II PK 71/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa M. N. przeciwko G. „S.” o ustalenie istnienia stosunku pracy, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe i ekwiwalent za urlop. Powódka twierdziła, że umowa agencyjna zawarta po wcześniejszych umowach o pracę była pozorowana i w rzeczywistości stanowiła kontynuację stosunku pracy. Sąd Rejonowy uznał te argumenty, wskazując na cechy podporządkowania, kierownictwa i nadzoru pracodawcy. Sąd Okręgowy zmienił wyrok, oddalając powództwo i uznając umowę za cywilnoprawną, opierając się na zgodnej woli stron i dopuszczeniu przez umowę możliwości zatrudniania osób trzecich. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Uzasadnił to tym, że mimo nazwy umowy agencyjnej, jej treść i sposób wykonywania przez powódkę wykazywały dominujące cechy stosunku pracy, takie jak stały nadzór, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz i ryzyko pozwanej, a także fakt, że towary pozostawały własnością pozwanej do momentu sprzedaży. Sąd Najwyższy podkreślił, że zastąpienie umowy o pracę umową agencyjną przy zachowaniu tych samych warunków było niedopuszczalne na gruncie przepisów Kodeksu pracy i stanowiło kontynuację zatrudnienia pracowniczego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowa agencyjna może być uznana za stosunek pracy, jeśli wykazuje cechy podporządkowania pracowniczego, oraz że niedopuszczalne jest zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną w celu obejścia przepisów prawa pracy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady interpretacji przepisów Kodeksu pracy mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa agencyjna, która wykazuje cechy stosunku pracy, może być uznana za umowę o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli umowa agencyjna, mimo swojej nazwy, posiada dominujące cechy stosunku pracy (podporządkowanie, kierownictwo, nadzór, wykonywanie pracy na rzecz i ryzyko pracodawcy), a jej zawarcie stanowiło niedopuszczalne zastąpienie umowy o pracę, należy ją uznać za stosunek pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że umowa agencyjna, która zachowała cechy pracowniczego podporządkowania, wykonywania pracy na rzecz i ryzyko pozwanego, pod jego kierownictwem i nadzorem, stanowiła kontynuację zatrudnienia pracowniczego, a jej zawarcie było niedopuszczalne jako próba obejścia przepisów o umowie o pracę.
Czy zawarcie umowy agencyjnej w miejsce umowy o pracę, przy zachowaniu warunków pracowniczego podporządkowania, jest dopuszczalne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jest to niedopuszczalne na gruncie art. 22 § 1^2 k.p., jeśli umowa agencyjna nadal polega na wykonywaniu tej samej pracy podporządkowanej na rzecz i ryzyko oraz pod kierownictwem i nadzorem pracodawcy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zastąpienie umowy o pracę na czas nieokreślony umową agencyjną przy zachowaniu dominujących warunków wykonywania tego samego rodzaju pracy jest niedopuszczalne i stanowi kontynuację zatrudnienia na podstawie stosunku pracy.
Czy roszczenie o ustalenie istnienia stosunku pracy ulega przedawnieniu?
Odpowiedź sądu
Roszczenie o ustalenie stosunku pracy co do zasady nie przedawnia się, jednakże roszczenia majątkowe wynikające z ustalonego statusu pracowniczego mogą ulec przedawnieniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zaznaczył, że samo roszczenie o ustalenie stosunku pracy nie przedawnia się, ale dochodzenie roszczeń majątkowych z tego tytułu podlega przepisom o przedawnieniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. N. | osoba_fizyczna | powódka |
| G. „S.” w S. | spółka | pozwana |
Przepisy (8)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy, w tym cechy podporządkowania, kierownictwa i nadzoru.
k.p. art. 22 § § 1^1
Kodeks pracy
Określenie, że stosunek prawny, nawet jeśli nazwany inaczej, który spełnia cechy stosunku pracy, jest stosunkiem pracy.
k.p. art. 22 § § 1^2
Kodeks pracy
Zakaz zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną, jeżeli warunki wykonywania pracy odpowiadają cechom stosunku pracy.
k.p.c. art. 398^15
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Pozorność czynności prawnej.
k.c. art. 353^1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów w prawie cywilnym, ograniczona przez właściwości (naturę) stosunku prawnego.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
Stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego w sprawach nieuregulowanych przez prawo pracy.
k.p. art. 291 § § 1
Kodeks pracy
Przedawnienie roszczeń ze stosunku pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa agencyjna nosiła cechy stosunku pracy (podporządkowanie, kierownictwo, nadzór, wykonywanie pracy na rzecz i ryzyko pozwanego). • Zawarcie umowy agencyjnej było niedopuszczalnym zastąpieniem umowy o pracę. • Powódka nie miała swobody w ustalaniu osoby zastępcy. • Towary pozostawały własnością pozwanej do chwili sprzedaży. • Pozwana ubezpieczała towary i ponosiła ryzyko kradzieży. • Pozwana akceptowała zatrudnianie innych osób w okresach absencji powódki.
Odrzucone argumenty
Zgodna wola stron co do cywilnoprawnego charakteru umowy agencyjnej. • Możliwość zatrudniania osób trzecich przez powódkę na własne ryzyko. • Umowa agencyjna nie odpowiadała w pełni istocie stosunku pracy.
Godne uwagi sformułowania
„nie jest najlepszym odzwierciedleniem prawnym realizowanych przez powódkę obowiązków” • „nie była przedsiębiorcą i nie mogła uzyskać statusu agenta” • „modelowe wręcz cechy stosunku pracy »przykryte pod płaszczem umowy cywilnoprawnej«” • „wszelkie cechy pozorności względnej” • „nie oznaczała automatycznie, iż sporna umowa była umową o pracę” • „rozstrzygająca o jej typie powinna być in concerto wola stron” • „jedynie w sytuacji, gdy treść stosunku prawnego odpowiada w pełnym zakresie istocie stosunku pracy, jest dopuszczalne przypisanie jej innego charakteru” • „nie może służyć zastępowaniu wieloletnich umów o pracę w celu poprawy sytuacji finansowej pracodawców, jeżeli strony nadal kontynuują ten sam pracowniczy stosunek podporządkowania” • „niedopuszczalne z mocy art. 22 § 1^2 k.p. było zastąpienie umowy o pracę na czas nieokreślony cywilnoprawną umową agencyjną przy zachowaniu warunków określonych w art. 22 § 1 k.p.” • „nie stanowiło pozornego ukształtowania cywilnoprawnej umowy agencyjnej [...] ale oznaczało kontynuację zatrudnienia na podstawie stosunku pracy”
Skład orzekający
Małgorzata Wrębiakowska-Marzec
przewodniczący
Zbigniew Myszka
sprawozdawca
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa agencyjna może być uznana za stosunek pracy, jeśli wykazuje cechy podporządkowania pracowniczego, oraz że niedopuszczalne jest zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną w celu obejścia przepisów prawa pracy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady interpretacji przepisów Kodeksu pracy mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują granice między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi, co jest kluczowe dla wielu pracowników i pracodawców. Pokazuje też, jak można 'ukryć' stosunek pracy pod inną umową.
“Czy umowa agencyjna to zawsze umowa cywilna? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy pracownik nadal jest pracownikiem.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.