II OSK 822/26

II OSK 822/26 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-08-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-04-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Mirosław Gdesz
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Sygn. powiązane
II SAB/Gl 184/25 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2026-02-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 337
art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 149 § 1, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2024 poz 854
art. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz  niektórych innych ustaw
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Gdesz sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2026 r. sygn. akt II SAB/Gl 184/25 w sprawie ze skargi P.S. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 5 lutego 2026 r., sygn. akt II SAB/Gl 184/25, po rozpoznaniu skargi P.S. (małoletniego, reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K.S. – matkę) na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy: 1. zobowiązał organ do załatwienia wniosku w terminie 60 dni od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem; 2. stwierdził bezczynność organu bez rażącego naruszenia prawa; 3. oddalił skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądził od organu na rzecz skarżącego 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Śląski (dalej: "Wojewoda"). Wyrok zaskarżył w całości, podnosząc następujące zarzuty:
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:
1. niewłaściwe zastosowanie art. 100d ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337 ze zm., dalej: "ustawa o pomocy") w związku z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 854; dalej: "ustawa zmieniająca z 2024 r.") poprzez wadliwe uznanie, że przepisy te nie mogły stanowić podstawy do kolejnego przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy po 30 czerwca 2024 r. z uwagi na ich niezgodność z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, podczas gdy przepisy art. 100d ust. 1 tej ustawy w związku z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2025 r. wprowadzają środki proporcjonalne do zaistniałej sytuacji związanej z ciągle trwającą wojną na Ukrainie, a więc brak było podstaw do odmowy zastosowania ww. przepisów, a w konsekwencji wadliwe uznanie, że mamy do czynienia bezczynnością organu w sytuacji, gdy art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy wykluczał możliwość stwierdzenia bezczynności;
2. niewłaściwe zastosowanie art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz art. 2 Konstytucji polegające na uznaniu, że rozwiązania legislacyjne przewidziane w art. 100d ustawy o pomocy przewidujące zawieszenie biegu terminów w postępowaniach o udzielenie zezwoleń pobytowych zainicjowanych wnioskami cudzoziemców powodują, że strona pozbawiona jest prawa do sądu, co narusza zasadę proporcjonalności i prawa do sądu, podczas gdy przepis art. 100d ustawy o pomocy nie narusza ww. przepisów Konstytucji;
3. niewłaściwe zastosowanie art. 188 pkt 1 i 2, art. 184, art. 195 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 7, art. 2 i art. 8 ust. 2 a także art. 31 ust. 3 i art. 37 ust. 2 Konstytucji w sytuacji, gdy sądy administracyjne nie są co do zasady sądami powołanymi do oceny zgodności ustaw z Konstytucją, jak również podczas gdy w świetle zasady legalizmu sędziowie sądów administracyjnych są związani Konstytucją i ustawami, oraz podczas gdy sądy powinny dążyć do zapewnienia pewności co do treści obowiązujących norm prawnych, a ewentualne pominięcie określonego przepisu ustawy przez sąd administracyjny, w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw musi być ograniczone do sytuacji wyjątkowych i niebudzących wątpliwości interpretacyjnych co do naruszenia przepisów Konstytucji, jak również wobec tego, że ograniczenia dotyczące praw cudzoziemców, w tym te dotyczące prawa do sądu, mogą być dalej idące niż ma to miejsce wobec obywateli polskich.
Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., Wojewoda zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art 149 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 12 § 1 oraz art. 35 § 1 - § 3 i § 5 oraz art 37 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: "k.p.a.") i art. 100d ustawy o pomocy poprzez błędne przyjęcie, że sprawa nie została załatwiona w terminie określonym w przepisie szczególnym, tj. art. 112a ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r., poz. 1079; dalej: "ustawa o cudzoziemcach"), a postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem zasady szybkości postępowania i z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co spowodowało stwierdzenie bezczynności, podczas gdy na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, to jest skomplikowanym jej charakterem i koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy, przez co z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia;
2. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1, art. 35 § 1 - 3 i § 5, art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 100d ustawy o pomocy polegające na nieoddaleniu skargi na bezczynność organu postępowania, mimo że na mocy art. 100d ustawy o pomocy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, gdyż nie upłynął jeszcze termin na załatwienie sprawy, względnie gdy z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie (art. 188 p.p.s.a.), a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania przez WSA w Gliwicach, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona zrzekła się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, sporządzonej przez stronę skarżącą (przedstawiciela ustawowego skarżącego) osobiście, wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Dodatkowo wskazać należy, że jak wynika z art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie nie przedstawiać opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ administracji i Sąd pierwszej instancji.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że wobec tego, iż złożenie wniosku w kontrolowanej sprawie nastąpiło 21 stycznia 2025 r., nie miał w niej zastosowania art. 100d ustawy o pomocy. W tym zakresie należy wskazać – podobnie jak Sąd pierwszej instancji – na przyjmowaną już w podobnych sprawach argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach z 19 maja 2025 r. o sygn.: II OSK 2931/24, II OSK 2744/24, II OSK 2919/24, II OSK 2920/24 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query ) w których stwierdzono, że istnieją podstawy, aby uznać, że art. 100d ustawy o pomocy nie może być stosowany od 1 lipca 2024 r.
W przywołanym orzecznictwie uznano, że kolejne, czwarte przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na okres po 30 czerwca 2024 r. nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania. Innymi słowy, przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy na mocy art. 1 pkt 3 ustawy nowelizującej nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 2007 r. nr 303, poz. 1). Oczywistość tego naruszenia, wbrew zarzutom obrazy przepisów Konstytucji zawartym w skardze kasacyjnej, uzasadniała zastosowanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności i w konsekwencji odmowę zastosowania ww. przepisu ustawy nowelizującej. Dodać przy tym trzeba, że kwestia zgodności art. 100d (i obowiązującego wcześniej art. 100c) ustawy o pomocy z ww. przepisami Konstytucji budziła wątpliwości w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych już od dnia wejścia tej ustawy w życie (por. np. wyroki: WSA w Gdańsku z 10 października 2024 r. sygn. akt III SAB/Gd 142/24, WSA w Poznaniu z 29 lutego 2024 r. sygn. akt IV SAB/Po 191/23, WSA we Wrocławiu z 4 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SAB/Wr 439/23).
W konsekwencji w aktualnym orzecznictwie NSA jest zdania, że oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.
Przyjmując słuszność tego stanowiska, należy zaznaczyć, że termin wydania decyzji w niniejszej sprawie określał art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, a zatem podstawowy termin na rozpoznanie wniosku wynosił 60 dni. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja w sprawie wniosku została wydana przed jego upływem. Co więcej, nie została ona również wydana na dzień wydania zaskarżonego wyroku. Wniosek o udzielenie skarżącemu zezwolenia na pobyt czasowy został złożony 21 stycznia 2025 r. W dniach 15 lipca i 5 sierpnia 2025 r. do organu wpłynęły ponaglenia. Następnie w dniu 1 października 2025 r. przedstawiciel ustawowy małoletniego cudzoziemca wniósł do WSA w Gliwicach skargę na bezczynność organu w tej sprawie. Jak wskazano w odpowiedzi na skargę, przedmiotowy wniosek obarczony był brakami formalnymi, które nie zostały usunięte. Zauważyć jednak należy, że organ nie podejmował żadnych czynności w tym zakresie – nie wezwał strony do uzupełnienia braków. Wojewoda 24 lutego 2025 r. wprowadził jedynie wniosek do SI Pobyt, zaś 20 lutego 2025 r. nadano numer sprawie.
Podkreślenia wymaga przy tym, że choć zastosowanie określonego w art. 112a ustawy o cudzoziemcach terminu 60 dni na wydanie decyzji uzależnione jest między innymi od tego, czy cudzoziemiec złożył w urzędzie wojewódzkim wniosek, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, to jednak nawet w świetle tej regulacji organ nie jest zwolniony od obowiązku dokonania kontroli formalnej poprawności wniosku cudzoziemca w terminie ogólnym wynikającym z art. 35 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organ nie podjął natomiast żadnych czynności w tym kierunku, które umożliwiłyby nadanie sprawie dalszego biegu.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że w sprawie zachodziła bezczynność organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro WSA w Gliwicach prawidłowo uwzględnił skargę na bezczynność ze względu na bezskuteczny upływ terminu na załatwienie wniosku, to konsekwentnie – nie mając informacji o wydaniu decyzji na dzień wydania wyroku – zasadnie zobowiązał Wojewodę do rozpoznania wniosku skarżącego w terminie 60 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega równocześnie wagę argumentów podniesionych przez Wojewodę, a dotyczących znacznego obciążenia organu w związku z liczbą spraw pobytowych, jakie wpływają do organu, ich skomplikowanego charakteru, rodzącego konieczność gromadzenia materiału dowodowego. Argumenty te są aktualne również w odniesieniu do okresu po 30 czerwca 2024 r. Wymaga jednakże podkreślenia, że okoliczności te nie mogły stanowić samodzielnej podstawy do oddalenia skargi na bezczynność po tej dacie, skoro możliwość dalszego zawieszenia biegu terminów przewidzianych na załatwienie wniosków cudzoziemców o wydanie zezwoleń na pobyt, a co za tym idzie stanowiąca usprawiedliwienie dla występującej bezczynności, została wyłączona. Sąd pierwszej instancji uwzględnił natomiast wspomniane argumenty, stwierdzając, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Niekwalifikowany charakter stwierdzonej w kontrolowanej sprawie bezczynności przemawiał również za bezzasadnością przyznania na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej, jak też wymierzenia organowi grzywny. W tym zakresie – odnośnie do charakteru stwierdzonej bezczynności organu – Naczelny Sąd Administracyjny nie był jednak uprawniony do wypowiedzenia się. Skarga kasacyjna nie zawiera bowiem zarzutu naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. Należy jedynie zauważyć, że Sąd pierwszej instancji orzekając, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, wydał korzystne dla organu rozstrzygnięcie.
Podsumowując, w świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że Sąd pierwszej instancji, orzekając w dniu 5 lutego 2026 r., nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów uwzględniając skargę na bezczynność i zobowiązując Wojewodę do załatwienia sprawy w zakreślonym terminie.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.