II OZ 389/26

II OZ 389/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-04-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-04-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Wr 907/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2025-04-03
II OZ 1963/25 - Postanowienie NSA z 2026-01-08
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 86 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. Z. oraz M. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Wr 907/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi B. Z. oraz M. Z. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 października 2024 r., nr 1061/2024 w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych polegających na samowolnej budowie budynku rekreacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Wr 907/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. Z. oraz M. Z. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie z ich skargi na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 października 2024 r. w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych polegających na samowolnej budowie budynku rekreacyjnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II SA/Wr 907/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę B. Z. i M. Z. (dalej: skarżący) na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 października 2024 r. w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych polegających na samowolnej budowie budynku rekreacyjnego. Odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym został prawidłowo doręczony pełnomocnikowi skarżących w dniu 10 kwietnia 2025 r. W piśmie z dnia 7 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżących złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. W jego uzasadnieniu wyjaśniła, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę. W pierwszej kolejności w treści wniosku wskazano, że choć sporządziła wniosek o uzasadnienie wyroku, nigdy nie został on doręczony, o czym wiedzę pozyskała w dniu 31 lipca 2025 r., przeglądając akta sprawy. Argumentowała także, że tego samego dnia wystosowała 3 wnioski o uzasadnienie, w tym w sprawach o sygn. akt II SA/Wr 908/24 oraz II SA/Wr 909/24, które zostały skutecznie doręczone. Z kolei w piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżących wyjaśniła, że na skutek omyłki pisarskiej doszło do wysłania dwóch wniosków o uzasadnienie do sprawy o sygn. akt II SA/Wr 909/24, które zostały następnie dołączone do akt o tej sygnaturze. Intencją pełnomocnika skarżących było jednak złożenie wniosku o uzasadnienie do sprawy o sygn. akt II SA/Wr 907/24. W treści pisma procesowego nadmieniono, że w dniu 3 kwietnia 2025 r. wydane zostały wyroki w trzech sprawach, zaś skarżący domagali się sporządzenia uzasadnienia we wszystkich nich. W ocenie pełnomocnika skarżących, skoro z udziałem stron toczyły się trzy postępowania oraz złożono trzy wnioski o sporządzenie uzasadnienia, należało wyjaśnić, dlaczego do akt sprawy o sygn. II SA/Wr 909/24 trafiły dwa z nich.
Dalej Sąd pierwszej instancji argumentował, że postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 3 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Wr 907/24. Po rozpoznaniu zażalenia skarżących, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 8 stycznia 2026 r., sygn. akt II OZ 1963/25, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę z wniosku o przywrócenie terminu do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu (pkt 1) oraz zwrócił skarżącym ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 100 (sto) zł uiszczoną z tytułu wpisu od zażalenia. W uzasadnieniu wskazano, że do akt sprawy II SA/Wr 909/24 złożono dwa wnioski oznaczone sygn. akt II SA/Wr 909/24, przy czym jest oczywiste, że drugi egzemplarz nie jest odpisem, czy też kopią wniosku. Został wysłany w osobnej kopercie i stanowił odrębną przesyłkę pocztową. Zdaniem NSA, tak złożony wniosek nie mógł być potraktowany jako złożony do innej sprawy, tj. II SA/Wr 907/24, bez przeprowadzenia stosownych czynności wyjaśniających. Obowiązkiem Sądu było jednak ustalenie przyczyn dla których do akt II SA/Wr 909/24 nadesłano dwa wnioski o uzasadnienie wyroku zapadłego w dniu 3 kwietnia 2024 r. Było to o tyle istotne, że tego samego dnia zapadły trzy wyroki w sprawach ze skarg B. Z. i M. Z., tj. II SA/Wr 907/24, II SA/Wr 908/24 i II SA/Wr 909/24. Pozostawienie w aktach II SA/Wr 909/24 drugiego wniosku bez przeprowadzenia wobec tego pisma żadnych czynności wyjaśniających, stanowiło uchybienie, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu złożonego w sprawie II SA/Wr 907/24. Ocena ta jest uprawniona również z tego powodu, że Sądowi pierwszej instancji z urzędu były znane okoliczności dotyczące czynności procesowych podejmowanych w trzech sprawach.
Sąd pierwszej instancji podał, że w wykonaniu zarządzenia z dnia 23 stycznia 2026 r. wezwano pełnomocnika skarżących do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 907/24 przez jego szczegółowe uzasadnienie i podanie okoliczności uprawdopodabniających brak winy strony w uchybieniu terminu, w tym przywołanie przyczyn, dla których do akt sprawy o sygn. II SA/Wr 909/24 nadesłano dwa wnioski o uzasadnienie wyroku zapadłego w sprawach ze skarg skarżących, tj. II SA/Wr 907/24, II SA/Wr 908/24 i II SA/Wr 909/24. W piśmie z dnia 10 lutego 2026 r. pełnomocnik skarżących oświadczyła, że podtrzymuje argumentację przedstawioną dotychczas. Wyjaśniła jednocześnie, że na skutek omyłki pisarskiej doszło do wysłania dwóch wniosków o uzasadnienie do sprawy o sygn. akt II SA/Wr 909/24. Z uwagi na fakt, że pomiędzy tymi samymi stronami toczą się trzy postępowania, przesyłka dołączona została do wyżej wymienionych akt. Intencją jednak było złożenie wniosku o uzasadnienie do sprawy o sygn. akt II SA/Wr 907/24. We wszystkich trzech sprawach wyroki zostały wydane w dniu 3 kwietnia 2025 r., toteż informacje w sprawach były tożsame. Omyłka pisarska wystąpiła tylko w jednej cyfrze sygnatury, co jednak skutkowało brakiem sporządzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadnienia wyroku i zamknięciem drogi do zaskarżenia wyroku. Zdaniem pełnomocnika skarżących, omyłka pisarska nie była spowodowana niedbalstwem pełnomocnika, ale wynikała ze zmiany jednej cyfry w sygnaturze postępowania. Tym bardziej, że wszystkie trzy wyroki zostały wydane w jednym dniu i toczyły się równolegle. Tak jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu znane były okoliczności dotyczące działania przez pełnomocnika we wszystkich trzech sprawach.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie został spełniony podstawowy warunek przywrócenia terminu, jakim jest brak winy w jego uchybieniu. Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że w rozpoznawanej sprawie skarżący działali w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem. Okoliczność ta ma zatem istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że co akcentuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie mogło stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku błędne wskazanie sygnatury akt innej sprawy zawisłej przed sądem. Stanowisko to zyskuje na znaczeniu szczególnie w sytuacji, gdy przed Sądem prowadzonych jest kilka postępowań z udziałem tych samym stron.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu wskazywała raczej na brak staranności przy sporządzeniu wniosku o uzasadnienie wyroku, a nie na nadzwyczajne okoliczności niezależne od skarżących i ich pełnomocnika. Oczywiście nie można wykluczyć przypadku, gdy pomyłka w podaniu właściwej sygnatury akt może być niezawiniona, spowodowana uzasadnionymi okolicznościami, lecz w przedmiotowym wniosku o przywrócenie terminu nie zawarto żadnej argumentacji, z której Sąd mógłby wywieść przyczyny pomyłki.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd zwrócił się do pełnomocnika skarżących o podanie okoliczności uprawdopodabniających brak winy strony w uchybieniu terminu, w tym przywołanie przyczyn, dla których do akt sprawy o sygn. II SA/Wr 909/24 nadesłano dwa wnioski o uzasadnienie wyroku zapadłego w sprawach ze skarg skarżących, tj. II SA/Wr 907/24, II SA/Wr 908/24 i II SA/Wr 909/24. Podtrzymując stanowisko dotychczas wyrażone w sprawie, pełnomocnik wyjaśniła, że pomiędzy tymi samymi stronami toczą się trzy postępowania, a przesyłka zawierająca wniosek o sporządzenia uzasadnienia dołączona została do wymienionych akt II SA/Wr 909/24. Intencją strony było jednak złożenie wniosku o uzasadnienie do sprawy o sygn. akt II SA/Wr 907/24. Argumentowała także, że omyłka pisarska nie była spowodowana jej niedbalstwem, ale wynikała ze zmiany jednej cyfry w sygnaturze postępowania.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, podniesiona argumentacja nie mogła odnieść pożądanego skutku. Nie sposób bowiem dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd podkreślił, że z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Na takie okoliczności pełnomocnik skarżących jednak nie wskazuje. Ograniczenie się przez pełnomocnika skarżących jedynie do stwierdzenia, że omyłka pisarska wynikała z faktu, iż przed Sądem toczą się jeszcze inne postępowania, których skarżący są stronami, nie jest wystarczające dla uznania, iż w sprawie zachodzi brak winy.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że także w przywołanym w piśmie pełnomocnika z dnia 10 lutego 2026 r. postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OZ 241/25, wprost wskazano, że powołanie się na błędne oznaczenie sygnatury sprawy wyroku samo w sobie nie może stanowić przesłanki przemawiającej za uznaniem, iż uchybienie terminu nie było zawinione przez pełnomocnika. Natomiast zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu pełnomocnik nie podał żadnych innych nadzwyczajnych okoliczności, które ewentualnie mogłyby świadczyć o tym, że zaistniały w rozpoznawanej sprawie przeszkody niemożliwie do usunięcia nawet przy użyciu największego wysiłku. Tak też było w niniejszej sprawie.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu pierwszej instancji, stanowisko skarżących, w myśl którego w przedmiotowej sprawie termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku został zachowany, ponieważ pełnomocnik przesłał za pośrednictwem operatora pocztowego stosowny wniosek, który nie trafił do akt postępowania II SA/Wr 907/24 na skutek omyłki pisarskiej, nie zasługuje na uwzględnienie.
Zażalenie na to postanowienie wnieśli skarżący, zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że wskazana we wniosku argumentacja co do omyłki pisarskiej we wskazaniu sygnatury sprawy, w wyniku którego złożono dwukrotnie wniosek o uzasadnienie do innej sprawy, nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu temu terminowi, podczas gdy w niniejszej sprawie pełnomocnikowi nie można przypisać winy, bowiem wniosek de facto został złożony, a zamknięcie drogi do zaskarżenia wyroku ze wskazanego wyżej powodu jest nieproporcjonalną reperkusją procesową, de facto zamykającą stronie skarżącej jakąkolwiek drogę do ochrony swych praw, co stanowi naruszenie prawa do sądu strony skarżącej, w tym w szczególności kontroli działalności administracji publicznej.
Mając na uwadze powyższy zarzut, wniesiono o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie, ewentualnie o uchylenie przedmiotowego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej: "p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Na tle powołanego przepisu wskazania wymaga, że przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 91/15). Wskazania również wymaga, że w przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, gdyż to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Jednocześnie kryterium należytej staranności jest podwyższone, ponieważ adwokat czy radca prawny posiadają stosowne przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Oznacza to, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (por. postanowienie NSA z 8 czerwca 2016 r. sygn. akt I GZ 369/16).
Zdaniem składu orzekającego, pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu. Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji, iż powołanie się przez profesjonalnego pełnomocnika na błędne oznaczenie sygnatury sprawy wyroku samo w sobie nie może stanowić przesłanki przemawiającej za uznaniem, iż uchybienie terminu nie było zawinione przez tego pełnomocnika. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono bowiem uwagę, że nie mogło stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku błędne wskazanie sygnatury akt innej sprawy zawisłej przed WSA (np. post. NSA z 12 lutego 2024 r., sygn. akt III FZ 602/23). Również w uzasadnieniu postanowienia NSA z 8 stycznia 2026 r. wskazano, że błędne oznaczenie pisma procesowego, w zakresie opatrzenia go właściwą sygnaturą akt, co do zasady, nie oznacza uprawdopodobnienia, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony zastępowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, jakkolwiek okoliczność ta powinna być badana indywidualnie w każdej sprawie. Oczywiście nie można wykluczyć przypadku, gdy pomyłka w podaniu właściwej sygnatury akt może być niezawiniona, spowodowana uzasadnionymi okolicznościami, lecz zarówno w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, jak i w zażaleniu pełnomocnik nie podał innych, nadzwyczajnych okoliczności, które ewentualnie mogłyby świadczyć o tym, że zaistniały w rozpoznawanej sprawie przeszkody niemożliwie do usunięcia nawet przy użyciu największego wysiłku. Natomiast ograniczenie się przez pełnomocnika do stwierdzenia, że wystąpiła omyłka pisarska wynikająca z faktu, iż przed WSA toczą się jeszcze inne postępowania, którego skarżący są stronami, nie jest wystarczające dla uznania, że w sprawie zachodzi brak winy profesjonalnego pełnomocnika (por. post. NSA z 12 lutego 2024 r. sygn. akt III FZ 602/23).
Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, jednak przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania w realiach tej sprawy, skoro skarżący reprezentowani byli przez profesjonalnego pełnomocnika.
Analiza i zastosowanie przepisów dotyczących materii przywrócenia uchybionego – przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – terminu do dokonania czynności procesowej nie stanowi niedopuszczalnego ograniczenia prawa do sądu. Sądy administracyjne bowiem w takim wypadku nie ograniczają stronie jej praw, a stosują obowiązujące powszechnie przepisy ustawy (post. NSA z 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II GZ 277/24). Zasada prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie ma charakteru absolutnego, bowiem jej realizacja uzależniona jest od spełnienia szeregu wymogów, które służą realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej. Brak niezbędnej staranności profesjonalnego pełnomocnika nie może oznaczać, że sąd naruszył tę gwarancję.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.