II OZ 1141/06

II OZ 1141/06 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2006-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Dnia 9 listopada 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2006 roku, sygn. akt II SA/Wa 1600/06 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 19 czerwca 2006 roku, znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2006 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1600/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. H. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 19 czerwca 2006 roku w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej z usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że z nadesłanego formularza dotyczącego stanu rodzinnego i majątkowego skarżącej wynika, że jest osobą samotną, nie posiada innych nieruchomości, poza domem o pow. 110 m2 , jak też zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych; utrzymuje się z renty w wysokości 1435,94 złotych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał treść art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. i podkreślił, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób których sytuacja materialna jest trudna. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się w takiej szczególnej sytuacji. Przy ocenie, czy żądanie jest zasadne należy mieć na uwadze posiadany przez skarżącą majątek oraz możliwości zarobkowe związane z tym majątkiem, w szczególności gdy charakter tego majątku pozwala na uzyskiwanie przychodów.
Sąd pierwszej instancji podniósł, iż skarżąca jest właścicielką nieruchomości o pow. 110 m2, z której nie uzyskuje żadnych dochodów i ponosi wysokie koszty jej utrzymania. Niepodejmowanie przez stronę żadnych działań w tym kierunku nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Opierając się na poglądach doktryny Sąd wskazał, że posiadanie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dochody strony są skromne, ale stałe. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p. p. s. a. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie S. H., reprezentowana przez radcę prawnego J. P., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p. p. s. a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, ze jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 4. 747 zł bez uszczerbku utrzymania dla siebie.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że S. H. ponosi wysokie koszty leczenia jak też utrzymania nieruchomości. Do zażalenia załączono oświadczenie skarżącej, a także kopie rachunków za wodę, energię elektryczną, odprowadzanie ścieków, gaz, węgiel, wywóz nieczystości.
W ocenie skarżącej, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, zakładając, że strona może czerpać dochody z wynajmu własnego mieszkania. Osobie starszej w wieku osiemdziesięciu lat nie można zarzucać braku aktywności w poszukiwaniu najemców do części mieszkania. S.H. zwróciła uwagę na aspekt psychologiczny i emocjonalny konieczności udostępniania obcym osobom części mieszkania. Zdaniem strony powołanie orzecznictwa w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jest o tyle chybione, że nieruchomość jest pojęciem szerokim, w którym mieszczą się zarówno mieszkania, kamienice, jak i lokale użytkowe.
Także stałość nieznacznych dochodów strony nie może przemawiać za odmową przyznania prawa pomocy. Opłata sądowa nie ma charakteru niewielkich, stałych wpłat, lecz jest jednorazowym poniesieniem bardzo dużego wydatku. Podkreślono nadto, że skarżąca postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2006 roku, sygn. akt IV SA/Wa 542/06 została zwolniona od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest uzasadnione.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).
Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny / przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym /.
Obowiązek wykazania powyższych okoliczności oznacza, iż wnioskodawca winien przedstawić dane dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej, przemawiające za przyznaniem prawa pomocy. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów Sąd ocenia, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Należy podnieść, że ocena ta powinna być racjonalna i wyważona.
W niniejszej sprawie negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie opiera się na założeniu, że skoro skarżąca nie uzyskuje dochodu z posiadanej nieruchomości, lecz ponosi wysokie koszty jej utrzymania i jednocześnie nie podejmuje żadnych działań w kierunku zmiany tej sytuacji, to nie może uzyskać przyznania prawa pomocy.
Przy przyjęciu takiego założenia, S. H. - dla zapewnienia dochodu z tej nieruchomości - zmuszona byłaby wynająć lub sprzedać powyższą nieruchomość lub jej część. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela powyższego poglądu, gdyż stawianie takiego wymogu stronie w celu uzyskania prawa pomocy jest zbyt daleko idące, tak z punktu widzenia wieku skarżącej jak i zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sadu. Należy nadto stwierdzić, iż Sąd pierwszej instancji pominął istotny fakt, iż S. H. jest osobą samotną a koszty utrzymania skarżącej są zwiększone z uwagi na związane z wiekiem schorzenia.
Sąd pierwszej instancji nie ocenił także możliwości finansowych skarżącej w aspekcie wysokości wpisu należnego od skargi wniesionej w niniejszej sprawie. Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może abstrahować od wysokości wpisu sądowego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p. p. s. a. orzekł jak w sentencji.