II OZ 458/24

II OZ 458/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2569/23 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-05-24
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 51, art. 161 § 1 pkt 3, art. 111 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 10 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.P. i L.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2569/23 o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie ze skargi W.P., L.P. i T.P. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak DOA.7110.185.2023.RKS w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości.
Uzasadnienie
W.P. i L.P. (dalej zwani inwestorami) wspólnym pismem z dnia 29 września 2023 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak DOA.7110.185.2023.RKS w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VII SA/Wa 2569/23.
Pismem z dnia 3 października 2023 r. T.K. (dalej zwany skarżącym) wniósł również skargę na powyższą decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VII SA/Wa 2570/23.
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia wymienione sprawy ze skarg inwestorów i skarżącego oraz postanowił prowadzić je pod wspólną sygn. akt VII SA/Wa 2569/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w innej sprawie ze skargi K.C. wniesionej na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r. wyrokiem z dnia 23 lutego 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2359/23 oddalił skargę. Wyrok ten uprawomocnił się.
Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2569/23 umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skarg inwestorów oraz skarżącego na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r.
W uzasadnieniu Sąd podał, że zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.; obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i 2 tego przepisu, stało się bezprzedmiotowe. W ocenie Sądu, w związku z wydaniem prawomocnego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 23 lutego 2024 r. oddalającego skargę K.C. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak DOA.7110.185.2023.RKS, postępowanie sądowe w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe.
Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 24 maja 2024 r. wnieśli inwestorzy, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie:
1) art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie, wynikające z wadliwego przyjęcia, że postępowanie ze skargi inwestorów i skarżącego na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r. stało się bezprzedmiotowe, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że nie wystąpiła przesłanka obligująca do umorzenia postępowania sądowego;
2) art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 51 i art. 111 § 1 P.p.s.a. polegające na uchybieniu przez Sąd pierwszej instancji przepisów o połączeniu kilku oddzielnych spraw w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem skutkowało pozbawieniem inwestorów prawa do rozpoznania skargi przez sąd administracyjny;
3) art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez jego błędne niezastosowanie i naruszenie tym samym prawa inwestorów do sądu i rozpatrzenia sprawy wskutek złożenia skargi, podczas gdy prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego.
W uzasadnieniu inwestorzy podnieśli, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób wadliwy przyjął, że postępowanie ze skargi inwestorów oraz skarżącego stało się bezprzedmiotowe. Wyrokiem z dnia 23 lutego 2024 r., na który powołał się Sąd, nie zostały rozstrzygnięte skargi inwestorów i skarżącego, a jedynie skarga wniesiona przez innego skarżącego (K.C.). Inwestorzy po wniesieniu przez nich skargi oczekiwali na jej rozpoznanie przez sąd. Konsekwencją umorzenia postępowania sądowego jest naruszenie istotnego dla demokratycznego państwa prawa dostępu do sądu i rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, czyli prawa gwarantowanego w Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Z akt sprawy wynika, że na jedną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego zostały wniesione trzy skargi. W takim przypadku zastosowanie znajduje art. 111 § 1 P.p.s.a., którego rolą jest eliminowanie wypadków odrębnego rozpoznawania spraw, w których zachodzi tożsamość przedmiotu postępowania. Na tej podstawie prawnej sąd jest zobligowany do połączenia kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Na możliwość wnoszenia skarg dotyczących tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub bezczynności organu wskazuje art. 51 P.p.s.a. Z obu wymienionych przepisów wynika, że w każdej sytuacji, w której skarżący nie skorzystali z przysługującej im formy współuczestnictwa przewidzianej w art. 51 P.p.s.a., sąd administracyjny zobowiązany jest z urzędu do połączenia spraw, które mogły być objęte jedną skargą (zob. postanowienie NSA z 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 255/08, LEX nr 505974). Prawidłowość stosowania art. 111 § 1 P.p.s.a. ma dużą doniosłość, albowiem zapobiega przypadkom ewentualnie rozbieżnych rozstrzygnięć sądu administracyjnego względem tej samej decyzji.
Wobec wniesienia trzech skarg Sąd pierwszej instancji był zatem zobowiązany do zastosowania art. 111 § 1 P.p.s.a. i połączenia ich do wspólnego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia. Rozwiązanie to Sąd zastosował jednak wyłącznie względem dwóch skarg. Taka praktyka Sądu pierwszej instancji narusza w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 111 § 1 P.p.s.a., w konsekwencji doprowadziła do sytuacji, w której skargi inwestorów i skarżącego nie zostały merytorycznie rozpoznane. W takim stanie sprawy fakt wydania prawomocnego wyroku ze skargi K.C. nie dawał podstawy do umorzenia postępowania wszczętego skargą inwestorów i skarżącego z tej przyczyny, że postępowanie wywołane wniesieniem tych skarg nie stało się bezprzedmiotowe.
Nie można pominąć, że przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak DOA.7110.185.2023.RKS, którą uchylono w całości decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 12 maja 2023 r., znak: IN.I.7721.7.2.2019.AS o odmowie stwierdzenia, na wniosek K.C., nieważności decyzji Starosty Nyskiego z dnia 5 listopada 2018 r., nr 954/18 zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej inwestorom pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego na działkach nr ewid. [...] i [...], k.m. [...], przy ul. [...] oraz ul. [...] w Nysie i stwierdzono nieważność decyzji Starosty Nyskiego z dnia 5 listopada 2018 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy przedmiotem kontroli sądu jest decyzja wpływająca na prawa i obowiązki określonych podmiotów (stwierdzająca nieważność decyzji zatwierdzającej projekt budowalny i udzielającej inwestorom pozwolenia na budowę) to ocena jej zgodności z prawem powinna odnosić się do wszystkich podmiotów wnoszących skargi, w tym również skargi inwestorów. Brak uzasadnienia wyroku w rozpoznanej merytorycznie sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2359/23 nie pozwala przyjąć, że pomimo pominięcia skargi inwestorów wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lutego 2024 r. wydany został z uwzględnieniem ich indywidualnego interesu prawnego. Formalny udział inwestorów jako uczestników postępowania w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2359/23 nie jest przeszkodą do rozpoznania ich własnej sprawy, gdyż inwestorzy kierując się zaufaniem do działań Sądu mogli mieć uzasadnione przekonanie, że również ich skarga zostanie rozpoznana merytorycznie, skoro nie została połączona do wspólnego rozstrzygnięcia w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2359/23. Obowiązujące reguły postępowania sądowoadministracyjnego nakierowane na gwarancję ochrony sfery prawnej jednostki nie pozwalają zaakceptować rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Oddalenie skargi K.C. wyrokiem z dnia 23 lutego 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2359/23 nie powinno automatycznie stanowić przeszkody do rozpoznania merytorycznego skarg inwestorów oraz skarżącego.
Prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, jako element prawa do sądu, powinno gwarantować wszystkim stronom równą możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych. Wyrażona w przepisach art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) zasada prawa do sądu oznacza nie tylko prawo dostępu do sądu, tj. uruchomienia postępowania przed właściwym sądem, ale też prawo do odpowiednio ukształtowanej, zgodnej z wymogami sprawiedliwości i jawności procedury sądowej oraz do wyroku sądowego, tj. prawo uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. W demokratycznym państwie prawnym prawo do sądu nie może więc być rozumiane jedynie formalnie, jako dostępność drogi sądowej w ogóle, lecz i materialnie jako skutecznej ochrony praw na drodze sądowej.
Mając zatem na uwadze przytoczone okoliczności rozpoznawanej sprawy i opowiadając się za prawem inwestorów do kontroli sądowej należało stwierdzić, że wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 23 lutego 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2359/23 (oddalającego skargę K.C. od decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 sierpnia 2023 r., znak DOA.7110.185.2023.RKS) nie spowodowało, że postępowanie sądowe ze skarg inwestorów i skarżącego na tę samą decyzję stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpozna merytorycznie skargi inwestorów i skarżącego.
Wobec powyższego należało uchylić zaskarżone postanowienie w całości wskutek naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.