej czy rodzinnej jeżeli 
postępowanie dowodowe wykaże, że choroba ta nie była przyczyną uszczerbku na 

zdrowiu, inwalidztwa czy śmierci.  
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w postępowaniu ze skargi na 
decyzję inspektora sanitarnego nie ma charakteru wiążącego dla sądu rozpoznającego 
roszczenia związane ze skutkami choroby zawodowej.  
Brak jest przepisu, który - tak jak to ma miejsce w art. 11 k.p.c. w odniesieniu do 
prawomocnych wyroków skazujących wydanych w postępowaniu karnym - wskazywałby 
na związanie sądu w postępowaniu cywilnym wyrokiem NSA w sprawie stwierdzenia 
choroby zawodowej.  
Ewentualna zmiana czy uchylenie decyzji administracyjnej uwzględnionej przez sąd 
przy rozstrzyganiu sprawy cywilnej nie stanowi przyczyny restytucyjnej (art. 403 § 1 
k.p.c.). Powyższe rozważania doprowadziły do stwierdzenia zawartego w pkt 2 uchwały. 
Stanowisko zawarte w pkt 2 uchwały jest kontynuacją dotychczasowej linii orzeczniczej. 
Sąd Najwyższy w wyroku z 12 czerwca 1979 r., sygn. akt III URN 28/79, (nie 
publikowanym) w uzasadnieniu stwierdził m.in., że decyzje organów Państwowej 
Inspekcji Sanitarnej w zakresie uznania schorzenia za chorobę zawodową nie są 
wiążące dla sądu. W uzasadnieniu wyroku z 15 sierpnia 1978 r., III PRN 9/78, (nie 
publikowanym) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że możliwość zaspokojenia roszczeń z 
tytułu choroby zawodowej w postępowaniu sądowym (poprzedzonym postępowaniem 
przed komisją rozjemczą) nie oznacza "odwołania " od decyzji inspektora sanitarnego. 
Kontrola decyzji inspektora sanitarnego nie jest celem takiego postępowania. Celem 
tym jest zaspokojenie materialno-prawnych roszczeń z tytułu choroby zawodowej. Oba 
przytoczone orzeczenia zapadły przed powołaniem Naczelnego Sądu 
Administracyjnego, jednakże zawarta w nich ocena charakteru decyzji inspektora 
sanitarnego w procesie cywilnym jest w pełni aktualna.  
Sąd Najwyższy podzielił natomiast wywody zawarte w uzasadnieniu przedstawionego 
zagadnienia prawnego, a dotyczące właściwości sądu administracyjnego w sprawach 
skarg na decyzję Państwowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie stwierdzenia lub 
odmowy stwierdzenia choroby zawodowej.  
Decyzja ta jest decyzją organu administracji państwowej podlegającą zaskarżeniu do 
sądu administracyjnego (art. 196 § 1 k.p.a.).  
Przytoczone wyżej wywody dotyczące braku związania sądu przy rozpatrywaniu sprawy 
cywilnej o roszczenia z tytułu choroby zawodowej decyzją inspektora sanitarnego, 
wskazują, iż decyzja ta jest traktowana jako jedna z okoliczności rozpatrywanych przez 
ten sąd. Brak jest przepisu upoważniającego sąd pracy i ubezpieczeń społecznych do 
kontroli decyzji organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.  
Rozstrzyganie o uprawnieniach do świadczeń z tytułu następstw choroby zawodowej 
nie może być utożsamiane z uznaniem iż decyzja inspektora sanitarnego w kwestii 
choroby zawodowej nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego jako sprawa 
należąca do właściwości innych sądów (art. 196 § 4 pkt 7 k.p.a.).  
Kierując się powyższymi względami SN podjął przytoczoną w sentencji uchwałę. 
========================================