II OZ 301/26

II OZ 301/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II OZ 459/25 - Postanowienie NSA z 2025-04-08
VII SA/Wa 570/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2026-01-26
II OZ 458/25 - Postanowienie NSA z 2025-04-08
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 178, art. 184, art. 197 § 2, art. 220 § 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń D. K. i D1. K., K. P. i R. P., na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 570/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 stycznia 2024 r. nr 34/2025 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie D. K. i K. P., 2. odrzucić zażalenie D1. K. i R. P.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 26 stycznia 2026 r. sygn. akt VII SA/Wa 570/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K.P. i D.K. (dalej jako "skarżące") na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 4 stycznia 2024 r. nr 34/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.
Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące nie uiściły wpisu sądowego do skargi. Każda osobno została wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 21 sierpnia 2025 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 12 grudnia 2024 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od skargi na zaskarżone postanowienie. Zostały wówczas pouczone, że na zarządzenie z 21 sierpnia 2025 r. nie przysługuje im środek zaskarżenia. Wezwania doręczono D.K. 5 grudnia 2025 r. a K.P. 11 grudnia 2025 r. Z dokumentów księgowych Sądu wynika, że wpis nie został uiszczony. Tym samym zastosowanie znalazł art. 220 § 3 P.p.s.a. bowiem termin na uiszczenie wpisu upłynął bezskutecznie D.K. 12 grudnia 2025 r. a K.P. 18 grudnia 2025 r.
D.K. i D1.K. oraz K.P. i R.P. wnieśli odrębne zażalenia na powyższe postanowienie (k. 87 i 93 akt).
D.K. i D1.K. domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości, przekazania sprawy do merytorycznego rozpoznania przez Sąd.
Zapadłe rozstrzygnięcie prowadzi do całkowitego zablokowania im drogi sądowej i pozbawia ich w praktyce prawa do sądu, wyłącznie z przyczyn finansowych, które nie wynikają z ich złej woli, lecz z obiektywnej niemożności udźwignięcia nałożonych opłat.
Wskazują, że organy podzieliły sprawę garaży na setki postępowań. Nałożyły obowiązki i groźbę kar za rzekomą samowolę budowlaną od każdego garażu z osobna. Skarżące zostały potraktowane jakby były posiadaczkami po 360 garaży każda, podczas gdy łączna liczba garaży na trzech działkach wynosi około 180, a do dnia dzisiejszego – z uwagi na trwające postępowanie spadkowe – nie jest nawet ustalone, która z nas jest właścicielka którego garażu.
Organy wymusiły na skarżących wszczynanie i zaskarżanie kilkuset postępowań pod groźbą kar za samowolę budowlaną w razie braku odwołań. W praktyce oznacza to, że aby w ogóle bronić się przed konsekwencjami decyzji PINB skarżący zmuszeni są składać dziesiątki i setki skarg, od których wymagane są wpisy po 100 zł lub 500 zł od każdej.
Wysokość wpisów w skali całej sprawy wielokrotnie przekracza ich realne możliwości finansowe i jest oderwana od rzeczywistej wartości sporu w odniesieniu do skarżącej. Oczekiwanie, ze uiści ona wpisy od każdej z kilkuset skarg z osobna, gdy organy same sztucznie podzieliły sprawę przez zawyżenie liczby garaży, stanowi w istocie barierę zaporową, uniemożliwiająca skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu.
W zażaleniu autorstwa K.P. i R.P. podniesiono, że dotychczasowy tok sprawy oraz zastosowanie art. 220 § 3 P.p.s.a. naruszają art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 2 i art. 32 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC.
Sąd odrzucając skargę z powodu braku wpisu, faktycznie pozbawił ich prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy. Podkreślają, że wcześniej wykazali, że brak uiszczenia wpisu wynika nie ze złej woli, lecz z obiektywnego braku możliwości finansowych przy liczbie około 380 spraw administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących tego samego kompleksu nieruchomości i garaży przy ul. [...].
Każda z ww. spraw rozwija się w kolejne sprawy w WSA i NSA. Każda generuje kolejne wpisy sądowe, w postępowaniu kasacyjnym – konieczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i ponoszenia kosztów z tym związanych. Jednocześnie sądy odmawiają im prawa pomocy w zakresie całkowitym, skargi i zażalenia są odrzucane z powodu braku wpisu albo braku profesjonalnego pełnomocnika.
W efekcie formalnie przysługuje im prawo do wniesienia skargi kasacyjnej i zażalenia lecz faktycznie nie są w stanie sprostać barierom finansowym i formalnym. Taki stan według nich narusza art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.
Podkreślają, że wielokrotnie składali wnioski o prawo pomocy z powodu kumulacji setek spraw oraz ograniczonych dochodów ich rodzin. Ich zdaniem, z oświadczeń majątkowych jasno wynika, że uiszczanie kolejnych wpisów sądowych i wynagrodzeń pełnomocników w tak licznych sprawach doprowadziłoby do uszczerbku w podstawowym utrzymaniu.
Odmowa prawa pomocy przy zastosowaniu art. 220 § 3 P.p.s.a. w istocie oznacza: odmowę przyznania narzędzia, które znosi barierę finansową, a następnie ukaranie ich za to, ze bariery finansowej nie pokonali. Taki stan narusza ww. normy Konstytucji i art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (prawo do rzetelnego procesu).
Wskazują, że w aktach spraw prowadzonych przed WSA i NSA znajdują się oświadczenia majątkowe i uzasadnienia z których wynika, ze poniesienie kosztów wpisów i wynagrodzeń pełnomocników w setkach spraw spowodowałoby uszczerbek dla podstawowego utrzymania ich rodzin. Odmowa prawa pomocy z uwagi na wymóg uiszczania wpisów czy wymóg profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym powoduje, że formalne uprawnienie istnieje ale nie może zostać zrealizowane. Taki skutek narusza ww. normy Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie D.K. i K.P. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie D1.K. i R.P. podlega odrzuceniu.
Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że D.K. i K.P. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych (prawomocne postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z 15 października 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 282/24 – D.K. , z postanowienie WSA w Warszawie z 4 grudnia 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 281/24 – K.P.), na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego nie uiściły tego wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji.
Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez D.K. i K.P. skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że K.P. po prawomocnym rozpatrzeniu jej wniosku o prawo pomocy (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu) otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 21 sierpnia 2025 r. do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego od skargi (k. 56 akt). Podobnie po rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy D.K. (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) D.K. otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 21 sierpnia 2025 r. do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego od skargi (k. 55 akt). Prawomocność wezwań o wpis wynikała z oddalenia i odrzucenia przez NSA postanowieniami z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OZ 458/25 i II OZ 459/25 zażaleń na zarządzenie o wpisie.
Wobec powyższego kwestia obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi została prawomocnie wyjaśniona i Sąd kolejnym zarządzeniem o charakterze informacyjnym wezwał skarżące do uiszczenia wpisu od skargi (zarządzenie z 21 sierpnia 2025 r. – k 55 i 56 akt). Wezwania odebrano 5 grudnia 2025 r. D.K. (zpo k. 64 akt), a K.P. 11 grudnia 2025 r. (zpo k. 63 akt). Pomimo tego wezwania skarga nie została opłacona w terminie do tego wyznaczonym i w tych okolicznościach Sąd słusznie odrzucił skargę D.K. i K.P. na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a.
W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy wbrew odmiennym twierdzeniom zażalenia została prawomocnie rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z 15 października 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 282/24 – D.K. , postanowieniem WSA w Warszawie z 4 grudnia 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 281/24 – K.P.
Skoro skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych, to powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a).
Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Sąd nie ma podstawy prawnej i uprawnienia aby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżących w kontekście innych postępowań toczących się z ich inicjatywy (skarg). Skarżące skorzystały z prawa pomocy jednak ich wnioski prawomocnie zostały rozpatrzone odmownie.
Ponadto kwestię legalności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wpisie rozstrzygnął prawomocnie NSA rozpoznając zażalenia skarżących – postanowienia NSA z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OZ 458/25 i II OZ 459/25 oddalające i odrzucające zażalenia.
W tym stanie rzeczy skarżące zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły, pomimo kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu, skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu.
Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona.
Wskazane w zażaleniu normy konstytucyjne i prawa międzynarodowego w zakresie praw człowieka nie zostały zdaniem NSA naruszone poprzez odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. albowiem skarżące wykorzystały instytucję prawa pomocy i składały środki zaskarżenia w toczącym się postępowaniu z ich skargi. Okoliczność, że w efekcie tych działań nie uzyskały zwolnienia od kosztów, ustanowienia pełnomocnika nie prowadzi do wniosku, że pozbawiono je prawa do sądu. Nie można twierdzić, że każde negatywne rozstrzygnięcie Sądu o prawach i obowiązkach procesowych strony, tutaj w przedmiocie ponoszenia kosztów sądowych jest naruszeniem jej prawa do sądu. Sąd przeprowadził ocenę ich zdolności finansowych na potrzeby tego postępowania i uznał, że są w stanie uiścić wpis od skargi a w razie potrzeby wystąpić o pomoc pełnomocnika z wyboru.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Zażalenie wniesione zaś przez D1.K. i R.P. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez D1.K. i R.P. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K.P. i D.K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nimi wyłącznie skarżące.
Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie do zażalenia D1.K. i R.P.
W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.